धातुः: चि
मूलधातुः: चिञ्
धात्वर्थः: चयने
गणः: चुरादिः
कर्मकत्वं: सकर्मकः
इट्त्वं: सेट्
उपग्रहः: उभयपदी
रूपम्: चपयति-ते; चपति-ते
अनुबन्धादिविशेषः: ज्ञपादित्वात् मित्


धातुः: चि
मूलधातुः: चिञ्
धात्वर्थः: चयने
गणः: स्वादिः
कर्मकत्वं: द्विकर्मकः
इट्त्वं: अनिट्
उपग्रहः: उभयपदी
रूपम्: चिनोति-चिनुते


ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Various kridanta words of Dhatus.

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“चि भाषार्थः”@} <a href="#foot_krm02">2</a> आस्वदीयः। </li> <li><a href="#foot_krm03">3</a> सिद्धान्तकौमुद्यां ‘जि चि’ इति चुरादौ भाषार्थकेषु पठितम्। </li> <li>तदनुसारेणात्र रूपाणि प्रदर्शितानि। </li> <li>माधवधातुवृत्तौ तु ‘जुचि’ इति पठित्वा ‘जुञ्चयति-जुञ्चति’ इति रूपद्वयं प्रदर्शितम्।]] <a href="#foot_krm04">4</a> चापकः-पिका, चिचापयिषकः-षिका, चापयिता-त्री, चिचापयिषिता-त्री;</li> <li> चापयन्-न्ती, चिचापयिषन्-न्ती, चापयिष्यन्-न्ती-ती;</li> <li> चिचापयिषिष्यन्-न्ती-ती, चापयमानः, चिचापयिषमाणः, चापयिष्यमाणः;</li> <li> चिचापयिषिष्यमाणः, <a href="#foot_krm05">5</a> विचाप्-विचापौ-विचापः;</li> <li> -- चापितम्-तः, चिचापयिषितः-तवान्, चापः, चिचापयिषुः, चापयितव्यम्;</li> <li> चिचापयिषितव्यम्, चापनीयम्, चिचापयिषणीयम्;</li> <li> चाप्यम्, चिचापयिष्यम्, ईषच्चापः-दुश्चापः-सुचापः;</li> <li> -- चाप्यमानः, चिचापयिष्यमाणः;</li> <li> चापः, चिचापयिषः;</li> <li> चापयितुम्, चिचापयिषितुम्;</li> <li> चापना, चिचापयिषा;</li> <li> चापनम्, चिचापयिषणम्;</li> <li> चापयित्वा, चिचापयिषित्वा;</li> <li> प्रचाप्य, प्रचिचापयिष्य;</li> <li> चापम् २, चापयित्वा २, चिचापयिषम् २;</li> <li> चिचापयिषित्वा २।</li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (५१८)</li> <li id="foot_krm02">02 => (१०-चुरादिः-१७९५। सक। सेट्। उभ।)</li> <li id="foot_krm03">03 => [[[अ]</li> <li id="foot_krm04">04 => [[१। ‘चिस्फुरोर्णौ’ (६-१-५४) इत्यात्वे, ‘अर्तिह्रीव्लीरीक्नूयीक्ष्म्याय्यातां पुग् णौ’ (७-३-३६) इति पुगागमे रूपम्। एवं ण्यन्ते सर्वत्र ज्ञेयम्।]]</li> <li id="foot_krm05">05 => [[२। ‘चिस्फुरोर्णौ’ (६-१-५४) इत्यात्वं णौ वा भवति। आत्वपक्षे, ‘अर्तिह्री--’ (७-३-३६) इत्यादिना पुगागमे ‘णेरनिटि’ (६-४-५१) इति णिलोपे रूपम्। पुगभावपक्षे, वृद्धौ, आयादेशे च चायकः इति रूपम्। एवं ण्यन्ते सर्वत्र रूपद्वयं ज्ञेयम्।]]</li></ul>

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“चायृ पूजानिशामनयोः”@} <a href="#foot_krm02">2</a> चायकः-यिका, चायकः-यिका, चिचायिषकः-षिका, <a href="#foot_krm03">3</a> चेकीयकः-यिका;</li> <li> चायिता-त्री, चाययिता-त्री, चिचायिषिता-त्री, चेकीयिता-त्री;</li> <li> चायन्-न्ती, चाययन्-न्ती, चिचायिषन्-न्ती;</li> <li> -- चायिष्यन्-न्ती-ती, चाययिष्यन्-न्ती-ती, चिचायिषिष्यन्-न्ती-ती;</li> <li> -- चायमानः, चाययमानः, चिचायिषमाणः, चेकीयमानः;</li> <li> चायिष्यमाणः, चाययिष्यमाणः, चिचायिषिष्यमाणः;</li> <li> चेकीयिष्यमाणः;</li> <li> <a href="#foot_krm04">4</a> प्रचाः-प्रचौ-प्रचाः;</li> <li> -- -- -- <a href="#foot_krm05">5</a> <a href="#foot_krm06">6</a> अपचितः- <a href="#foot_krm07">7</a>। </li> <li>क्षणेन क्षीणविक्रान्ताः कपिनाऽनेषत क्षयम्।।’ भ। </li> <li>का। </li> <li>९-२२।]] अपचायितः-तम्, चायितः, चिचायिषितः, चेकीयितः-तवान्;</li> <li> चायः, चायः, चिचायिषुः, <a href="#foot_krm08">8</a> चेक्यः;</li> <li> चायितव्यम्, चाययितव्यम्, चिचायिषितव्यम्, चेकीयितव्यम्;</li> <li> चायनीयम्, चायनीयम्, चिचायिषणीयम्, चेकीयनीयम्;</li> <li> <a href="#foot_krm09">9</a> चाय्यम्, चाय्यम्, चिचायिष्यम्, चेकीय्यम्;</li> <li> ईषच्चायः-दुश्चायः-सुचायः;</li> <li> -- -- चाय्यमानः, चाय्यमानः, चिचायिष्यमाणः, चेकीय्यमानः;</li> <li> चायः, चायः, चिचायिषः, चेकीयः;</li> <li> चायितुम्, चाययितुम्, चिचायिषितुम्, चेकीयितुम्;</li> <li> <a href="#foot_krm10">10</a> अपचितिः, चायना, चिचायिषा, चेकीया;</li> <li> चायनम्, चायनम्, चिचायिषणम्, चेकीयनम्;</li> <li> चायित्वा, चाययित्वा, चियायिषित्वा, चेकीयित्वा;</li> <li> निचाय्य, प्रचाय्य, प्रचिचायिष्य, प्रचेकीय्य;</li> <li> चायम् २, चायित्वा २, चायम् २, चाययित्वा २, चिचायिषम् २, चिचायिषित्वा २, चेकीयम् २;</li> <li> चेकीयित्वा २। <a href="#foot_krm11">11</a> पुटम् पङ्क्तिः अशुद्धम् शुद्धम् २५१ १ र्कृ{??} कृवि २५२ १ ११२ २५२ २५४ २७ …मागमः। </li> <li>…मागमो वा। </li> <li>२५५ २२ ण्यन्ताम् ण्यन्तात् २५७ २५ रुत्वविसर्गौ। </li> <li>दीर्घ विसगः १ २६३ ८ ३कीर्तिः ३कीर्त्तः २७४ १२ क्मर्यमाणः, चि… क्मार्यमाणः, चि… २७५ २० चिक्रथित्वा २ चिक्रथिषित्वा २८० ७ न्ती-न्ती न्ती-ती २८६ १९ क्रीडम् २ क्रीडित्वा २ २९० ९ बान्धव… बान्धवा… २९३ १४ दिवादिः- दिवादिः १२०७। २९९ १३ क्लेशः- क्लेशकः- ३०३ ५ चेक्लेवि…चिक्ले… चिक्लेवि…चेक्ले… ३०४ १३ विक्लशौ विक्लेशौ- ३०४ १५ शेनः क्लेशनः, ३०८ ३२ मर्णुंवानः मर्णवानः ३१३ १३ <a href="#foot_krm12">12</a> <a href="#foot_krm13">13</a> ३१८ १३ १०४७ १४०७ ३२० २८ मविक्षित मविक्षत ३२० ३२ मर्णुवानः मर्णवानः ३२० ३० केऽण्यल्प केऽप्यल्प ३३६ ८ तथा ९ मध्ये-क्षोटनम्, चुक्षोटयिषणम्;</li> <li> ३३८ ७ क्ष्मायः, चि- क्ष्मापः, चि… ३४२ १८ भ्वादिः ८८ भ्वादिः १२० ३५२ ११-१२ मध्ये-खादः, खादः चिखादिषः, चाखादः;</li> <li> ३५३ १६ चेखिदः;</li> <li> चेखेदः;</li> <li> ३५८ ८ प्रखौ-प्रखः;</li> <li> प्रखौ-प्रखाः;</li> <li> ३५९ २७ ‘खोडु’ ‘खोडृ’ ३६३ ३१ गल गलत् ३६४ ८ चिगडिष्यम्, जिगडिष्यम्, ३६७ २५ माण शब्दः माणः शब्दः ३७२ २४ सशिध्यम्।। </li> <li>सशिष्यम्।।’ ३७२ ३१ ये स ये च ३७३ ३० पत्राणा पात्राणा <a href="#foot_krm14">14</a> पुटम् पङ्क्तिः अशुद्धम् शुद्धम् ३७५ १ गर्ज गर्ब ३७५ २६ अषच् अभच् ३८१ २६ पङ्त्त्यनन्तरम् उत्तरपुटे <a href="#foot_krm15">15</a> टिप्पन्याः प्रथमपङ्क्तिरत्र भाव्या। </li> <li>३८२ २६ सुप्यजादौ सुप्यजातौ ३८३ ३० वनिन्- वनिब्- ३८७ २७ क्त्वायामिड्विक…इड्विकल्प… ३८८ २९ तद्धुवत् तद्ध्रुवत् ३८८ ३० धा। </li> <li>का। </li> <li>८-८२ धा। </li> <li>का। </li> <li>२-८२। ३९१ २३ किर कः…क्लोब… किरः कः…क्लीब… ३९६ १३ ईषज्जुप्सः ईषज्जुगुप्सः ३९७ २ सेट् अक। </li> <li>सेट् ३९९ ३२ युतात् युतान् ४०१ ६ प्रगोपायित्वा गोपायित्वा ४०३ २ अत्र^१ गोरकः इत्यत्र विद्यमाना संख्या उत्तरपङ्क्तौ गुरिता इत्यत्र योज्या। </li> <li>४०३ ७ सङ्ग्रौ सङ्गुरौ ४०७ ३ सञ्जुघुक्षः सञ्जुघुक्षुः ४०८ १६ दुगूरः दुर्गूरः ४१५ १७ सेट्। </li> <li>अद…सेट्। </li> <li>आत्म। </li> <li>अद… ४१६ २६ ष्णुषु च’ ष्णुषु’ ४१९ २४ शविकरण… शः विकरण… ४२० २३ … पदे… १-४-२ पपदो… ३-२-१ ४२२ ६ भवत्येव। </li> <li>वा भवत्येव। </li> <li>४३३ १४ सङ्ग्रथ्य, सङ्ग्रन्थ्य, ४४१ १३ जुग्रुचिषितष्यम् जुग्रुचिषितव्यम् ४४५ २० जाग्लायक जाग्लायकः ४४९ २७ रूपञ् रूपम्। </li> <li>४५५ १४ <a href="#foot_krm16">16</a> <a href="#foot_krm17">17</a> ४५५ २७ तथा ३१, प्रघिण्य परिघृण्य प्रघृण्य, प्रघिण्ण्य…परिघृण्ण्य…प्रघृण्ण्य ४६० १ घूण घूर्ण ४६३ १३ जिघर्णिषिषिव्यन् जिघर्णिषिष्यन् ४६९ २८ …शानजौ …शानचौ ४७६ २ चनिना चनिता ४८० ४ चपनन् चपनम् ४८२ ३१ झमञ्जमन… झमञ्जेमन… <a href="#foot_krm18">18</a></li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (५१७)</li> <li id="foot_krm02">02 => (१-भ्वादिः-८८०। सक। सेट्। उभ।)</li> <li id="foot_krm03">03 => [[१। ‘चायः की’ (६-१-२१) इति यङि कीभावः। द्वित्वे, अभ्यासस्य चुत्वे, ‘गुणो यङ्लुकोः’ (७-४-८२) इति गुणः।]]</li> <li id="foot_krm04">04 => [[२। क्विपि, ‘लोपो व्योर्वलि’ (६-१-६६) इति वलि लोपे, सुपि रुत्वविसर्गौ। आकारान्तोऽयं शब्दः।]]</li> <li id="foot_krm05">05 => [पृष्ठम्०४९८+ २१]</li> <li id="foot_krm06">06 => [[१। ‘अपचितश्च’ (७-२-३०) इति निष्ठायां, प्रकृतेश्चिभावः, प्रत्ययस्य इडभावश्च वा निपात्यते। पक्षे अपचायितः इत्यपि भवति। बालमनोरमायां तु चिञो ण्यन्तस्य ‘अपचितः’ इति निपातनम्--इत्युक्तम्। भाष्ये तु चायतेरेव निपातनं कृतं दृश्यते।]]</li> <li id="foot_krm07">07 => [[आ। ‘भयसंहृष्टरोमाणस्ततस्तेऽपचितद्विषः [त्विषः]</li> <li id="foot_krm08">08 => [[२। यङो लुकि, ‘एरनेकाचः--’ (६-४-८२) इति यणि रूपमेवम्।]]</li> <li id="foot_krm09">09 => [[B। चाय्या व्ययद्दाशविलोकभेषभ्रेषज्झषा यासदघं स्पशन्ती।।’ धा। का। २-२७।]]</li> <li id="foot_krm10">10 => [[३। ‘क्तिनि नित्यं चिभावो वक्तव्यः’ (वा। ७-२-३०) इति वचनात्, ‘गुरोश्च हलः (३-३-१०३) इत्यस्यापवादः क्तिनि चिभावः।]]</li> <li id="foot_krm11">11 => [पृष्ठम्०४९९+ ३६]</li> <li id="foot_krm12">12 => (६-३-९३)</li> <li id="foot_krm13">13 => (६-४-९३)</li> <li id="foot_krm14">14 => [पृष्ठम्०५००+ ३५]</li> <li id="foot_krm15">15 => (३८२)</li> <li id="foot_krm16">16 => (४६७)</li> <li id="foot_krm17">17 => (४६६)</li> <li id="foot_krm18">18 => [पृष्ठम्०५०१+ ३२]</li></ul>

चि (चि꣡ भाषार्थः च - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् = चायनम् / चयनम्
अनीयर् = चायनीयः / चयनीयः - चायनीया / चयनीया
ण्वुल् = चायकः - चायिका
तुमुँन् = चाययितुम् / चयितुम्
तव्य = चाययितव्यः / चयितव्यः - चाययितव्या / चयितव्या
तृच् = चाययिता / चयिता - चाययित्री / चयित्री
क्त्वा = चाययित्वा / चयित्वा
ल्यप् = प्रचाय्य / प्रचित्य
क्तवतुँ = चायितवान् / चियितवान् - चायितवती / चियितवती
क्त = चायितः / चियितः - चायिता / चियिता
शतृँ = चाययन् / चयन् - चाययन्ती / चयन्ती
शानच् = चाययमानः / चयमानः - चाययमाना / चयमाना

चि (चि꣡ञ् चयने - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् = चपनम् / चयनम्
अनीयर् = चपनीयः / चयनीयः - चपनीया / चयनीया
ण्वुल् = चपकः / चयकः - चपिका / चयिका
तुमुँन् = चपयितुम् / चययितुम्
तव्य = चपयितव्यः / चययितव्यः - चपयितव्या / चययितव्या
तृच् = चपयिता / चययिता - चपयित्री / चययित्री
क्त्वा = चपयित्वा / चययित्वा
ल्यप् = प्रचपय्य / प्रचयय्य
क्तवतुँ = चपितवान् / चयितवान् - चपितवती / चयितवती
क्त = चपितः / चयितः - चपिता / चयिता
शतृँ = चपयन् / चययन् - चपयन्ती / चययन्ती
शानच् = चपयमानः / चययमानः - चपयमाना / चययमाना

चि (चि॒ञ् चयने - स्वादिः - अनिट्)
ल्युट् = चयनम्
अनीयर् = चयनीयः - चयनीया
ण्वुल् = चायकः - चायिका
तुमुँन् = चेतुम्
तव्य = चेतव्यः - चेतव्या
तृच् = चेता - चेत्री
क्त्वा = चित्वा
ल्यप् = प्रचित्य
क्तवतुँ = चितवान् - चितवती
क्त = चितः - चिता
शतृँ = चिन्वन् - चिन्वती
शानच् = चिन्वानः - चिन्वाना

INTERMEDIATE, Sanskrit to English, 1872 Edition

1. चिन्वत्, अन्, अती, अत्, gathering, collecting.


2. चिन्वत्, अन्, अती, अत्, seeking for, searching for.


चिन्वत् चिन्वत्। See p. 322, col. 2.


चिन्वत् mfn. (-न्वन्-न्वन्ती-न्वत्) Gathering, collecting.
 E. चि to gather,
(5th cl.) शतृ aff.


चिन्वत्
mfn. (-न्वन्-न्वन्ती-न्वत्) Gathering, collecting.
E. चि to gather, (5th cl.) शतृ aff.


चिन्वत् (न्वन्-न्वन्ती-न्वत्)
p. Gathering.


चिन्वत् (cinvat)

शब्दसागरः

Yates

Wilson

Monier Williams 1872

Kridanta Forms