| YouTube Channel

चरणः (caraNaH)

 
Apte
English
चरणः [caraṇḥ] णम् [ṇam], णम् [चर्-करणे ल्युट्]
A foot
शिरसि चरण एष न्यस्यते वारयैनम्
Ve.*
 3.38
जात्या काममवध्यो$सि चरणं त्विदमुद्धृतम् 39.
A support, pillar, prop.
The root of a tree.
The single line of a stanza.
A quarter.
A school or branch of any of the Vedas
e. g. चरणगुरवः
Mv.*
 1
Māl.
 1
Pt.*
 4.3.
A race.
(In prosody) A dactyl. -णः A foot-soldier.
A ray of light.
णम् Moving, roaming, wandering.
Performance, practising
Ms.*
 6.75.
Conduct of life, behaviour (moral).
Accomplishment.
Eating, consuming.
Course.
Acting, dealing, managing, conduct.
Fixed observance of any class, age (as priesthood
&c.
 )
studying under strict rules of ब्रह्मचर्य
विशुद्धवीर्याश्चरणोपपन्नाः
Mb.
 * 5.3.7.
Comp.
 -अचलः The setting mountain
यातो$स्तमेष चरमाचलचूड- चुम्बी Murāri. -अमृतम्, -उदकम् water in which the feet of a (revered) Brāhmaṇa or spiritual guide have been washed. -अरविन्दम्, -कमलम्, -पद्मम् a lotuslike foot. -आयुधः a cock
आकर्ण्य संप्रति रुतं चरणायुधानाम् S. D. -आस्कन्दनम् trampling, treading under foot.-उपधानम् A foot-rest
कृष्णा च तेषां चरणोपधाने
Mb.
 * 1.193.1. -गत
a.
 fallen at the feet, prostrate. -ग्रन्थिःm. , -पर्वन्
n.
 the ankle. -न्यासः a footstep. -पः a tree.-पतनम् falling down or prostration (at the feet of another)
Amaru.*
 17. -पतित
a.
 prostrate at the feet
Me.*
 15.
पातः tread, trampling.
footfall.
prostration. -योधिन्
m.
 (= -आयुधः) विहिता वृक्षमूले तु वृत्तिश्चरणयोधिनाम्
Rām.*
 4.58.31. -व्यूहः A book dealing with the śākhās of the vedas.
शुश्रूषा, सेवा prostration.
service, devotion.
Apte 1890
English
चरणः
णं [चर्-करणे ल्युट्] 1 A foot
शिरसि चरण एष न्यस्यते वारयैनं Ve. 3. 38
जात्या काममवध्योसि चरण त्विदमुद्धृतं 39.
2 A support, pillar, prop.
3 The root of a tree.
4 The single line of a stanza.
5 A quarter.
6 A school or branch of any of the Vedas
e. g. चरणगुरवः Mv. 1, Māl. 1
Pt. 4. 3.
7 A race.
8 (In prosody) A dactyl.
णः 1 A foot-soldier.
2 A ray of light.
णं 1 Moving, roaming, wandering.
2 Performance, practising
Ms. 6. 75.
3 Conduct of life, behaviour (moral).
4 Accomplishment.
5 Eating, consuming.
6 Course.
7 Acting, dealing, managing, conduct.
8 Fixed observance of any class, age (as priesthood &c).
Comp.
अमृतं,
उदकं water in which the feet of a (revered) Brāhmaṇa or spiritual guide have been washed.
अरविंदं,
कमलं,
पद्मं a lotus-like foot.
आयुधः a cock
आस्कंदनं trampling, treading under foot.
गत a. fallen at the feet, prostrate.
ग्रंथिः m.,
पर्वन् n. the ankle.
न्यासः a footstep.
पः a tree.
पतनं falling down or prostration (at the feet of another)
Amaru. 17.
पतित a. prostrate at the feet
Me. 105.
पातः {1} tread, trampling. {2} footfall. {3} prostration.
शुश्रूषा,
सेवा {1} prostration. {2} service, devotion.
Hindi
Hindi
पैर (पु)
Apte Hindi
Hindi
चरणः
पुं*
 - चर्-ल्युट्
पैर
चरणः
पुं*
 - -
"सहारा, स्तम्भ, थूणी"
चरणः
पुं*
 - -
वृक्ष की जड़
चरणः
पुं*
 - -
श्लोक की एक पङ्क्ति या पाद
चरणः
पुं*
 - -
चौथाई
चरणः
पुं*
 - -
वेद की शाखा या सम्प्रदाय
चरणः
पुं*
 - -
वंश
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 मूलम्, अङ्घ्रिः, अंर्हिः, ब्रध्नः, व्रध्न, पादः, चरणम्, चरणः, पदम्
noun
वृक्षादिभ्यः भूम्यान्तर्गतः भागः येन ते अन्नं जलं च गृह्णन्ति।
"आयुर्वेदे नैकानि मूलानि रोगनिवारणार्थे उपयुज्यते।"
Synonyms:
 चरणः, अङ्घ्रिः, पादः, पत्
noun
अवयवविशेषः, अङ्गुलितः आपार्ष्णि भागः येन मनुष्यादयः चरन्ति।
"प्रभुरामचन्द्रस्य चरणैः दण्डकारण्यम् पुनीतम्।"
अमरकोशः
Sanskrit
Word: चरणः
Root: चरण
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ foot
Shloka(s):
2|6|71|2 ► पादाग्रं प्रपदं पादः पदङ्घ्रिश्चरणोऽस्त्रियाम्॥ (मनुष्यवर्गः)
3|3|93|2 ► पदं व्यवसितत्राणस्थानलक्ष्माङ्घ्रिवस्तुषु॥ (नानार्थवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|6|71|2 ⇢ पादः (पाद) (पुं)
➠ 2|6|71|2 ⇢ (पद्) (पुं)
➠ 2|6|71|2 ⇢ अङघ्रिः (अङ्घ्रि) (पुं) ⇒ foot, branch, sphere, division, root of a tree, foot of a seat
➠ 2|6|71|2 ⇢ चरणः (चरण) (पुं)
➠ 2|6|71|2 ⇢ चरणम् (चरण) (नपुं)
➠ 3|3|93|2 ⇢ पदम् (पद) (नपुं)
Related word(s):
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ पादाग्रम्
परा_अपरासंबन्धः ➡ पाय्वादीन्द्रियम्
उपाधि ➡ अवयवः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
चरणः, पुं
क्ली,
 बह्वृचादिः । (यथा, पञ्चतन्त्रे । ४ । ३ ।“न पृच्छेच्चरणं गोत्रं न च विद्यां कुलं न च ।अतिथिं वैश्वदेवान्ते श्राद्धे च मनुरब्रवीत् ॥
”अपि च महाभाष्यवचनम् । यथा, --“सकृदाख्यातनिर्ग्राह्या गोत्रं च चरणैः सह ॥
”“चरणशब्दो वेदैकदेशवाची कठादिरूपः ।” इतिमुग्धबोधटीकाकृद्दुर्गादासः ॥
) मूलम् । गोत्रम् ।इति मेदिनी । णे, ४७ ॥
(चरतीति । चर + ल्युः ।चरत्यनेनेति करणे ल्युट् वा । अधमाङ्गम् । तत्-पर्य्यायः । पादः २ पत् ३ अङ्घ्रिः ४ । इत्यमरः ।२ । ६ । ७१ ॥
विक्रमः ५ पदः ६ आक्रमः ७ ।इति राजनिर्घण्टः ॥
क्रमणः ८ चलनः ९क्रमः १० । इति हेमचन्द्रः । ३ । २८० ॥
पदम् ११पात् १२ । इति जटाधरः ॥
(यथा, मनुः ।९ । २७७ ।“अङ्गुलीग्रन्थिभेदस्य च्छेदयेत् प्रथमे ग्रहे ।द्वितीये हस्तचरणौ तृतीये वधमर्हति ॥
”श्लोकचतुर्थभागः । यथा, वृत्तरत्नाकरे १ अध्याये ।“शेषं गाथास्त्रिभिः षड्भिश्चरणैश्चोपलक्षिताः ॥
”)
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“चर गत्यर्थः”@} 2 3।
‘यथा तु भक्षणेऽपि प्रयुज्यते चरिः’ इति मैत्रेयरक्षितः, तथा नायं पाठोऽस्ति।
अपि तु अर्थवशेन केनचित् प्रक्षिप्त इति गम्यते।” इति पुरुषकारग्रन्थो ऽत्रानुसन्धेयः।]] अयं धातुर्भक्षणार्थेऽपि प्रयुज्यते।
‘संशये चारयेत्, गत्यां चरति--’ 4 इति देवः।
चारकः-रिका, चारकः-रिका, चिचरिषकः-षिका, 5 चञ्चुरकः-रिका
चरिता-त्री, चारयिता-त्री, चिचरिषिता-त्री, चञ्चुरिता-त्री
चरन्-न्ती, 6 चारयन्-न्ती, चिचरिषन्-न्ती
-- चरिष्यन्-न्ती-ती, चारयिष्यन्-न्ती-ती, चिचरिषिष्यन्-न्ती-ती
-- 7 8 9 उच्चरमाणः, 10 11 12 सञ्चरमाणः, चारयमाणः, 13 14 उच्चिचरिषमाणः, 15 16 सञ्चिचरिषमाणः, 17 चञ्चूर्यमाणः 18
उच्चरिष्यमाणः, सञ्चरिष्यमाणः, चारयिष्यमाणः, उच्चिचरिषिष्यमाणः
19 सञ्चिचरिषिष्यमाणः, चञ्चुरिष्यमाणः
20 ग्रामचः-ग्रामचरौ-ग्रामचरः
-- -- चरितम्-तः, चारितः, चिचरिषितः, चञ्चुरितः-तवान्
21 चरः- 22 सहचरी, 23 चराचरः, 24 शुभाचारः-शुभाचारा 25 व्रताचारा, 26 कुरुचरः- कुरुचरी, 27 क्षणदाचरः, 28 वनेचरः, 29 निशाचरः, 30 भिक्षाचरः- सेनाचरः, 31 दुराचारः, आदायचरः, 32 चरिष्णुः, 33 34 ब्रह्मचारी, 35 36 37 गूढचारी 38 39 रात्रिञ्चरः- 40 रात्रिचरः, 41 अतिचारी-अपचारी, 42 चारः, 43 चरमाणः, 44 45 चरणः, 46 पाटच्चरः-पटच्चरः, 47 वार्चः48, चारः, चिचरिषुः, चञ्चुरः
चरितव्यम्, चारयितव्यम्, चिचरिषितव्यम्, चञ्चुरितव्यम्
चरणीयम्, चारणीयम्, चिचरिषणीयम्, चञ्चुरणीयम्
49 चर्यम्, उपर्चार्यम् 50 आचर्यः 51, आचार्यः 52, 53 आचार्यानी, आचार्या, 54 आश्चर्यम् 55, चार्यम्, चिचरिष्यम्, चञ्चूर्यम्
ईषच्चरः-दुश्चरः-सुचरः
-- -- -- 56 चर्यमाणः, चार्यमाणः, चिचरिष्यमाणः, चञ्चूर्यमाणः
आचारः, 57 सञ्चारः, प्रचारः, 58 गोचरः- 59 सञ्चरः, चिचरिषः, सञ्चुरः
चरितुम्, चारयितुम्, चिचरिषितुम्, चञ्चुरितुम्
60 चूर्तिः, 61 परिचर्या, परिचर्या- 62 चर्या, चारणा, चिचरिषा, चञ्चुरा, चरणम्, 63 चरित्रम्, 64 चारित्रम्, चारणम्, चिचरिषणम्, चञ्चुरणम्
चरित्वा, चारयित्वा, चिचरिषित्वा, चञ्चुरित्वा
आचर्य, प्रचार्य, सञ्चिचरिष्य, विचञ्चूर्य
चारम् २, चरित्वा २, चारम् २, चारयित्वा २, चिचरिषम् २, चिचरिषित्वा २, चञ्चुरम् २
चञ्चुरित्वा २
65 इत्यादिना ञुण् प्रत्ययः।
चरन्ति नेत्राण्य- त्रेत्यधिकरणे प्रत्ययः।
चारुः = दर्शनीयः।]] चारुः, 66 इत्यादिना उप्रत्ययः।
चरन्ति अस्मात् देवर्षिपित्रादयः इति ‘भीमादयोऽपादाने’ 67 इत्यपादाने कारके प्रत्ययः।
चरुः = देवाद्युद्देशक उपहारः।]] चरुः, 68 इति संज्ञायां वुन्।
चरकः = कश्चन ऋषिः।]] चरकः, 69 इति मनिन्।
चरितं = चर्म त्वक्।
‘भूतेऽपि दृश्यन्ते’ 70 इति भूतेऽयं प्रत्ययः।]] चर्म, 71 इति अमच्प्रत्ययः।
चरमः = अन्त्यः।]] चरमः।
72
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (५०३)
02
=>
 (१-भ्वादिः-५५९। सक। सेट्। पर।)
03
=>
 [[[अ]
04
=>
 (श्लो। १५३)
05
=>
 [[१। गर्हितं चरतीत्यर्थे, ‘लुपसदचरजपजभदहदशगॄभ्यो भावगर्हायाम्’ (३-१-२४) इति भावगर्हायां यङि, द्वित्वे, ‘चरफलोश्च’ (७-४-८७) इत्यभ्यासस्य नुगागमे, ‘उत् परस्यातः’ (७-४-८८) इत्युत्तरखण्डस्योत्वे, ‘हलि च’ (८-२-७७) इति दीर्घस्य त्रैपादिकत्वेनासिद्धत्वात् अल्लोपयलोपयोः एवं रूपम्। हलादिप्रत्ययभिन्ने यङन्ते सर्वत्र एवमेव बोध्यम्।]]
06
=>
 [[२। भक्षणार्थत्वे, ‘निगरणचलनार्थेभ्यः--’ (१-३-८७) इति ण्यन्तात् परस्मैपदमेव। गत्यर्थकत्वे तु ण्यन्तात् शानजपि भवतीति विशेषः।]]
07
=>
 [[३। ‘उदः चरः सकर्मकात्’ (१-३-५३) इति शानच्। गुरुवचनमतिलङ्घते इत्यर्थः। अतः सकर्मकत्वम्।]]
08
=>
 [गुरुवचनं]
09
=>
 [[आ। ‘इदं वचोऽनुच्चरमाण ईते तस्मिन् स्वमादाय शिशुं निकाय्यम्। आनाय्यपूज्यो, मधुरां प्रणाय्यस्तां नारदः स्मायति लोकपान्थः।।’ वा। वि। २-२०।]]
10
=>
 [[४। ‘समस्तृतीयायुक्तात्’ (१-३-५४) इति शानच्।]]
11
=>
 [रथेन]
12
=>
 [[B। ‘अभ्रेण खे सञ्चरमाण आराद् बिलेशयद्वेषिसमानजूतिः। प्राह्णेतनादित्यकरोपतप्तः पुरीं ददृश्वान् गजतावृतां सः।।’ वा। वि। २-२३।]]
13
=>
 [[५। ‘पूर्ववत् सनः’ (१-३-६२) इति सन्नन्तात् शानच्।]]
14
=>
 [गुरुवचनं]
15
=>
 [[५। ‘पूर्ववत् सनः’ (१-३-६२) इति सन्नन्तात् शानच्।]]
16
=>
 [हयेन]
17
=>
 [[६। ‘हलि च’ (८-२-७७) इति दीर्घः। एवं यङन्ताद् यति, ल्यपि च दीर्घो ज्ञेयः।]]
18
=>
 [[C। ‘ध्वजपल्लविता सेना शस्त्रपुष्पा परागिणी। वभौ चञ्चूर्यमाणेव मृत्योरुपवनस्थली।।’ यादवाभ्युदये। २२-७४।]]
19
=>
 [पृष्ठम्०४८६+ ३१]
20
=>
 [[१। ‘क्विप् च’ (३-२-७६) इति क्विपि, सर्वलोपे, रेफस्य पदान्तत्वनिमित्तकः ‘खरवसानयोः--’ (८-३-१५) इति विसर्गः।]]
21
=>
 [[२। पचादिषु (३-१-१३४) ‘चरट्’ इति पाठात् अच्। टित्त्वात् स्त्रियां ङीप्।]]
22
=>
 [[आ। ‘सौमित्रे मामुपायंस्था कम्रामिच्छुर्वशंवदाम्। त्वद्भोगीनां सहचरीमशङ्कः पुरुषायुषम्।।’ भ। का। ४-२०।]]
23
=>
 [[३। ‘चरिचलिपतिवदीनां वा द्वित्वम् अचि, आक् चाभ्यासस्य--’ (वा। ३-१-१३४) इति अच्प्रत्यये, द्वित्वे, अभ्यासस्यागागमे च रूपम्।]]
24
=>
 [[४। ‘शीलिकामिभक्ष्याचरिभ्यो णः’ (वा। ३-२-२१) इति कर्मण्युपपदेऽणपवादो ण- प्रत्ययः। अदन्तत्वेन स्त्रियां टाप्।]]
25
=>
 [[B। ‘स्तुतिशीला हरिकामा फलभक्षा कानने व्रताचारा। तदनुग्रहप्रतीक्षा वसति द्वन्द्वक्षमा मुनिश्रेणी।।’ प्रक्रियासर्वस्वम्।]]
26
=>
 [[५। ‘चरेष्टः’ (३-२-१६) इति अधिकरणे टः। एवं क्षणदाचरः वनेचरः निशाचर इत्यादिष्वपि बोध्यम्।]]
27
=>
 [[C। ‘तेऽभाषिषत राजा त्वां दिदृक्षुः क्षणदाचर।’ भ। का। १५-६।]]
28
=>
 [[ड्। ‘द्विषन् वनेचराग्र्याणां त्वमादायचरो वने।’ भ। का। ५-९७।]]
29
=>
 [[E। ‘बाहूपपीडमाश्लिष्य जगाहे द्यां निशाचरः।।’ भ। का। ५-९४।]]
30
=>
 [[६। ‘भिक्षासेनादायेषु च’ (३-२-१७) इति टः। अनधिकरणे उपपदेऽयं टः। आदाय- चरः इत्यत्र ‘आदाय’ इति ल्यबन्तम्। ‘अस्य च कर्मसापेक्षत्वेऽपि वचनसामर्थ्यात् प्रत्ययः।’ इति प्रक्रियाकौमुदीव्याख्यायाम्।]]
31
=>
 [[F। ‘मामपापं दुराचार किं निहत्याभिधास्यसि।।’ भ। का। ६-१२७।]]
32
=>
 [[७। ‘अलंकृञ्निराकृञ्प्रजनोत्पचोत्पतोन्मदरुच्यपत्रपवृतुवृधुसहचर इष्णुच्’ (३-२-३६) इत्यनेन तच्छीलादिषु कर्तृषु इष्णुच् प्रत्ययः।]]
33
=>
 [[ङ्। ‘अलङ्करिष्णवो भान्तस्तडित्वन्तश्चरिष्णवः।।’ भ। का। ७-३।]]
34
=>
 [[८। ‘व्रते’ (३-२-८०) इति णिनिः। ब्रह्म = वेदः। तदध्ययनार्थ व्रतमपि ब्रह्म
\n\n तच्चरतीत्यर्थे णिनिः।]]
35
=>
 [[ः। ‘आजन्मब्रह्मचारी विपुलभुजशिलास्तम्भविभ्राजमान- ज्याघातश्रेणिसंज्ञान्तरितवसुमतीचक्रजैत्रप्रशस्तिः।’ अनर्घराघवे--४-१८।]]
36
=>
 [पृष्ठम्०४८७+ ३०]
37
=>
 [[१। ‘सुप्यजातौ--’ (३-२-७८) इति ताच्छीलिको णिनिः। गूढचारी = चारः।]]
38
=>
 [[आ। ‘सङ्गमाय निशि गूढचारिणं चारदूतिकथितं पुरोगता।’ रघुवंशे--१९-३३।]]
39
=>
 [[२। रात्रौ चरतीति, अधिकरणे टः। ‘रात्रेः कृति विभाषा’ (६-३-७२) इति वा मुम्।]]
40
=>
 [[B। ‘तं रत्नदायं जितमृत्युलोका रात्रिञ्चराः कान्तिभृतोऽन्वसर्पन्।’ भ। का। १२-११।]]
41
=>
 [[३। ‘सम्पृचानुरुधाङ्यमाङयसपरिसृसंसृजपरिदेविसंज्वरपरिक्षिपपरिरटपरिवदपरिदह- परिमुहदुषद्विषद्रुहदुहयुजाक्रीडविविचत्यजरजभजातिचरापचरामुषाभ्याहनश्च’ (३-२-१४२) इति घिनुण्।]]
42
=>
 [[४। पचाद्यचि (३-१-१३४) प्रज्ञादित्वात् (५-४-३८) स्वार्थेऽण्। चारः गूढपुरुषः।]]
43
=>
 [[५। ‘ताच्छील्यवयोवचनशक्तिषु चानश्’ (३-२-१२९) इति सूत्रेण ताच्छील्ये चानश्।]]
44
=>
 [[C। ‘सहैव चरमणौ द्वौ वहमानौ मितं धनुः। जयमानौ च रक्षांसि राघवौ मुनिमन्वितौ।।’ प्रक्रियासर्वस्वे।]]
45
=>
 [[६। ‘चलनशब्दार्थादकर्मकात्-- (३-२-१४८) इति ताच्छीलिकः युच्।]]
46
=>
 [[७। पाटयन् = छिन्दन्-चरतीति पाटच्चरः = तस्करः। पृषोदरादित्वात् (६-३-१०९) साधुः। एवं पटच्चरः इत्यपि।]]
47
=>
 [[८। वारि चरतीति वार्चः = हंसः। ‘अन्येष्वपि दृश्यते’ (३-२-१०१) इति डप्रत्यये साधुः--इति प्रक्रियासर्वस्वे।]]
48
=>
 [हंसः]
49
=>
 [[९। ‘गदमदचरयमश्चानुपसर्गे’ (३-१-१००) इति यति रूपम्। ‘अनुपसर्गे’ इत्यु- क्तत्वात् सोपसर्गात् ‘उपचार्यम्’ इत्येव।]]
50
=>
 [[१०। ‘चरेराङि चागुरौ’ (वा। ३-१-१००) इति यत्। गुरौ तु ‘आचार्यः’ इति ण्यत्।]]
51
=>
 [देशः]
52
=>
 [गुरुः]
53
=>
 [[११। आचार्यस्य स्त्री आचार्यानी। ‘इन्द्रवरुणभवशर्वरुद्रमृडहिमारण्ययवयवनमातु- लाचार्याणामानुक्’ (४-१-४९) इति ङीष् आनुगागमश्च। ‘आचार्यादणत्वं च’ (वा। ४-१-४९) इति णत्वनिषेधः। यथा तु स्वयं व्याख्यात्री, तत्र आचार्या इत्येव भवति।]]
54
=>
 [[१२। ‘आश्चर्यमनित्ये’ (६-१-१७४) इति आङ्पूर्वकात् चरेर्यति प्रत्यये, अद्भुत- त्वेनार्थे विवक्षिते सुडागमो निपात्यते। अन्यत्र आचर्यः।]]
55
=>
 [अनित्यम्]
56
=>
 [पृष्ठम्०४८८+ ३०]
57
=>
 [[आ। ‘सञ्चारनिष्ठ्यूतनखेन्दुचन्द्रिकं लोके जयन्तं सकलैकजीवनम्।’ धा। का। १-७२।]]
58
=>
 [[१। ‘गोचरसंचर--’ (३-३-११९) इत्यादिनाऽधिकरणे घप्रत्ययो निपातनात्। गावः = इन्द्रियाणि चरन्त्यस्मिन् इति गोचरः = विषयः। सञ्चरन्ते अनेन इति करणे घः, सञ्चरः = अध्वा।]]
59
=>
 [[B। ‘पापगाचरमात्मानमशोचन् वानरा मुहुः।।’ भ। का। ७-८०।]]
60
=>
 [[२। ‘ति च’ (७-४-८९) इत्युत्वे, ‘हलि च’ (८-२-७७) इति दीर्घः।]]
61
=>
 [[३। ‘परिचर्यापरिसर्या--’ (वा। ३-३-१०१) इति स्त्रियां भावादौ शे यकि टाप्। ‘परि’ इत्युपसर्गस्याविवक्षितत्वात् ‘चर्या’ इत्यपि साधुः।]]
62
=>
 [[C। ‘पापचर्यो मुनेः शापात् जात इत्यवदत् स तम्।।’ भ। का। ६-४८।]]
63
=>
 [[४। ‘अर्तिलूधूसूखनसहचर इत्रः’ (३-२-१८४) इति करणे इत्रः। चरित्रमेव चारित्रम्। स्वार्थिकः प्रज्ञादित्वात् (५-४-३८) अण्।]]
64
=>
 [[ड्। ‘चित्रं चरित्रं जगतीतलेऽस्य न श्लाघयामास नरेषु को वा। स यत् स्वयं पाण्डुरपि स्वकेन गुणेन रक्तानकरोत् समस्तान्।।’ चम्पूभारते १-१३।]]
65
=>
 [[५। ‘दॄसनिजनिचरि--’ [द। उ। १-८८]
66
=>
 [[६। ‘भॄमृशीतॄचरि--’ [द। उ। १-९२]
67
=>
 (३-४-७४)
68
=>
 [[७। ‘कृञादिभ्यः संज्ञायां वुन्’ [द। उ। ३-४८।]
69
=>
 [[८। ‘मनिन्’ [द। उ। ६-७३]
70
=>
 (३-२-३)
71
=>
 [[९। ‘चरेश्च’ [द। उ। ७-४७]
72
=>
 [पृष्ठम्०४८९+ २७]