चरण (caraNa)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 चरण mn.  (-णः-णं)
	 1. A foot.
	 2. The root of a tree. A race,  a family.
	 4.
A portion of the Vedas,  5. Fixed or instituted observance.
	 6.
The peculiarity of condition or conduct implied by the English
affix hood,  as manhood,  priesthood,  &c.
	 7. The fourth part of a
stanza.
	 4. (in Prosody, ) A dactyl.
	 n.
  (-णं)
	 1. Wandering,  roaming, 
going round or about.
	 2. Eating. E.
  to चर् go affix करणे ल्युट्.

Capeller Eng

English

 च॑रण m.
  n.
  foot,  m.
  pl.
  the feet of — i.e.
  the
venerable (—°)
 line or verse of a stanza
 sect or school of the Veda. 
n.
  moving,  walking,  course,  way
 practice,  performance,  esp.
    rel.
observance
 behaving,  conduct,  esp.
    good conduct,  morality.

Yates

English

 चरण (णः-णं) 1.
m.
  n.
  A foot
 root
of a tree
 a race
 part of the
vedas
 fixed institute
 a dactyl.
n.
  Wandering
 eating.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

चरण 	-	 caraNa 	-	 n.
  	-	 managing
चरण 	-	 caraNa 	-	 m.
  	-	  foot
चरण 	-	 caraNa 	-	 m.
 n.
  	-	  subdivision
चरण 	-	 caraNa 	-	 m.
 n.
  	-	  4th part
चरण 	-	 caraNa 	-	 m.
 n.
  	-	  pillar
चरण 	-	 caraNa 	-	 m.
 n.
  	-	  support
चरण 	-	 caraNa 	-	 m.
 n.
  	-	  dactyl
चरण 	-	 caraNa 	-	 m.
 n.
  	-	  root
चरण 	-	 caraNa 	-	 m.
 n.
  	-	  venerable
चरण 	-	 caraNa 	-	 m.
 n.
  	-	  feet of
चरण 	-	 caraNa 	-	 m.
 n.
  	-	  school or branch of the veda
चरण 	-	 caraNa 	-	 m.
 n.
  	-	  foot
चरण 	-	 caraNa 	-	 m.
 n.
  	-	  section
चरण 	-	 caraNa 	-	 m.
 n.
  	-	  pAda or line of a stanza
चरण 	-	 caraNa 	-	 n.
  	-	  observance
चरण 	-	 caraNa 	-	 n.
  	-	  eating
चरण 	-	 caraNa 	-	 n.
  	-	  moral conduct
चरण 	-	 caraNa 	-	 n.
  	-	  practising
चरण 	-	 caraNa 	-	 n.
  	-	  performance  [ liturgical ]
चरण 	-	 caraNa 	-	 n.
  	-	  going round or about
चरण 	-	 caraNa 	-	 n.
  	-	  going round or about
चरण 	-	 caraNa 	-	 n.
  	-	  behaviour
चरण 	-	 caraNa 	-	 n.
  	-	  good or moral conduct
चरण 	-	 caraNa 	-	 n.
  	-	  course
चरण 	-	 caraNa 	-	 n.
  	-	  consuming
चरण 	-	 caraNa 	-	 n.
  	-	  conduct of life
चरण 	-	 caraNa 	-	 n.
  	-	  grazing
चरण 	-	 caraNa 	-	 n.
  	-	  motion
चरण 	-	 caraNa 	-	 n.
  	-	  acting
चरण 	-	 caraNa 	-	 n.
  	-	  dealing
चरण 	-	 caraNa 	-	 n.
  	-	  good conduct
चरण 	-	 caraNa 	-	 n.
  	-	  particular high number

चरण 	-	 caraNa 	-	 n.
  	-	 managing
यमन 	-	  yamana 	-	 adj.
  	-	 managing
नयन 	-	  nayana 	-	 n.
  	-	 managing
विधान 	-	  vidhAna 	-	 n.
  	-	 managing
धूर्धर 	-	  dhUrdhara 	-	 adj.
  	-	 managing affairs
प्रबन्ध-सञ्चालक 	-	  prabandha-saJcAlaka 	-	 m.
  	-	 managing director
धनुर्ग्रह 	-	  dhanurgraha 	-	 m.
  	-	  art of managing a bow
यमिष्ठ 	-	  yamiSTha 	-	 adj.
  	-	  guiding or managing best
वेशयमन 	-	  vezayamana 	-	 adj.
  	-	  ruling or managing people
दीपक 	-	  dIpaka 	-	 adj.
  	-	  skilful in managing a lamp
स्वार्थभाज् 	-	  svArthabhAj 	-	 adj.
  	-	 managing one's own affairs
गजयानविद् 	-	  gajayAnavid 	-	 adj.
  	-	  expert in managing an elephant
सेनाकर्मन् 	-	  senAkarman 	-	 n.
  	-	  leading or managing of an army
हयशिक्षा 	-	  hayazikSA 	-	 f.
  	-	  art of training or managing horses
हयशास्त्र 	-	  hayazAstra 	-	 n.
  	-	  art of training or managing horses
आप्तकारिन् 	-	  AptakArin 	-	 adj.
  	-	 managing affairs in a fit or confidential manner
सन्धिविग्रहकायस्थ 	-	  sandhivigrahakAyastha 	-	 m.
  	-	  secretary for managing affairs in making peace and war

Wilson

English

 चरण
mn.  (-णः-णं)
1 A foot.
2 The root of a tree.
3 A race,  a family.
4 A portion of the Vedas.
5 Fixed or instituted observances.
6 The peculiarity of condition or conduct implied by the English affix
hood,  as manhood,  priesthood,  &c.
7 The fourth part of a stanza.
8 (In Prosody, ) A dactyl.
n.
  (-णं)
1 Wandering,  roaming,  going round or about.
2 Eating.
E.
  चर to go,  affix ल्युट्.

Apte

English

चरणः [caraṇḥ] णम् [ṇam],  णम् [चर्-करणे ल्युट्]

A foot
 शिरसि चरण एष न्यस्यते वारयैनम् Ve.*
  3.38
 जात्या काममवध्यो$सि चरणं त्विदमुद्धृतम् 39.

A support,  pillar,  prop.

The root of a tree.

The single line of a stanza. 

A quarter.

A school or branch of any of the Vedas
e. g.  चरणगुरवः Mv.*
  1
 Māl.
 1
 Pt.*
  4.3.

A race.

(In prosody) A dactyl. -णः A foot-soldier.

A ray of light.

णम् Moving,  roaming,  wandering.

Performance,  practising
 Ms.*
  6.75.

Conduct of life,  behaviour (moral).

Accomplishment.

Eating,  consuming.

Course.

Acting,  dealing,  managing,  conduct.

Fixed observance of any class,  age (as priesthood &c.
 )

studying under strict rules of ब्रह्मचर्य
 विशुद्धवीर्याश्चरणोपपन्नाः Mb.
 *  5.3.7. Comp.
   -अचलः The setting mountain
 यातो$स्तमेष चरमाचलचूड- चुम्बी Murāri. -अमृतम्,  -उदकम् water in which the feet of a (revered) Brāhmaṇa or spiritual guide have been washed. -अरविन्दम्,  -कमलम्,  -पद्मम् a lotuslike foot. -आयुधः a cock
 आकर्ण्य संप्रति रुतं चरणायुधानाम् S. D. -आस्कन्दनम् trampling,  treading under foot.-उपधानम् A foot-rest
 कृष्णा च तेषां चरणोपधाने Mb.
 *  1.193.1. -गत a.
  fallen at the feet,  prostrate. -ग्रन्थिःm. ,  -पर्वन् n.
  the ankle. -न्यासः a footstep. -पः a tree.-पतनम् falling down or prostration (at the feet of another)
 Amaru.*
  17. -पतित a.
  prostrate at the feet
 Me.*
  15.

पातः tread,  trampling.

footfall.

prostration.  -योधिन् m.
  (=  -आयुधः) विहिता वृक्षमूले तु वृत्तिश्चरणयोधिनाम् Rām.*
  4.58.31. -व्यूहः A book dealing with the śākhās of the vedas.

शुश्रूषा,  सेवा prostration. 

service,  devotion. 

Apte 1890

English

 चरणः 
णं [चर्-करणे ल्युट्] 1 A foot
 शिरसि चरण एष न्यस्यते वारयैनं Ve. 3. 38
 जात्या काममवध्योसि चरण त्विदमुद्धृतं 39. 
2 A support,  pillar,  prop. 
3 The root of a tree. 
4 The single line of a stanza. 
5 A quarter. 
6 A school or branch of any of the Vedas
 e. g. चरणगुरवः Mv. 1,  Māl. 1
 Pt. 4. 3. 
7 A race. 
8 (In prosody) A dactyl. 
णः 1 A foot-soldier. 
2 A ray of light. 
णं 1 Moving,  roaming,  wandering. 
2 Performance,  practising
 Ms. 6. 75. 
3 Conduct of life,  behaviour (moral). 
4 Accomplishment. 
5 Eating,  consuming. 
6 Course. 
7 Acting,  dealing,  managing,  conduct. 
8 Fixed observance of any class,  age (as priesthood &c). 
Comp. 
अमृतं,  
उदकं water in which the feet of a (revered) Brāhmaṇa or spiritual guide have been washed. 
अरविंदं,  
कमलं,  
पद्मं a lotus-like foot. 
आयुधः a cock 
आस्कंदनं trampling,  treading under foot. 
गत a. fallen at the feet,  prostrate. 
ग्रंथिः m.,  
पर्वन् n. the ankle. 
न्यासः a footstep. 
पः a tree. 
पतनं falling down or prostration (at the feet of another)
 Amaru. 17. 
पतित a. prostrate at the feet
 Me. 105. 
पातः {1} tread,  trampling. {2} footfall. {3} prostration. 
शुश्रूषा,  
सेवा {1} prostration. {2} service,  devotion. 

Monier Williams Cologne

English

 च॑रण mn.  (g. अर्धर्चादि) a foot,  Gobh.
 
 Mn.
   ix,  277
 Bādar.
 
 MBh.
   &c.
   (ifc.  f(आ). ,  Hariv.
  3914
 Mālav.
 )

 (ifc.  pl.
 ) ‘the feet of’,  the venerable (N.  N.
 ),  MBh.
   xii,  174,  24,  Sch.

 a pillar,  support,  Hariv.
  4643

 the root (of a tree),  L.
 

 a Pāda or line of a stanza,  Śrut.
 

 a dactyl

 a 4th part (pāda),  VarBṛ.
 
 Līl.

 a section,  subdivision,  Bhpr.
  
 Sarvad.
  (चतुश्-,  q.v.)

 a school or branch of the Veda,  Nir.
  i,  17
 Pāṇ.
 
 MBh.
   xii,  xiii
 Pañcat.
  iv,  3

 च॑रण n.
  going round or about,  motion,  course,  RV.
   iii,  5,  5
 ix,  113,  9
 x,  136,  6 and 139,  6
 ŚBr.
   ii,  x
 Sāh.
 

 acting,  dealing,  managing,  (liturgical) performance,  observance,  AV.
   vii,  106,  1
 ŚBr.
  
 ŚāṅkhŚr.
  
 KātyŚr.
  
 VP.
   iii,  5,  13

 behaviour,  conduct of life,  KātyŚr.
  
 ChUp.
    v,  10

 good or moral conduct,  Kauś.
  67
 MBh.
   xiii,  3044
 Lalit.
  

 practising (generally ifc.  cf.
   तपश्- [तपसश् च्°,  Mn.
   vi,  75],  भिक्षा-,  भैक्ष-),  Gobh.
  iii,  1,  12
 Nal.
 

 grazing,  W.
 

 consuming,  eating,  L.
 

 a particular high number,  Buddh.
 
 L.
  (cf.   द्वि-,  पुरश्-,  रथ-).

Monier Williams 1872

English

 चरण,  अस्,  m. a foot soldier
 (अस्,  अम्),  m. n. a
foot
 a pillar,  a support,  a prop
 the root of a tree
a single line of a verse,  the fourth part of a stanza
(in prosody) a dactyl
 a sect,  a school,  a branch of
the Vedas
 a race,  a family
 (अम्),  n. moving, 
going round or about,  wandering,  roaming,  grazing
course
 acting,  dealing,  managing,  conduct,  per-
formance
 fixed or instituted observances for any
class,  age,  or condition (as priesthood,  manhood, 
&c.)
 behaving,  conduct of life,  good or moral
conduct
 practising,  accomplishing
 consuming,  eat-
ing
 a particular high number
 [cf. द्वि-चरण, 
पुरश्-चरण,  रथ-च्°
 cf. also Gr. and Lat.
πέρνα,  perna
 Goth. fairzna
 Germ. Ferse
Lith. kulnis
 Hib. cairine
 Lat. crus ?].
—चर-
ण-कमल or चरण-किशलय,  अम्,  n. a lotus-
foot (lit. foot-lotus),  a beautiful foot,  the foot of a lover, 
of a deity,  &c.
—चरण-गत,  अस्,  आ,  अम्,  fallen
at one's feet,  prostrate.
—चरण-ग्रन्थि,  इस्,  m.
the joint of the foot,  the ancle.
—चरण-दास,  अस्, 
m.,  N. of the author of the Guruśiṣya-saṃvāda
and of the poems entitled Nāciketūpākhyāna.
—चरण-न्यास,  अस्,  m. the trace of a foot,  foot-
step.
—चरण-प,  अस्,  m. a tree.
—चरण-पतन, 
अम्,  n. falling at the feet,  prostration.
—चरण-
पतित,  अस्,  आ,  अम्,  fallen at the feet,  prostrate.
—चरण-पद्म,  अस् or अम्,  m. n. a lotus (like)
foot,  the foot of a deity or lover.
—चरण-पर्वन्, 
अ,  n. ‘foot-joint, ’ the ancle.
—चरण-पात,  अस्,  m.
tread,  trampling
 foot-fall.
—चरण-युग,  अम्,  n.
both the feet
 two lines of a stanza.
—चरण-
व्यूह,  अस्,  m. title of a treatise.
—चरण-शुश्रूषा, 
f. prostration.
—चरण-सेवा,  f. service,  devotion.
—चरणानमित (°ण-आन्°),  अस्,  आ,  अम्,  bent or
bowed under the feet,  trodden down.
—चरणा-
भरण (°ण-आभ्°),  अम्,  n. an ornament for the
feet.
—चरणामृत (°ण-अम्°),  अम्,  n. foot-nectar, ’
the water in which the feet of a Brāhman or spiritual
guide have been washed.
—चरणायध (°ण-आय्°), 
अस्,  आ,  अम्,  having the feet for weapons
 (अस्),  m. a
cock.
—चरणारविन्द (°ण-अर्°),  अम्,  n. the lotus
(like) foot (of a deity,  lover,  &c.).
—चरणार्ध
(°ण-अर्°),  अम्,  n. the half of the foot
 half of the
fourth of a stanza.
—चरणास्कन्दन (°ण-आस्°), 
अम्,  n. trampling,  treading down with the feet.
—च-
रणोदक (°ण-उद्°),  अम्,  n. water in which the
feet of a venerable Brāhman or spiritual teacher have
been washed.
—चरणोपग (°ण-उप्°),  अस्,  आ,  अम्, 
in contact with the feet,  at the feet.

Macdonell

English

 चरण cár-aṇa,  m.
  n.
  foot
 Vedic school
 n.
  🞄wandering
 course
 procedure
 ritual observance
 🞄(good) conduct
 practice,  performance.

Benfey

English

 चरण चरण,  i. e. चर् + अन, 
 I.
m.
  A foot soldier,  Hariv. 5957.
 II. m.
 
and n.
 
 1. A foot,  Man.  9,  277.
 2. A
verse,  Śrut. 22.
 3. A school,  MBh.
12,  6369.
 III. n.
 
 1. Fixed observances, 
good conduct,  MBh. 13,  3044.
 2. Prac-
tice,  Rām.  1,  31,  2.
 -- Comp.
 
तपस्-,  n.
 
mortification,  Arj. 4,  22.

Hindi

पैर

Apte Hindi

Hindi

चरणः
पुं*
  - चर्-ल्युट्
पैर

चरणः
पुं*
  - -
"सहारा,   स्तम्भ,   थूणी"

चरणः
पुं*
  - -
वृक्ष की जड़

चरणः
पुं*
  - -
श्लोक की एक पङ्क्ति या पाद

चरणः
पुं*
  - -
चौथाई

चरणः
पुं*
  - -
वेद की शाखा या सम्प्रदाय

चरणः
पुं*
  - -
वंश

चरणम्
नपुं*
   - चर्-ल्युट्
"हिलना-जुलना,   भ्रमण करना,   घूमना"

चरणम्
नपुं*
   - -
"अनुष्ठान,   अभ्यास"

चरणम्
नपुं*
   - -
"जीवनचर्या,   चालचलन,   व्यवहार"

चरणम्
नपुं*
   - -
निष्पन्नता

चरणम्
नपुं*
   - -
"खाना,   उपभोग करना"

चरणम्
नपुं*
   - चर्+ल्युट्
ब्रह्मचर्य के कड़े नियमों को पालन करने वाला अध्येता

चरणम्
नपुं*
   - चर्+ल्युट्
पर

Shabdartha Kaustubha

Kannada

चरण
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪಾದ /ಕಾಲು
निष्पत्तिः - > चर (गतौ) - कर० "ल्युट्" (३-३-११७)
व्युत्पत्तिः - > चरन्त्यनेन
प्रयोगाः - > "आजह्रतुस्तच्चरणौ पृथिव्यां स्थलारविन्दश्रियमव्यवस्थाम्"
उल्लेखाः - > कुमा० १-३३
चरण
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವೇದದ ಒಂದು ಭಾಗ /ವೇದದ ಒಂದು ಶಾಖೆ
चरण
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸೂರ್ಯಚಂದ್ರರ ಕಿರಣ
चरण
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶ್ಲೋಕದ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಒಂದು ಭಾಗ /ಶ್ಲೋಕದ ಒಂದು ಪಾದ
चरण
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನಾಲ್ಕನೆಯ ಒಂದು ಭಾಗ /ಕಾಲುಭಾಗ
चरण
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಆಧಾರ ಸ್ತಂಭ
चरण
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಂಚರಿಸುವುದು /ಚಲಿಸುವುದು
चरण
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಆಚರಣೆ /ಅನುಷ್ಠಾನ
चरण
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಭಕ್ಷಣ
चरण
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತಿರುಗಾಟ /ಅಲೆದಾಟ
निष्पत्तिः - > चर (गतौ) - भावे "ल्युट्" (३-३-११५)

L R Vaidya

English

 caraRa {% (I) m.n. %} 1. A foot,  (न्यधायिषातां) सुतेन धातुश्चरणौ भुवस्तले Sis.i.13,  Megh.i.55
a pillar,  a prop
the root of a tree
the single line of a stanza
a school or branch of any of the Vedas
a quarter.

 caraRa {% (II) ??? %} 1. Moving,  wandering
performance,  M.vi.75
conduct of life
accomplishment
eating,  consuming.

Bopp

Latin

 चरण n. (r. चर् s. अन,  v. gr. 94^a).)
1) actio,  effectio,  per-
functio. N. 12. 77.
2) pes. A. 9. 8. (Huc traxerim gr.
et lat. πέϱνα,  perna,  mutatâ gutturali in labialem
 goth.
fairzna calx,  insertâ sibilante,  nisi z pertinet ad suffixum, 
cf. scr. suff. स्नु
 nostrum Ferse
 lith. kul-nis calx,  mu-
tato r in l,  v. चल्
 gr. πτέϱνα,  adjecto τ,  sicut in πτόλις
pro πόλις = पुरी
 de lat. calx v. चल्
 hib. cairine
crura
 etiam lat. crus radice cum चरण cohaerere vide-
tur,  ejecto a radicali.)

Edgerton Buddhist Hybrid

English

 caraṇa,  nt., 
(1) a high number: Mvy 〔7914〕 (cited from Gv
 Tib. gdab yas)
 Gv 〔106.16〕
 〔133.26〕
(2) residence (of a king): rājñaś caraṇa-koṣṭhe MSV 〔ii.61.12〕,  on the top part of the kingʼs residence
 so Tib.,  rgyal poḥi (kingʼs) khap (read khab,  residence,  of a king) kyi (gen. suffix) khaṅ (house) tog tu (on top)
 for this mg. of koṣṭha cf. dvāra-koṣṭha(ka).

Indian Epigraphical Glossary

English

 caraṇa (CII 4
 IA 18,  20),  a Vedic school
 a sect or school
studying a particular śākhā of the Vedas
 e. g. Taittirīya-caraṇa.
(CII 1),  same as ācaraṇa
 cf. dharma-caraṇa for dharm-ācaraṇa.

Lanman

English

 cáraṇa, 
	—1. m. n. foot
	—2. as n. a wandering.
 [√car: for 1,  cf. nayana.]

Kridanta Forms

Sanskrit

चर् (च꣡रँ꣡ गत्यर्थाः चरतिर्भक्षणर्थोऽपिँ चरँ भक्षणे च चरतिर्भक्षणेऽपि - भ्वादिः - सेट्)
ल्युट् =  चरणम्
अनीयर् =  चरणीयः - चरणीया
ण्वुल् =  चारकः - चारिका
तुमुँन् =  चरितुम्
तव्य =  चरितव्यः - चरितव्या
तृच् =  चरिता - चरित्री
क्त्वा =  चरित्वा
ल्यप् =  प्रचर्य
क्तवतुँ =  चरितवान् - चरितवती
क्त =  चरितः - चरिता
शतृँ =  चरन् - चरन्ती

धातुपाठः (Krishnacharya)

Sanskrit

धातुः:
  चरण्
मूलधातुः:
   चरण
धात्वर्थः:
  गतौ
गणः:
  कण्ड्वादिः
कर्मकत्वं:
  
इट्त्वं:
  
उपग्रहः:
  
रूपम्:
  चरण्यति

Abhyankara Grammar

English

चरण  explained as a synonym of the word शाखा which means a branch or a school of Vedic Learning
 cf. चरण- शब्दाः कठकलापादय:: Kas. on P.IV.2.46.

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 चरण n. *Essen,  Śuk. t. o. 58 [p. 63,  5]. — °रय्,  beam,  Vās. 278,  3.

 चरण m. n. *Wurzel,  E 868 (P).

Sanskrit Tibetan

Tibetan

rkang
१) चरण २) पाद ३) मञ्जन्

rkang pa
१) अङ्घ्रि २) चरण ३) पद् ४) पद ५) पद्य ६) पाद ७) मण्डप ८) शङ्कु

khogs pa
१) चरण २) जीर्ण ३) जीर्णता ४) ज्यायः ५) निष्ठीवन ६) भव ७) भ्रमण ८) महल्लक ९) विहार १०) वृत ११) वृद्ध

rgyu byed
१) चरण २) पाद ३)

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
मोक्षोपायो योगो ज्ञानश्रद्धानचरणात्मकः ।
-wordlist-
 
मोक्षोपाय (पुं),  योग (पुं),  ज्ञान (क्ली),  श्रद्धान (क्ली),  चरण (क्ली)

--source--
 
चरणः क्रमणः पादः पदोंऽह्रिश्चलनः क्रमः ।
-wordlist-
 
चरण (पुंक्ली),  क्रमण (पुं),  पाद (पुं),  पद (पुंक्ली),  अंह्रि (पुं),  चलन (पुं),  क्रम (पुं)

--source--
 
चरित्रं चरिताचारौ चारित्रचरणे अपि ॥ ८४३ ॥
वृत्तं शीलं च सर्वैनोध्वंसिजप्येऽघमर्षणम् ।
-wordlist-
 
चरित्र (क्ली),  चरित (पुं),  आचार (पुं),  चारित्र (क्ली),  चरण (क्ली),  वृत्त (क्ली),  शील (पुंक्ली),  अघमर्षण (वा)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

अंह्रि
अंह्रि,  पाद,  चरण
अंह्रिः पादश्चरणः पाणिः शयपञ्चशाखकरहस्ताः ।
verse 2.1.1.511
page 0058

नाममाला

Sanskrit

चलन,  चरण,  पाद,  क्रम,  अंह्रि,  पद
कटिर्नितम्बं श्रोणी च जघनं जानु जह्नु च ।
चलनं चरणं पादं क्रमोऽंह्रिश्च पदं विदुः ॥ १०३ ॥
verse 0.1.1.103
page 0052

अमरकोशः

Sanskrit

Word:  चरणः
Root:  चरण
Gender:  पुं
Number:  all
Meaning(s): 
⇒ foot
Shloka(s): 
2|6|71|2 ► पादाग्रं प्रपदं पादः पदङ्घ्रिश्चरणोऽस्त्रियाम्॥ (मनुष्यवर्गः)
3|3|93|2 ► पदं व्यवसितत्राणस्थानलक्ष्माङ्घ्रिवस्तुषु॥ (नानार्थवर्गः)
Synonym(s): 
➠ 2|6|71|2 ⇢ पादः (पाद) (पुं)
➠ 2|6|71|2 ⇢  (पद्) (पुं)
➠ 2|6|71|2 ⇢ अङघ्रिः (अङ्घ्रि) (पुं) ⇒ foot, branch, sphere, division, root of a tree, foot of a seat
➠ 2|6|71|2 ⇢ चरणः (चरण) (पुं)
➠ 2|6|71|2 ⇢ चरणम् (चरण) (नपुं)
➠ 3|3|93|2 ⇢ पदम् (पद) (नपुं)
Related word(s): 
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ पादाग्रम्
परा_अपरासंबन्धः ➡ पाय्वादीन्द्रियम्
उपाधि ➡ अवयवः
    

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 चरणं,  क्ली,
   (चर + भावे ल्युट् ।) गमनम् ।(यथा,  ऋग्वेदे । ९ । ११४ । ९ ।“यत्रानुकामं चरणं त्रिनाके त्रिदिवे दिवः ॥
”)भक्षणम् । (यथा,  मनुः । २ । १८६ ।अकृत्वा भैक्षचरणमसमिध्य च पावकम् ।अनातुरः सप्तरात्रमवकीर्णिव्रतञ्चरेत् ॥
”)आचारः । इति हेमचन्द्रः । ३ । ५०७ ॥
 (यथा, ऋग्वेदे । १० । १३६ । ६ ।“अप्सरसां गन्धर्व्वाणां मृगाणां चरणे चरन् ॥
”)

 चरणः,  पुं क्ली,
   बह्वृचादिः । (यथा,  पञ्चतन्त्रे । ४ । ३ ।“न पृच्छेच्चरणं गोत्रं न च विद्यां कुलं न च ।अतिथिं वैश्वदेवान्ते श्राद्धे च मनुरब्रवीत् ॥
”अपि च महाभाष्यवचनम् । यथा,  --“सकृदाख्यातनिर्ग्राह्या गोत्रं च चरणैः सह ॥
”“चरणशब्दो वेदैकदेशवाची कठादिरूपः ।” इतिमुग्धबोधटीकाकृद्दुर्गादासः ॥
) मूलम् । गोत्रम् ।इति मेदिनी । णे,  ४७ ॥
 (चरतीति । चर + ल्युः ।चरत्यनेनेति करणे ल्युट् वा । अधमाङ्गम् । तत्-पर्य्यायः । पादः २ पत् ३ अङ्घ्रिः ४ । इत्यमरः ।२ । ६ । ७१ ॥
 विक्रमः ५ पदः ६ आक्रमः ७ ।इति राजनिर्घण्टः ॥
 क्रमणः ८ चलनः ९क्रमः १० । इति हेमचन्द्रः । ३ । २८० ॥
 पदम् ११पात् १२ । इति जटाधरः ॥
 (यथा,  मनुः ।९ । २७७ ।“अङ्गुलीग्रन्थिभेदस्य च्छेदयेत् प्रथमे ग्रहे ।द्वितीये हस्तचरणौ तृतीये वधमर्हति ॥
”श्लोकचतुर्थभागः । यथा,  वृत्तरत्नाकरे १ अध्याये ।“शेषं गाथास्त्रिभिः षड्भिश्चरणैश्चोपलक्षिताः ॥
”)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 चरण पु०
  चर--करणे ल्युट् । १ देहावयवभेदे पादे “सुतेनधातोश्चरणौ भुवस्तले” माघः “द्वितीये हस्तचरणौ तृतीयेबधमर्हति” मनुः । २ वेदैकदेशे शाखापरपर्याये “गोत्रंच चरणैः सह” महाभाष्यका० । चरणव्यूहः । ३ अ-र्कादेः किरणे । ४ श्लोकानां चतुर्थभागे पादे च । “प्रथ-माङ्घ्रिसमोयस्य तृतीयश्चरणोभवेत्” छन्दोम० । “५ चतुर्थ-भागमात्रे । “पश्यन्ति खेटाश्चरणाभिवृद्धितः” ज्योति० ।६ एक देशमात्रे “ज्योतिश्चरणाभिधानात्” शा सू० ।भावे ल्युट् । ७ अनुष्ठाने “अकृत्वा भैक्ष्यचरणम्” “त-पञ्चश्चरणैश्चोग्रैः” मनुः । “रमणोयचरणा अभ्यासोहरमणीयां योनिमापद्येरन्” श्रुतिः चरणशब्दस्य आचा-रार्थकत्वेऽपि कर्म्ममात्रपरत्वमुक्तं शा० सू० भा०तच्चानुशयशब्दे १८६ पृ० उक्तम् चरण + चतुरर्थ्यां तृणा-स । चरणस तन्निर्वृत्तादौ त्रि०
 

Capeller

German

 च॑रण m.
  n.
  Fuß
 m.
  Pl. (—°) die Füße
des —,  d. h. der ehrwürdige —
 die vedische
Schule
 n.
  das Gehen,  der Gang, 
die Bahn,  Wandel (bes. guter),  Verfahren, 
Thätigkeit
 Begehung (r.), 
Übung,  Vollbringung.

Grassman

German

 cáraṇa,  n.,  1〉 das Gehen,  der Gang [von car]
 2〉 die Bahn. [Page441]
-am 1〉 {825, 9}. — 2〉 sū́riasya {239, 5}.
-e 2〉 mṛgā́ṇām {962, 6}
 nadī́nām {965, 6}.

Stchoupak

French

 चरण-
 m.
  nt. pied 
 école védique 
 nt. conduite,  manière
d'être,  fait de pratiquer (ord. ifc.) 
 nourriture 
 -क- nt. petit pied.
°गुरु- m.
  fondateur,  maître d'une école védique.
°न्यास- m.
  pas,  trace de pas.
°पतन- nt. fait de tomber aux pieds de qq'un. 
°पात- m.
  id. 
 coup de pied.
°पृष्ठ- nt. dos du pied.
°मूल- nt. (pointe du) pied.
°योधिन्- m.
  qui combat à l'aide des pieds,  coq.
°शुश्रूषा- f.
  = °पतन-।
चरणाङ्गुलि- f.
  orteil.
चरणानति- f.
  = °पतन-।
चरणायुध- m.
  = °योधिन्-।
चरणोपधान- nt. coussin pour les pieds.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.