| YouTube Channel

घुणः (ghuNaH)

 
Apte
English
घुणः [ghuṇḥ], [घुण्-क] A particular kind of insect found in timber.
Comp.
 -अक्षरम्, -लिपिः
f.
 an incision in wood or in the leaf of a book made by an insect or worm and resembling somewhat the form of a letter
सकृज्जय- मरेर्वीरा मन्यन्ते हि घुणाक्षरम् Rāj. T.4.167. ˚न्यायः see under न्याय
घुणाक्षरन्यायेन निर्मितं तस्या वपुः Dk. -क्षत, -जग्धa. worm-eaten
घुणजग्धं काष्ठमिव राजकुलं भज्येत Kau.
A.
 1.17
श्रीनिर्मितिप्राप्तघुणक्षतैकवर्णोपमावाच्यमलं ममार्ज
Śi.*
 3.58.
Apte 1890
English
घुणः [घुण्-क] A particular kind of insect found in timber.
Comp.
अक्षरं,
लिपिः f. an incision in wood or in the leaf of a book made by an insect or worm and resembling somewhat the form of a letter. °न्यायः see under न्याय.
Apte Hindi
Hindi
घुणः
पुं*
 - घुण - क
लकड़ी में पाया जाने वाला विशेष प्रकार का कीड़ा
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
घुणः,
पुं,
 (घुणति काष्ठं भक्षयन् काष्ठाभ्यन्तरेभ्राम्य-तीति । घुण भ्रमणे + “इगुपधज्ञाप्रीकिरः कः ।”३ । १ । १३५ । इति कः ।) काष्ठक्रमिः । (यथा, सुश्रुते सूत्रस्थाने । ९ अध्याये । “घुणोपहत-काष्ठवेणुनलनालीशुष्कालावुमुखेष्वेष्यस्य ॥
”)तत्पर्य्यायः । काष्ठबेधकः २ । इति लिङ्गादि-संग्रहटीकायां भरतः ॥
काष्ठलेखकः ३ । इतिभूरिप्रयोगः ॥
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“घुण भ्रमणे”@} 2 ‘भूवाद्योर्घुणिघूर्ण्योः स्तां घोणते घूर्णते शपि।
भ्रमणेऽत्र तुदाद्योः शे स्यातां घुणति घूर्णति।।’ 3 इति देवः।
घोणकः-णिका, घोणकः-णिका, 4 जुघुणिषकः-जुघोणिषकः-षिका, जोघुणकः-णिका
घोणिता-त्री, घोणयिता-त्री, जुघुणिषिता-जुघोणिषिता-त्री, जोघुणिता-त्री
-- घोणयन्-न्ती, घोणयिष्यन्-न्ती-ती
-- घोणमानः, घोणयमानः, जुघुणिषमाणः-जुघोणिषमाणः, जोघुण्यमानः
घोणिष्यमाणः, घोणयिष्यमाणः, जुघुणिषिष्यमाणः-जुघोणिषिष्यमाणः, जोघुणिष्यमाणः
सङ्घुण्-संघुणौ-संघुणः
-- -- घुणितम्-तः, घोणितः, जुघुणिषितः-जुघोणिषितः, जोघुणितः-तवान्
5 घुणः, 6 घोणः-घोणा, घोणः, जुघुणिषुः-जुघोणिषुः, जोघुणः
घोणितव्यम्, घोणयितव्यम्, जुघुणिषितव्यम्-जुघोणिषितव्यम्, जोघुणितव्यम्
घोणनीयम्, घोणनीयम्, जुघुणिषणीयम्-जुघोणिषणीयम्, जोघुणनीयम्
घोण्यम्, घोण्यम्, जुघुणिष्यम्-जुघोणिष्यम्, जोघुण्यम्
ईषद्घोणः-दुर्घोणः-सुघोणः
-- -- घुण्यमानः, घोण्यमानः, जुघुणिष्यमाणः-जुघोणिष्यमाणः, जोघुण्यमानः
7 8 घोणः-घोणा, 9 घोणः, जुघुणिषः-जुघोणिषः, जोघुणः
घोणितुम्, घोणयितुम्, जुघुणिषितुम्-जुघोणिषितुम्, जोघुणितुम्
10 घुणितिः, घोणना, जुघुणिषा-जुघोणिषा, जोघुणा
घोणनम्, घोणनम्, जुघुणिषणम्-जुघोणिषणम्, जोघुणनम्
घुणित्वा-घोणित्वा, घोणयित्वा, जुघुणिषित्वा-जुघोणिषित्वा, जोघुणित्वा
संघुण्य, संघोण्य, सञ्जुघुणिष्य-सञ्जुघोणिष्य, सञ्जोघुण्य
घोणम् २, घुणित्वा २, घोणित्वा २, घोणम् २, घोणयित्वा २, जुघुणिसम् २-जुघोणिसम् २, जुघुणिषित्वा २-जुघोणिषित्वा २, जोघुणम् २
जोघुणिवा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (४६६)
02
=>
 (१-भ्वादिः-४३७। अक। सेट्। आत्म।)
03
=>
 (श्लो। ९१)
04
=>
 [[१। ‘रलो व्युपधाद्धलादेः संश्च’ (१-२-२६) इति सनः कित्त्वविकल्पः। कित्त्वाभावपक्षे गुणः। कित्त्वपक्षे गुणो न। एवं क्त्वाप्रत्ययेऽपि रूपद्वयं बोध्यम्।]]
05
=>
 [[२। ‘इगुपधज्ञा--’ (३-१-१३५) इति कर्तरि कः प्रत्ययः। घुणः = कीटविशेषः। ‘घुणाक्षरन्यायः’ इति प्रसिद्धिः।]]
06
=>
 [[३। क्रोडादिगणे (४-१-५६) निपातनात् पचाद्यचि, गुणः, ङीष्निषेधश्च इति मा। धा। वृत्तौ।]]
07
=>
 [पृष्ठम्०४५५+ २४]
08
=>
 [[१। ‘हलश्च’ (३-३-१२१) इति संज्ञायां घञ्। स्त्रियां क्रोडदिगणे (४-१-५६) निपात- नात् ङीष् न भवति। तेन टाप्। ‘क्लीबे घ्राणं गन्धवहा घोणा नासा च नासिका।’ इत्यमरः।]]
09
=>
 [[आ। ‘प्रथिण्य भूषाः परिघुण्य मालिकाः प्रघृण्य घोणापुटघूर्णिचन्दनन्। पणाय्य- रूपाः पनिताकृतीन् ययुर्भामिन्य एव क्षमया स्वकामुकान्।।’ धा। का। १-५७।]]
10
=>
 [[२। ‘तितुत्रेष्वग्रहादीनामिति वक्तव्यम्’ (वा। ७-२-९) इत्यत्र, ‘ग्रहादयः = ग्रहप्रकाराः। इत्युक्तत्वात् इडू भवति
\n\n यथा ‘फणितिः’ इत्यत्र।]]