गोत्रभिद् (gotrabhid)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Spoken Sanskrit
English गोत्रभिद् gotrabhid opening the cow-pens of the sky
गोत्रभिद् gotrabhid indra and destroyer of families
गोत्रभिद् gotrabhid indra and destroyer of names
गोत्रभिद् gotrabhid splitting the mountains
गोत्रभिद् gotrabhid indra
Wilson
EnglishMonier Williams Cologne
EnglishBenfey
EnglishShabdartha Kaustubha
Kannadaगोत्रभिद्
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಇಂದ್ರ
निष्पत्तिः - > भिदिर् (विदारणे) - "क्विप्"(३-२-६१)
व्युत्पत्तिः - > गोत्रं पर्वतं मेघं वा भिनत्ति
प्रयोगाः - > "रघोरवष्टम्भमयेन पत्रिणा हृदि स्थितो गोत्रभिदप्यमर्षणः"
उल्लेखाः - > रघु० ३-५३
L R Vaidya
Englishअभिधानरत्नमाला
Sanskritइन्द्र
इन्द्र, दुश्च्यवन, हरि, सुरपति, सङ्क्रन्दन, वासव, वृत्रारि, बलसूदन, शतमख, वृद्धश्रवस्, कौशिक, जिष्णु, वज्रधर, सहस्रनयन, वास्तोष्पति, गोपति, पर्जन्य, मघवन्, वृषन्, हरिहय, प्राचीनबर्हिस्, पुरुहूत, पृतनाषाट्, पुरन्दर, पूर्वदिक्पति, स्वाराज्, आखण्डल, तुराषाह्, सुत्रामन्, गोत्रभिद्, सुनासीर, शक्र, उग्रधन्वन्, हरिवत्, पाकशासन, दिवस्पति, विडौजस्, मरुत्वत्, मेघवाहन
इन्द्रो दुश्च्यवनो हरिः सुरपतिः सङ्क्रन्दनो वासवो,
वृत्रारिर्बलसूदनः शतमखो वृद्धश्रवाः कौशिकः ।
जिष्णुर्वज्रधरः सहस्रनयनो वास्तोष्पतिर्गोपतिः,
पर्जन्यो मघवा वृषा हरिहयः प्राचीनबर्हिः स्मृतः ॥ ५२ ॥
पुरुहूतः पृतनाषाट् पुरन्दरः पूर्वदिक्पतिः स्वाराट् ।
आखण्डलस्तुराषाट् सुत्रामा गोत्रभित्सुनासीरः ॥ ५३ ॥
शक्रः स्यादुग्रधन्वा च हरिवान्पाकशासनः ।
दिवस्पतिर्विडौजाश्च मरुत्वान्मेघवाहनः ॥ ५४ ॥
verse 1.1.1.52
page 0008
वाचस्पत्यम्
Sanskritगोत्रभिद् गोत्रं पर्वतं मेघं वा भिनत्ति भिद--क्विप् ।इन्द्रे इन्द्रस्य वृष्ट्यर्थं मेघभेदनात् पर्वतपक्षशातनाद्वातथात्वम् । “पुरन्दरो गोत्रभिद् बाहुरायात्” यजु०२० । ३८ गौर्भूमिस्तां वृष्ट्या त्रायन्ते गोत्रा मेघाः तान्वृष्ट्यर्थ भिनत्ति गोत्रान् गिरीन् वा भिनत्ति” वेददी० ।तस्य गिरिपक्षभेदनकथा पौराणिकी अनुसन्धेया ।यथा “ततोऽद्रयो जातपक्षा विष्णोश्चैव तु मायया ।वस्थिता मेदिनीं त्यक्त्वा यथापूर्वं निवेशिताः । तत्स्थान-मसुराणान्तु घात्रादिष्टं जलार्णवे । प्रतीच्यां पर्वताः सर्वेनिममज्जुर्यथा गजाः । तत्रासुरेभ्यः शंसुस्ते आधिपत्यंसुराश्रयम् । तच्छ्रत्वैवासुराः सर्वे चक्रुरुद्योगमुत्तमम्”इत्युपक्रमे “धरगबान्तु गिरीन् स्थाप्य स्वेषु स्थानेषु गोःपतिः । चिच्छेद पविना पक्षान् सर्वेषां भुवि चारि-णाम् । एकः सपक्षो मैनाकः सुरैस्तत्समये कृतः”अग्निं । “पक्षच्छेदोद्यतं शक्रं शिलावर्षीव पर्वतः”इति तदनु रेण रघौ वर्णितम् । गोत्रे नाम भिनत्ति ।२ नामभेदके एकनामोच्चारणकाले अन्यनामोच्चारके च ।“तदयुक्तमङ्ग तव विश्वस्मृजा न कृतं यदीक्षणसहस्रत-यम् । प्रकटीकृता जगति येन खलु स्फुटमिन्द्रताद्यमयि गोत्रभिदा” माघः । “गोत्रभिदा पर्वतभिदा नाम-भेदिना च” मल्लि० ।
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit1 {@“भिदिर् विदारणे”@} 2 भेदकह्-दिका, भेदकः-दिका, 3 बिभित्सकः-त्सिका, 4 बेभिदकः-दिका
भेत्ता-भेत्री, भेदयिता-त्री, बिभित्सिता-त्री, बेभिदिता- 5 त्री
6 भिन्दन्- 7 ती, भेदयन्-न्ती, बिभित्सन्-न्ती
-- भेत्स्यन्-न्ती, भेदयिष्यन्-न्ती-ती, बिभित्सिष्यन्-न्ती-ती
-- भिन्दानः, भेदयमानः, बिभित्समानः, बेभिद्यमानः
भेत्स्यमानः, भेदयिष्यमाणः, बिभित्सिष्यमाणः, बेभिदिष्यमाणः
8 गोत्रभिद्, काष्ठभिद्, उद्भित्, प्रभित्-प्रभिदौ-प्रभिदः
9 भित्तम् 10, भित्तः, 11 भिन्नम्-भिन्नवान्, भेदितम्-तः, बिभित्सितः, बेभिदितः-तवान्
12 13 उद्भिदः, 14 भिदेलिमाः, 15 भिदुरम्, 16 17 भिद्यः 18 19, 20 कर्णभेदी, 21 22 काष्ठभेदः, 23 बिभिद्वान्, 24 भेदनः-भेदः, बिभित्सुः, बेभिदः
भेत्तव्यम्, भेदयितव्यम्, बिभित्सितव्यम्, बेभिदितव्यम्
भेदनीयम्, भेदनीयम्, बिभित्सनीयम्, बेभिदनीयम्
भेद्यम्, भेद्यम्, बिभित्स्यम्, बेभिद्यम्
भिद्यमानः, भेद्यमानः, बिभित्स्यमानः, बेभिद्यमानः
ईषद्भेदः-दुर्भेदः-सुभेदः
-- -- भेदः, उद्भेदः, भेदः, बिभित्सः, बेभिदः
भेत्तुम्, भेदयितुम्, बिभित्सितुम्, बेभिदितुम्
25 26 भिदा, भित्तिः-भिदिः, भेदना, बिभित्सा, बेभिदा
भेदनम्, भेदनम्, बिभित्सनम्, बेभिदनम्
भित्त्वा, भेदयित्वा, बिभित्सित्वा, बेभिदित्वा
संभिद्य, संभेद्य, प्रबिभित्स्य, प्रबेभिद्य, 27 प्रबेभिदय्य गतः
भेदम् २, भित्त्वा २, भेदम् २, भेदयित्वा २, बिभित्सम् २, बिभित्सित्वा २, बेभिदम् २
बेभिदित्वा २
28 भिदुः, 29 भिदिरम्, 30 भिद्रः।
01 (११६०)
02 (७-रुधादिः-१४३९। सक। अनि। उभ।)
03 [[१। सन्नन्ताण्ण्वुलि, ‘हलन्ताच्च’ (१-२-१०) इति सनः कित्त्वे, द्विर्वचनादिषु कृतेषु धातुदकारस्य चर्त्वेन तकारः। एवमुत्तरत्रापि प्रक्रिया ज्ञेया।]]
04 [[२। यङन्ते द्विर्वचनादिकेषु कृतेषु, ‘गुणो यङ्लुकोः’ (७-४-८२) इत्यभ्यासे गुणः सर्वत्र बोध्यः।]]
05 [[B। ‘आत्तायुधाहितजनैः सह संयतित्री शत्रोर्मनोरथशतान्यथ बेभिदित्री।’ वा। वि। ३। ५१।]]
06 [[३। शतरि, ‘रुधादिभ्यः--’ (३-१-७८) इति श्नम् विकरणप्रत्ययः। स च अन्त्यादचः परो भवति। ‘श्नसोरल्लोपः’ (६-४-१११) इति श्नमोऽकारस्य लोपः। एवमेव शानजन्तेऽपि प्रक्रिया ज्ञेया।]]
07 [[C। ‘निहतश्च स्थितिं भिन्दन् दानवोऽसौ बलद्विषा।’ भ। का। ७। ६८।]]
08 [[४। ‘सत्सूद्विषद्रुहयुजविदभिद--’ (३-२-६१) इत्यादिना कर्मण्युपपदे, उपसर्गे उपपदेऽपि क्विप्प्रत्ययः। गोत्रं भिनत्तीति गोत्रभित् = इन्द्रः। उद्भित् = लतागुल्मादिः।]]
09 [[५। क्तप्रत्यये शकलेऽभिधेये ‘भित्तं शकलम्’ (८-२-५९) इत्यनेन निष्ठानत्वाभावो निपात्यते। भित्तमिति शकलपर्यायो रूढिशब्दः। अत्र भिदिक्रिया शब्दव्युत्पत्ते- र्निमित्तम्। स्पष्टमिदं प्रकृतसूत्रे भाष्यादिषु।]]
10 [शकलम्]
11 [[६। शकलादन्यत्र, ‘रदाभ्यां निष्ठातो नः, पूर्वस्य च दः’ (८-२-४२) इत्यनेन निष्ठात- कार-धातुदकारयोर्नत्वे रूपमेवम्।]]
12 [पृष्ठम्०९५३+ २८]
13 [[१। ‘इगुपध--’ (३-१-१३५) इत्यादिना कर्तरि कप्रत्ययः। कित्त्वान्न गुणः।]]
14 [[२। ‘केलिमर उपसंख्यानम्’ (वा। ३-१-९६) इत्यनेन केलिमर्प्रत्ययः। धातोरस्य सकर्मकत्वादयं कर्मणि सम्पद्यते। वृत्त्यादिषु तु ‘कर्मकर्तरि चायमिष्यते’ (काशिका। ३-१-९६) इत्युक्तम्। ‘भिदेलिमाः सरलाः--भेत्तव्याः।’ इति भाष्ये (३-१-९६) कर्मार्थकेन तव्यप्रत्ययेन विवरणात् कर्मार्थकत्वमेवास्य प्रत्ययस्येति बोध्यम्।]]
15 [[३। ‘विदिभिदिच्छिदेः कुरच्’ (३-२-१६२) इति ताच्छीलिकः कुरच्प्रत्ययः। कर्म- कर्तरि प्रत्ययोऽयमिति वृत्तौ लक्ष्यते। भेदनकर्तुः वज्रायुधस्य ‘भिदुरम्’ इत्य- भिधानात् शुद्धकर्तर्येवायं प्रत्यय इति प्रतिभाति।]]
16 [[आ। ‘अयशो भिदुरालोके कोपधामरणादृते।’ शि। व। १९। ५८।]]
17 [[४। भिनत्ति कूलमित्यर्थे नदेऽभिधेये कर्तरि ‘भिद्योद्ध्यौ नदे’ (३-१-११५) इति क्यप् निपात्यते। भिद्यः = नदः
\n\n अधुना ‘जम्मू’ राज्ये ‘बई’ इति देशभाषया व्यवह्रियते।]]
18 [[B। ‘तोयदागम इवोद्ध्यभिद्ययोर्नामधेयसदृशं बिचेष्टितम्।।’ रघुवंशे ११। ८।]]
19 [नदः]
20 [[५। कर्ण भिनत्तीति कर्णभेदी = रूक्षध्वनिः, पिशुनश्च। ताच्छील्ये णिनिप्रत्यये रूपमेवम्।]]
21 [[C। ‘तेषां निहन्यमानानां संघुष्टैः कर्णभेदिभिः।’ भ। का। ९। २१।]]
22 [[६। कर्मण्युपपदेऽणि रूपमेवम्। ‘कर्मण्यण्’ (३-२-१) इत्यत्र भाष्ये एवं प्रयुक्तम्।]]
23 [[७। लिटः क्वसौ द्विर्वचनादिकेषु कृतेषु रूपमेवम्। ‘वस्वेकाजाद्घसाम्’ (७-२-६७) इत्यत्र कृतद्विर्वचनस्य एकाच एव ग्रहणादत्र नेडिति ज्ञेयम्।]]
24 [[८। नन्द्यादेराकृतिगणत्वात्, ‘कृत्यल्युटो बहुलम्’ (३-३-११३) इति बहुलग्रहणाद्वा कर्तरि ल्युः ल्युट् वा प्रत्ययः। भेदनः = रोगविशेषः, वराहश्च।]]
25 [पृष्ठम्०९५४+ २७]
26 [[१। स्त्रियाम्, ‘भिदा विदारणे’ (ग। सू। ३-३-१०४) इति भिदादिपाठाद् भावादौ अङ्। अन्यत्र भित्तिः इत्येव। भित्तिः = कुड्यम्। स्वार्थे कन्प्रत्यये भित्तिका इति भवति। ‘इक् कृष्यादिभ्यः’ (वा। ३-३-१०८) इतीक्प्रत्यये भिदिः इत्यपि भवति।]]
27 [[२। यङन्तात् णिचि ल्यपि, ‘ल्यपि लघुपूर्वात्’ (६-४-५६) इति णेरयादेशः। काशि- कायाम् (६-४-५६) उदाहृतोऽयम्।]]
28 [[३। ‘पॄभिदि--’ (द। उ। १-१०८) इति कुप्रत्ययः। भिदुः = वज्रम्।]]
29 [[४। ‘इषिमदिमुदिखिदिच्छिदिभिदि--’ (द। उ। ८-२६) इति किरच्प्रत्यये रूपमेवम्। भिदिरम् = भेदः।]]
30 [[५। औणादिके (द। उ। ८-३१) रक्प्रत्यये रूपमेवम्। भिद्रः = शरः।]]
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.