| YouTube Channel

गोचरः (gocaraH)

 
Apte Hindi
Hindi
गोचरः
पुं*
 गो-चरः -
"पशुओं का क्षेत्र, चरागाह"
गोचरः
पुं*
 गो-चरः -
"मंडल, विभाग, प्रांत, क्षेत्र"
गोचरः
पुं*
 गो-चरः -
"इन्द्रियों का परास, इन्द्रियों का विषय"
गोचरः
पुं*
 गो-चरः -
"क्षेत्र, परास, पहुँच"
गोचरः
पुं*
 गो-चरः -
"पकड़, दबाव, शक्ति, प्रभाव, नियन्त्रण"
गोचरः
पुं*
 गो-चरः -
क्षितिज
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 विषयः, इन्द्रियार्थः, गोचरः
noun
इन्द्रियग्राह्यः।
"नेत्रस्य विषयः रुपम् कर्णस्य विषयः शब्दम् अस्ति।"
Synonyms:
 गोचरः
noun
पशुचरणस्थानम्।
"गावः गोचरे चरन्ति।"
Synonyms:
 अन्तरीक्षम्, गोचरः
noun
पृथिव्याः ग्रहनश्रत्राणामन्तः स्थानम्।
"वैज्ञानिकाः अधुना अपि अन्तरीक्षस्य विषये संशोधनं कुर्वन्ति।"
Synonyms:
 मण्डलम्, उपवर्तनम्, गोचरः
noun
कस्यापि प्रदेशस्य विभागस्य सः भागः यस्मिन् एकस्य एव मण्डलाध्यक्षस्य आधिपत्यम् अस्ति।
"एकस्मिन् राज्ये नैकानि मण्डलानि सन्ति।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
गोचरः,
पुं,
 (गाव इन्द्रियाणि चरन्त्यस्मिन् ।गो + चर + “गोचरसञ्चरवहव्रजव्यजापणनिग-माश्च ।” ३ । ३ । ११९ । इति निपातनात्साधुः ।) इन्द्रियार्थः । स तु रूपशब्दगन्धरस-स्पर्शस्वरूपः । इत्यमरः । १ । ५ । ८ ॥
(यथाभाषापरिच्छेदे “घ्राणस्य गोचरो गन्धः ॥
” * ॥
गावश्चरन्त्यस्मिन्निति । गोचरणस्थानम् । इतिसिद्धान्तकौमुदी । यथा च भारविः । ४ । १० ।“उपारताः पश्चिमरात्रिगोचरा-दपारयन्तः पतितुञ्जवेन गाम् ॥
”गोषु इन्द्रियेषु चरतीति । गो + चर् + पचाद्यच् ।इन्द्रियप्रत्यक्षीभूतविषयः । यथा, वेदान्तसारे ।“अखण्डं सच्चिदानन्दमवाङ्मनसगोचरम् ॥
”देशः । यथा, हेः रामायणे । २ । ८५ । ५ ।“अब्रवीत् प्राञ्जलिर्भूत्वा गुहो गहनगोचरः ॥
”“गहनं वनं गोचरो देशो यस्य सः ।” इतितट्टीकाकृद्रामानुजः ॥
) जन्मराश्यवधिग्रहा-क्रान्तराशीनां संज्ञा । यथा, --“गोचरे वा विलग्ने वा ये ग्रहारिष्टसूचकाः ।पूजयेत्तान् प्रयत्नेन पूजिताः स्युः शुभावहाः ॥
”अपि च ।“अष्टवर्गशुभैः श्रीमान् कर्म्म कुर्य्यान्नभश्चरैः ।गोचरस्थैस्तदप्राप्तौ तदप्राप्तौ तु वेधगैः ॥
”गोचरशुद्धिर्यथा, --“केतूपप्लवभौममन्दगतयः षष्ठत्रिसंस्थाः शुभा-श्चन्द्रार्कावपि ते च तौ च दशमौ चन्द्रः पुनः सप्तमः ।जीवः सप्तनवद्विपञ्चमगतो युग्मेषु सोमात्मजःशुक्रः षड्दशसप्तवर्जमितरे सर्व्वेऽप्युपान्ते शुभाः ॥
”इति दीपिका ॥
(अथ ग्रहाणां गोचरगतफलम् । यथा, --बुधस्य गोचरफलम् ।“स्थानं जन्मनि नाशयेद्दिनकरः कुर्य्याद्दितीयेभयम् ।दुश्चिक्ये श्रियमातनोति हिवुके मानक्षयंयच्छति ॥
दैन्यं पञ्चमगः करोति रिपुहा षष्ठेऽर्थहा सप्तमे ।पीडामष्टमगः करोति नितरां कान्तिक्षयंधर्म्मगः ॥
कर्म्मवृद्धिजनकस्तु कर्म्मगोवित्तवृद्धिकृदथायसंस्थितः ।द्रव्यनाशजनितां महापदंयच्छति व्ययगतो दिवाकरः ॥
”चन्द्रस्य गोचरफलम् ।“जन्मन्यर्थं दिशति हिमगुर्व्वित्तनाशं द्वितीयेदद्द्याद्द्रव्यं सहजभवने नेत्ररोगं चतुर्थे ।कार्य्यभ्रंशं तनयगृहगो वित्तलाभञ्च षष्ठेद्यूने द्रव्यं युवतिसहितं मृत्युसंस्थोऽथ मृत्युम् ॥
नृपभयं कुरुते नवमः शशीदशमधामगतस्तु महत् सुखम् ।विविधमायगतः कुरुते धनंव्ययगतस्तु रुजं सधनक्षयम् ॥
”मङ्गलस्य गोचरफलम् ।“प्रथमगृहगः क्षौणीसूनुः करोत्यरिजं भयंक्षपयति धनं वित्तस्थाने तृतीयगतोऽर्थदः ।अरिभयकरः पातालेऽसून् क्षिणोति च पञ्चमःरिपुगृहगतो धत्ते वित्तं शुचं मदनस्थितः ॥
जनयति मरणस्थः शत्रुवाधां धराजोदिशति च नवमस्थो कार्य्यपीडामतीव ।शुभमपि दशमस्थो लाभगो भूरिलाभंअयभवनगतोऽसौ व्याध्यनर्थार्थनाशान् ॥
”बधस्य गोचरफलम् ।“बुधः प्रथमधामगो दिशति बन्धमर्थे धनंवधं रिपुभयान्वितं सहजगश्चतुर्थेऽर्थदः ।अनिवृं तिकरो भवेत्तनयगोऽरिगः स्थानदःकराति मद्नस्थितो बहुविधां शरीरापदम् ॥
अष्टमे शशिसुते धनलब्धि-र्धर्म्मगोऽतिमहतीं तनुपीडाम् ।कर्म्मगः शुभमथायगतोऽर्थंद्वादशे भवति वित्तविनाशः ॥
”गुरोर्गोचरफलम् ।“भयं जन्मन्यार्य्यो जनयति धनस्थोऽर्थमतुलंतृतीयेऽङ्गक्लेशं दिशति च चतुर्थेऽर्थविलयम् ।शुभं पुत्त्रस्थानेऽशुभमपि च कुर्य्यादरिगृहेगुरुर्द्यूने पूजां धननिचयनाशञ्च निधने ॥
धर्म्मगतो धनवृद्धिकरः स्यात्प्रीतिहरो दशमेऽमरपूज्यः ।स्थानधनानि ददाति स चायेद्वादशगस्तनुमानसपीडाम् ॥
”शुक्रस्य गोचरफलम् ।“जन्मन्यतिक्षयकरो भृगुजोऽर्थदोऽर्थेदुश्चिक्यगः शुभकरो धनदश्चतुर्थे ।स्यात् पुत्त्रदस्तनयगोऽरिगतोऽरिवृद्धिंशोकप्रदो मदनगो निधनेऽर्थदाता ॥
जनयति विविधाम्बराणि धर्म्मेन शुभकरो दशमस्थितस्तु शुक्रः ।धननिचयकरस्तु लाभसंस्थोव्यंयभवनेऽपि धनागमं करोति ॥
”शनेर्गोचरफलम् ।“वित्तभ्रंशं सदाहं दिनकरतनयो जन्मराशिं प्रपन्न-श्चित्तक्लेशं द्बितीये रिपुहननकृतं वित्तलाभंतृतीये ।पाताले शत्रुवृद्धिं सुतभवनगतः पुत्त्रभृत्यादि-नाशंषष्ठस्थानेऽर्थलाभं जनयति मदने दोषसङ्घा-तमार्किः ॥
शरीरपीडां निधनेऽथ धर्म्मेधनक्षयं कर्म्मणि दौर्म्मनस्यम् ।उपान्त्यगो वित्तमनर्थमन्तेशनिर्ददातीत्यवदत् सुवृत्तः ॥
”राहोर्गोचरफलम् ।“जन्मान्त्या ञ्चवसुरन्ध्रनवद्बिसप्त-राशौ स्थिते यदि भवेदसुरः कदापि ।अर्थक्षयं रिपुभयं बहुकार्य्यहानिंरोगप्रवासमरणाग्निभय करोति ॥
”केतोर्गोचरफलम् ।“एकादशत्रिदशषष्ठगते नराणांसम्मानभोगनृपमानसुखार्थदाता ।आज्ञाकराश्च पुरुषाः प्रमदाश्च नित्यंसौख्योदयं दिशति पुण्यचयञ्च केतुः ॥
”अन्यत्सर्व्वं ग्रहशब्दे द्रष्टव्यम् ॥
)