| YouTube Channel

चात्वाल (cAtvAla)

 
शब्दसागरः
English
चात्वाल
m.
 (-लः)
1. A hollow made in the ground to receive, a burnt off-
ering or sacrificial fire.
2. Any hole in the ground.
E.
 चत् to ask,
(to solicit the gods) and वालञ् Unadi affix
also चत्वाल q. v.
Yates
English
चात्वाल (लः) 1.
m.
 A hollow made
in the ground to receive a burnt
offering
hole in the ground.
Spoken Sanskrit
English
चात्वाल cAtvAla
m.
 hole in the ground for constructing the uttara-vedi
चात्वाल cAtvAla
m.
 kuza grass
Wilson
English
चात्वाल
m.
 (-लः)
1 A hollow made in the ground to receive a burnt offering.
3 Any hole in the ground.
E.
 चत to ask, (to solicit the gods, ) and वालञ् Uṇādi affix
also
चत्वाल, q. v.
Apte
English
चात्वालः [cātvālḥ], [cf.
Uṇ.*
 1.113]
A hole in the ground to receive an oblation or the sacred fire.
Kuśa grass (दर्भ).
Apte 1890
English
चात्वालः [cf. Uṇ. 1. 113] 1 A hole in the ground to receive an oblation or the sacred fire.
2 Kuśa grass (दर्भ).
Monier Williams Cologne
English
चा॑त्वाल
m.
n.
 (= चत्व्°) a hole in the ground for constructing the Uttara-vedi,
TS.
 vi
f.
TBr.
 i
ŚBr.
 iii
KātyŚr.
ĀśvŚr.
Lāṭy.
Kuśa grass (दर्भ),
Uṇ.
 i, 115, Sch.
Monier Williams 1872
English
चात्वाल चात्वाल, अस् or अम्, m. or n. the hole
formed in the ground by excavating the earth to con-
struct the Uttara-vedi or north altar
(अस्), m. a
hollow place dug in the ground to receive a burnt-offer-
ing
any hole in the ground
[cf. चत्वाल।]
—चा-
त्वाल-वत्, आन्, अती, अत्, (a sacrifice) at which the
Cātvāla is excavated.
Macdonell
English
चात्वाल cā́tvāla,
m.
n.
 trench supplying the 🞄earth for the northern alter: -vat,
a.
 in 🞄which (sacrifice) a cātvāla is dug.
Apte Hindi
Hindi
चात्वालः
पुं*
 - चत् - वालच= चत्वाल - अण्
भूमि में खोद कर बनाया हुआ हवनकुण्ड
चात्वालः
पुं*
 - -
"कुशा, दर्भ"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
चात्वाल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः /नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಉತ್ತರವೇದೀಯ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ತೋಡುವ ಗುಳಿ
चात्वाल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः /नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದರ್ಭೆ /ಕುಶ
निष्पत्तिः - > चते (याचने) - "वालञ्" बाहु० ।
विस्तारः - > "चात्वालो यज्ञकुण्डदर्भयोः" - हेम० । "चात्वालोऽस्त्री मृत्खनःस्यात्" - वैज० ।
L R Vaidya
English
cAtvAla {% m. %} 1. A hole in the ground to receive sacrificial fire
2. kuśa grass.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
चात्वालं, क्ली
पुं,
 (चतते याचते इति । चत +“स्थाचतिमृजेरालच्वालञालीयचः ।” उणां१ । ११५ । इति वालञ् ।) गर्त्तः । अग्नि-होत्रोपकरणम् । इति संक्षिप्तसारे उणादिवृत्तिः ॥
(यथा, तैत्तिरीयसंहितायाम् । ६ । १ । ३ । ८ ।“योनिर्वै यज्ञस्य चात्वालम् ॥
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
चात्वाल
पु०
 चत--वालञ् । १ यज्ञकुण्डे २ दर्भे ३ उत्ताने४ उत्कटे च विश्वः ४ उत्तरवेद्यङ्गे मृत्स्तूपे ५ तत्कृतावटेच “चात्वालोत्करावन्तरेण सञ्चरः” का० श्रौ० १ । ३: ४२ ।“चात्वालश्च उत्करश्च चात्वालोत्करौ तौ अन्तरेणतयोरन्तरालेन सर्वेषां विहितकार्यार्थं संचरः गमना-गमनमार्गोभवति । अयं च सोत्तरवेदिकेषु वरुणप्रघा-समहाहविःपशुसोमेषु ज्ञेयः चात्वालस्यैष्येव सत्त्वात्सोत्तरवेदिकेषु सर्वेष्वनेनैव मार्गेण गमनागमने कार्ये” कर्कः ।“तच्चात्वालं परिलिखति सा चात्वालस्य मात्रा नात्रमात्रास्ति यत्रैव स्वयं मनसा मन्येताग्रेणोत्करं तच्चात्वालंपरिलिखेत्” शत० ब्रा० ३ । ५ । १ । २६ । “सा चात्वालस्यमात्रा यैवोत्तरवेदैरुक्ता सैवेत्यर्थः चात्वालखननोत्पन्न-यैव मृदोत्तरवेदिकरणात्” भा० ।“चात्वालं चात्वालवत्सु” आश्व० श्रौ० १ । १ । ६ । “चात्वा-लोनामावटः पशुसोमादिष्वस्ति येषु उत्तरवेद्यर्थं यत्रमृत् खात्वाह्रियते तद्वत्सु” ना० रा० उक्तेः उत्तरा-वेद्यर्थमृदाहरणजातावटएव चात्वाल इति गम्यते ।
Burnouf
French
चात्वाल चात्वाल
m.
 mms. que चत्वाल।