| YouTube Channel

ग्रहभक्ति (grahabhakti)

 
Monier Williams Cologne
English
ग्रह—भक्ति
f.
 division (of countries) with respect to the presiding planets,
VarBṛS.
pl.
N.
 of
VarBṛS.
 xvi.
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
ग्रहभक्ति स्त्री ६ त० । ग्रहाणां विभागरूपे देशपुरुषद्रव्यादिभेदे सा च वृ० स० १६ अ० उक्ता यथारवेः--“प्राङ्नर्मदार्धशोणोड्रवङ्गसुह्माः कलिङ्गवाह्लीकाः ।शकयवनमगधशवरप्राग्ज्योतिषचीनकाम्बोजाः । मेक-लकिराताटविका बहिरन्तःशैलजाः पुलिन्दाश्च । द्रवि-डानां प्रागर्धं दक्षिणकूलं च यमुनायाः । चम्पोदुम्बर-कौशाम्बिचेदिविन्ध्याटवीकलिङ्गाश्च । पुण्ड्रा गोलाङ्गूल-श्रीपर्वतवर्द्धमानाश्च । इक्षुमतो त्वथ तस्करपारतकान्ता-रगोपबीजानाम् । तुषधान्यकटुकतरुकनकदहनविषसम-रशूराणाम् । भेषजभिषक्चतुष्पदकृषिकरनृपहिंस्रया-यिचौराणाम् । व्यालारण्ययशोयुततीक्ष्णानां भास्करःस्वामी” ।विधोः--“गिरिसलिलदुर्गकोसलमरुकच्छसमुद्ररोमकतुषा-राः । वनवासितङ्गणहलस्त्रोराज्यमहार्णवद्वीपाः ।मधुरसकुसुमफलसलिललबणमणिशङ्खमौक्तिकाब्जानाम् ।शालियवौषधिगोधूमसोमपाक्रन्दविप्राणाम् । सितसुभ-गतुरगरतिकरयुवतिचमूनाथभोज्यवस्त्राणाम् । शृङ्ग-निशाचरकर्षकयज्ञविदां चाधिपश्चन्द्रः” ।कुजस्य--“शोणस्य नर्मदाया भीमरथायाश्च पश्चिमार्द्धस्थाः ।निर्विन्ध्या वेत्रवती सिप्रा गोदावरी वेणा । मन्दाकिनीपयोष्णी महानदी सिन्धुमालतीपाराः । उत्तरपाण्ड्यम-हेन्द्राद्रिविन्ध्यमलयोपगाश्चोलाः । द्रविडविदेहान्ध्राश्म-कभासापुरकोङ्कणाः समं त्रिशिखाः । कुन्तलकेरलदण्डक-कान्तिपुरम्लेच्छसङ्करजाः । नासिक्यगोवर्द्धनविराटविन्ध्या-द्रिपार्श्वगा देशाः । ये च पिबन्ति सुतोयां तापींये चापि गोमतीसलिलम् । नागरकृषिकरपारतहुता-शनाजीविशस्त्रवार्त्तानाम् । आटबिकदुर्गकर्वटबधकनृ-शंसावलिप्तानाम् । नरपतिकुमारकुञ्जरदाम्भिकडिम्भाभि-घातप्रशुपानाम् । रक्तफलकुसुमविद्रुमचमूपगुडमद्यती-क्ष्णानाम् । कोशभवनाग्निहोत्रिकधात्वाकरशाक्यभिक्षु-चौराणाम् । शठदोर्घवैरबह्वाशिनां च वसुधासुतोऽधिपतिः” ।बुधस्य--“लौहित्यः सिन्धुनदः सरयूर्गम्भीरिका रथाह्वाच । गङ्गाकोशिक्याद्याः सरितो वैदेहकाम्बोजाः ।मथुरायाः पूर्वार्द्धं हिमवद्गोमन्तचित्रकूटस्थाः । सौराष्ट्रसेतुजलमार्गपपयबिलपर्वताश्रयिणः । उदपानयन्त्रगा-न्धर्वलेख्यमणिरागगन्धयुक्तिविदः आलेख्यशब्दगणित-प्रसाधकायुयशिल्पज्ञाः । चरपुरुषकुहकजीवकशिशुक-विशठसूचकाभिचाररताः । दूतनपुंसकहास्यज्ञमूतत-न्त्रेन्द्रजालज्ञाः । आरक्षकनटनर्तकघृततैलस्नेहवीजति-क्तानि । व्रतचारिरसायनकुशलवेसराश्चन्द्रपुत्रस्य”गुरोः--“सिन्धनदपूर्बभागो मथुरापश्चार्द्धभरतसौवीराः ।स्रुघ्णोदीचाविपाशासरिच्छतद्रूरमठसाल्वाः । त्रैगर्तपौ-रवाम्बष्ठपारतावाटधानयौधेयाः । सारस्वतार्जुनायनमत्-स्यार्द्धग्रामराद्नाणि । हस्त्यश्वपुरोहितभूपमन्त्रिमाङ्गल्यपौ-ष्टिकासक्ताः । कारुण्यसत्यशौचव्रतविद्यादानधर्मयुताःपीरमहाधनशब्दार्थवेदविद्वदभिचारनीतिज्ञाः । मनु-जेश्वरोपकरणं छत्रध्वजचामराद्यं च । शैलेयकमसीतगरकुष्ठरससैन्धवानि वल्लीजम् । मधुररसमधूच्छि-ष्टानि चोरकश्चेति जीवस्य” ।भृगोः--“तक्षशिलामार्तिकावतबहुगिरिगान्धारपुष्कलावत-काः । प्रस्थलमालवकैकयदाशार्णोशीनराः शिवयः । ये चपिबन्ति वितस्तामिरावतीं चन्द्रभागसरितं च । रथरज-ताकरकुञ्जरतुरगमहामात्रधनयुक्ताः । सुरभिकुसुमा-नुलेपनमणिवज्रविभूषणाम्बुरुहशय्याः । वरतरुणयुव-तिकामोपकरणमृष्टान्नमधुरभजः । उद्यानसलिलकामु-कयशःसुखौदार्यरूपसम्पन्नाः । विद्वदमात्यवणिग्जनघट-कृच्चित्राण्डजास्त्रकलाः । कौशेयपट्टकम्बलपत्रौर्णिकरो-ध्रपत्रचोचानि । जातीफलागुरुवचापिप्पल्यश्चन्दनं चभृगोः” ।शनेः--“आनर्त्तार्वुदपष्करसौराष्ट्राभीरशूद्ररैवतकाः । नष्टा-यस्मिन्देशे सरस्वती पश्चिमो देशः । कुरुभूमिजाः प्रभासंविदिशा वेदस्मृतीमहीतटजाः । खलमलिननीचतैलि-कविहीनसत्त्वोपहतपुंस्त्वाः । बन्धनशाकुनिकाशुचिकैवर्त्त-विरूपवृद्धसौकरिकाः । गणपूज्यस्खलितव्रतशवरपुलिन्दा-र्थपरिहीनाः । कटुतिक्तरसायनविधवयोषितो भुजगत-स्करमहिष्यः । खरकरभचणकवातुलनिष्पावाश्चार्कपुत्रस्य” ।राहोः--“गिरिशिखरकन्दरदरीविनिविष्टा म्लेच्छजातयःशूद्राः । गोमायुभक्षशूलिकवोक्काणा मुखविकलाङ्गाः ।कुलपांसनहिंस्रकृतव्नचौरनिःसत्यशौचदानाश्च । खर-चरनियुद्धवित्तीव्ररोषगर्भाशया नीचाः । उपहतदाम्भि-कराक्षसनिद्रावहुलाश्च जन्तवः सर्वे । धर्मेण च स-न्त्यक्ता माषतिलाश्चार्कशशिशत्रोः” ।केतोः--“गिरिदुर्गपह्नवश्वेतहूणचोलावगाणमरुचीनाः । प्र-त्यन्तधनिमहेच्छव्यवसायपराक्रमोपेताः । परदारविवाद-रताः पररन्ध्रकतूहला मदोत्सिक्ताः । मूर्खाधा-र्मिकविजिगीषवश्च केतोः समाख्याताः” ।“उदयसमये यः स्निग्धांशुर्महान् प्रकृतिस्थितो यदि च नहतो निर्घातोल्कारजोग्रहमर्दनैः । स्वभवनगतः स्वोच्च-प्राप्तः शुभग्रहवीक्षितः स भवति शिवस्तेषां येषां प्रभुःपरिकीर्त्तितः । अभिहितविपरीतलक्षणैः क्षयमुपगच्छतितत्परिग्रहः । डमरभयगदातुरा जना नरपतयश्चभवन्ति दुःखिताः । यदि न रिपुकृतं भयं नृपाणांस्वसुतकृतं नियमादमात्यजं वा । भवति जनपदस्य चा-प्यदृष्ट्या गमनमपूर्वपुराद्रिनिम्नगासु” ।