| YouTube Channel

चमसः (camasaH)

 
Apte
English
चमसः [camasḥ] सम् [sam], सम् [चमत्यस्मिन्, चम्-असच् Tv.]
A vessel (can, ladle
&c.
 ) used at sacrifices for drinking the Soma juice
Y.*
 1.183 (also चमसी)
इडोदरे चमसाः कर्ण- रन्ध्रे
Bhāg.*
 3.13.36.
A cake made of barley, rice
&c.
Comp.
 -अध्वर्युः the priest who manages the drinking vessels. -उद्भेदः, -दनम्
N.
 of place of pilgrimage where the river Sarasvatī is said to have burst forth.
Apte 1890
English
चमसः,
सं [चमत्यस्मिन्, चम्-असच् Tv.] 1 A vessel (can, ladle &c.) used at sacrifices for drinking the Soma juice
Y. 1. 183 (also चमसी).
2 A cake made of barley, rice &c.
Hindi
Hindi
चम्मच (पु)
Apte Hindi
Hindi
चमसः
पुं*
 - चमत्यस्मिन् चम - असच् तारा*
सोमपान करने का लकड़ी का चमचे के आकार का यज्ञ पात्र
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 चमसः
noun
यज्ञपात्रविशेषः।
"चमसः काष्ठस्य अस्ति।"
Synonyms:
 दर्विकः, चमसः, चमसं, दर्विः, दर्वी, दार्वी, कम्बिः, खजः, खजिका, पाणिका, स्रुच्, स्रुक्
noun
लघुः चमसः।
"माता दर्विकेन बालं दुग्धं पाययति। "
Synonyms:
 मेघः, अभ्रमम्, वारिवाहः, स्तनयित्नुः, बलाबकः, धाराधरः, जलधरः, तडित्वान्, वारिदः, अम्बुभृत्, घनः, जीमूतः, मुदिरः, जलमुक्, धूमयोनिः, अभ्रम्, पयोधरः, अम्भोधरः, व्योमधूमः, घनाघनः, वायुदारुः, नभश्चरः, कन्धरः, कन्धः, नीरदः, गगनध्वजः, वारिसुक्, वार्मुक्, वनसुक्, अब्दः, पर्जन्यः, नभोगजः, मदयित्नुः, कदः, कन्दः, गवेडुः, गदामरः, खतमालः, वातरथः, श्नेतनीलः, नागः, जलकरङ्कः, पेचकः, भेकः, दर्दुरः, अम्बुदः, तोयदः, अम्बुवाबः, पाथोदः, गदाम्बरः, गाडवः, वारिमसिः, अद्रिः, ग्रावा, गोत्रः, बलः, अश्नः, पुरुभोजाः, वलिशानः, अश्मा, पर्वतः, गिरिः, व्रजः, चरुः, वराहः, शम्बरः, रौहिणः, रैवतः, फलिगः, उपरः, उपलः, चमसः, अर्हिः, दृतिः, ओदनः, वृषन्धिः, वृत्रः, असुरः, कोशः
noun
पृथ्वीस्थ-जलम् यद् सूर्यस्य आतपेन बाष्परुपं भूत्वा आकाशे तिष्ठति जलं सिञ्चति च।
"कालिदासेन मेघः दूतः अस्ति इति कल्पना कृता"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
चमसः,
पुं,
क्ली,
 (चम्यते भक्ष्यते पीयते इति यावत्सोमोऽस्मिन्निति । चमु भक्षणे + “अत्यवि-चमीति ।” उणां । ३ । ११७ । इति असच् ।)यज्ञपात्रभेदः । इति मेदिनी । से, २१ ॥
चमच्-इति भाषा ॥
(एतल्लक्षणादिकमुक्तं यथा, --“चमसानां तु वक्ष्यामि दण्डाः स्युश्चतुरङ्गुलाः ।त्र्यङ्गुलस्तु भवेत् स्कन्धो विस्तारश्चतुरङ्गुलः ॥
विकङ्कतमयाः श्लक्ष्णार्वाग्विलाश्चमसाः स्मृताः ।अन्येभ्यो वापि वा कार्य्यास्तेषां दण्डेषु लक्षणम् ॥
होतुर्मण्डल एव स्यात् ब्रह्मणश्चतुरस्रकः ।उद्गातणाञ्च त्र्यस्रिः स्याद् याजमानः पृथुःस्मृतः ॥
प्रशास्तुरवतष्टः स्यादुत्तोष्टो ब्रह्मशंसिनः ।पोतुरग्रे विशाखी स्यान्नेष्टुः स्याद्विगृहीतकः ॥
अच्छावाकस्य रास्नाव आग्नीध्रस्य मयूखकः ।इत्येते चमसाः प्रोक्ता ऋत्विजां यज्ञकर्म्मणि ।पलाशाद्बा वटाद्बान्यवृक्षाद्बा चमसाः स्मृताः ॥
”)
चमसः,
पुं,
 (चम्यते भक्ष्यते इति । चम + असच् ।)पर्पटः । पिष्टभेदः । लड्डुकः । इत्यजयपालः ॥
(ऋषभदेवस्य पुत्त्राणामन्यतमः । यथा, भाग-वते । ५ । ४ । ११ ।“कविर्हविरन्तरिक्षः प्रबुद्धः पिप्पलायनः ।आविर्होत्रोऽथ द्रुमिलश्चमसः करभाजनः ॥
एते भागवतधर्म्मदर्शना नव महाभागवताः ॥
”)