गुरु (guru)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 गुरु mfn.
   (-गुरुः-गुर्व्वी-गुरु)
	 1. Heavy,  weighty.
	 2. Great,  (large or eminent)
3. Difficult,  arduous.
	 4. Important.
	 5. Much,  excessive.
	 6. Best, 
excellent.
	 7. Venerable,  respectable.
	 8. Dear,  valuable,  highly
prized.
	 9. Accented long,  (as a foot or vowel.)
	 mn.  (-रुः-रु) The
long vowel,  a sound equal to two Matras or simple sounds.
	 m.
 
(-रुः)
	 1. A spiritual parent,  from whom the youth receives the in-
itiatory Mantra or prayer,  and who conducts the ceremonies
necessary at various seasons of infancy and youth,  up to the period
of investiture with the characteristic thread or string
 this per-
son may be the natural parent or the religious preceptor.
	 2. A
religious teacher,  one who explains the law and religion to his
pupil,  instructs him in Sastras,  &c.
	 3. A name of VRIHASPATI, 
who is considered as the Guru or preceptor of the gods.
	 4. A
father or any venerable male relation. 
 E.
  गृ to sound or speak,  &c.
Unadi affix कु and उ substituted for ऋ
 declaring the mode of
performing the rites,  &c.

Capeller Eng

English

 गुरु॑ f.
  गुर्वी a.
  heavy,  weighty (w.  abl.
  also =
गुरुतर),  big,  large,  great,  long (prosod. )
 strong,  vehement
difficult,  hard
 bad,  evil
 important,  valuable,  venerable. Comp. 
गुरुतर & ग॑रीयंस् heavier,  weightier,  etc. than (abl. )
 very heavy, 
weighty etc.
 superl.
  गरिष्ठ very big or swollen.  — m.
  any
venerable person,  as father,  mother (du.  the parents),  teacher (also
pl.
 ),  esp.
    Brhaspati as the teacher of the gods,  any elder relative
chief of (—°). f.
  गुर्वी pregnant,  a pregnant woman. 

Yates

English

 गुरु (रुः) 1.
m.
  A spiritual parent or
teacher
 Jupiter or its regent.
a.
Heavy
 great
 difficult
 excel-
lent
 dear
 long (vowel).

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

गुरु 	-	 guru 	-	 adj.
  	-	 big
गुरु 	-	 guru 	-	 m.
  	-	 teacher
गुरु 	-	 guru 	-	 adj.
  	-	  highly prized
गुरु 	-	 guru 	-	 adj.
  	-	  excessive
गुरु 	-	 guru 	-	 adj.
  	-	  proud
गुरु 	-	 guru 	-	 adj.
  	-	  haughty
गुरु 	-	 guru 	-	 adj.
  	-	  considerate
गुरु 	-	 guru 	-	 adj.
  	-	  venerable
गुरु 	-	 guru 	-	 adj.
  	-	  large
गुरु 	-	 guru 	-	 adj.
  	-	  extended
गुरु 	-	 guru 	-	 adj.
  	-	  respectable
गुरु 	-	 guru 	-	 adj.
  	-	  heavy
गुरु 	-	 guru 	-	 adj.
  	-	  violent
गुरु 	-	 guru 	-	 adj.
  	-	  long
गुरु 	-	 guru 	-	 adj.
  	-	  great
गुरु 	-	 guru 	-	 adj.
  	-	  serious
गुरु 	-	 guru 	-	 adj.
  	-	  heavy in the stomach
गुरु 	-	 guru 	-	 adj.
  	-	  difficult
गुरु 	-	 guru 	-	 adj.
  	-	  weighty
गुरु 	-	 guru 	-	 adj.
  	-	  long by nature or position

गुरु 	-	  guru 	-	 m.
  	-	 Guru
गुरुवत् 	-	  guruvat 	-	 ind.
  	-	  like a Guru
गुह्यगुरु 	-	  guhyaguru 	-	 m.
  	-	  mystic Guru
संसारगुरु 	-	  saMsAraguru 	-	 m.
  	-	  world's Guru
गुरुवत् 	-	  guruvat 	-	 ind.
  	-	  as if to a Guru
गुरुकुल 	-	  gurukula 	-	 n.
  	-	  house of a Guru
गुरुहन् 	-	  guruhan 	-	 m.
  	-	  murderer of a Guru
गुरुभाव 	-	  gurubhAva 	-	 m.
  	-	  condition of a Guru
उमागुरु 	-	  umAguru 	-	 m.
  	-	  umA's Guru or father
गुरुशुश्रूषु 	-	  guruzuzrUSu 	-	 adj.
  	-	  obedient to one's Guru
गुरुसंनिधि 	-	  gurusaMnidhi 	-	 m.
  	-	  presence of one's Guru
गुरू करोति  { गुरूकृ } 	-	  gurU karoti  { gurUkR } 	-	 verb 	-	  make anyone one's Guru
उपदेष्टृ 	-	  upadeSTR 	-	 m.
  	-	 Guru or spiritual guide
गुरुसेवा 	-	  gurusevA 	-	 f.
  	-	  obsequiousness to a Guru
स्त्रीगुरु 	-	  strIguru 	-	 m.
  	-	  female Guru or priestess
अनन्यगुरु 	-	  ananyaguru 	-	 m.
  	-	  having no other as a Guru
देशिक 	-	  dezika 	-	 m.
  	-	 Guru or spiritual teacher
विनायक 	-	  vinAyaka 	-	 m.
  	-	 Guru or spiritual preceptor
गुरुवृत्ति 	-	  guruvRtti 	-	 f.
  	-	  behaviour towards one's Guru
परापरगुरु 	-	  parAparaguru 	-	 m.
  	-	 Guru of an intermediate class
गुरुप्रसादनीय 	-	  guruprasAdanIya 	-	 adj.
  	-	  fit for propitiating one's Guru
गुर्वर्थम् 	-	  gurvartham 	-	 ind.
  	-	  for or on account of one's Guru
गुर्वर्थ 	-	  gurvartha 	-	 m.
  	-	  anything relating to one's Guru
धिषण 	-	  dhiSaNa 	-	 m.
  	-	  any Guru or spiritual preceptor
गुरुकुलवास 	-	  gurukulavAsa 	-	 m.
  	-	  residence in the house of a Guru
गुर्वर्थ 	-	  gurvartha 	-	 m.
  	-	 Guru's fee for instructing a pupil
गुरुप्रसाद 	-	  guruprasAda 	-	 m.
  	-	  product of a Guru's favour i.e. learning
गौरव 	-	  gaurava 	-	 adj.
  	-	  relating or belonging to a Guru or teacher
गुरुप्रसाद 	-	  guruprasAda 	-	 m.
  	-	  propitiousness or the favour of one's Guru
गुरुवृत्तिपर 	-	  guruvRttipara 	-	 adj.
  	-	  trying to behave respectfully towards a Guru
गुर्वर्थ 	-	  gurvartha 	-	 adj.
  	-	  one who seeks to provide a maintenance for his Guru
उपनीत 	-	  upanIta 	-	 m.
  	-	  boy brought near to a Guru and initiated into one of the twice-born classes
उपनयन 	-	  upanayana 	-	 n.
  	-	  that ceremony in which a Guru draws a boy towards himself and initiates him into one of the three twice-born classes

Wilson

English

 गुरु
mfn.
   (-गुरुः गुर्व्वी गुरु)
1 Heavy,  weighty.
2 Great,  (large or eminent.)
2 Difficult,  arduous.
4 Important.
5 Much,  excessive.
6 Best,  excellent.
7 Venerable,  respectable.
8 Dear,  valuable,  highly prized.
9 Accented long,  (as a foot or vowel.)
mn.  (-रुः-रु) The long vowel,  a
sound equal to two Mātras or simple sounds.
m.
  (-रुः)
1 A spiritual parent,  from whom the youth receives the initiatory Mantra
or prayer,  and who conducts the ceremonies necessary at various seasons of
infancy and youth,  up to the period of investiture with the characteristic
thread or string
 this person may be the natural parent or the religious
preceptor.
2 A religious teacher,  one who explains the law and religion to his pupil, 
instructs him in the Śāstras,  &c.
3 A name of VṚHASPATI,  who is considered as the Guru or preceptor of
the gods.
4 A father or any venerable male relation. 
E.
  गॄ to sound or speak,  &c. Uṇādi affix कु,  and उ substituted
for ऋ
 declaring the mode of performing the rites,  &c.

Apte

English

गुरु [guru],  a.
  (-रु,  -र्वी f.
 ) [ग कु उच्च Uṇ.*
  1.24.] (compar. गरीयस्
 superl. गरिष्ठ)

Heavy,  weighty (opp.  लघु)
 (fig.  also)
 तेन धूर्जगतो गुर्वी सचिवेषु निचिक्षिपे R.*
  1.34
3.35
 12.12
 विमुच्य वासांसि गुरूणि साम्प्रतम् Ṛs.*
  1.7.

Great,  large,  long,  extended.

Long (in duration or length). आरम्भगुर्वी Bh.*
  2.6
 गुरुषु दिवसेष्वेषु गच्छत्सु Me.*
  85.

Important,  momentous,  great
 विभवगुरुभिः कृत्यैः Ś.*
  4. 19
 स्वार्थात्सतां गुरुतरा प्रणयिक्रियैव V.*
  4.31
 Ku.*
  3.13
 Bh.*
  3.7
 R.*
  14.35.

Arduous,  difficult (to bear)
 कान्ताविरहगुरुणा शापेन Me.*
  1.

Great,  excessive,  violent,  intense
 गुरुः प्रहर्षः प्रबभूव नात्मनि R.*
  3.17
 गुर्वपि विरहदुःखम् Ś.*
  4.16
 Bg.*
  6.22.

Venerable,  respectable.

Heavy,  hard of digestion (as food).

Best,  excellent.

Dear,  beloved.

Haughty,  proud (as a speech).

(In prosody) Long,  as a syllable,  either in itself,  or being short,  followed by a conjunct consonant &c.
 
 e. g.  ई in ईड् or त in तस्कर (It is usually represented by ग in works on prosody
 मात्तौ गौ चेच्छालिनी वेदलोकैः &c.
 ).

Irresistible,  unassailable
 जागर्ति दंशाय...गुरुर्भुजङ्गी Māl.
 6.1.

Mighty
 powerful.

Valuable,  highly prized
 पूर्वं पूर्वं गुरु ज्ञेयम् Y.*
  2.3.

Grievous
 Me.*
  85.

रुः (a) A father
 न केवलं तद्गुरुरेकपार्थिवः क्षितावभूदेकधनुर्धरो$पि सः R.*
  3.31, 48
4.1
 8.29. (b) Forefather,  ancestor
 त्वां मैत्रावरुणो$भिनन्दतु गुरुर्यस्ते गुरूणामपि U.*
  5.27. (c) Father-in-law
 त्वं हि मे गुरुः (तद्धर्मतः स्नुषा ते$हम्) Rām.*
  7.26.28-29.

Any venerable or respectable person,  an elderly personage or relative,  the elders (pl. ) शुश्रूषस्व गुरून् Ś.*
  4.18
 Bg.*
  2.5
 Bv.*
  2.7, 18, 19, 49
 आज्ञा गुरूणां ह्यविचारणीया R.*
  14.46.

A teacher,  preceptor
 गुरुशिष्यौ.

Particularly,  a religious teacher,  spiritual preceptor. तौ गुरुर्गुरुपत्नी च प्रीत्या प्रतिननन्दतुः R.*
  1.57
 (technically aGuru is one who performs the purificatory ceremonies over a boy and instructs him in the Vedas
 स गुरुर्यः क्रियाः कृत्वा वेदमस्मै प्रयच्छति Y.*
  1.34).

A lord,  head,  superintendent,  ruler
 सर्वे गुरुहिते स्थिताः Rām.*
  4.4.6
 कर्णाश्रमाणां गुरवे स वर्णी R.*
  5.19 the head of the castes or orders
 गुरुर्नृपाणां गुरवे निवेद्य 2.68.

N.
  of Bṛihaspati,  the preceptor of the gods
 गुरुं नेत्रसहस्रेण चोदयामास वासवः Ku.*
  2.29
 Pt.*
  1.23.

The planet Jupiter
 गुरुकाव्यानुगां बिभ्रच्चान्द्रीमभिनभः श्रियम् Śi.*
  2.2.

The propounder of a new doctrine.

The lunar asterism called पुष्य.

N.
  of Droṇa,  teacher of the Kauravas and Pāṇḍavas.

N.
  of Prabhākara,  the leader of a school of the Mīmāṁsakas (called after him Prābhākara).

The supreme spirit.Comp.   -अक्षरम् a long syllable.

अङ्गना the wife of a Guru.

A woman entitled to great respect. -अर्थa.  important
 सतीं व्यादाय शृण्वन्तो लघ्वीं गुर्वर्थगह्वराम् Bhāg.*
  3. 16.14. (-र्थः) a preceptor's fee for instructing a pupil
 गुर्वर्थमाहर्तुमहं यतिष्ये R.*
  5.17. -उत्तम a.
  highly revered. (-मः) the Supreme soul.

उपदेशः Consultation of the experts
 एषु स्थानेषु गुरूपदेशात् सम्यङ् नाडीं परीक्ष्य शिरामोचनं कुर्यात् Śālihotra of Bhoja,  82.

advice by the elders or by the preceptor. -कण्ठः a peacock. -कारः worship,  adoration. 

कार्यम् a serious or weighty affair.

the office of a spiritual teacher. -कुलम् the residence of a Guru (गुरुगृह),  academy
 वसन् गुरुकुले नित्यं नित्यम- ध्ययने रतः Mb.
 *  9.4.3
 आवृत्तानां गुरुकुलाद्विप्राणां पूजको भवेत् Ms.*
  7.82. -कृत a.
 

worshipped.

made much of
 अहो निन्द्यं रूपं कविजनविशेषैर्गुरु कृतम् Bh.*
  3.2. -क्रमः instruction handed down through a series of teachers,  traditional instruction.  -गृहम् signs (राशिs) Sagittarius (धनु) and Pisces (मीन). -घ्नः white mustard. -चर्या attendance upon a preceptor
 Māl.
 9.51. -जनः any venerable person,  an elderly relative,  the elders collectively
 नापेक्षितो गुरुजनः K.*
  158
 Bv.*
  2.7.

तल्पः the bed (wife) of a teacher.

violation or violator of a teacher's bed
 Mb.
 *  12.56.32. -तल्पगः,  -तल्पिन् m.
 

one who violates his teacher's bed (wife),  (ranked in Hindu law as a sinner of the worst kind,  committer of an अतिपातक
 cf.
   Ms.*
  11.13)
 Mb.
 *  3.43.6.

one who defiles his step-mother. -दक्षिणा fee given to a spiritual preceptor
 उपात्तविद्यो गुरुदक्षिणार्थी R.*
  5.1. -दानम् a Guru's gift. -दैवतम् the constellation पुष्य. -पत्रा the tamarind tree. -त्रम् tin.  -पाक a.
  difficult of digestion. 

पूजा the ceremonies in propitiation of Bṛihaspati when a work is to be performed or undertaken. 

the worship of one's spiritual preceptor. -प्रसादः the product of a Guru's blessing,  i. e.  learning.

भम् the constellation पुष्य.

a bow.

the sign Pisces of the zodiac.-भावः importance,  weight. -मर्दलः a kind of drum or tabor.

रत्नम् topaz
 (Mar.  पुष्पराग,  गोमेद).

a gem brought from the Himālaya and the Indus. -लाघवम् relative importance or value
 विरोधिषु महीपाल निश्चित्य गुरु- लाघवम् Mb.
 *  3.131.12
 Ś.*
  5. -वर्चोघ्नः the lime,  citron. -वर्तिन्,  -वासिन् m.
  a student (ब्रह्मचारिन्) who resides at his preceptor's house. -वर्ति,  -ता f.
  respectful behaviour towards Guru (elder or venerable person)
 निवेद्य गुरवे राज्यं भजिष्ये गुरुवर्तिताम् Rām.*
  2.115.19. -वारः,  -वासरः Thursday. -वृत्तिः f.
  the conduct of a pupil towards his preceptor
 Rām.*
  2.9.2. -व्यथ a.
  greatly distressed,  heavy with grief
 वचोभिराशाजननैर्भवानिव गुरुव्यथम् V.*
  3.9. -शिखरिन् m.
  an epithet of the Himālaya.  -श्रुतिः a mantra (especially गायत्री)
 जपमानो गुरुश्रुतिम् Mb.
 *  13. 136.6. -स्वम् (=  ष्वम्) the preceptor's wealth or property
 गवां क्षीरं गुरुष्वं ते... Bm. 1.35.

Apte 1890

English

 गुरु a. (रु-र्वी) f. [गॄ-कु उच्च Uṇ. 1. 24.] compar. गरीयस्
 superl. गरिष्ठ 1 Heavy,  weighty (opp. लघु)
 (fig. also)
 तेन धूर्जगतो गुर्वी सचिवेषु निचिक्षिपे R. 1. 34
 3. 35
 12. 102
 Rs. 1. 7. 
2 Great,  large,  long,  extended. 
3 Long (in duration or length)
 आरंभगुर्वी Bh. 2. 60
 गुरुषु दिवसेष्वेषु गच्छत्सु Me. 83. 
4 Important,  momentous,  great
 विभवगुरुभिः कृत्यैः Ś. 4. 18
 स्वार्थात्सतां गुरुतरा प्रणयिक्रियैव V. 4. 15
 Ku. 3. 13,  Bh. 3. 7
 R. 14. 35. 
5 Arduous,  difficult (to bear)
 कांताविरहगुरुणा शापेन Me. 1. 
6 Great,  excessive,  violent,  intense
 गुरुः प्रहर्षः प्रबभूव नात्मनि R. 3. 17
 गुर्वपि विरहदुःखं Ś. 4. 15
 Bg. 6. 22. 
7 Venerable,  respectable. 
8 Heavy,  hard of digestion (as food). 
9 Best,  excellent. 
10 Dear,  beloved. 
11 Haughty,  proud (as a speech). 
12 (In prosody) Long,  as a syllable,  either in itself,  or being short,  followed by a conjunct consonant &c.
 e. g. ई in ईड् or त in तस्कर. (It is usually represented by ग in works on prosody
 मात्तौ गौ चेच्छालिनी वेदलोकैः &c.). 
13 Irresistible,  unassailable
 Māl. 6. 1. 
14 Mighty,  powerful. 
15 Valuable,  highly prized. 
16 Grievous. 
रुः 1 (a) A father
 न केवलं तद्गुरुरेकपार्थिवः क्षितावभूदेकधनुर्धरोऽपि सः R. 3. 31,  48
 4. 1
 8. 29. (b) Forefather,  ancestor
 U. 5. 28. 
2 Any venerable or respectable person,  an elderly personage or relative,  the elders (pl.) शुश्रूषस्व गुरून् Ś. 4. 17
 Bg. 2. 5
 Bv. 2. 7,  18,  19,  49
 आज्ञा गुरूणां ह्यविचारणीया R. 14. 46. 
3 A teacher,  preceptor
 गुरुशिष्यौ. 
4 Particularly,  a religious teacher,  spiritual preceptor
 तौ गुरुर्गुरुपत्नी च प्रीत्या प्रतिननंदतुः R. 1. 57
 (technically a Guru is one who performs the purificatory ceremonies over a boy and instructs him in the Vedas
 स गुरुर्यः क्रियाः कृत्वा वेदमस्मै प्रयच्छति Y. 1. 34). 
5 A lord,  head,  superintendent,  ruler
 वर्णाश्रमाणां गुरवे स वर्णी R. 5. 19 the head of the castes or orders
 गुरुर्नृपाणां गुरवे निवेद्य 2. 68. 
6 N. of Bṛhaspati,  the preceptor of the gods
 गुरुं नेत्रसहस्रेण चोदयामास वासवः Ku. 2. 29
 Pt. 1. 230. 
7 The planet Jupiter
 गुरुकाव्यानुगां बिभ्रच्चांद्रीमभिनभः श्रियं Śi. 2. 2. 
8 The propounder of a new doctrine. 
9 The lunar asterism called पुष्य. 
10 N. of Droṇa,  teacher of the Kauravas and Pāṇḍavas. 
11 N. of Prabhākara,  the leader of a school of the Mīmāṃsakas (called after him Prābhākara). 
12 The supreme spirit. 
Comp. 
अक्षरं a long syllable. 
अंगना {1} the wife of a Guru. {2} a woman entitled to great respect. 
अर्थ a. important. (
र्थः) a preceptor's fee for instructing a pupil
 गुर्वर्थमाहर्तुमहं यतिष्ये R. 5. 17. 
उत्तम a. highly revered. (
मः) the Supreme soul. 
कारः worship,  adoration. 
कार्यं {1} a serious or weighty affair. {2} the office of a spiritual teacher. 
कृत a. {1} worshipped. {2} made much of
 Bh. 3. 20. 
क्रमः instruction handed down through a series of teachers,  traditional instruction. 
घ्नः white mustard. 
चर्या attendance upon a preceptor
 Māl. 9. 51. 
जनः any venerable person,  an elderly relative,  the elders collectively
 नापेक्षितो गुरुजनः K. 158
 Bv. 2. 7. 
तल्पः {1} the bed (wife) of a teacher. {2} violation or violator of a teacher's bed. 
तल्पगः,  
तल्पिन् m. {1} one who violates his teacher's bed (wife),  (ranked in Hindu law as a sinner of the worst kind,  committer of an अतिपातक
 cf. Ms. 11. 103). {2} one who defiles his step-mother. 
दक्षिणा fee given to a spiritual preceptor
 R. 5. 1. 
दानं a guru's gift. 
दैवतः the constellation पुष्य. 
पत्रा the tamarind tree. 
पाक a. difficult of digestion. 
पूजा {1} the ceremonies in propitiation of Bṛhaspati when a work is to be performed or undertaken. {2} the worship of one's spiritual preceptor. 
प्रसादः the product of a guru's blessing,  i. e. learning. 
भं {1} the constellation पुष्य. {2} a bow. {3} the sign pisces of the zodiac. 
मर्दलः a kind of drum or ta bor. 
रत्नं {1} topaz. {2} a gem broughfrom the Himālaya and the Indust 
लाघवं relative importance or value. Ś. 5. 
वर्तिन्,  
वासिन् m. a student (ब्रह्मचारिन्) who resides at his preceptor's house. 
वारः,  
वासरः Thursday. 
वृत्तिः f. the conduct of a pupil towards his preceptor. 
व्यथ a. greatly distressed,  heavy with grief. 
शिखरिन् m. an epithet of the Himālaya. 

Monier Williams Cologne

English

 गुरु॑ mf(वी)n.  (cf.   गिरि॑
 comp.  ग॑रीयस्,  once °यस्-तर,  गुरु-तर,  superl.
  गरिष्ठ,  गुरुतम See ss.vv.) heavy,  weighty (opposed to लघु॑),  RV.
   i,  39,  3 and iv,  5,  6
 AV.
   &c.
   (g. शौण्डादि,  Gaṇar.
  101)

 heavy in the stomach (food),  difficult to digest,  MBh.
   i,  3334
 Suśr.
 

 great,  large,  extended,  long,  Yājñ.
  (See -क्रतु),  Bhartṛ.
  &c.
  

 (in prosody) long by nature or position (a vowel),  Prāt.
  (a vowel long both by nature and by position is called गरीयस्,  RPrāt.
   xviii,  20),  Pāṇ.
  i,  4,  11 and 12

 high in degree,  vehement,  violent,  excessive,  difficult,  hard,  RV.
  
 MBh.
   &c.
  

 grievous,  Megh.
  80

 important,  serious,  momentous,  MBh.
   &c.
  

 valuable,  highly prized,  Yājñ.
  ii,  30 (गुरु =
  गरीयस्) &c.
  

 haughty,  proud (speech),  Pañcat.
 

 venerable,  respectable

 गुरु॑ m.
  any venerable or respectable person (father,  mother,  or any relative older than one's self),  Gobh.
 
 ŚāṅkhGṛ.
 
 Mn.
   &c.
  

 a spiritual parent or preceptor (from whom a youth receives the initiatory Mantra or prayer,  who instructs him in the Śāstras and conducts the necessary ceremonies up to that of investiture which is performed by the Ācārya,  Yājñ.
  i,  34),  RPrāt.
  
 ĀśvGṛ.
 
 PārGṛ.
 
 Mn.
   &c.
  

 the chief of (gen.   or in comp. ),  Cāṇ.
 
 Ragh.
  ii,  68

 (with Śāktas) author of a Mantra

 ‘preceptor of the gods’,  Bṛhaspati,  Mn.
   xi

 (hence) the planet Jupiter,  Jyot.
 
 VarBṛS.
 
 Bhartṛ.
  &c.

 ‘Pāṇḍu-teacher’,  Droṇa,  L.
 

 Prabhā-kara (celebrated teacher of the Mīmāṃsā,  usually mentioned with Kumārila),  SŚaṃkar.
   vi,  50
 xv,  157

 (=  धर्म) ‘venerable’,  the 9th astrological mansion,  VarBṛS.
  i,  16

 Mucuna pruritus,  L.
 

 N.
  of a son of Saṃkṛti,  BhP.
   ix,  21,  2 du.
  parents,  MBh.
  

 गुरु॑ m.
  pl.
  parents and other venerable persons,  Mn.
   iv
 Vikr.
  v,  10
 Kathās.
 

 a honorific appellation of a preceptor (whose N.
  is also put in the pl.
 ),  Jain,  Hit.
 

 गुरु [cf.   βαρύς
 Lat.
  gravis
 Goth.
  kauriths
 Lith.
  giéras.]

Monier Williams 1872

English

 गुरु गुरु,  उस्,  वी,  उ (said to be fr. rt. 2. गॄ, 
compar. गरीयस्,  superl. गरिष्ठ,  in Mahā-bh.
VII. 5324,  compar. गरीयस्तर),  heavy,  weighty
(opposed to लघु),  heavy in the stomach (as food), 
difficult to digest
 great,  large,  extended,  long
 (in
prosody) long by nature or position (as a long vowel
taken alone or a short vowel before two consonants
sometimes a long vowel followed by consonants is
called गरीयस्)
 high in degree,  vehement,  violent, 
excessive,  deep,  much
 difficult,  hard
 grievous
 im-
portant,  serious,  momentous
 valuable,  highly prized
dear,  beloved
 haughty,  proud (as a speech)
 venerable, 
respectable
 best,  excellent
 (उस्),  m. any venerable
or respectable person,  as a father,  mother,  or any
relative older than one's self
 a spiritual parent or
preceptor from whom a youth receives the initiatory
Mantra or prayer and who conducts the necessary
ceremonies up to the period of investiture with
the sacrificial thread or string
 this person may be
the natural parent or the religious preceptor
 a
religious teacher,  one who explains the law and
religion to his pupil,  instructs him in the Śāstras &c.
a N. of Bṛhaspati or the planet Jupiter,  who is con-
sidered as the Guru or preceptor of the gods
 an
epithet of Droṇa,  the teacher of the Pāṇḍus
 N. of
a son of Saṅkṛti
 (वी),  f. pregnant,  a pregnant
woman
 the wife of a teacher
 [cf. Gr. βαρύς
Lat. gravis
 Goth. kauriths
 Lith. giéras.]
—गुरु-कार,  अस्,  m. worship,  adoration.
—गुरु-
कार्य,  अम्,  n. a serious or momentous affair,  the
business or office of a spiritual teacher.
—गुरु-कुल, 
अम्,  n. the family of a spiritual preceptor or parent.
—गुरु-कृत,  अस्,  आ,  अम्,  worshipped.
—गुरु-
कोप,  अस्,  m. violent wrath.
—गुरु-क्रम,  अस्,  m.
instruction handed down through a series of teachers, 
traditionary instruction.
—गुरु-गत,  अस्,  आ,  अम्, 
being with or belonging to a spiritual teacher.
—गुरु-
गीता,  f. title of a section in the Skanda-Purāṇa
relating to Gurus or spiritual preceptors.
—गुरु-
घ्न,  अस्,  ई,  अम्,  destroying or killing a spiritual
teacher
 (अस्),  m. white mustard.
—गुरु-जन,  अस्, 
m. any venerable or elder person,  a father,  mother, 
the elders of a family &c.
—गुरु-तम,  अस्,  आ, 
अम्,  most important &c.
 (अस्),  m. the best teacher.
—गुरु-तर,  अस्,  आ,  अम्,  heavier,  more important.
—गुरु-तल्प,  अस्,  m. the bed of a teacher
 the
violation of a teacher's bed
 a violator of his teacher's
bed.
—गुरुतल्प-ग,  अस्,  m. a violator of his
teacher's bed
 the violation of it (?).
—गुरुतल्प-
व्रत,  अम्,  n. penance for intercourse with the wife
of a Guru.
—गुरुतल्पाभिगमन (°प-अभ्°), 
अम्,  n. violation of a teacher's bed.
—गुरुतल्पिन्, 
ई,  इनी,  इ,  one who has criminal intercourse with his
teacher's wife.
—गुरु-ता,  f. weight,  heaviness,  bur-
den,  trouble
 dignity
 importance
 the office of a
teacher.
—गुरु-ताप,  अस्,  m. excessive heat.
—गुरु-
त्व,  अम्,  n. weight,  heaviness
 burden,  trouble
severity,  hardness
 greatness,  magnitude
 respect-
ability,  venerableness,  sacredness
 the office of a
teacher.
—गुरुत्वक,  अम्,  n. heaviness.
—गुरु-
दक्षिणा,  f. a fee given to a spiritual preceptor.
—गुरु-दान,  अम्,  n. a Guru's gift,  a present to a
religious teacher.
—गुरु-दास,  अस्,  m.,  N. of a
teacher.
—गुरु-दीक्षा-तन्त्र,  अम्,  n.,  N. of a
Tantra.
—गुरु-दैवत,  अस्,  m. the eighth lunar
constellation Puṣya,  (of which Bṛhaspati is the ruling
deity.)
—गुरु-पत्त्रा,  f. the Tamarind tree
 (अम्), 
n. tin.
—गुरु-परिपाटी,  f. a series of Jaina sages.
—गुरु-पाक,  अस्,  आ,  अम्,  difficult of digestion.
—गुरु-पूजा,  f. the ceremonies in propitiation
of Bṛhaspati when a work is to be performed or
undertaken
 the worship of one's spiritual guide.
—गुरु-प्रमोद,  अस्,  m. happiness,  delight.
—गु-
रु-प्रसाद,  अस्,  m. propitiousness or the favour
of one's Guru
 the product of a Guru's blessing, 
i. e. learning &c.
—गुरु-प्रिय,  अस्,  आ,  अम्,  dear
to a preceptor.
—गुरु-भ,  अस्,  m. the constellation
of Bṛhaspati,  i. e. the lunar mansion Puṣya.
—गुरु-भार,  अस्,  m.,  N. of a son of Garuḍa.
—गुरु-भाव,  अस्,  m. the condition of a spiritual
preceptor,  importance,  consequence,  weight.
—गुरु-
भृत्,  त्,  त्,  त्,  Ved. bearing heavy things (as the
earth).
—गुरु-मत्,  आन्,  अती,  अत्,  containing a vowel
which is long by nature or position.
—गुरु-मर्दल, 
अस्,  m. a kind of drum or tabor.
—गुरु-रत्न,  अम्, 
n. a topaz.
—गुरुलघु-ता,  f. (fr. गुरु-लघु), 
heaviness and lightness.
—गुरु-लाघव,  अस्,  m. (?)
length and shortness of vowels
 (अम्),  n. great and
small importance,  relative importance or value.
—गुरु-वत्,  ind. like a Guru,  as a Guru,  as if to a
Guru.
—गुरुवद्-वृत्ति,  इस्,  f. behaving to any one
with as much respect as to a sacred teacher.
—गुरु-
वर्चो-घ्न,  अस्,  m. the lime or citron,  = लिम्पाक।
—गुरु-वर्ण,  अस्,  m. a heavy vowel
 [cf. गुरु।]
—गु-
रु-वर्तिन्,  ई,  इनी,  इ,  or गुरु-वृत्त,  अस्,  आ,  अम्,  treat-
ing parents or venerable persons with respect.
—गुरु-
वार,  अस्,  m. the day of Jupiter,  Thursday.
—गुरु-
वृत्ति,  इस्,  इस्,  इ,  long by nature.
—गुरु-व्यथ,  अस्, 
आ,  अम्,  heavily distressed.
—गुरु-शिंशपा,  f. the
tree Dalbergia Sisu
 [cf. शिंशपा।]
—गुरु-शिखरिन्, 
ई,  m. epithet of the Himālaya (the venerable moun-
tain).
—गुरु-शिष्य-संवाद,  अस्,  m. a philoso-
phical dialogue by Caraṇa-dāsa.
—गुरु-शुश्रूषा, 
f. service of a Guru.
—गुरु-शोकानल (°क-अन्°), 
अस्,  m. the fire of heavy sorrow.
—गुरु-सारा,  f.,  N.
of a tree,  = शिंशपा.
—गुरु-सेवा,  f. obsequiousness
to a spiritual preceptor.
—गुरु-स्कन्ध,  अस्,  m., 
N. of a large mountain.
—गुरु-स्थिर,  अस्,  आ,  अम्, 
very firm.
—गुरु-हन्,  आ,  m. the murderer of a
Guru or spiritual parent
 (this is the worst of all
criminals according to the Hindūs.)
—गुर्व्-अक्षर, 
अम्,  n. a long syllable.
—गुर्व्-अङ्गना,  f. the wife
of a Guru
 any woman entitled to great respect.
—गुर्व्-अर्थ,  अस्,  m. a Guru's fee for instructing
a pupil
 (अम्),  ind. for or on account of a Guru
(अस्,  आ,  अम्),  important.
—गुर्वर्थ-गह्वर,  अस्, 
आ,  अम्,  deep in meaning.

Macdonell

English

 गुरु gur-ú,  a.
  (v-ī) heavy
 heavier than (ab.)
 🞄great,  large
 violent,  serious,  hard,  severe
 🞄weary,  sad (days)
 important,  weighty,  of much 🞄account
 venerable
 prosodically long
 m.
  🞄venerable or highly respected person: father,  🞄mother,  or elder relative,  esp. teacher: du. 🞄parents
 pl.
  parents and other venerable persons,  🞄also teacher (pl.  of respect)
 chief of (g. 🞄pl.  or —°).

Benfey

English

 गुरु गुर् + उ (for original,  गर्-उ
 cf. 
compar. गर् + ईयंस्,  βαρύ), 
 I. adj.
 ,  f.
 
गुर्वि, 
 1. Heavy,  MBh. 3,  885.
 2.
Great,  Bhartṛ. 2,  50
 large,  Pañc. 51, 
8.
 3. Violent,  Vikr. d. 6.
 4. Weighty, 
Brāhmaṇ. 2,  6
 important,  Man.  9,  52.
 5. Dear,  MBh. i,  2749.
 6. Venerable, 
Man.  2,  133.
 II. m.
  and f.
  A father or
mother,  a husband,  or any venerable
male or female relation,  Rām.  1,  22,  20
Sāv. 4,  22
 Sund. 4,  15.
 III. m.
 
 1. A
spiritual teacher,  Man.  2,  142.
 2. An
object of veneration Böhtl. Ind. Spr.
868. Compar.
 1. गुरुतर। Heavier, 
MBh. 3,  13292
 fem.  तरा,  MBh. 1,  3267
(तरी,  Indr. 5,  41,  is to be changed to
तरा,  according to the Calc. ed. 3,  1857).
 2. गरीयंस्,  Very heavy,  Rām.  6,  82,  43.
 3. Preferable,  Böhtl. Ind. Spr. 910.
Superl. गुरुतम,  गरिष्ठ।
 -- Comp.
 
अति-,  adj.
  exceedingly heavy,  Ṛt. 6,  31.
Compar. अतिगरीयंस्,  too dear,  Daśak.
in Chr. 188,  2.
इन्द्र-,  m.
  Indra's teacher, 
Śāk. 101,  11.
गौरी-,  m.
  a name of the
Himālaya,  Śāk. d. 144.
जगत्-,  m.
  a
name of Brahman,  Viṣṇu,  Śiva,  Rāma, 
Rām.  3,  6,  18.
सुर-,  m.
  Bṛhaspati, 
the teacher of the gods. -- Cf.  βαρύς,  etc.
ἐπι-ζαρέω
 Lat. gravis
 Goth. kaurs, 
kauritha
 A.S. caru,  Engl. care.

Hindi

शिक्षक

Apte Hindi

Hindi

गुरु
वि* - "गृ - कु,  उत्वम्"
"भारी,  बोझल"

गुरु
वि*  - -
"प्रशस्त,  बड़ा,  लम्बा,  विस्तृत"

गुरु
वि*  - -
लंबा

गुरु
वि*  - -
"महत्वपूर्ण,  आवश्यक,  बड़ा"

गुरु
वि*  - -
"दुःसाध्य,  असह्य"

गुरु
वि*  - -
"बड़ा,  अत्यधिक,  प्रचंड,  तीव्र"

गुरु
वि*  - -
"श्रद्धेय,  आदरणीय"

गुरु
वि*  - -
"भारी,  दुष्पाच्य"

गुरु
वि*  - -
"अभीष्ट,  प्रिय"

गुरु
वि*  - -
"अहंकारी,  घमंडी,  दर्पोक्ति"

गुरु
वि*  - -
दीर्घमात्रा

गुरुः
पुं*
  - -
पिता

गुरुः
पुं*
  - -
"कोई भी श्रद्धेय या आदरणीय पुरुष,  वृद्ध पुरुष या संबंधी,  बुजुर्ग"

गुरुः
पुं*
  - -
"अध्यापक,  शिक्षक"

गुरुः
पुं*
  - -
"विशेषतया धार्मिक गुरु,  आध्यात्मिक गुरु"

गुरुः
पुं*
  - -
"स्वामी,  प्रधान,  अधीक्षक,  शासक"

गुरुः
पुं*
  - -
"बृहस्पति,  देवगुरु"

गुरुः
पुं*
  - -
बृहस्पति नक्षत्र

गुरुः
पुं*
  - -
नय सिद्धान्त का व्याख्याता

गुरुः
पुं*
  - -
पुरुष नक्षत्र

गुरुः
पुं*
  - -
कौरव और पांडवों के गुरु

गुरुः
पुं*
  - -
मीमांसकों के एक सम्प्रदाय का नेता प्रभाकर

गुरु
वि* - "गृ+कु,  उत्वम्"
भारी

गुरु
वि* - "गृ+कु,  उत्वम्"
बड़ा

गुरु
वि* - "गृ+कु,  उत्वम्"
लम्बा

गुरु
वि* - "गृ+कु,  उत्वम्"
कठिन

गुरु
वि* - "गृ+कु,  उत्वम्"
आदरणीय

गुरु
वि* - "गृ+कु,  उत्वम्"
शक्तिशाली

गुरुः
पुं*
  - -
"पिता,  प्रपिता,  पितामह,  पूर्वज"

गुरुः
पुं*
  - -
सम्माननीय महापुरुष

गुरुः
पुं*
  - -
"शिक्षक,  अध्यापक"

गुरुः
पुं*
  - -
स्वामी

गुरुः
पुं*
  - -
बृहस्पति

Shabdartha Kaustubha

Kannada

गुरु
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬೃಹಸ್ಪತಿ /ದೇವತೆಗಳ ಆಚಾರ್ಯ
निष्पत्तिः - > गृ (शब्दे) -"कुः" उकार अन्तादेशश्च (उ० १-२४)
व्युत्पत्तिः - > गृणाति उपदिशति
प्रयोगाः - > "गुरुकाव्यानुगां बिभ्रच्चान्द्रीमभिनभः श्रियम्"
उल्लेखाः - > माघ० २-२
गुरु
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಆಚಾರ್ಯ /ಉಪಾಧ್ಯಾಯ
प्रयोगाः - > "गुरोः सदारस्य निपीड्य पादौ समाप्य सान्ध्यं च विधिं दिलीपः"
उल्लेखाः - > रघु० २-२३
गुरु
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತಂದೆ
प्रयोगाः - > "न केवलं तद्गुरुरेकपार्थिवः क्षितावभूदेकधनुर्धरोऽपि सः"
उल्लेखाः - > रघु० ३-३१
विस्तारः - > "स्यान्निषेकादिकृद्गुरुः" - अम० ।
गुरु
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಸಹೋದರ
प्रयोगाः - > "उपाध्यायः पिता ज्येष्ठभ्राता चैव महीपतिः । मातुलः श्वशुरस्त्राता मातामहपितामहौ । वर्णज्येष्ठः पितृव्यश्च पुंस्येते गुरवः स्मृताः ॥"
गुरु
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪೂಜ್ಯ /ಗೌರವಕ್ಕೆ ಅರ್ಹನಾದವನು
प्रयोगाः - > "प्रत्यग्रहीदग्रजशासनं तदाज्ञा गुरूणां ह्यविचारणीया"
उल्लेखाः - > रघु० १४-४६
गुरु
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಉಪದೇಶಕ /ಆತ್ಮವಿದ್ಯೋಪದೇಶಕ
प्रयोगाः - > "तौ गुरुर्गुरुपत्नी च प्रीत्या प्रतिननन्दतुः"
उल्लेखाः - > रघु० १-५७
गुरु
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯ
गुरु
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಂಪ್ರದಾಯ ಪ್ರವರ್ತಕ
गुरु
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪುರೋಹಿತ
गुरु
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪರಮಾತ್ಮ
गुरु
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗುರುಸಂಜ್ಞೆಯುಳ್ಳ ವರ್ಣ
गुरु
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪುಷ್ಯ ನಕ್ಷತ್ರ
गुरु
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸೂರ್ಯ ಮೊದಲಾದ ನವಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗ್ರಹ
प्रयोगाः - > "गुरुरद्रिद्विनवपञ्चमे शुभफलदः एकादशस्थाः सर्वे"
उल्लेखाः - > गोचारद०
गुरु
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದೊಡ್ಡದಾಗಿರುವ
प्रयोगाः - > "अवैमि ते सारमतः खलु त्वां कार्ये गुरुण्यात्मसमं नियोक्ष्ये"
उल्लेखाः - > कुमा० ३-१३
गुरु
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಭಾರವಾಗಿರುವ
प्रयोगाः - > "गुरुणा स्तनभारेण मुखचन्द्रेण भास्वता"
उल्लेखाः - > भर्तृ० २-१७
गुरु
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಅಧಿಕವಾದ /ಹೆಚ್ಚಾದ /ಅತಿಯಾದ
प्रयोगाः - > "गुरुसमीरसमीरितभूधरा इव गजा गगनं विजगाहिरे"
उल्लेखाः - > कुमा० १४-५०
गुरु
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ದುಷ್ಕರವಾದ /ಕಷ್ಟವಾದ
गुरु
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಉದ್ದವಾದ /ದೀರ್ಘವಾದ /ದೊಡ್ಡದಾದ
गुरु
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಬಲಶಾಲಿಯಾದ
गुरु
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಕಠಿನವಾದ /ಜೀರ್ಣವಾಗಿರುವ
गुरु
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ
विस्तारः - > "गुरुर्निषेकादिकरे पुरोधसि बृहस्पतौ । पित्रादौ ना बृहत्ख्यातदुर्भरेषु च स त्रिषु" - नानार्थर० ।

L R Vaidya

English

 guru {% (I) a. (f. रु or र्वी
 compar. गरीयस्,  super. गरिष्ठ) %} 1. Heavy,  weighty,  Rt.i.7,  R.xii.102
great,  large,  extended
difficult,  arduous,  कांताविरहगुरुणा Megh.i.1,  तेन धूर्जगतो गुर्वी सचिवेषु निचिक्षिपे R.i.34,  ii.35
violent,  excessive,  गुरुः प्रहर्षः प्रबभूवनात्मनि R.iii.17,  Bg.vi.22
important,  momentous,  स्वार्थात् सतां गुरुतरा प्रणयिक्रियैव Vikr.iv.
long (in duration),  गुरुषु दिवसेष्वेषु गच्छत्सु Megh.ii.20
best,  excellent
dear,  beloved
venerable,  respectable
haughty,  proud (as a speech)
(a syallable) long by nature or position (as मा in मान् or म in मत्सर)
 it is usually represented by the letter ग (in prosody),  e.g. अगुरुचतुष्कं भवति गुरू द्वौ घनकुचयुग्मे शशिवदनाऽसौ Sr.B.

 guru {% (II) m. %} 1. A father,  स राज्यं गुरुणा दत्तं प्रतिपद्याधिकं बभौ R.iv.1,  iii.31,  48
any venerable or respectable person,  an elderly relative,  गुरुजनभयमद्विलोकनांतःसमुदयदाकुलभावमुद्वहंत्या Bh.V.ii.7,  18,  19,  49,  Bg.ii.5
a teacher,  a preceptor
a spiritual preceptor,  a religious teacher,  तौ दंपती वसिष्ठस्य गुरोर्जग्मतुराश्रमम् R.i.35,  57,  especially one who performs purificatory ceremonies over a boy and initiates him into the sacred lore,  Yaj.i.34
head,  chief,  गुरुर्नृपाणां गुरवे निवेद्य R.ii.68
the constellation called Pushya
the propounder of a new doctrine
name of Bṛihaspati,  the preceptor of gods
the planet Jupiter,  गुरुकाव्यानुगां बिभ्रच्चांद्रीमभिनभःश्रियम् Sis.ii.2
an epithet of Droṇa,  the teacher of the Pāṇḍavas and Kauravas
an epithet of Prabhākara,  the leader of that school of the Mīmānsakas which goes by his name.

Bopp

Latin

 गुरु
1) Adj. (f. गुर्वी) gravis,  transl. eximius,  venerandus.
BH. 6. 22. A. 5. 7. BR. 2. 6. IN. 5. 41.
2) Subst. magister
et quaevis utriusque sexûs persona propinquae cogna-
tionis causâ imprimis veneranda. BH. 2. 5. IN. 4. 9. 5. 19.
41. SU. 4. 15. - Dual. गुरू parentes. SA. 4. 22. (गुरु or-
tum est e गरु mutato अ in उ,  ut videtur,  pervim assimi-
lationis litterae finalis,  sicut supra गिरि e गरि
 ab obso-
leto गरु venit compar. गरीयस्,  superl. गरिष्ठ et gr.
βαϱύς,  mutatâ gutturali in labialem,  sicut in βίβημι et
βοῦς,  V. गा,  गो
 lat. gravis per metathesin ortum est e
garvis,  e garuis,  adjecto i,  sicut in aliis,  qui primitive in u
desinunt,  adjectivis
 e.c. tenuis = तनु,  τανυ
 goth.
kauriths gravatus
 lith. giéras bonus.)

Anekartha-Dvani-Manjari

Sanskrit

गुरु
पु
गुरु,  पितृ,  ज्येष्ठ,  सुरपुरोहित,  दुर्वह,  शिष्याभिषेचक
गुरुः पिता गुरुर्ज्येष्ठो गुरुः सुरपुरोहितः ।
दुर्वहोऽपि गुरुः प्रोक्तो गुरुः शिष्याभिषेचकः ॥ १०३ ॥
verse 1.1.1.103
page 0007

वाज
क्ली
वाज,  अन्न,  गुरु,  पीयूष
वाजमन्नं गुरुर्वाजो वाजं पीयूषमिष्यते ।
verse 2.1.1.50
page 0011

Aufrecht Catalogus Catalogorum

English

 गुरु an abbreviation for Prabhākaraguru. Oxf. 255^b.
258^b. Hall p. 172.

 गुरु poet. Skm.

 गुरु in dharma used for Bṛhaspati,  f. i. Caturviṃśati-
mata 2,  Smṛtisārasamuccaya 384,  etc.

Edgerton Buddhist Hybrid

English

 Guru,  n. of a maharṣi: Māy 〔256.24〕.

Indian Epigraphical Glossary

English

 guru (SII 1),  a preceptor
 also ‘the head’ as in Caṇḍik-
āśrama-guru.

Lanman

English

 gurú,  a.
	—1. heavy
 and so
	—2. fig. (like
Eng. weighty),  important
	—3. worthy of
honor,  28^13
	—4. as m. the one to be
honored κατ᾽ ἐξοχήν,  the teacher or Guru, 
60^4ff.
 loc. gurau: in the house of the
Guru,  61^23
 in case of a Guru,  104^4. [cf.
the comp. gárīyāṃs: cf. βαρύς,  Lat. gravis, 
*garu-i-s,  Goth. kaurus,  ‘heavy.’]

Abhyankara Grammar

English

गुरु  (1) possessed of a special effort as opposed to लघु
 cf. तद् गुरु भवति M. Bh. Ahnika 1। (2) heavy,  a     technical term including दीर्घ (long) vowel as also a ह्रस्व (short) vowel when it is followed by a conjunct consonant,  (cf. संयोगे गुरु । दीर्घ च।	P. I. 4.11,  12) or a consonant after which the word terminates or when it (the vowel) is nasalized
 cf. Tai. Pr. XXII. 14,  cf. also R. Pr. I. 5.

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 गुरु Adj. MBh. 13,  1,  21 nach Nīlak. schuldbeladen.

 गुरु m. °Donnerstag,  S I,  317,  7.

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  पिता,  तातः,  जनकः,  वप्ता,  जनयिता,  जन्मदः,  गुरु,  जन्यः,  जनिता,  बीजी,  वप्रः
noun
 
पाति रक्षति अपत्यम् यः।
 "मम पिता अध्यापकः अस्ति। / जनको जन्मदाता च रक्षणाच्च पिता नृणाम्।"

Synonyms:
  गुरुभार,  गुरु,  गुरुतर,  भारी,  अतिगुरु,  अनुनगुरु,  अभिभार,  गुरुभृत्,  दुर्वाहित,  भारतर
adjective
 
महाभारेण युक्तः।
 "गुरुभारां सामग्रीं न उद्वहेत्।"

Synonyms:
  स्थूल,  पीवर,  पीन,  मेदुर,  गुरु,  स्थूलकाय,  स्थूलदेह,  भारिन्,  आप्यायित,  परिपीवर,  पिशितवसामय,  पीव,  पीवस्,  पीविष्ठ,  पीवोरूप,  प्यात,  प्यान,  मेदस्वत्,  वपोदर,  स्थूलस्थूल,  स्फिर
adjective
 
यस्य काये अधिकः मेदः अस्तिः।
 "सूमो नाम मल्लयुद्धस्य मल्लाः स्थूलाः।"

Synonyms:
  शिष्ट,  भद्र,  मद्र,  आचारवत्,  विनीत,  सभ्य,  शिष्टाचारसेविन्,  अग्राम्य,  आर्यवृत्त,  सुवृत्त,  यशस्य,  सभेय,  अनीच,  अर्हत्,  आदृत्य,  आर्य,  आर्यमिश्र,  आर्यक,  आर्षेय,  उड्डामर,  कुल्य,  गुरु,  मान्य,  सत्,  सज्जन,  साधु,  सुजन,  प्रश्रयिन्,  प्रश्रित,  सुदक्षिण
adjective
 
यः साधुव्यवहारं करोति।
 "रामः  शिष्टः पुरुषः अस्ति।"

Sanskrit Tibetan

Tibetan

gu ru
गुरु

lci
१) गुरु २) प्रस्राव ३) भार

lci ba
१) गरीयस् २) गुरु ३) गुरुत्व ४) गोमय

chen po
१) अतिमात्र २) अधिमात्र ३) आयत ४) उच्छैः ५) उदार ६) गुरु ७) ज्येष्ठ ८) बहु ९) बृहत् १०) भूयः ११) महत् १२) महत्ता १३) महा १४) महान्त १५) विपुल १६)

lji ba
१) उत्पात २) गुरु ३) द्रव

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
अभाषणं पुनर्मौनं गुरुर्धर्मोपदेशकः ॥ ७७ ॥
-wordlist-
 
अभाषण (क्ली),  मौन (क्ली),  गुरु (पुं),  धर्मोपदेशक (पुं)

--source--
 
बृहस्पतिः सुराचार्यो जीवश्चित्रशिखण्डिजः ।
वाचस्पतिर्द्वादशार्चिर्धिषणः फाल्गुनीभवः ॥ ११८ ॥
गीर्बृहत्योः पतिरुतथ्यानुजाङ्गिरसौ गुरुः ।
-wordlist-
 
बृहस्पति (पुं),  सुराचार्य (पुं),  जीव (पुं),  चित्रशिखण्डिज (पुं),  वाचस्पति (पुं),  द्वादशार्चिस् (पुं),  धिषण (पुं),  फल्गुनीभव (पुं),  गीष्पति (पुं),  बृहस्पति (पुं),  उतथ्यानुज (पुं),  आङ्गिरस (पुं),  गुरु (पुं)

--source--
 
दीर्घायते समे तुङ्गमुच्चमुन्नतमुद्धुरम् ॥ १४२८ ॥
प्रांशूच्छ्रितमुदग्रं च न्यङ्नीचं ह्रस्वमन्थरे ।
खर्वं कुब्जं वामनं च विशालं तु विशङ्कटम् ॥ १४२९ ॥
पृथूरु पृथुलं व्यूढं विकटं विपुलं बृहत् ।
स्फारं वरिष्ठं विस्तीर्णं ततं बहु महद्गुरुः ॥ १४३० ॥
-wordlist-
 
दीर्घ (क्ली),  आयत (क्ली),  तुङ्ग (क्ली),  उच्च (क्ली),  उन्नत (क्ली),  उद्धुर (क्ली),  प्रांशु (क्ली),  उच्छ्रित (क्ली),  उदग्र (क्ली),  न्यञ्च् (क्ली),  नीच (क्ली),  ह्रस्व (क्ली),  मन्थर (क्ली),  खर्व (क्ली),  कुब्ज (क्ली),  वामन (क्ली),  विशाल (क्ली),  विशङ्कट (क्ली),  पृथु (क्ली),  उरु (क्ली),  पृथुल (क्ली),  व्यूढ (क्ली),  विकट (क्ली),  विपुल (क्ली),  बृहत् (क्ली),  स्फार (क्ली),  वरिष्ठ (क्ली),  विस्तीर्ण (क्ली),  तत (क्ली),  बहु (क्ली),  महत् (क्ली),  गुरु (क्ली)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

वाचस्पति
वाचस्पति,  आङ्गिरस,  बृहस्पति,  गुरु,  जीव,  धिषण,  त्रिदशाचार्य,  चित्रशिखण्डिप्रसूत
वाचस्पतिराङ्गिरसो वृहस्पतिः कथ्यते गुरुर्जीवः ।
धिषणस्त्रिदशाचार्यश्चित्रशिखण्डिप्रसूतश्च ॥ ४७ ॥
verse 1.1.1.47
page 0007

बृहद्
बृहद्,  उरु,  गुरु,  विस्तीर्ण,  पुरु,  पृथु,  पृथुल,  महत्,  विशाल,  व्यूढ,  विपुल,  रुद्र,  वरिष्ठ
वृहदुरु गुरु विस्तीर्णं पुरु पृथु पृथुलं महद्विशालं च ।
व्यूढं विपुलं रुद्रं वरिष्ठमेकार्थमुद्दिष्टम् ॥ ६९९ ॥
verse 4.1.1.699
page 0081

Mahabharata

English

Guru^1 = Bṛhaspati: II,  303 (in the palace of Indra): VIII,  3304,  XII,  5333 (pratilomo 'bhavad Guruḥ,  i.e. the planet Jupiter).

Guru^2 = Droṇa: I,  574 (ºoḥ sutaṃ,  i.e. Aśvatthāman)
 VII,  †6727,  7272
 VIII,  4066 (ºoḥ sutaṃ,  i.e. Aśvatthāman)
 X,  614 (Dº),  757,  764 (ºoḥ sutaḥ,  i.e. Aśvatthāman). Cf. Ācārya.

Guru^3 = Śiva: XIII,  696,  1245 (1000 names^2).

Guru^4 = Vishṇu (1000 names).

पुराणम्

English

गुरु / GURU. The following five persons are to be considered as gurus: Father,  mother,  Preceptor,  agni (Fire) and Ātman (soul),  (Śloka 27,  Chapter 214,  Vana Parva).

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 गुरुः,  पुं,
   (गृणाति उपदिशति वेदादिशास्त्राणिइन्द्रादिदेवेभ्यः इति । यद्वा गीर्य्यते स्तूयते देव-गन्धर्व्वमनुष्यादिभिः । गॄ + “कृग्रोरुच्च ।” उणां ।१ । २४ । इति उत् ।) बृहस्पतिः । (यथा, देवीभागवते । १ । ११ । ४४ ।“इत्याश्वास्य गुरुं शक्रो दूतं वक्तुं विचक्षणः ॥
”)निषेकादिकृत् । इत्यमरः । ३ । ३ । १६१ ॥
(यथा,  मनुः । २ । १४२ ।“निषेकादीनि कर्म्माणि यः करोति यथाविधि ।सम्भावयति चान्नेन स विप्रो गुरुरुच्यते ॥
”)निषेको गर्भाधानं आदिना सीमन्तोन्नयनादे-र्मन्त्रविद्यादानादेश्चग्रहणम् । तत्कर्त्तापित्रादि-र्गुरुः स्यात् । इति भरतः ॥
 मन्त्रदाता । तस्यवर्ज्जनीयत्वं यथा,  कालिकापुराणे ५४ अध्याये ।“अभिशप्तमपुत्त्रञ्च सन्नद्धं कितवन्तथा ।क्रियाहीनमकल्पाङ्गं वामनं गुरुनिन्दकम् ॥
सदा मत्सरसंयुक्तं गुरुं मन्त्रेषु वर्ज्जयेत् ।गुरुर्म्मन्त्रस्य मूलं स्यान्मूलशुद्धौ सदा शुभम् ॥
”अपि च । क्रियासारसमुच्चये ।“श्वित्री चैव गलत्कुष्ठी नेत्ररोगी च वामनः ।कुनखी श्यावदन्तश्च स्त्रीजितश्चाधिकाङ्गकः ॥
हीनाङ्गः कपटी रोगी बह्वाशी बहुजल्पकः ।एतैर्दोषैर्व्विहीनो यः स गुरुः शिष्य सम्मतः ॥
”इति तन्त्रसारः ॥
 * ॥
गुरुवर्गो यथा,  --“उपाध्यायः पिता ज्येष्ठभ्राता चैव महीपतिः ।मातुलः श्वशुरस्त्राता मातामहपितामहौ ॥
बन्धुर्ज्येष्ठः पितृव्यश्च पुंस्येते गुरवः स्मृताः ।मातामही मातुलानी तथा मातुश्च सोदराः ॥
श्वश्रूः पितामही ज्येष्ठा धात्री च गुरवः स्त्रीषु ।इत्युक्तो गुरुवर्गोऽयं मातृतः पितृतो द्बिजाः ॥
अनुवर्त्तनमेतेषां मनोवाक्कायकर्म्मभिः ।गुरुं दृष्ट्वा समुत्तिष्ठेदभिवाद्य कृताञ्जलिः ॥
नैतैरुर्पविशेत् सार्द्धं विवदेन्नात्मकारणात् ।जीवितार्थमपि द्वेषाद्गुरुभिन्नव भाषणम् ॥
उदितोऽपि गुणैरन्यैर्गुरुद्वेषी पतत्यधः ।गुरूणाञ्चैव सर्व्वेषां पूज्याः पञ्च विशेषतः ॥
तेयामाद्यास्त्रयः श्रेष्ठास्तेषां माता सुपूजिता ।यो भापयति या सृते येन विद्योपदिश्यते ॥
ज्येष्टभ्राता च भर्त्ता च पञ्चैते गुरवः स्मृताः ।आत्मनः सर्व्वयत्नेन प्राणत्यागेन वा पुनः ॥
पूजनीया विशेषेण पक्षैते भूतिमिच्छता ।यावत् पिता च माता च द्वावेतौ निर्व्विकारिणौ ॥
तावत सर्व्वं परित्यज्य पुत्त्रः स्यात्तत्परायणः ।पिता माता च संप्रीतौ स्यातां पुत्त्रगुणैर्यदि ॥
स पुत्त्रः सकलं धर्म्मं प्राप्नुयात्तेन कर्म्मणा ।नास्ति पितृसमो देवो नास्ति मातृसमो गुरुः ॥
तयोः प्रत्युपकारोऽपि न कथञ्चन विद्यते ।तयोर्न्नित्यं प्रियं कुर्य्यात् कर्म्मणा मनसा गिरा ॥
न ताभ्यामननुज्ञातो धर्म्ममन्यं समाश्रयेत् ।वर्ज्जयित्वा मुक्तिफलं नित्यं नैमित्तिकं तथा ॥
धर्म्मसारः समुद्दिष्टः प्रेत्यानन्दफलप्रदः ।सम्यगाराध्य वक्तारं विसृष्टस्तदनुज्ञया ।शिष्यो विद्याफलं भुङ्क्ते प्रेत्य चाप्याप्स्यते दिवि ॥
यो भ्रातरं पितृसमं ज्येष्ठं मूढोऽवमन्यते ।तेन दोषेण स प्रेत्य निरयं घोरमृच्छति ॥
पुंसा वर्त्मनिविष्टेन पूज्यो भक्त्या तु सर्व्वदा ।अपि मातरि लोकेऽस्मिन्नुपकाराद्धि गौरवम् ॥
ये नरा भर्त्तृपिण्डार्थं स्वान् प्राणान् संत्यजन्ति हि ।तेषामथाक्षयाँल्लोकान् प्रोवाच भगवान् मनुः ॥
मातुलांश्च पितृव्यांश्च श्वशुरानृत्विजो गुरून् ।असावहमिति व्रूयुः प्रत्युत्थाय यवीयसः ॥
”इति कूर्म्मपुराणे उपविभागे ११ अध्यायः ॥
 * ॥
तस्य परीक्षा यथा ।“सदाचारः कुशलधीः सर्व्वशास्त्रार्थपारगः ।नित्यनैमित्तिकानाञ्च कार्य्याणां कारकः शुचिः ॥
अपर्व्वमैथुनपरः पितृदेवार्च्चने रतः ।गुरुभक्तो जितक्रोधो विप्राणां हितकृत् सदा ॥
दयावान् शीलसम्पन्नः सत्कुलीनो महामतिः ।परदारेषु विमुखो दृढसङ्कल्पको द्विजः ॥
अन्यैश्च वैदिकगुणैर्युक्तः कार्य्यो गुरुर्नृपैः ।एतैरेव गुणैर्युक्तः पुरोधाः स्यान्महीभुजाम् ॥
”इति युक्तिकल्पतरुः ॥
 * ॥
शिष्यकृतपापं गुरुं स्पृशति यथा ।“मन्त्रिपापञ्च राजानं पतिं जायाकृतं तथा ।तथा शिष्यकृतं पापं प्रायो गुरुमपि स्पृशेत् ॥
प्राय इति गुरुणा शिष्यः सम्यग्बोधितोऽपितद्वाक्यमनादृत्य पापञ्चेदाचरति तदा तत् पापंगुरौ न व्याप्नोतीत्यर्थः ॥
वर्णाश्रमाणां सर्व्वेषामाचारः सद्गतिप्रदः ।गुरुस्त्रिवारमाचारं बोधयेत् कुलनायिके ! ॥
न गृह्णाति हि शिष्यश्चेत्तदा पापं गुरोर्न हि ।इति कुलार्णववचनात् । इति शिवार्च्चनचन्द्रिका ॥
मन्त्रदगुरोर्लक्षणं यथा ।“गकारः सिद्धिदः प्रोक्तो रेफः पापस्य हारकः ।उकारो विष्णुरव्यक्तस्त्रितयात्मा गुरुः परः ॥
शान्तो दान्तः कुलीनश्च विनीतः शुद्धवेशवान् ।शुद्धाचारः सुप्रतिष्ठः शुचिर्दक्षः सुबुद्धिमान् ॥
आश्रमी ध्याननिष्ठश्च मन्त्रतन्त्रविशारदः ।निग्रहानुग्रहे शक्तो गुरुरित्यभिधीयते ॥
उद्धर्त्तुं चैव संहर्त्तुं समर्थो ब्राह्मणोत्तमः ।तषस्वी सत्यवादी च गृहस्थो गुरुरुच्यते ॥
” * ॥
देशभेदेन तस्य विशेषो यथा ।“मध्यदेशकुरुक्षेत्रनाटकोङ्कणसम्भवाः ।द्र्यन्तर्व्वेदिप्रतिष्ठाना आवन्त्याश्च गुरूत्तमाः ॥
गौडाः शाल्लोद्भवाः सौरा मगधाः केरलास्तथा ।कोशलाश्च दशार्णाश्च गुरषः सप्त मध्यमाः ॥
कर्णाटनर्म्मदारेवाकच्छातीरोद्भवास्तथा ।कालिङ्गाश्च कलम्बाश्च काम्बोजाश्चाधमा मताः ॥
वैष्णवे वैष्णवो ग्राह्यः शैवे शैवश्च शाक्तिके ।शैवः शाक्तोऽपि सर्व्वत्र दीक्षास्वामी न संशयः ॥
”इति तन्त्रसारः ॥
 * ॥
“गुरुरग्निर्द्विजातीनां वर्णानां ब्राह्मणो गुरुः ।पतिरेको गुरुः स्त्रीणां सर्व्वत्राभ्यागतो गुरुः ॥
”इति चाणक्यम् ॥
कपिकच्छः । इति राजनिर्घण्टः ॥
 द्विमात्रः ।दीर्घः । इति शब्दरत्नवली ॥
 (गृणाति उपदि-शति वेदान् । गॄ + “कृग्रोरुच्च ।” उणां । १ । २४ ।इति उत् । वेदाध्यापयिताचार्य्यः । यथा, मनुः । ३ । १ ।“षट्त्रिंशदाब्दिकं चर्य्यं गुरौ त्रैवेदिकं व्रतम् ।तदर्द्धिकं पादिकं वा ग्रहणान्तिकमेव वा ॥
”गृणाति उपदिशति किञ्चिदपि यः । उपाध्याय-इत्यर्थः । यथा,  मनुः । २ । १४९ ।“अल्पं वा बहु वा यस्य श्रुतस्योपकरोति यः ।तमपीह गुरुं विद्याच्छ्रुतोपक्रियया तया ॥
”गीर्य्यते स्तूयतेऽसौ ज्ञानतपोवृद्धत्वात् । ज्ञान-प्रभावान्वितत्वात् तपोबलप्राधान्याद् वा पूज्य-तमोमहात्मा । यथा,  मनुः । २ । १३० ।“मातुलांश्च पितृव्यांश्च श्वशुरानृत्विजो गुरून् ।”“भूयिष्ठाः खलु गुरव इत्युपक्रम्य ज्ञानवृद्धतपो-वृद्धयोरपि हारीतेन गुरुत्वकीर्त्तनात् तयोश्चकनिष्ठयोरपि सम्भवात् तद्विषयोऽयं गुरुशब्दः ।”इति टीकाकृत् कुल्लूकभट्टः । गृणाति उपनीय-सन्ध्योपासनाचारादीनि कर्म्माणि उपदिशति ।उपनेता सन्ध्योपासनाद्युपदेष्टा च । यथा, मनुः । २ । ६९ ।“उपनीय गुरुःशिष्यं शिक्षयेच्छौचमादितः ।आचारमग्निकार्य्यञ्च सन्ध्योपासनमेव च ॥
”पिता । यथा,  रामायणे । २ । ७९ । २ ।“गतो दशरथः स्वर्गं यो नो गुरुतरोगुरुः ।”राजचक्रवर्त्ती सम्राट् । यथा,  रघुः २ । ६८ ।“गुरुर्नृपाणां गुरवे निवेद्य ।”गिरति अज्ञानमन्तर्यामिरूपेणाविद्यां नाश-यतीत्यर्थः । गीर्य्यते स्तूयते जीवनिकरैरिति वा ।गृगॄ वा उत् । विष्णुः । यथा,  महाभारते ।१३ । १४९ । ६५ ।“आदिदेवो महादेवो देवेशो देवभृद्गुरुः ॥
”शिवः । तत्रैव । १७ । १३० ।“सहस्रमूर्द्धा देवेन्द्रः सर्व्वदेवमयो गुरुः ।”ब्रह्मा । माननीयः । एकेनैव श्लोकेनेतयोरुदा-हरणं यथा,  काशीखण्डे । ६६ । ७१ ।“विभ्रत् सहजकाठिन्यं जातो गौरीगुरुर्गुरुः ।शम्भुं प्रपूज्य सुतया स्रजा विश्वगुरोरपि ॥
”विश्वगुरोर्ब्रह्मणोऽपिगुरुर्माननीयः पूज्यो वा इतितट्टीका ।उपदेष्टृ अर्थे यथा सुश्रुतसूत्रस्थाने तृतीयाध्याये“अथ वत्स ! तदेतदध्येयं यथा तथोपधारयमया प्रोच्यमानम् । अथ शुचये कृतोत्तरासङ्गाया-व्याकुलायोपस्थितायाध्ययनकाले शिष्याय यथा-शक्ति गुरुरुपदिशेत् पदं पादं श्लोकं वा ते चपद-पाद-श्लोका भूयः क्रमेणानुसन्धेया एव-मेकैकशो घटयेदात्मनाचानुपठेत् ।” तत्रैव चतुर्थे“शास्त्रं गुरुमुखोद्गीर्णमादायोपास्य चासकृत् ।यः कर्म्म कुरुते वैद्यः स वैद्योऽन्ये तु तस्कराः ॥
”)

 गुरुः,  त्रि,  (गीर्य्यते स्तूयते महत्त्वात् । गॄ + कृग्रो-रुच्च” उणां । १ । २४ । इति उत्) महान् । (यथा, ऋग्वेदे । ४ । ५ । ६ । “इदं मे अग्ने ! कियते पावका-मिनते गुरुं भारं न मन्म ।”) दुर्जरः । अलघुः ।इति मेदिनी ॥
 रे । २५ ॥
 (यथा,  पञ्चतन्त्रे । २ । १९९“प्राप्तो बन्धनमप्ययं गुरुमृगस्तावत् त्वया मेहृतः ।” पराक्रान्तः । यथा,  पञ्चतन्त्रे । ३ । २८ ।“सोत्साहशक्तिसम्पन्नो हन्याच्छत्रुं लघुर्गुरुम् ।”भारायमाणः । यथा,  रघुः । १२ । १०२ ।“अथ मदगुरुपक्षैर्लोकपालद्विपानाम् ।”अथ मदेन गजगण्डसञ्चारसंक्रान्तेन गुरुपक्षैःभारायमाणपक्षैः अलिबृन्दैः ।” इति टीका-कृन्मल्लिनाथः । अतिशयः । यथा,  मेघटूते । १ । १ ।“कश्चित् कान्ताविरहगुरुणा स्वाधिकारप्रमत्तःशापेनास्तं गमितमहिमा वर्षभोग्येन भर्त्तुः ॥
”)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 गुरु पु०
  गिरत्यज्ञानं गृणात्युपदिशति धर्म्मं गॄ--गिरणेगॄ--शब्दे कर्त्तरि,  गीर्य्यते स्तूयते वा कर्मणि वा कु उच्च१ वृहस्पतौ देवाचार्य्ये अमरः । “गुरुकाव्यानुगां बिभ्रत्”माघः । “गुरोर्भृगोरस्तबाल्ये” नीचस्थे सिंहगे गुरौ”ज्यो० त० । २ प्रभाकराख्ये मीमांसकभेदे तस्य तन्नामता यथा“अत्र तु नोक्तम् तत्रापिनोक्तम् अतः पौनरुक्त्यम्” इत्यत्रस्वगुरोः संशये जाते प्रभाकरेण तदसन्निधाने तत्पुस्तकेतुना,  अपिना,  इति पदच्छेदः कृतः उत्तरकाले गुरुणातद्दृष्ट्या केनेदृशः पदच्छेदः कृतः इति पृष्टे अन्यशिष्ट्येद्वारा प्रभाकरकृतत्वं निश्चित्य तस्य संशयापनोदकत्वात्गुरुरिति संज्ञा कृतेति अख्यायिका “गुरोर्गिरः पञ्च-दिनान्यधीत्य” सा० द० । “अर्थापत्तिर्गुरूणाम्” शब्द० प्र० ।“निषेकादीनि कर्म्माणि यः करोति यथाविधि ।सम्भावयति चान्नेन स विप्रो गुरुरुच्यते” मनूक्ते “स गु-रुर्यः क्रियां कृत्वा वेदमस्मै प्रयच्छति” याज्ञ० उक्ते चनिषेकादिक्रियाकर्त्तरि ३ पितरि प्रायश्चित्तविवे० । “न केबलंतद्गुरुरेकपार्थिवः” रघुः गुरुतल्पगशब्दे विवृतिः । “अल्पंवा बहु वा यस्य श्रतस्योपकपरोति यः । तमपीह गुरुंविद्यात् श्रुतोपक्रियया तया” मनूक्ते शास्त्रोपदेशके ४ आचा-र्य्यादौ तद्विषये “पिता वै गार्हपत्योऽग्निर्माताग्निर्दक्षिणःस्मृतः । गुरुराहवनीयस्तु साग्नित्रेता गरीयसी” इमंलोकं मातृभक्त्या पितृभक्त्या तु मध्यमम् । गुरुशुश्रू-षया त्वेवं ब्रह्मलोकं समश्नुते” मनुः । “तै गुरुर्गुरु-पत्नी च” रघुः । “आचार्य्यश्च पिता ज्येष्ठो भ्राता चैवमहीपतिः । मातुलः श्वशुरस्त्राता मातामहपितामहौ ।वर्णज्येष्ठः पितृव्यश्च पुंस्येते गुरवो मताः” देबलोक्तेषु५ एकादशसु आचार्य्यादिषु “अनेनैकादशगुरवः सङ्के-तिताः” प्रा० वि० । गुरुतल्पपगशब्दे विवृतिः ।“उपाध्यायः पिता ज्येष्ठभ्राता चैव महीपतिः ।मातुलः श्वशुरस्त्राता मातामहपितामहौ । वर्ण्णज्येष्ठःपितृव्यश्च पुंस्येते गुरवः स्मृताः । मातामही मातु-लानी माता मातुश्च सोदराः । श्वश्रूः पितामहीज्येष्ठा धात्री च गुरवः स्त्रीषु । इत्युक्तो गुरुवर्गोऽयंमातृतः पितृतो द्विजाः! । अनुवर्त्तनमेतेषां मनोवाक्कायकर्मभिः । गुरुं दृष्ट्वा समुत्तिष्ठेदभिवाद्यकृताञ्जलिः । नैतैरुपविशेत् साद्धं विवदेन्नात्मकारणात् ।जीवितार्थमपि द्वेषाद्गुरुभिर्न्नैव भाषणम् । उदितोऽपिगुणैरन्यैर्गुरुद्वेषी पतत्यधः । गुरूणाञ्चैव सर्वेषां पूज्याःपञ्च विशेषतः । तेषामाद्यास्त्रयः श्रेष्ठास्तेषां मातासुपूजिता । यो भावयति या सूते येन विद्योपदिश्यते ।ज्येष्ठ भ्राता च भर्त्ता च पञ्चैते गुरवः स्मृताः । आत्मनःसर्वयत्नेन प्राणत्यागेन वा पुनः । पूजनीया विशेषेणपञ्चैते भूतिमिच्छता कूर्म० पु०
  ११ अ० । उक्ते पुंस्त्रीभेदेन६ उपाध्यायादौ यथायथं पुंस्त्री० ।“तथापि तन्मय्यपि ते गुरुरित्यस्ति गौरवम्” माघः ।कृष्णं प्रति तत्पितृव्योद्धवोक्तिः “गुरुद्वयाय गुरुणोरुभ-योरथ कार्ययोः” माघे ज्येष्ठभ्रातृपितृव्यपरता । ७ स-म्प्रदायप्रवर्त्तके ८ धर्म्मोपदेशके ९ कपिकच्छूवृक्षे राजनि० ।“सानुस्वारो विसर्गान्तो दीर्घोयुक्तपरश्च यः । वा पादान्तेत्वसौ” वृ० र० उक्ते १० दीर्घवर्णादौ । “अगुरुचतुष्कंभवति गुरूद्वौ घनकुचयुग्मे शशिवदनासौ” श्रुतबोध०“गुरुमतोऽनृच्छेत्यादि” “गुरोश्च हलः” पा० ११ महति त्रि०
 शापे गुरुणि गुरूणि” प्रा० त० । १२ दुर्ज्जरं १३ दुष्पाकेत्रि०  “तत्फलं (प्रियङ्गुफलम्) मधुरं रूक्षं कषायं शीतलंगुरु” भावप्र० । १४ अलघनि गुरुत्वति त्रि०
  मेदि० ।“कार्ये गुरुण्यात्मसमं नियोक्ष्ये” कुमा० । “नारदस्तु जगतोगुरुरुच्चैर्बिस्मयाय गगनं विललङ्घे” नैष० “गुरुणीद्वेरसवती” भाषा० स्त्रियां ङीप् । “अलाबूर्भेदिका गुर्वी”वैद्यकम् । “इयमतिजरठा प्रकाम गुर्वी” माघः । गुरुत्वं चगुरुत्वशब्दे दृश्यम् १५ तान्त्रिकमन्त्रोपदेष्टरि पु०
  तल्लक्ष-णादि शा० ति० “मातृतः पितृतः शुद्धः शुद्धभावो जिते-न्द्रियः । सर्वागमाणां तत्त्वज्ञः सर्वशास्त्रार्थतत्त्वविद् ।परोपकारनिरतो जपपूजादितत्परः । अमोघवचनः शान्तोवेदवेदार्थपारगः । योगमार्गानुसन्धाता देवताहृदयङ्गमः ।इत्यादिगुणसम्पन्नो गुरुरागमसम्मतः” वर्ज्यागुरवो-राववभट्टधृतवचनैरुक्ताः यथा“नातिबालोन वृद्धश्च न खञ्जो न कृशस्तथा । ना-धिकाङ्गोन हीनाङ्गो न खल्वाटोन दन्तुरः” । वीरमित्रो-दयधृतकल्पचिन्तामणौ “क्षयरोगी च दुश्चर्मा कुनखी श्या-वदन्तकः । काणोऽन्धः कुसुमाक्षश्च खल्वाटः खञ्जरीटकः”“अङ्गहीनोऽतिरिक्ताङ्गः पिङ्गाक्षः पूतिनासिकः ।वृद्धाण्डोवामनः कुब्जः श्वित्री चैव नपुंसकः” । पूतिनासिकोदुर्गान्धिनासिकः । “संस्काररहितोमूर्खो वेदशा-स्त्रविवर्ज्जितः । श्रौतस्मार्त्तक्रियाशून्यः शुष्कभाषः सु-कुत्सितः । पुरयाजनजीवी च नरो वैद्यश्च का-मुकः । क्रूरो दम्भी मत्सरी च व्यसनी कृपणः खलःकुसङ्गी नास्तिको भीतो महापातकचिह्नितः । देवा-ग्निगुरुविद्यादिपूजाविधिपराङ्मुखः । सन्ध्यातर्पणपूजा-दिमन्त्रज्ञानविवर्ज्जितः । आलस्योपहतो भोगी धर्महीन उपश्रुतः । इत्याद्यैर्बहुभिर्दोषैरागमोक्तैश्चयत्नतः । वर्जनीयोगुरुः प्राज्ञैर्दीक्षासु स्थापनादिषु”मत्स्यसूक्ते त्रयोदशपटले “अपुत्त्रश्चासपत्नीकः शक्तिहीनंऽथ वामनः । कुब्जः कुष्ठः श्यावदन्तो वृषलीपतिरेव च”तन्त्रसारे रामार्च० च० सदसद्गुरुलक्षणे यथा“शान्तो दान्तः कुलीनश्च विनीतः शुद्धवेशवान् ।शुद्धाचारः सुप्रतिष्ठः शुचिर्दक्षः सुबुद्धिमान् । अध्या-त्मध्याननिष्ठश्च मन्त्रतन्त्रविशारदः । निग्रहानुग्रहे शक्तोगुरुरित्यभिधीयते । आगमसंहितायाम् “उद्धर्त्तुञ्चैवसंहर्त्तुं समर्घो ब्राह्मणोत्तमः । तपस्वी सत्यवादी चगृहस्थो गुरुरुच्यते” इति ।गुरुरपि गृहस्थ एव यथाह ज्ञानार्णवे । “सर्वशास्त्रार्थ-वेत्ता च गृहस्थो गुरुरुच्यते” गृहस्थेषु पुत्रवतामेवाधि-कारः यथा यामले “कलत्रपुत्रवान् विप्रो दयालः सर्वं-सम्मतः । दैवे पित्रेऽरिमित्रे च गृहस्थो देशिको भवे-दिति” मुण्डमालायाम् “मध्यमो वैष्णवः प्रोक्तो मध्यम-शैवदीक्षितः । परमादीक्षितो यो वै स एव परमो गुरुः”आगमसारे “गकारः सिद्धिदः प्रोक्तो रेफः पा-पस्य दाहकः । उकारःशम्भुरित्युक्तस्त्रितयात्मा गुरुःस्मृतः । गकारो ज्ञानसम्पत्त्यै रेफस्तत्त्वप्रकाशकः ।उकारात् शिवतादात्म्यं दद्यादिति गुरुः स्मृतः” ।निन्द्यगुरुमाह क्रियासारसमुच्चये “श्वित्री चैव गलत्-कुष्ठी नेत्ररोगी च वामनः । कुमखी श्यावदन्तश्च स्त्री-जितश्चाधिकाङ्गकः । हीनाङ्गः कपटी रोगी वह्वाशीबहुवल्गकः । एतैर्दोर्षैर्विहीनो यः स गुरुः शिष्यस-म्मतः” यामले “अभिशस्तमपुत्रञ्च कदर्य्यं कितवं तथा ।क्रियाहीनं शठञ्चापि वामनं गुरुनिन्दकम् । जलरक्तविकारं च वर्ज्जयेन्मतिमान् सदा । सदा मत्सरसं-युक्तं गुरुं मन्त्रेषु वर्ज्जयेत्” । वैशम्पायनसंहितायाम्“अपुत्रो मृतपुत्रश्च कुब्जश्च रोषणस्तथा” । सम्बन्धभेदा-द्बर्ज्यतामाह योगिनीतन्त्रे “पितुर्मन्त्रं न गृह्णीयात्तथा मातामहस्य च । सोदरस्य कनिष्ठस्य वैरिपक्षाश्रितस्यच” तथा गणेशविमर्षिण्याम् “यतेर्दीक्षा पितुर्दीक्षा दीक्षाच वनवासिनः । विविक्ताश्रमिणो दीक्षा न सा कल्याण-दायिका” अस्यापवादः शक्तियामले “तीर्थाचारव्रतो मन्त्रीज्ञानवान् सुसमाहितः । नित्यनिष्ठो यतिः ख्यातो गुरुःस्याद्भौतिकोऽपि च” रुद्रयामले “न पत्नीं दीक्षयेद्भर्त्ता नपिता दीक्षयेत् सुताम् । न पुत्रञ्च तथा भ्राता भ्रातरं न चदीक्षयेत् । सिद्धमन्त्रो यदि पतिस्तदा पत्नीं स दीक्षयेत् ।शक्तित्वेन वरारोहे! न च सा पुत्रिका भवेत्” । इत्यादि-निषेधवचनात् एभ्यो मन्त्रं न गृह्णीयात् । इदन्तु सिद्धमन्त्रे-तरविषयं “सिद्धमन्त्रो न दुष्यतीति” वचनात् तथा च सिद्ध-यामले “यदि भाग्यवशेनैव सिद्धविद्यां लभेत् प्रिये! । तदैवतान्तु दीक्षेत त्यक्त्वा गुरुविचारणाम्” गणेशविमर्षिण्याम्“प्रमादाच्च तथाऽज्ञानात् पितुर्दीक्षां समाचरन् । प्रायश्चित्तंततः कृत्वा पुनर्दीक्षां समाचरेत्” । पितुरित्युपलक्षणंमातामहादीनामपि । प्रायश्चित्तन्तु अयुतसावित्रीजपःसर्वत्र तथा दर्शनात् तथा च शङ्खः “दशसाहस्रजप्येनसर्वकषल्मनाशिनी” । मत्स्मसूक्ते “निर्वीर्यञ्च पितु-र्मन्त्रं शैवे शाक्ते न दुष्यति” इति वचन कौलिकमन्त्र-दीक्षापरम् योगिनीतन्त्रे “शक्तिविद्यामधिकृत्य ततो दीक्षानिषेधात् । यद्वाशाक्ते तारादिविद्यायां न दोषः मत्स्य-सूक्ते “निजकुलतिलकाय ज्येष्ठपुत्राय दद्यात्” इतितारामधिकृत्य तथा प्रतिपादनात् । श्रीक्रमेऽपि “मनु-र्विमृष्य दातव्यो ज्येष्ठपुत्राय धीमते” उत्तरषट्के च “अ-योग्याय ग दातव्यमित्याज्ञा परमेश्वरि! । सुशीलाय वि-नीताय ज्येष्ठपुत्राय धीमते । अनन्तदायिशिष्याय दे-व्या मन्त्रं प्रदीयते” । तदुक्तं “कथमपि मनुमेनं प्राप्यशिन्याय तस्मै निजकुलतिलकाय ज्येष्ठपुत्राय दद्यादिति”ताराविषयं मत्स्यसूक्ते ताराप्रकरणे तथा दृष्टेःमहातीर्थे उपरागे सति सर्वत्र न दोषभाक् तथा चविष्णुमन्त्रमधिकृत्य “साधु पृष्टं त्वया व्रह्मन् वक्ष्यामिसकलन्तव । ब्रह्मणा कथितं पूर्वं वशिष्ठाय महात्मने ।वशिष्ठोऽपि स्वपौत्राय मत्पित्रे दत्तवान् स्वयम् । प्रसन्न-हृदयः स्वच्छः पिता मे करुणानिधिः । कुरुक्षत्रे महा-तीर्थे सूर्यपर्वणि दत्तवान्” इत्यादि वैशम्पायनसंहितायांशौनकं प्रति व्यासवाक्यम् । योगिनीतन्त्रे “निर्वीर्य्यञ्चपितुर्मन्त्रं तथा मातामहस्य च । स्वप्नलब्धं स्त्रिया दत्तंसंस्कारेणैव शुध्यति” । यत्तु “साध्वी चैव सदाचारा गुरु-भक्ता जितेन्द्रिया । सर्वतन्त्रार्थतल्वज्ञा सुशीला पूजने-रता । गुरुयोग्या भवेत् साहि विधवा परिवर्ज्जिंता ।स्त्रियोदीक्षा शुभा प्रोक्ता मातुश्चाष्टगुणा स्मृता” । तत्तुगुरोरुपासितमन्त्रपरम् । तथा च भैरवीतन्त्रे “स्वीयमन्त्रो-पदेशे तु न कुर्य्यात् गुरुचिन्तनम्” । मातुरिति उपा-सितेऽष्टगुणं अनुपासिते शुभफलदमित्यर्थः । सिद्धमन्त्रविषयं वेति केचित् । वस्तुतस्तु योगिनीतन्त्रे स्त्रीपदंविधवापरं एकवाक्यताबलात् । अत्र विधवापदम् अवीरा-परम् । “विधवायाः सुतादेशात् कन्यायाः पितुराज्ञया ।नाधिकारोयतोनार्य्या भार्य्याया भर्त्तुराज्ञया” इत्यूर्द्ध्वाम्रायवचनात् नाधिकार इति स्वातन्त्र्येण नाधिकारः ।यीगिनीतन्त्रे “स्वप्नलब्धे तु कलसे गुरोर्मूर्त्तिं निवेश-येत् । वटपत्रे कुङ्कुमेन लिखित्वा ग्रहणं शुभम् ।ततः शुद्धिमवाप्नोति अन्यथा विफलं भवेत्” । इदन्तुसद्गुरोरभावे तत्सम्भवे तस्मादेव गृह्णीयात् “स्वप्ने तुनियमोनहीति” नारदवचनात् । तथा विद्याधराचार्य्य-धृतवचनम् “मध्यदेशे कुरुक्षेत्रनाटकोङ्कणसम्भावाः । अन्त-र्वेदिप्रतिष्ठानाः आवन्त्याश्च गुरूत्तमाः । मध्यदेश आर्य्या-वर्त्तः । “गोडाः शाल्वोद्भवाः सौराः मागधाः केरलास्तथा ।कोशलाश्च दशार्णाश्च गुरवः सप्त मध्यमाः । कर्णाटनर्म्म-दाराष्ट्रकच्छातीरोद्भवास्तथा । कालिङ्गाश्च कलिङ्गाश्च का-म्बोजाश्चाधमा मताः । वैष्णवे वैष्णवो ग्राह्यः शैवे शैवश्चशाक्तिके । शैवः शाक्तोऽपि सर्वत्र दीक्षास्वामी न संशयः”नित्यातन्त्रे “गुरु न मर्त्यं ध्यायेत यदि बुध्येततस्य तु । न कदाचिद्धवेत् सिद्धिर्न मन्त्रैर्देवपूजनैः”१६ परमेश्वरे पु०
  । “गुरुर्गुरुतमोधाम” विष्णुसं० सर्वविद्या-नामुपदेष्टृत्वात् सर्वेषां जनकत्वाद्वा गुरुः” भा० ।“पूर्वेषामपि गुरुः कालेनानवच्छेदात्” पात० सू० । १७ ग-म्भीरार्थे १८ बलबति १९ पूज्येच त्रि०
  २० द्रोणाचार्य्येपु०  शब्दार्थचि० २१ पुष्यनक्षत्रे तस्य गुर्वधिष्ठातृकत्वात् “ध्रुव-गुरुकरमूलापौष्णभान्यर्कवारे” ज्यो० त० । स्वार्थे क । भा-रातिशययुक्ताद्यर्थे । “ततो युधिष्ठिरस्तस्य गुरुकः सम-पद्यत । स तु भाराभिभूतात्मा न तथाशीघ्रगोऽभवत्”भा० व० १५ ७ अ० । “अतिमात्रं लघूनि स्युर्गात्राणिगुरुकाणि च” । “गुरुकावस्थिरावूरू न स्वाविव चमन्यते” सुश्रुतः ।गुरोर्भावः इमनिच् गरादेशः गरिमन् पु०
  अण् गौरव न०
 तल् गुरुता स्त्री त्व गुरुत्व न०
  । गुरुभावे पतनासम-वायिकारणतावति गुणभेदे । अतिशयेन गुरु इष्ठन्, ईयसुन् गरादेशः । गरिष्ठ गरीयस् अतिगुरौ त्रि०
 ईयसूनि स्त्रियां ङीप् । गुरुं करीति णिच् गरादेशःगरयति ।

Capeller

German

 गुरु॑ f.
  गुर्वी schwer (eig. u. übertr.),  groß, 
stark,  wichtig,  würdig,  lang (prosod.)
drückend,  heftig,  arg,  schlimm
 m.
 
ehrwürdige Person,  d. i. Vater,  Mutter, 
älterer Verwandter,  bes. Lehrer (auch
Pl.),  das Haupt von (Gen.  o. —°).
Compar. गुरुतर u. ग॑रीयस् schwerer, 
würdiger als (Abl.,  so auch गुरु)
 auch
absol. sehr schwer,  würdig etc.
 Superl.
गरिष्ठ stark angeschwollen. 

Grassman

German

 gurú,  a.,  Grundbegriff „angeschwollen,  umfangsreich“ [BR. 1b] oder „hochaufgethürmt“ [von gur,  erheben]
 daher 1〉 schwer von Gewicht
 2〉 schwer drückend,  heftig,  hart [vgl. Cu. 〔638〕].
-ús 2〉 mántras {147, 4} (púnar astu asmai).
-úm 1〉 bhārám {301, 6}.
-ú 1〉 {39, 3} (vartáyatha),  parallel sthirám. — 2〉 dvéṣas {572, 19}
 tyájas {667, 7} (neben tigmám)
 yád {863, 12} (vas cakṛmá).

Burnouf

French

 गुरु गुरु a. (f.  गुर्वी) grave,  lourd,  pesant
		 gros, 
grand,  haut,  profond,  large,  long
		 long [par oppos. à लघु
bref] tg.
		 Au fig. grave,  difficile,  ardu
		 grave,  respectable, 
vénérable
 remarquable,  considérable. -- S. m.
  père spirituel, 
instituteur [qui peut être le père de famille ou un brâhmane
qconque].
		 Surn.  de Bṛhaspati. -- Au du. गुरू le père et la
mère,  l'instituteur et sa femme. -- Comp. गरीयस्
 sup.
गरिष्ठ। -- Lat. gravis
 goth. kauriths.
गुरुकार्य n.
  (कृ) affaire importante.
		 Office ou devoir
d'instituteur.
गुरुक्रम m.
  enseignement traditionnel.
गुरुण्टक m.
  esp. de paon. 
गुरुतल्प et गुरुतल्पग m.
  élève qui viole le lit de son
instituteur.
गुरुदैवत m.
  le 8ᵉ astérisme lunaire auquel préside
Bṛhaspati.
गुरुपत्र n.
  étain.  -- F. le tamarin,  arbre.
गुरुमर्दल m.
  esp. de tambour.
गुरुवर्चोघ्न m.
  (वर्चस्
 हन्) limon,  citron, 
[considérés comme rafraichissants].
गुरुवृत्ति a. de nature grave ou longue,  tg.
गुरुहन् m.
  assassin de son instituteur.

Stchoupak

French

 गुरु-
 -(व्)ई- (compar. गरीयांस्-,  sup. गरिष्ठ-) a.
lourd,  grave,  important,  vénéré,  fier 
 (voyelle ou syllabe) longue 
 m.
 
personne vénérée,  un aîné,  père,  maître spirituel,  maître en
général,  Bṛhaspati 
 du. père et mère 
 pl.
  les aînés,  les parents 
-तम- sup. -तर- compar. = {%gariṣṭha- garīyāṃs- 
 %} m.
 
maître par excellence,  le meilleur des maîtres 
 -ता- f.
  -त्व- nt.
pesanteur,  gravité,  importance,  dignité 
 fonction de maître spirituel 
-मती- a. f.
  enceinte 
 -मत्ता- f.
  lourdeur 
 -वत् à la
manière d'un maître,  d'un aîné.
°कार्य- nt. affaire importante.
°कुल- nt. famille,  maison du maître 
 °कुलवास- m.
  séjour (du
disciple) dans la maison du maître.
°कृत- a. v. vénéré,  hautement respecté.
°क्रम- m.
  succession des maîtres.
°गृह- nt. = °कुल-।
°चर्या- f.
  fait (pour le disciple) de servir son maître.
°जन- m.
  personne vénérée,  les aînés (pl.  ou sg. coll.).
°तल्प- m.
  (lit du maître),  fait de souiller le lit du maître, 
adultère avec la femme du maître,  celui qui commet ce péché 
°तल्प-ग- ag. qui souille le lit du maître 
 °तल्प-व्रत-
 nt. expiation de ce péché 
 तल्पानुपत्ति- f.
 
°तल्पाभिगमन- nt. = °तल्प-।
°तल्पिन्- m.
  = °तल्प-ग-।
°धुर्- f.
  pl.
  travail pénible.
°पत्नी- °योषित्- f.
  épouse du maître.
°लघुता- f.
  fait d'être tantôt lourd (important),  tantôt léger
(insignifiant).
°लाघव- nt. importance relative,  plus ou moins grande.
°वर्तक- °वर्तिन्- ag. qui se conduit avec déférence envers les
aînés 
 °वर्तिता- f.
  conduite respectueuse envers les aînés.
°वार- m.
  jeudi (jour de Bṛhaspati).
°वास- m.
  = °कुल-वास-।
°वृत्त- a. = {%°vartaka- 
 -ī- %} f.
  conduite à l'égard du maître.
°व्यथ- a. grièvement affligé.
°शुश्रूषा- f.
  obéissance au maître.
°सेवा- f.
  = °चर्या-।
गुरूपकारिन्- a. qui rend un service important,  qui prête un secours
puissant.
गुरू-करण- nt. fait de rendre lourd,  vénérable.
गुर्व्-अङ्गनागम- m.
  = °तल्प-।
°अर्थ- a. qui cherche à assurer la subsistance de son maître 
relatif au maître 
 m.
  chose importante,  sens profond 
 honoraires, 
récompense du maître 
 -अम् pour l'amour ou en faveur du maître,  des
aînés.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.