चक्रवाल (cakravAla)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 चक्रवाल m.
  (-लः) A range of mountains supposed to encircle the earth, 
and to be the limit of light and darkness.
	 n.
  (-लं) The sensible
horizon. 
 E.
  चक्र a region,  वल् to encompass,  and अण् affix
 girding
the world
 or वाड to emerge,  &c. affix अच् what emerges (from
darkness),  in the shape of a wheel
 ड changed to ल also चक्रवाड.

Capeller Eng

English

 चक्रवाल n.
  orb,  circle,  troop,  multitude.

Yates

English

 चक्र-वाल (लः) 1.
m.
  A range of
mountains supposed to encircle
the earth.
n.
  Sensible horizon. 

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

 
   चक्रवाल  cakravAla  m.
   assemblage  
   चक्रवाल  cakravAla  m.
   multitude   
   चक्रवाल  cakravAla  m.
   number  
   चक्रवाल  cakravAla  n.
   mass   
   चक्रवाल  cakravAla  n.
   circle  
   चक्रवाल  cakravAla  n.
   horizon     
            

Wilson

English

 चक्रवाल
m.
  (-लः) A range of mountains supposed to encircle the
earth,  and to be the limit of light and darkness.
n.
  (-लं) The sensible
horizon. 
E.
  चक्र a region,  वल to encompass,  and अण् affix
 girding the
world
 or वाड to emerge,  &c. affix अच्,  what emerges (from darkness),  in
the shape of a wheel
 ड changed to ल
 also चक्रवाड.

Monier Williams Cologne

English

 चक्र—वाल n.
  (fr.  -वाड) a circle,  MBh.
   i,  7021 ff. 
 Sūryapr.
  

 =
  °ल-यमक,  Bhaṭṭ.
  x,  6,  Sch.

 चक्र—वाल m.
  n.
  a mass,  multitude,  number,  assemblage,  MBh.
   i
 Hariv.
  4098
 VarBṛS.
  &c.
  

 चक्र—वाल m.
  N.
  of a mythical range of mountains (encircling the orb of the earth and being the limit of light and darkness),  Buddh.
  : Kāvyād. ii,  99 (°लाद्रि)

Benfey

English

 चक्रवाल चक्रवाल,  see चक्र-
बाल।

Apte Hindi

Hindi

चक्रवालः
पुं*
  चक्रम्-वालः -
"वृत्त,  मण्डल"

चक्रवालः
पुं*
  चक्रम्-वालः -
"संग्रह,  वर्ग,  समुच्चय,  राशि"

चक्रवालः
पुं*
  चक्रम्-वालः -
क्षितिज

चक्रवालम्
नपुं*
   चक्रम्-वालम् -
"वृत्त,  मण्डल"

चक्रवालम्
नपुं*
   चक्रम्-वालम् -
"संग्रह,  वर्ग,  समुच्चय,  राशि"

चक्रवालम्
नपुं*
   चक्रम्-वालम् -
क्षितिज

चक्रवालः
पुं*
  चक्रम्-वालः -
पुराणों में वर्णित एक पर्वत-शृंखला जो भूमण्डल को दीवार की भाँति घेरे हुए तथा प्रकाश व अन्धकार की सीमा समझी जाती है

चक्रवालः
पुं*
  चक्रम्-वालः -
चकवा

Shabdartha Kaustubha

Kannada

चक्रवाड(ल)
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಲೋಕಾಲೋಕಪರ್ವತ /ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸುತ್ತಿಕೊಂಡಿರುವ ಒಂದು ಪರ್ವತ
निष्पत्तिः - > वल (वेष्टने) - "अण्" (३-२-१)
व्युत्पत्तिः - > चक्रं भूमण्दलं वलते
चक्रवाड(ल)
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮಂಡಲ /ವರ್ತುಲ
चक्रवाड(ल)
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮಂಡಲಾಕಾರದ ವಸ್ತುಗಳಸಮೂಹ
प्रयोगाः - > "प्रकटितदिक्चक्रवालान्तरालम्"
उल्लेखाः - > चं० भा०
चक्रवाड(ल)
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗುಂಪು /ಸಮೂಹ
प्रयोगाः - > "प्रकटयति किमुच्चैरर्चिषां चक्रवालम्"
उल्लेखाः - > रत्ना० ४-१६
विस्तारः - > "चक्रवाडं गणे चक्रवाडोऽर्द्रौ चक्रवालवत्" - हेम० ।

L R Vaidya

English

 cakra-vAla {% (I) m. %} 1. a ring,  a circle
 2. the horizon
 3. a mass,  a multitude.

 cakra-vAla {% (II) m. %} 1. a mythical range of mountain supposed to encircle the orb of the earth like a wall and to be the limit of light and darkness
 2. the ruddy goose (चक्रवाक).

Bopp

Latin

 चक्रवाल m. (e चक्र et वाल,  a r. वल् circumdare) hori-
zon. AM.

Sanskrit Tibetan

Tibetan

khor zug
१) चक्रवाड / चक्रवाल २) परिसमन्त

khor yug
१) चक्रवाड / चक्रवाल २) परिसमन्त

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
लोकालोकश्चक्रवालोऽथ मेरुः कर्णिकाचलः ॥ १०३१ ॥
रत्नसानुः सुमेरुः स्वः स्वर्गिकाञ्चनतो गिरिः ।
-wordlist-
 
लोकालोक (पुं),  चक्रवाल (पुं),  मेरु (पुं),  कर्णिकाचल (पुं),  रत्नसानु (पुं),  सुमेरु (पुं),  स्वर्गिरि (पुं),  स्वर्गिगिरि (पुं),  काञ्चनगिरि (पुं)

--source--
 
संघाते प्रकरौघवारनिकरव्यूहाः समूहश्चयः
संदोहः समुदायराशिविसरव्राताः कलापो व्रजः ।
कूटं मण्डलचक्रवालपटलस्तोमा गणः पेटकं
वृन्दं चक्रकदम्बके समुदयः पुञ्जोत्करौ संहतिः ॥ १४११ ॥
समवायो निकुरम्बं जालं निवहसंचयौ ।
जातं तिरश्चां तद्यूथं संघसार्थौ तु देहिनाम् ॥ १४१२ ॥
-wordlist-
 
सङ्घात (पुं),  प्रकर (पुं),  ओघ (पुं),  वार (पुंक्ली),  निकर (पुं),  व्यूह (पुं),  समूह (पुं),  चय (पुं),  सन्दोह (पुं),  समुदाय (पुं),  राशि (पुं),  विसर (पुं),  व्रात (पुं),  कलाप (पुं),  व्रज (पुं),  कूट (पुंक्ली),  मण्डल (त्रि),  चक्रवाल (पुं),  पटल (स्त्रीक्ली),  स्तोम (पुं),  गण (पुं),  पेटक (त्रि),  वृन्द (क्ली),  चक्र (पुंक्ली),  कदम्बक (क्ली),  समुदय (पुं),  पुञ्ज (पुं),  उत्कर (पुं),  संहति (स्त्री),  समवाय (पुं),  निकुरुम्ब (क्ली),  जाल (स्त्रीक्ली),  निवह (पुं),  सञ्चय (पुं),  जात (क्ली),  यूथ (क्ली),  सङ्घ (पुं),  सार्थ (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

निकर
निकर,  निकाय,  निवह,  विसर,  व्रज,  पुञ्ज,  समूह,  सञ्चय,  समुदय,  सार्थ,  यूथ,  निकुरम्ब,  कदम्ब,  पूग,  राशि,  चय,  समवाय,  वृन्द,  सन्दोह,  समाज,  वितान,  संहति,  प्रकर,  घन,  ओघ,  संघ,  संघात,  व्रात,  कुल,  उत्कर,  पटल,  पेटक,  चक्र,  चक्रवाल,  मण्डल,  जाल,  जात,  व्यूह,  वार,  स्तोम
निकरनिकायनिवहविसरव्रजपुञ्जसमूहसञ्चयाः, 
समुदयसार्थयूथनिकुरम्बकदम्बकपूगराशयः ।
चयसमवायवृन्दसन्दोहसमाजवितानसंहति-
प्रकरघनौघसंघसंघातव्रातकुलोत्कराः स्मृताः ॥ ६८६ ॥
पटलं पेटकं चक्रं चक्रवालं च मण्डलम् ।
जालं जातं तथा व्यूहवारस्तोमाश्च ते स्मृताः ॥ ६८७ ॥
verse 4.1.1.686
page 0079

वैजयन्तीकोषः

Sanskrit

Word: चक्रवालम्
Root: चक्रवाल
Gender: नपुं
Number: all
अर्थः ⇒ चक्राकारदिक्
Meaning(s):
⇒ Circle of the quarters of the compass
Shloka(s):
2|1|6|2 ► दिङ्मण्डलं चक्रवालं दिगन्तः करिशोलुकम्॥ (अन्तरिक्षकाण्डः/ज्योतिरध्यायः)
Synonym(s):
➠ 2|1|6|2 ⇢ दिङ्मण्डलम् (दिङ्मण्डल) (नपुं) ⇒ Circle of the quarters of the compass ⇒ चक्राकारदिक्
➠ 2|1|6|2 ⇢ चक्रवालम् (चक्रवाल) (नपुं) ⇒ Circle of the quarters of the compass ⇒ चक्राकारदिक्
Related word(s):
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ दिक्
जातिः ➡ दिक्
    

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 चक्रवालं,  क्ली,
   (चक्रमिव वाडते वेष्टयतीति ।वाड + अच् । डस्य लत्वम् ।) मण्डलाकारेणपरिणतं समूहमात्रम् । मण्डलाकारो दिक्-समूहः इति माधवी । इति भरतः ॥
 तत्-पर्य्यायः । मण्डलम् २ । इत्यमरः । १ । ३ । ६ ॥
(यथा,  भागवते । ५ । १८ । १४ ।“हित्वा गृहं संसृतिचक्रवालंनृसिंहपादं भजताकुतोऽभयम् ॥
”)

 चक्रवालः,  पुं,
   (चक्रेण चक्राकारेण वलते लोका-लोकौ परिवेष्ट्य विराजते इत्यर्थः । वल + बाहु-लकात् णः । अस्य पर्व्वतस्य लोकालोकपरि-वेष्टनकारितयाविराजमानत्वात्तथात्वम् ।) लोका-लोकपर्व्वतः । इत्यमरः । २ । ३ । २ ॥
 (मनुष्यादीनांमण्डलाकारेणस्थितिः । यथा,  हरिवंशे । ७६ । ३५ ।“एवं स कृष्णो गोपीनां चक्रवालैरलङ्कृतः ।शारदीषु सचन्द्रासु निशासु मुमुदे सुखी ॥
”)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 चक्रवाड(ल) पु०
  चक्रमिव वाडते वेष्टयति वाड--अच् । वा डस्यलः चक्रमिव वलते बल बा० ण लस्य वा डः । १ लोका-लीकपर्व्वते । २ मण्डले न०
  अमरः । लोकालोकपर्व्वतस्यभूमण्डलवेष्टनाकारेण स्थितत्वात् तथात्वम् । ३ मण्ड-लाकारेण वर्त्तिनि समूहमात्रे च “किरीटहा-राङ्गदचक्रवाडैर्विभूषिताङ्गाः पृथुबाहवस्ते” भा० आ०१८७ अ० । “एवं स कृष्णो गोपीनां चक्रवालैरलङ्कृतः”हरिवं० ७७ अ० । वलधातोर्वाडधातोर्बा अन्तःस्थादि-त्वेन वर्ग्यादित्वाभावात् अस्य शब्दस्य वर्ग्यमध्यत्वकल्पनंप्रामादिकमेव ।

Capeller

German

 चक्रवाल n.
  Kreis
 Gruppe,  Masse (auch m.
 ).

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.