| YouTube Channel

गण (gaNa)

 
शब्दसागरः
English
गण r. 10th cl. (गणयति) To count, to reckon up by: number, to
calculate.
गण
m.
 (-णः)
1. A flock, a multitude, a troop, a tribe or class, &c.
2. A
body of troops equal to three Gulmas or twenty-seven chariots
and as many elephants, eighty-one horses, and 135 foot.
3. Troops
of inferior deities considered as SIVA'S attendants, and under the
especial superintendance of GANESHA.
4. A name of GANESHA.
5. A
number (in arithmetic.)
6. A kind of perfume, commonly Chor.
7. A sect in philosophy or religion.
8. A conjugation, a class or
radicals.
2. Series of asterisms which are classed under three heads
human, infernal, and divine.
E.
 गण् to count to reckon, affix अच्.
Capeller Eng
English
गण॑
m.
 troop, crowd, host, tribe, suit, retinue, flock,
number, series, line
a troop deity (esp.
pl.
 the followers of Śiva,
ruled by Ganeśa)
company, association
a group of words belonging to
the same rule (g. ), foot of a verse consisting of 4 instants.
Yates
English
गण (क, त्) गणयति 10
a. To count.
गण (णः) 1.
m.
 A flock
a number
a troop
a class
a series.
Spoken Sanskrit
English
गण - gaNa -
m.
 - verbclass [ classes 1 to 10 in Skrt. grammar ]
वैयाकरण - vaiyAkaraNa -
m.
 - grammarian
तृणविज्ञान - tRNavijJAna -
n.
 - graminology
विभक्ति - vibhakti -
f.
 - case(grammar)
धान्य - dhAnya -
n.
 - gram [ weight ]
व्यक्ति - vyakti -
f.
 - gender [ gramm. ]
लुप् - lup - elision [ gramm. ]
शब्दस्मृति - zabdasmRti -
f.
 - grammar
शब्दविद्या - zabdavidyA -
f.
 - grammar
कात्यायन - kAtyAyana -
m.
 - grammar
व्याकरण - vyAkaraNa -
n.
 - grammar
पदानुशासन - padAnuzAsana -
n.
 - grammar
शब्दशासन - zabdazAsana -
n.
 - grammar
शास्त्रचक्षुस् - zAstracakSus -
n.
 - grammar
आरण्यमुद्गा - AraNyamudgA -
f.
 - wild gram [ Phaseolus Trilobus Ait - Bot. ]
काकपर्णी - kAkaparNI -
f.
 - wild gram [ Phaseolus Trilobus Ait - Bot. ]
काकमुद्गा - kAkamudgA -
f.
 - wild gram [ Phaseolus Trilobus Ait - Bot. ]
कामोदी - kAmodI -
f.
 - wild gram [ Phaseolus Trilobus Ait - Bot. ]
क्षुद्रसहा - kSudrasahA -
f.
 - wild gram [ Phaseolus Trilobus Ait - Bot. ]
मुद्गपर्णी - mudgaparNI -
f.
 - wild gram [ Phaseolus Trilobus - Bot. ]
गण - gaNa -
m.
 - verbclass [ classes 1 to 10 in Skrt. grammar ]
मूलवर्गा - mUlavargA -
m.
 - foundationclasses [ computer ]
इदानीं कक्ष्या अस्ति वा? - idAnIMkakSyAastivA? -
sent.
 - Doyouhaveclassesnow?
अद्य कक्ष्यां न स्वीकरोमि, इति सूचयतु - adyakakSyAMnasvIkaromi, itisUcayatu -
sent.
 - Tellthem, Iamnotgoingtotakeclassestoday.
गणशः - gaNazaH -
indecl.
 - by classes
अधस्थ वर्ग - adhastha varga -
m.
 - backward classes
राक्षस - rAkSasa -
m.
 - type of demi-god [ one of the 8 classes of vyantara gods ]
वर्गीकृत - vargIkRta -
adj.
 - made into classes
पञ्चवर्ग - paJcavarga -
m.
 - 5 classes of spies
दशगणी - dazagaNI -
f.
 - 10 classes of roots
गणशस् - gaNazas -
ind.
 - by troops or classes
वर्णत्व - varNatva -
n.
 - division into classes
गणकार - gaNakAra -
m.
 - arranging into classes
प्रतिभागशस् - pratibhAgazas -
ind.
 - in divisions or classes
पञ्चजन - paJcajana -
m.
 - 5 classes of beings man
आचारतन्त्र - AcAratantra -
n.
 - one of the four classes of
क्रियातन्त्र - kriyAtantra -
n.
 - one of the four classes of
सर्वगण - sarvagaNa -
adj.
 - having all kinds or classes
मातृ - mAtR -
f.
 - 8 classes of female ancestors
भूर्जकण्टक - bhUrjakaNTaka -
m.
 - man of one of the mixed classes
गण - gaNa -
m.
 - verbclass [ classes 1 to 10 in Skrt. grammar ]
वैयाकरण - vaiyAkaraNa -
m.
 - grammarian
विभक्ति - vibhakti -
f.
 - case(grammar)
शब्दस्मृति - zabdasmRti -
f.
 - grammar
शब्दविद्या - zabdavidyA -
f.
 - grammar
कात्यायन - kAtyAyana -
m.
 - grammar
व्याकरण - vyAkaraNa -
n.
 - grammar
पदानुशासन - padAnuzAsana -
n.
 - grammar
शब्दशासन - zabdazAsana -
n.
 - grammar
शास्त्रचक्षुस् - zAstracakSus -
n.
 - grammar
शाब्द - zAbda -
m.
 - grammarian
शाब्दिक - zAbdika -
m.
 - grammarian
व्याकरणक - vyAkaraNaka -
n.
 - bad grammar
निष्पन्न - niSpanna -
adj.
 - derived from [ grammar ]
व्यभिचार - vyabhicAra -
m.
 - irregularity [ grammar ]
वैयाकरणपाश - vaiyAkaraNapAza -
m.
 - bad grammarian
केवलवैयाकरण - kevalavaiyAkaraNa -
m.
 - mere grammarian
देवनन्दिन् - devanandin -
m.
 - of a grammarian
धर्मकीर्ति - dharmakIrti -
m.
 - of a grammarian
वैयाकरणखसूचि - vaiyAkaraNakhasUci -
m.
 - poor grammarian
गण - gaNa -
m.
 - band
पट्ट - paTTa -
m.
 - band
निबन्धन - nibandhana -
n.
 - band
पट्टिका - paTTikA -
f.
 - bandage
भूजाकम्बु - bhUjAkambu -
m.
 - armband
प्रणालीविस्तार - praNAlIvistAra -
m.
 - bandwidth [ computer ]
प्रणालीव्यास - praNAlIvyAsa -
m.
 - bandwidth [ computer ]
वाहिकाविस्तार - vAhikAvistAra -
m.
 - bandwidth [ computer ]
वाहिकाव्यास - vAhikAvyAsa -
m.
 - bandwidth [ computer ]
वाहिनीविस्तार - vAhinIvistAra -
m.
 - bandwidth [ computer ]
पट्टी - paTTI -
f.
 - band
निबन्धनी - nibandhanI -
f.
 - band
मण्डलिका - maNDalikA -
f.
 - band
कलाप - kalApa -
m.
 - band
प्रबन्ध - prabandha -
m.
 - band
बन्धक - bandhaka -
m.
 - band
कच - kaca -
m.
 - band
कलापक - kalApaka -
m.
 - band
वेष्ट - veSTa -
m.
 - band
व्राज - vrAja -
m.
 - band
गण - gaNa -
m.
 - foot or four instants
त्रिरूप - trirUpa -
adj.
 - having 3 syllabic instants
द्विमात्र - dvimAtra -
adj.
 - containing 2 syllabic instants
लवशस् - lavazas -
ind.
 - in minute divisions or instants
जलधर - jaladhara -
m.
 - metre of 4x32 syllabic instants
षण्मात्र - SaNmAtra -
adj.
 - containing six prosodial instants
गगनाङ्गना - gaganAGganA -
f.
 - metre of 4 x 25 syllabic instants
चारुहासिनी - cAruhAsinI -
f.
 - metre of 4 x 14 syllabic instants
चित्रा - citrA -
f.
 - metre of 4 x 16 syllabic instants
त्रिभङ्गी - tribhaGgI -
f.
 - metre of 4 x 32 syllabic instants
जलहरण - jalaharaNa -
n.
 - metre of 4 x 32 syllabic instants
द्वादशमात्र - dvAdazamAtra -
adj.
 - consisting of 12 metrical instants
सरोज - saroja -
m.
 - prosodial foot containing 6 instants
चतुष्पदा - catuSpadA -
f.
 - metre of 30 + 4 + 4 syllabic instants
कल - kala -
m.
 - time equal to four mAtras or instants
एवङ्काल - evaGkAla -
adj.
 - containing so many syllabic instants on
त्रिमात्राकाल - trimAtrAkAla -
adj.
 - containing or sounding 3 syllabic instants
मात्राछन्दस् - mAtrAchandas -
n.
 - metre measured by the number of prosodial instants
गीति - gIti -
f.
 - metre consisting of 4 lines of 12 and 18 syllabic instants alternately
गण - gaNa -
m.
 - batch
गणसञ्चिका - gaNasaJcikA -
f.
 - batchfile [ computer ]
गणसंसाधन - gaNasaMsAdhana -
n.
 - batchprocessing [ computer ]
अस्माकं गणे सर्वेऽपि उत्तीर्णाः - asmAkaM gaNe sarve'pi uttIrNAH -
sent.
 - Everyone graduated in our batch.
गण gaNa
m.
 gang
चौरगण cauragaNa
m.
 gang
कुल kula
n.
 gang
पापिन् pApin
adj.
 gangster
कोथ kotha
m.
 gangrene
चौरस्यकुल caurasyakula
n.
 gang of thieves
मस्तिष्क-प्रगण्ड mastiSka-pragaNDa
m.
 cerebral ganglion [ Zool. ]
व्रातीन vrAtIna
adj.
 belonging to a vagrant gang
गण gaNa
m.
 batch
गणसञ्चिका gaNasaJcikA
f.
 batch file [ computer ]
गणसंसाधन gaNasaMsAdhana
n.
 batch processing [ computer ]
अस्माकं गणे सर्वेऽपि उत्तीर्णाः asmAkaM gaNe sarve'pi uttIrNAH
sent.
 Everyone graduated in our batch.
गण gaNa
m.
 batallion [ Mil. 4 companies ]
Wilson
English
गण r. 10th cl. (गणयति) To count, to reckon up by number, to
calculate.
गण
m.
 (-णः)
1 A flock, a multitude, a troop, a tribe or class, &c.
2 A body of troops equal to three Gulmas, or twenty-seven chariots and as
many elephants, eighty-one horses, and 135 foot.
3 Troops of inferior deities considered as ŚIVA'S attendants, and under the
especial superintendence of GAṆEŚA.
4 A name of GAṆEŚA.
5 A number, (in arithmetic.)
6 A kind of perfume, commonly Cor.
7 A sect in philosophy or religion.
8 A conjugation, a class of radicals.
9 Series of asterisms which are classed under three heads, human, infernal,
and divine.
E.
 गण to count or reckon, affix अच्.
Apte
English
गणः [gaṇḥ], [गण् कर्मणि कर्तरि वा अच्]
A flock, multitude, group, troop, collection
गुणिगणगणना, भगणः
A series, a class.
A body of followers or attendants.
Particularly, a troop of demigods considered as Śiva's attendants and under the special superintendence of Gaṇeśa, a demigod of this troop
गणानां त्वा गणपतिं हवामहे कविं कवीनाम्
&c.
गणा नमेरुप्रसवावतंसाः
Ku.*
 1.55, 7.4, 71
Me.*
 35.57
Ki.*
 5.13.
Any assemblage or society of men formed for the attainment of the same objects.
A company, association.
A tribe, class.
A series of lunar mansions classed under three heads (of god, men and demons).
A sect (in philosophy, religion).
A small body of troops (a sub-division of अक्षौहिणी), consisting of 27 chariots, as many elephants, 81 horses and 135 foot
Mb.
 * 1.2.21.
A number (in math.).
A foot (in prosody).
(In
gram.
 ) A series of roots or words belonging to the same rule and called after the first word of that series
e. g. भ्वादिगण i. e. the class of roots which begin with भू.
An epithet of Gaṇeśa.
Comp.
 -अग्रणी
m.
N.
 of Gaṇeśa. -अचलः
N.
 of the mountain Kailāsa, as the residence of the Gaṇas of Śiva.
अधिपः, अधिपतिः
N.
 of Śiva
Śi.*
 9.27.
the chief of a troop of soldiers or of a class of disciples, of a body of men or animals. -अन्नम् a mess, food prepared for number of persons in common
Ms.*
 4.29, 219. -अभ्यन्तर
a.
 one of a troop or number. (-रः) the leader or member of any religious association
Ms.*
 3.154. -ईशः
N.
 of Gaṇapati, Śiva's son (see गणपति below). ˚जननी an epithet of Pārvatī. ˚भूषणम् red-lead.
ईशानः, ईश्वरः an epithet of Gaṇeśa.
of Śiva. -उत्साहः the rhinoceros.
कारः a classifier.
an epithet of Bhīmasena. -कृत्वस्
ind.
 for a whole series of times, for a number of times. -गतिः a particular high number. -चक्रकम् a dinner eaten in common by a party of virtuous men. -छन्दस्
n.
 metre regulated and measured by feet. -तिथ
a.
 forming a troop or collection.
दीक्षा initiation of a number or a class.
performance of rites for a number of persons.-दीक्षिन्
a.
one who officiates for a number of persons or for various castes (as a priest).
one who has been initiated into the worship of Ganeśa. -देवताः (pl. ) groups of deities who generally appear in classes of troops
Ak. thus classifies them: आदित्यविश्ववसव- स्तुषिता भास्वरानिलाः । महाराजिकसाध्याश्च रुद्राश्च गणदेवताः ॥
द्रव्यम् public property, common stock
Y.*
 2.187.
a variety of articles.
धरः the head of a class or number.
the teacher of a school.
नाथः, नाथकः an epithet of Śiva.
of Gaṇeśa.
the leader of the attendants of any god
Bhāg.*
 5.17.13.
the head of an assemblage or corporation
Bṛi.
S.*
 15.4.-नायिका an epithet of Durgā. -पः,
पतिः
N.
 of Śiva.
N.
 of Gaṇeśa. [He is the son of Śiva and Pārvatī, or of Pārvatī only
for according to one legend, he sprang from the scurf of her body. He is the god of wisdom and remover of obstacles
hence he is invoked and worshipped at the commencement of every important undertaking. He is usually represented in a sitting posture, short and fat, with a protuberant belly, and four hands
riding a mouse
and with the head of an elephant. This head has only one tusk, the other having been lost in a scuffle between him and Paraśurāma when he opposed the latter's entrance to Śiva's inner apartments
(whence he is called Ekadanta, Ekadaṁṣṭra
&c.
 ). There are several legends accounting for his elephant head. It is said that he wrote the Mahābhārata at the dictation of Vyāsa who secured his services as a scribe from the god Brahman].
also an epithet of Bṛihaspati and Indra.
the leader of a class or troop.-पर्वत see गणाचल. -पाठः a collection of gaṇas or series of words falling under the same grammatical rule.-पीठकम् the breast, bosom. -पुङ्गवः the head of a tribe or class. (pl. )
N.
 of a country and its people
Bṛi.
S.*
 4.24. -पूर्वः the leader of a tribe or class
(ग्रामणी)
Mb.
 * 13.23.2. ˚तापनी
N.
 of a Upaniṣad. -भर्तृ
m.
an epithet of Śiva
गणभर्तृरुक्षा
Ki.*
 5.42.
the leader of a class. -भोजनम् mess, eating in common. -यज्ञः a rite common to all. -रत्नमहोदधिः a collection of grammatical gaṇas by Vardhamāna. -राज्यम्
N.
 of an empire in the Deccan
Bṛi.
S.*
 14. 14. -रात्रम् a series of nights. -वल्लभः a general of the army (सेनानायक)
Rām.*
 2.81.12. -वृत्तम् see गणच्छन्दस्.-हासः, -हासकः a species of perfume.
Apte 1890
English
गणः [गण् कर्मणि कर्तरि वा अच्] 1 A flock, multitude, group, troop, collection
गुणिगणगणना, भगणः &c.
2 A series, a class.
3 A body of followers or attendants.
4 Particularly, a troop of demigods consider-
ed as Śiva's attendants and under the special superintendence of Gaṇeśa a demigod of this troop
गणानां त्वा गणपतिं हवामहे कविं कवीनां &c.
गणा नमेरुप्रसवावतंसाः Ku. 1. 55, 7. 40, 71
Me. 33, 55, Ki. 5. 13.
5 Any assemblage or society of men formed for the attainment of the same objects
6 A company, association.
7 A tribe, class.
8 A series of lunar mansions classed under three heads (of god, men and demons).
9 A sect (in philosophy or religion).
10 A small body of troops (a subdivision of अक्षौहिणी), consisting of 27 chariots, as many elephants, 81 horses and 135 foot.
11 A number (in math.)
12 A foot (in prosody).
13 (In gram.) A series of roots or words belonging to the same rule and called after the first word of that series
e. g. भ्वादिगण i. e. the class of roots which begin with भू.
14 An epithet of Gaṇeśa.
Comp.
अग्रणी m. N. of Gaṇeśa.
अचलः N. of the mountain Kailāsa, as the residence of the Gaṇas of Śiva.
अधिपः, = अधिपतिः {1} N. of Śiva
Śi. 9. 27. {2} N. of Gaṇeśa {3} the chief of a troop of soldiers or of a class of disciples, of a body of men or animals.
अन्नं a mess, food prepared for a number of persons in common
Ms. 4. 209, 219.
अभ्यंतर a. one of a troop or number. (
रः) the leader or member of any religious association
Ms. 3. 154.
ईशः N. of Gaṇapati, Śiva's son (see गणपति below). °जननी an epithet of Pārvatī. °भूषणं red-lead.
ईशानः,
ईश्वरः {1} an epithet of Gaṇeśa. {2} of Śiva.
उत्साहः the rhinoceros
कारः {1} a classifier. {2} an epithet of Bhīmasena.
कृत्वस् ind. for a whole series of times, for a number of times.
गतिः a particular high number.
चक्रकं a dinner eaten in common by a party of virtuous men.
छंदस् n. a metre regulated and measured by feet.
तिथ a. forming a troop or collection.
दीक्षा {1} initiation of a number or a class. {2} performance of rites for a number of persons.
दीक्षिन् a. {1} one who officiates for a number of persons or for various castes (as a priest). {2} one who has been initiated into the worship of Gaṇeśa.
देवताः (pl.) groups of deities who generally appear in classes or troops
Ak. thus classifies them:
आदित्यविश्ववसवस्तुषिता भास्वरानिलाः । महाराजिकसाध्याश्च रुद्राश्च गणदेवताः ॥
द्रव्यं {1} public property, common stock. {2} a variety of articles.
धरः {1} the head of a class or number. {2} the teacher of a school.
नाथः,
नायकः {1} an epithet of Śiva. {2} of Gaṇeśa.
नायिका an epithet of Durgā.
पः,
पतिः {1} N. of Śiva. {2} N. of Gaṇeśa. [He is the son of Śiva and Pārvatī, or of Pārvatī only, for according to one legend
he sprang from the scurf of her body. He is the god of wisdom and remover of obstacles
hence he is invoked and worshipped at the commencement of every important undertaking. He is usually represented in a sitting postureshort and fat, with a protuberant belly, and four hands
riding a mouse
and with the head of an elephant. This head has only one tusk, the other having been lost in a scuffle between him and Paraśurāma when he opposed the latter's entrance to Śiva's inner apartments
(whence he is called Ekadanta, Ekadaṃṣṭra &c.) There are several legends accounting for his elephant head. It is said that he wrote the Mahābhārata at the dictation of Vyāsa who secured his services as a scribe from the god Brahman.] {3} also an epithet of Bṛhaspati and Indra. {4} the leader of a class or troop.
पर्वत see गणाचल.
पाठः a collection of gaṇas or series of words falling under the same grammatical rule.
पीठकं the breast, bosom.
पुंगवः the head of a tribe or class. (pl.) N. of a country and its people.
पूर्वः the leader of a tribe or class.
भर्तृ m. {1} an epithet of Śiva
गणभर्तुरुक्षा Ki. 5. 42. {2} of Gaṇeśa. {3} the leader of a class.
भोजनं mess, eating in common.
यज्ञः a rite common to all.
राज्यं N. of an empire in the Dekkan.
रात्रं a series of nights.
वृत्तं see गणच्छंदस्.
हासः,
हासकः a species of perfume.
Monier Williams Cologne
English
गण॑ अस्,
m.
 a flock, troop, multitude, number, tribe, series, class (of animate or inanimate beings), body of followers or attendants,
RV.
AV.
&c.
troops or classes of inferior deities (especially certain troops of demi-gods considered as Śiva's attendants and under the special superintendence of the god Gaṇeśa
cf.
 -देवता),
Mn.
Yājñ.
Lalit.
&c.
a single attendant of Śiva,
VarBṛS.
Kathās.
Rājat.
 iii, 270
N.
 of Gaṇeśa,
W.
a company, any assemblage or association of men formed for the attainment of the same aims,
Mn.
Yājñ.
Hit.
the 9 assemblies of Ṛṣis under the Arhat Mahā-vīra,
Jain.
a sect in philosophy or religion,
W.
a small body of troops (= 3 Gulmas or 27 chariots and as many elephants, 81 horses, and 135 foot),
MBh.
 i, 291
a series or group of asterisms or lunar mansions classed under three heads (that of the gods, that of the men, and that of the Rākṣasas),
W.
(in
arithm.
 ) a number,
L.
(in metre) a foot or four instants (cf. -च्छन्दस्)
(in
Gr.
 ) a series of roots or words following the same rule and called after the first word of the series (e.g. अद्-आदि, the g. अद्
&c.
 or the whole series of roots of the 2nd class
गर्गादि, the g. गर्ग
&c.
 or the series of words commencing with गर्ग)
a particular group of Sāmans,
Lāṭy.
 i, 6, 5
VarYogay.
 viii, 7
a kind of perfume,
L.
=
 वाच् (i.e. ‘a series of verses’),
Naigh.
 i, 11
N.
 of an author
Monier Williams 1872
English
गण, अस्, m. a flock, troop, multitude, number,
tribe, series, class, &c. (of animate or inanimate
beings), a body of followers or attendants
troops or
classes of inferior deities (see गण-देवता), especially
certain troops of demi-gods considered as Śiva's
attendants and under the special superintendence of
the god Gaṇeśa (so called fr. गण-ईश, ‘lord of the
troops, ’ but the word गण may also denote a single
attendant of Śiva)
a N. of Gaṇeśa
a company, any
assemblage, society, or association of men formed for
the attainment of the same aims
(with Jainas) the
nine assemblies of Ṛṣis under the Arhat Vīra
a
sect in philosophy or religion
a small body of
troops, = 3 Gulmas or 27 chariots and as many
elephants, 81 horses, and 135 foot
a series or
group of asterisms or lunar mansions classed under
three heads (that of the gods, that of men, and
that of the Rākṣasas or demons)
(in arithmetic)
a number
(in metre) a foot or four instants
(in
grammar) a series of roots or words belonging to
the same rule and called after the first word of the
series (e. g. अद्-आदि, the Gaṇa अद् &c. or the whole
series of roots of the 2nd class
गर्गादि, the Gaṇa
गर्ग &c. or the series of words commencing with
गर्ग)
a kind of perfume, commonly Cor (गण-
हासक, चौर, चण्डा)
N. of an author
[cf.
अहर्-गण, देव-गण, &c.]
—गण-कर्मन्, अ,
n. a rite common to a whole class
[cf. गण-यज्ञ।]
—गण-कार, अस्, m. a classifier, one who arranges
into classes, one who collects grammatical Gaṇas
an
epithet of Bhīma-sena.
—गण-कारि, इस्, m., N. of
a man.
—गण-कुमार, अस्, m., N. of the founder
of a sect worshipping Haridrā-gaṇapati.
—गण-कृ-
त्वस्, ind. for a whole series of times, for a number
of times.
—गण-गति, इस्, f. a particular high
number
[cf. गणना-गति।]
—गण-चक्रक, अम्,
n. a dinner eaten in common by a party of virtuous
men.
—गण-च्छन्द, अस्, n. a metre measured by
feet.
—गण-ता, f. or गण-त्व, अम्, n. the forming
a class or multitude or assemblage, the belonging to
a party or faction
a cabal
collusion
classification
arithmetic
the office of an attendant of Śiva.
—गण-दास, अस्, m., N. of a dancing-master.
—गण-दीक्षा, f. initiation of a number or class
performance of rites for a number of persons
initia-
tion of a particular kind in which Gaṇeśa is especially
worshipped.
—गण-दीक्षिन्, ई, इणी, इ, one who
officiates for a number of persons or for various
castes and people (as a priest)
one who has been
initiated into the worship of Gaṇeśa.
—गण-देव,
अस्, m., N. of a poet.
—गण-देवता, आस्, f. pl.
troops of deities, deities who generally appear in
classes, as the Ādityas, Viśvas, Vasus, Tuṣitas,
Ābhāsvaras, Anilas, Mahārājikas, Sādhyas, and Ru-
dras.
—गण-द्रव्य, अम्, n. public property, com-
mon stock
a variety of articles.
—गण-द्वीप,
अस्, m. a group of islands or the N. of a particular
island (?).
—गण-धर, अस्, m. the head of a class
or number, the teacher of a school
(with Jainas)
the head of an assemblage of Ṛṣis under the Arhat
Vīra.
—गण-नाथ, अस्, m. an epithet of Śiva
the
god Gaṇeśa.
—गण-नायक, अस्, m. the leader or
chief of the attendants of any god
the chief of Śiva's
attendants, i. e. the god Gaṇeśa
the head of an
assemblage
(इका), f. an epithet of the deity Durgā.
—गण-प, अस्, m. = गणेश.
—गण-पति, इस्, m.
the leader or chief of a class or troop or assemblage,
an epithet of Bṛhaspati or Indra or Śiva
the god
Gaṇeśa
N. of a king
N. of a scholiast on the
Caura-pañcāśikā
N. of a poet.
—गणपति-
खण्ड, अस्, अम्, m. n. title of a section of the
Brahmavaivarta-Purāṇa.
—गणपति-नाथ, अस्,
m., N. of a man.
—गणपति-पूजन, अम्, n. the
worship of Gaṇeśa.
—गणपति-भट्ट, अस्, m.,
N. of the father of Govindānanda.
—गणपति-
स्तव-राज, अस्, m. title of a hymn in praise of
Gaṇeśa.
—गणपति-स्तोत्र, अम्, n. prayers ad-
dressed to Gaṇeśa.
—गणपत्य्-आराधन, अम्,
n. a hymn in honour of Gaṇeśa, attributed to
Kaṅkola.
—गण-पर्वत, अस्, m. the mountain
frequented by troops (of demi-gods, i. e. Kailāsa,
this mountain being the residence of Śiva's attendants
as well as of the Kinnaras and Yakṣas, attendants
of Kuvera).
—गण-पाठ, अस्, m. a collection of the
Gaṇas or series of words (in grammar) which fall
under the same grammatical rule.
—गण-पीठक,
अम्, n. the breast or bosom.
—गण-पुङ्गव or
गण-प्रमुख, अस्, m. the head of a tribe or
class
also गण-पूज्य.
—गण-पूर्व, अस्, आ, अम्,
one who can enumerate a series of ancestors.
—गण-
भर्तृ, ता, m. lord of the troops of deities or demi-
gods, epithet of Śiva.
—गण-भोजन, अम्, n.
eating in common.
—गण-मुख्य, अस्, m. the
chief of an assemblage.
—गण-यज्ञ, अस्, m. a rite
common to all
[cf. गण-कर्मन्।]
—गण-याग,
अस्, m. worship of the troops or classes of deities.
—गण-रत्न-कार, अस्, m. the author of the
Pearls of Gaṇas, i. e. Vardhamāna.
—गण-रत्न-म-
होदधि, इस्, m. ‘the great ocean in which the Gaṇas
form the pearls, ’ title of a collection of grammatical
Gaṇas by Vardhamāna.
—गण-राज्य, अम्, n., N. of
an empire in Dakṣiṇāpatha
—गण-रात्र, अस्, अम्,
m. n. a series or multitude of nights.
—गण-रूप,
अस्, m., N. of a plant, swallow-wort, Calotropis
Gigantea, = अर्क.
—गण-रूपक, अस्, m. = रा-
जार्क.
—गण-रूपिन्, ई, m. swallow-wort, the white
sort.
—गण-वत्, आन्, अती, अत्, consisting of a series
or class &c.
followed by attendants
(ती), f., N. of
the mother of Divodāsa or Dhanvantari.
—गण-
वती-सुत, अस्, m., N. of a sage and physician, also
called Divodāsa or Dhanvantari or Kāśirāja.
—गण-
वृत्त, अम्, n. a kind of metre measured by me-
trical feet.
—गण-व्याख्यान, अम्, n. ‘explanation
of the Gaṇas, ’ title of a literary work.
—गण-
शस्, ind. by troops or classes.
—गण-श्री, ईस्,
ईस्, इ, Ved. associated in troops, associating.
—गण-
हास or गण-हासक, अस्, m. a species of perfume,
= चण्डा &c.
—गणाग्रणी (°ण-अग्°), ईस्, m. a
N. of the god Gaṇeśa, leader of the troops of
deities.
—गणाचल (°ण-अच्°), अस्, m., a N. of the
mountain Kailāsa as the residence of the Gaṇas or
troops of demi-gods.
—गणाचार्य (°ण-आच्°), अस्, m.
the teacher of a multitude, a teacher of the people.
—गणाधिप (°ण-अध्°), अस्, m. a N. of Śiva
also of the god Gaṇeśa
the chief of a troop of
soldiers, of a class of disciples, of a body of men or
animals
(with Jainas) the chief of an assemblage of
Ṛṣis under the Arhat Vīra.
—गणाधिपति (°ण-
अध्), इस्, m. a N. of Śiva
also of the god Gaṇeśa.
—गणान्न (°ण-अन्°), अम्, n. a mess, food pre-
pared for a number of persons in common.
—गणा-
भ्यन्तर (°ण-अभ्°), अस्, आ, अम्, one of a troop
or number
(अस्), m. a member of any religious
association.
—गणेन्द्र (°ण-इन्°), अस्, m., N. of a
Buddha.
—गणेश (°ण-ईश), अस्, m. a N. of the god
of wisdom and of obstacles, son of Śiva and Pārvatī,
(or, according to one legend, of Pārvatī alone. Though
Gaṇeśa causes obstacles he also removes them
hence he is invoked at the commencement of all
undertakings and at the opening of all compositions
with the words नमो गणेशाय विघ्नेश्वराय,
&c. He is represented as a short fat man, with a
protuberant belly, frequently riding on a rat or
attended by one, and to denote his sagacity has the
head of an elephant, which however has only one tusk.
The appellation गणेश, with other similar com-
pounds, alludes to his office as chief of the various
classes of subordinate gods, who are regarded as
Śiva's attendants. He is said to have written down
the Mahā-bhārata as dictated by Vyāsa)
N. of Śiva
of a renowned astronomer of the sixteenth century
N. of a son of Rāmadeva, author of a commen-
tary on the Nalodaya
N. of a son of Viśvanātha-
dīkṣita and grandson of Bhāvarāma-kṛṣṇa, author
of the commentary called Cic-candrikā.
—गणेश-
कुम्भ, अस्, m., N. of a rocky cave in Orissa.
—गणेश-कुसुम, अस्, m. a kind of oleander with
red flowers.
—गणेश-खण्ड, अस्, अम्, m. n. the
third book of the Brahmavaivarta-Purāṇa
title of a
book of the Skanda-Purāṇa.
—गणेश-पुराण, अम्,
n. title of an Upa-Purāṇa.
—गणेश-पूजा, f. the
worship of Gaṇeśa.
—गणेश-भुजङ्ग-प्रयात-
स्तोत्र, अम्, n. a hymn in praise of Gaṇeśa, attributed
to Śaṅkarācārya.
—गणेश-भूषण, अम्, n. red
lead.
—गणेश-मिश्र, अस्, m., N. of a copyist of
the last century.
—गणेश-सहस्रनामन्, अ, n. a
part of the Gaṇeśa-Purāṇa.
—गणेश-स्तव-राज,
अस् or अम्, m. or n. (?), a part of the Bhaviṣya-
Purāṇa.
—गणेश-स्तुति, इस्, f. a hymn in honour of
Gaṇeśa by Rāghava.
—गणेशान (°ण-ईश्°), अस्, m.
the god Gaṇeśa.
—गणेश्वर (°ण-ईश्°), अस्, m. the
chief of a troop, leader of a band &c.
N. of a
being mentioned in the Hari-vaṃśa
the chief of the
animals, i. e. the lion.
—गणोत्साह (°ण-उत्°), अस्,
m. the rhinoceros (‘avoiding assemblages?’).
Macdonell
English
गण gaṇ-á,
m.
 host, multitude
class
troop, 🞄retinue
inferior deities appearing in troops 🞄(esp. Śivaʼs retinue, under the special rule of 🞄Gaṇeśa)
member of Śivaʼs following
community, 🞄association, corporation
metrical 🞄foot
group of roots or words to which a 🞄grammatical rule applies.
Benfey
English
गण गण,
m.
1. A multitude, Rām.
5, 91, 1.
2. A class, Man. 1, 22.
3.
Troops of inferior deities, considered as
Śiva's attendants, and under the es-
pecial superintendence of Gaṇeśa, Rām.
5, 89, 7.
4. A community, Yājñ. 2,
187.
5. A contemptible association,
Man. 4, 209.
6. A body of troops con-
sisting of 3 gulmas: i. e. 27 chariots,
27 elephants, 81 horses, and 135 foot,
MBh. 1, 291.
7. A foot of a verse,
Śrut. 5, Br.
--
Comp.
तारा-,
m.
 a mul-
titude of stars, Böhtl. Ind. Spr. 2743.
त्रस्तरक्षोगण, i. e.
त्रस्त-रक्षस्-,
adj.
 ,
f.
 णा, with terrified troops of
Rākṣasas, Rām. 5, 51, 1. सेन्द्रगण,
i. e.
स-इन्द्र-,
adj.
 with the attendants
of Indra, Chr. 25, 61.
हरि-,
m.
1. a
troop of horse, Rājat. 5, 142.
2. a
proper name, ib.
Hindi
Hindi
संख्या
Apte Hindi
Hindi
गणः
पुं*
 - गण - अच्
"रेवड़, झुंड, समूह, दल, संग्रह"
गणः
पुं*
 - गण - अच्
"माला, श्रेणी"
गणः
पुं*
 - गण - अच्
अनुयायी या अनुचर वर्ग
गणः
पुं*
 - गण - अच्
विशेषतः अर्धदेवों का गण
गणः
पुं*
 - गण - अच्
सामान्य उद्देश्य को प्राप्त करने के लिए बना मनुष्यों का समाज या सभा
गणः
पुं*
 - गण - अच्
सम्प्रदाय
गणः
पुं*
 - गण - अच्
"२७ रथ, २७ हाथी, ८१ घोड़े और १३५ पदाति सैनिकों की छोटी टोली"
गणः
पुं*
 - गण - अच्
अङ्क
गणः
पुं*
 - गण - अच्
"पाद, चरण"
गणः
पुं*
 - गण - अच्
धातुओं या शब्दों का समूह जो एक ही नियम के अधीन हो - तथा उस श्रेणी के पहले शब्द पर जिसका नाम रखा गया हो
गणः
पुं*
 - गण - अच्
गणेश का विशेषण
गणः
पुं*
 - गण्+अच्
"समूह, संग्रह, समुदाय, रेवड़, लहंडा"
गणः
पुं*
 - गण्+अच्
श्रेणी
गणः
पुं*
 - गण्+अच्
" शिव के अनुचर, जिनका अधीक्षक गणेश है, उपदेव"
गणः
पुं*
 - गण्+अच्
समाज
गणः
पुं*
 - गण्+अच्
मण्डल
गणः
पुं*
 - गण्+अच्
जाति
Shabdartha Kaustubha
Kannada
गण - सङ्ख्याने (चुरा० उभ० सक० से०) गणयति ।
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ಎಣಿಸು /ಲೆಕ್ಕ ಮಾಡು
प्रयोगाः - > "लीलाकमलपत्राणि गणयामास पार्वती"
उल्लेखाः - > कुमा० ६-८४
गण
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಮೂಹ /ಗುಂಪು
निष्पत्तिः - > गण (सङ्ख्याने) + णिच् - "घञ्" (३-३-१९) । "अच्" (३-३-५६) वा ।
व्युत्पत्तिः - > गण्यते
प्रयोगाः - > "रुतानि शृण्वन् वयसां गणोऽन्तेवासित्वमाप स्फुटमङ्गनानाम्"
उल्लेखाः - > माघ०३-५५
गण
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪ್ರಮಥಗಣ
प्रयोगाः - > "गणा नमोरुप्रसवावतंसा भूर्जत्वचः स्पर्शवतीर्दधानाः"
उल्लेखाः - > कुमा० १-५५
गण
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಂಖ್ಯೆ
गण
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸೇನೆಗಳ ಸಮೂಹ /ಆನೆ ಕುದುರೆ ರಥ ಮತ್ತು ಕಾಲಾಳುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಸೇನೆಗಳ ಒಂದು ಗುಂಪು
विस्तारः - > "एकैभेकरथा त्र्यश्वा पत्तिः पञ्चपदातिका । पत्त्यङ्गैस्त्रिगुणैः सर्वैः क्रमादाख्या यथोत्तरम् । सेनामुखं गुल्मगणौ वाहिनी पृतना चमूः । अनीकिनी दशानीकिन्यक्षौहिणी" - अम०
गण
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಗುಂಪು /ದೇವ ಮನುಷ್ಯ ರಾಕ್ಷಸ ವರ್ಗಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಗುಂಪು
गण
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪಂಗಡ /ವಂಶ /ಬುಡಕಟ್ಟು
गण
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಛಂದಃಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಉಕ್ತವಾಗಿರುವ ಗುರುಲಘುರೂಪವಾದ ವರ್ಣಗಳ ಸಮೂಹ
गण
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವ್ಯಾಕರಣದಲ್ಲಿ ಉಕ್ತವಾದ ಪದಗಳ ಮತ್ತು ಧಾತುಗಳ ಗುಂಪು
L R Vaidya
English
gaRa {% m. %} 1. A flock, a multitude, a troop, a collection, सूत्रे मणिगणा इव Bg.vii.7
2. a series, a class
3. a body of followers or attendants
4. a troop of demigods considered as Śiva’s attendants under the special superintendence of Gaṇeśa, a demigod of this troop, शिवमगात्मजया च कृतेर्ष्यया सकलहं सगणं शुचिमानसम् Kir.v.13, K.S.iii.40, 71, Megh.i.33, 55
5. any assemblage or society of men formed for the attainment of the same ends
6. a sect (in philosophy or religion)
7. a detachment of an army consisting of 27 chariots, as many elephants, 81 horses and 135 foot (a small division of अक्षौहिणी)
8. a number (in math.)
9. a foot (in prosody)
10. a series of roots or words belonging to the same rule and called after the first word of the series (in gram.), e.g. अदादिगण, i.e. the class of roots which begin with अद्
11. an epithet of Gaṇeśa.
भूतसङ्ख्या
Sanskrit
१२, अर्क, आदित्य, इन, उष्णांशु, गण, चक्र, तपन, तरणि, तिग्मांशु, तीक्ष्णांशु, दिनकर, दिननाथ, दिनप, दिनमणि, दिनेश, दिवाकर, द्युमणि, नर, नृ, ना, पतङ्ग, पूषन्, प्रद्योतन, भगण, भानु, भानुमत्, भास्कर, मण्डल, मार्तण्ड, मास, मित्र, मिहिर, रवि, राशि, विवस्वत्, व्यय, शङ्कु, सवितृ, सूर्य, हंस
Bopp
Latin
गण m. (r. गण् s. अ, nisi गण् est Denom. a गण) turba,
grex, caterva, multitudo. M. 45. N. 12. 65. (Lith. ganà
adv. satis
ganau pasco greges.)
Anekartha-Dvani-Manjari
Sanskrit
व्रज
पु
व्रज, गोष्ठ, मार्ग, सङ्ग, गण
व्रजो गोष्ठो व्रजो मार्गो व्रजः सङ्गो व्रजो गणः ॥ ५० ॥
verse 2.1.1.50
page 0011
Aufrecht Catalogus Catalogorum
English
गण son of Durlabha:
Aśvāyurveda or Siddhayogasaṃgraha. W. p. 291.
Burnell 73^b. Peters. 1. 95.
Indian Epigraphical Glossary
English
gaṇa (LL), a section of the Jains.
(SITI), a group of persons
a community or religious guild.
(EI 26
CII 4), a guild or corporation.
(EI 3), wrongly explained as a share.
(SII 12), managing committee.
(SII 2), the attendants of Śiva
also the fourteen divi-
sions of learning.
Lanman
English
gaṇá, m.
—1. troop, (of Maruts) 90^16
crowd, (of friends) 3^9
host (of stars)
flock, (of birds) 3^8
—2. pl. troop-deities,
inferior deities which regularly appear not
singly, but in troops, 67^13
esp. those that
compose the retinue of Śiva
then, as sing.,
a single one of Śiva's attendants, a Gana,
55^20
—3. a number.
Kridanta Forms
Sanskrit
गण (ग꣡ण꣡ सङ्ख्याने - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् = गणनम्
अनीयर् = गणनीयः - गणनीया
ण्वुल् = गणकः - गणिका
तुमुँन् = गणयितुम्
तव्य = गणयितव्यः - गणयितव्या
तृच् = गणयिता - गणयित्री
क्त्वा = गणयित्वा
ल्यप् = प्रगणय्य
क्तवतुँ = गणितवान् - गणितवती
क्त = गणितः - गणिता
शतृँ = गणयन् - गणयन्ती
शानच् = गणयमानः - गणयमाना
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 गण्
मूलधातुः:
 गण
धात्वर्थः:
 सङ्ख्याने
गणः:
 चुरादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 उभयपदी
रूपम्:
 गणयति-ते
Abhyankara Grammar
English
गण a class of words, as found in the sūtras of Pāṇini by the mention of the first word followed by the word इति
e.g. स्वरादि, सर्वादि, ऊर्यादि, भ्वादि, अदादि, गर्गादि etc. The ten gaṇas or classes of roots given by Pāṇini in his dhātupātha are given the name Daśagaṇī by later grammarians.
धातुप्रदीपः
Sanskrit
गण संख्याने
- गणयति अजीगणत् अजगणत् गण्यः गणनीयः गणेयः प्रगणास्ते प्रगणौ सुगाण् सुगाणौ सुगाणः सुगाण्ट्सु सुगाण्सु सुगाण्ठ्सु (38) 298
Sanskrit Tibetan
Tibetan
khyu
१) उदज २) गण ३) वृन्द ४) शिखण्डिनी ५) संपदः
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
गणा नवास्यर्षिसंघा एकादश गणाधिपाः ।
इन्द्रभूतिरग्निभूतिर्वायुभूतिश्च गोतमाः ॥ ३१ ॥
व्यक्तः सुधर्मा मण्डितमौर्यपुत्रावकम्पितः ।
अचलभ्राता मेतार्यः प्रभासश्च पृथक्कुलाः ॥ ३२ ॥
-wordlist-
गण (पुं), ऋषिसङ्घ (पुं), गणाधिप (पुं), इन्द्रभूति (पुं), अग्निभूति (पुं), वायुभूति (पुं), गोतम (पुं), व्यक्त (पुं), सुधर्म (पुं), मण्डित (पुं), मौर्यपुत्र (पुं), अकम्पित (पुं), अचलभ्रातृ (पुं), मेतार्य (पुं), प्रभास (पुं)
--source--
ब्राह्म्याद्या मातरः सप्त प्रमथाः पार्षदा गणाः ॥ २०१ ॥
-wordlist-
शिवमातरः (स्त्रीब), प्रमथ (पुं), पार्षद (पुं), गण (पुं)
--source--
भृङ्गी भृङ्गिरिटिर्भृङ्गिरीटिर्नाड्यस्थिविग्रहः ।
-wordlist-
गण (पुं), भृङ्गिन् (पुं), भृङ्गिरिटि (पुं), भृङ्गिरीटि (पुं), नाडिविग्रह (पुं), अस्थिविग्रह (पुं)
--source--
संघाते प्रकरौघवारनिकरव्यूहाः समूहश्चयः
संदोहः समुदायराशिविसरव्राताः कलापो व्रजः ।
कूटं मण्डलचक्रवालपटलस्तोमा गणः पेटकं
वृन्दं चक्रकदम्बके समुदयः पुञ्जोत्करौ संहतिः ॥ १४११ ॥
समवायो निकुरम्बं जालं निवहसंचयौ ।
जातं तिरश्चां तद्यूथं संघसार्थौ तु देहिनाम् ॥ १४१२ ॥
-wordlist-
सङ्घात (पुं), प्रकर (पुं), ओघ (पुं), वार (पुंक्ली), निकर (पुं), व्यूह (पुं), समूह (पुं), चय (पुं), सन्दोह (पुं), समुदाय (पुं), राशि (पुं), विसर (पुं), व्रात (पुं), कलाप (पुं), व्रज (पुं), कूट (पुंक्ली), मण्डल (त्रि), चक्रवाल (पुं), पटल (स्त्रीक्ली), स्तोम (पुं), गण (पुं), पेटक (त्रि), वृन्द (क्ली), चक्र (पुंक्ली), कदम्बक (क्ली), समुदय (पुं), पुञ्ज (पुं), उत्कर (पुं), संहति (स्त्री), समवाय (पुं), निकुरुम्ब (क्ली), जाल (स्त्रीक्ली), निवह (पुं), सञ्चय (पुं), जात (क्ली), यूथ (क्ली), सङ्घ (पुं), सार्थ (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
प्रमथ
प्रमथ, गण
पिनाकं स्यादजगवं प्रमथास्तु गणाः स्मृताः ।
verse 1.1.1.12
page 0003
Mahabharata
English
Gaṇa = Śiva (1000 names^2).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
गण, त् क संख्याने । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(अदन्तचुरां-परं-सकं-सेट् ।) मूर्द्धन्योपधः ।गणयति । इति दुर्गादासः ॥
गणः,
पुं,
 (गण्यते गणयति वा कर्म्मण्यप् । कर्त्तरिअच् वा ।) समूहः । (यथा, हितोपदेशे१ । ९३ ।“न गणस्याग्रतो गच्छेत् सिद्धे कार्य्ये समं फलम् ॥
”)प्रमथः । (यथा, मेघदूते । ३५ ।“भर्त्तुः कण्ठच्छविरितिगणैः सादरं वीक्ष्यमाणः ॥
”)रुद्रानुचरः । (यथा, गोः रामायणे । ५ । ८९ । ७ ।“धनाध्यक्षसभां देवः प्राप्तो हि वृषभध्यजः ।उमासहायो देवेशो गणैश्च बहुभिर्वृतः ॥
”)सेनासंख्याविशेषः । तद्यथा । गजाः २७रथाः २७ अश्वाः ८१ पदातिकाः १३५ समु-दायेन २७० । इत्यमरः । २ । ८ । ८१ ॥
(यथा, महाभारते ।“त्रयो गुल्मा गणो नाम वाहिनी तु गणास्त्रयः ॥
”)संख्या । चोरनामगन्धद्रव्यम् । इति मेदिनी ॥
* ॥
गणेशः । यथा, महानिर्व्वाणतन्त्रे ।“गाणपस्तु महेशानि ! गणदीक्षाप्रवर्त्तकः ॥
”अश्विन्यादिजन्मनक्षत्रानुसारेण देवमानुष-राक्षसगण इति तु पारिभाषिकम् । यथा, --“दे म रा म दे मा दे दे रा रा म म द रा द रा ॥
दे रा रा म म दे रा रा म म देति गणत्रयम् ॥
”इति ज्योतिषरत्नमाला ॥
“पूर्व्वोत्तरात्रयञ्चैव भरण्यार्द्रा च रोहिणी ।इमानि मानुषाण्याहुर्नक्षत्राणि मनीषिणः ॥
ज्येष्ठाशतभिषामूलधनिष्ठाश्लेषकृत्तिकाः ।चित्रामघाविशाखाः स्युस्तारा राक्षसदेवताः ॥
अश्विनी रेवती पुष्यः स्वाती हस्तः पुनर्व्वसुः ।अनुराधा मृगशिरः श्रवणं देवतारकाः ॥
”इति निबन्धः ॥
(तस्य मिलनकथनं यथा, ज्योतिषे ।“सजातौ परमा प्रीतिर्मध्यमा देवमानुषे ।देवासुरे कनिष्ठा च मृत्युर्मानुषराक्षसे ॥
”)धातुसमूहः । यथा, मनोरमा ।“भ्वाद्यदादिजुहोत्यादिदिवादिः स्वादिरेव च ।तुदारुधातनुक्र्यादिश्चुरादिश्च गणा दश ॥
”(छन्दःशास्त्रोक्तपारिभाषिकाक्षरविशेषः । स तुम-न-भ-य-ज-र-स-त-ग-लसंज्ञः । इति छन्दो-मञ्जरी ॥
* ॥
महादेवः । यथा, महाभारते ।१३ । १७ । ४० ।“विश्वरूपः स्वयं श्रेष्ठो बलवीरो बलो गणः ॥
”दैत्यविशेषः । स तुं अभिजिदिति नामान्तरस्यदैत्यस्य गुणवतो भार्य्यायां गुणवत्यां सम्भूतः ।यथा, स्कन्दपुराणे गणेशखण्डे ३ अध्याये ।“अथ सोऽप्यभिजित् पत्न्या समुद्रस्नानमाययौ ।पर्व्वणि श्रद्धया युक्तश्चक्रे स्नानं तया सह ॥
तृषिता सा गुणवती पपौ चाञ्जलिना जलम् ।यद्बीर्य्यं ब्रह्मणा त्यक्तं दैवात्तदुरे गतम् ॥
”“भार्य्यागुणवती तस्य नवमासादनन्तरम् ।पुत्त्रं प्रसूताह्नि शुंभे दिव्यरूपं गुणाद्भुतम् ॥
ज्योतिर्विद्भिरनुज्ञातो गण इत्यभिधां पिता ।कृत्वाभ्युदयिकं चक्रे व्यत्यीते दशमेऽहनि ॥
”स च महादेवमाराध्य वरं लब्ध्वा त्रैलोक्यंनिर्जित्य च कपिलमुनेश्चिन्तामणिमपहृतवान् ।कपिलमुनिस्तु अस्मादपराधात् जातमन्युर्गणेश-माराधयामास । अथ प्रसन्नेन गणपतिना तद्-गृहे अवतीर्य्य तं गणदैत्यं विनाशितवान् इत्येषा-कथा तत्रैवाध्याये विस्तरशो द्रष्टव्या ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
गण सख्याने अद०
चु०
उभ०
सक०
 सेट् । गणयति ते अ-जीगणत् त अजगणत् त । गणयाम्--बभूव आस-चकार चक्रे । गणयितव्यः । गण्यः । गणयिता गणयन् ।गणितम् । गणनम् गणना । गणायत्वा । विग-णय्य । गणः, “गणयति विहितहुताशविकल्पम्” गीतगो०“तां भक्तिरेवागणयत् पुरस्तात्” रघुः । “पदानि गणयन्गच्छ स्वानि नैषध! कानिचित्” भा० व० २६१८ । नलं प्रतिकर्कोटकनागोक्तिः “यदि त्रिलोकी गणनापरा स्यात्तस्याः समाप्रिर्यदि नायुषः स्यात् । पारेपरार्द्ध ग-णितं यदि स्यात् गणेयनिःशषगुणोऽपि स स्यात्” नैष० ।“लीलाकमलपत्राणि गणयामास पार्वती” कुमा० । “अजी-गणद्दाशरथं न वाक्यम्” भट्टिः । “वाणीं काणभुजीमजी-गणदवासासीच्च वैयासिकीस्” माघटी०, मल्लिनाथः “वृह-स्पतिश्च भगवानादित्येष्येव गण्यते” भा० आ० २६०३ श्लो०अव + अवज्ञायाम् । “नार्थनूनैर्नावगणैरेकात्मभिरसाधनैः”भा० व० ८२ अ० ।वि + विशेषेण संख्याने “अदूरवर्त्तिनीं सिद्धिं राजन्! विग-णयात्मनः” रघुः ।
गण
पु०
 गण--कर्मणि अच कर्त्तरि अच् वा । १ समूहे ।“गणानां त्वां गणपतिम्” यजु० २३, १९ । “गणपतिं गणानांसमूहानां पालकम्” येददी० । २ प्रमथे “सकलहंसगणंशुचि मानसम् शिवमगात्मजया च कृतेर्ष्यया सकलहंसगणं शुचिमानसम्” “गणानमेरुप्रसवावतंसाः” कुमा० ।सेनाविशेषाणां ३ सङ्ख्याविशेषे अमरः । स च अनीकि-नीशब्दे १६९ पृ० दर्शितेन “त्रयोगुल्मा गणो नाम” इत्या-दिवाक्येन उक्तः तेन (रथाः २७ गजाः २७ । अश्वाः ८१ प-दातिकाः १३५ सर्वसमष्टिः २७०, इति संख्याविशेषः) ।४ चोरनामगन्धद्रव्ये मेदि० । गणः प्रमथादिः वश्यत्वेनसत्त्वादिगुणगणः वश्यत्वेन वा गणः गणदैत्यः नाश्यत्वेनवाऽस्त्यस्य अच् । ५ गणेशे “गणदीक्षाप्रवर्त्तकः” महानि० ।प्रमथाधिपत्वात् तस्य गणेशत्वम् । विवाहे वरकन्ययो-र्मेलनज्ञानोपयोगिनि ६ देवराक्षसमानुषसूचके ताराभेद-वर्गे उपयमशब्दे १२५० पृ० बिवृतिः । “गणमैत्री भकूटं चनाडी चैते गुणाधिकाः” मुहूर्त्तचि० । “नो गणानांच दोषः” ज्यो० त० । ७ ध्रुवादिसंज्ञके नक्षत्रविशेष-समूहे “उग्रः पूर्वमघान्तका ध्रुवगणः इत्यादि”ज्यो० त० । सम्भूय एकद्रव्यतापादनेन ८ बाणिज्यकारिणि-बणिक्समूहे च “श्रेणिनैगमपाषण्डिगणानामप्ययं विधिः”“गणद्रव्यं हरेद्यस्तु संविदं यश्च लङ्घयेत्” याज्ञव० ।“भ्वाद्यदादी जुहोत्यादिर्दिवादिः स्वादिरेव च । तु-दादिश्च रुधादिश्च तनक्र्यादिचुरादयः” उक्तेषु शबादि-विकरणविशेषनिमित्तेषु दशसु ९ धातुसमुदायेषु तद्युक्त-त्वात् १० गणपाठग्रन्थेऽपि । पाणिनिरचिते ११ स्वरादि-स्मरूपप्रतिपादकग्रन्थे १२ देत्यभेदे स च दैत्यः अभिजिद-परनाम्नो गुणवतः गुणवत्यां जातः यथाह स्कन्दपु० गणेशख० ३ अ० “अथ सोप्यऽभिजित् पत्न्या समुद्रस्नान-माययौ । पर्वणि श्रद्धया युक्तश्चक्रे स्नानं तया सह ।तृषिता सा गुणवती पपौ चाऽञ्जलिना जलम् । यद्वीर्य्यंब्रह्मणात्यक्तं दैवात्तदुदरे गतम्” । “भार्य्या गुणवती तस्यनवमासादनन्तरम् । पुत्रं प्रासूताऽह्नि शुभे दिव्यरूपंगुणाद्भुतम् । ज्योतिर्विद्भिरनुज्ञातो गण इत्यभिधांपिता । कृत्वाभ्युदयिकं चक्रे व्यतीते दशमेऽहनि”स च महादेवमाराध्य लब्धवरस्त्रैलोक्यं निर्जित्यकपिलमुनेश्चिन्तामणिं हृतवान् तेन जातमन्युना तेनगणेशस्य सेवने कृते गणेशेन तद्गृहे अवतीर्य्य तं गण-दैत्यं नाशितवान् इत्येषा कथा तत्रैव विस्तीर्णा दिङ्मात्रमुच्यते यथा “कथं नाशितवाञ्छम्भो! गणदैत्यं विना-यकः । तर्त्सवं कृपया देव! कथयस्व ममाग्रतः । शिव-उवाच । यथा नाशितवान् दैत्यं गणं दुष्टमतिं विभुः ।तथाहं कथष्यामि तच्छृणुष्व षडानन” ६ अ० इत्युपक्रम्य“प्राप्तसंज्ञां परशुना हन्ति स्म नं रुषा विभुः ।दृष्टवान् परशुं वीरमुख्यः सूर्यमिवाऽपरम् । सुतीक्ष्णंज्वालया व्याप्तं कालचक्रनिभं शुभम् । दहन्तं दश-दिग्भागान् प्रलयानलसन्निभम् । यदा तत्सादरं द्रष्टुमुपचक्राम दैत्यराट् । तदैवापातयच्छित्वा परशुस्तस्यमस्तकम् । सपर्वतवना पृथ्वी चात्नसत् सागरैः सह ।अभिजित्प्रमुखाः सर्वे रुरुदुः पतिते गणे” ७ अ० ।शस् गणशस्, कृत्वस् गणकृत्वस् वीप्सार्थे कारकार्थ-वृत्तौ गणशब्दार्थे
अव्य०
 । १३ स्वपक्षे “सगणायमपरिवाराय सायुधाय सशक्तिकाय इन्द्राय नमः” इतिविधानपारिजा० । १४ वाक्ये निघण्टुः ।
क्षीरतरङ्गिणी
Sanskrit
गण संख्याने
- गणयति ई च गणः (7497) अजीगणत्, अजगणत् गणकः, गणिका, गणः, गणना, गणनम् 296
धातुवृत्तिः
Sanskrit
गण (अर्थः) संख्याने
( गणयति अजीगणत् ) "ई च गण'' इति णै चङि ईत्वात्वे इहसंखानं नाम संख्यानिमित्तं ज्ञानविशेषो भागशोऽवस्थापनं च, तत्राद्योरर्थः कर्तृस्थो भाव इति न कर्मकर्ताऽस्ति, तत्र इतरत्र कर्मस्थभावकत्त्वाद्गणयते गणः स्वयमेवेति भवति, भागशोऽवस्थाप्यमानो गणस्तत्रानुकूलत्त्वात्स्वयमेव भागशोऽवतिष्ठत इत्यर्थः अवस्थानं हि कर्मस्थो भावः यक्चिणौ तु "णिश्रन्थिग्रन्थि'' इति न भवतः एवं च "णेरणौ'' इत्यत्र गण्यति गणः स्वयमेवेति वृत्तिस्थस्य गणयते गणः स्वयमेवेति भाष्यस्थस्य चोदारणस्य विरोधोऽपि न भवति (गणिका) ण्वुलि "प्रत्ययस्थात्''इतीत्त्वम् गणिकानां समूहो ( गाणिक्यम् ) [ गणिकायाश्चेति वक्तव्यम् ] इति यञ् 311
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“गण सङ्ख्याने”@} 2 3 गणकः-गणिका, 4 जिगणयिषकः-षिका
गणयिता-त्री, जिगणयिषिता-त्री
गणयन्-न्ती, जिगणयिषन्-न्ती
गणयिष्यन्-न्ती-ती, जिगणयिषिष्यन्-न्ती-ती, गणयमानः, जिगणयिषमाणः
गणयिष्यमाणः, जिगणयिषिष्यमाणः
5 सुगण्-सुगणौ-सुगणः
6 सुगाण्-सुगाणौ-सुगाणः
7 गणितम्-तः, जिगणयिषितः-तवान्
गणः, जिगणयिषुः
गणयितव्यम्, जिगणयिषितव्यम्
8 गणनीयम्, जिगणयिषणीयम्
9 गण्यम्, जिगणयिष्यम्
ईषद्गणः-दुर्गणः-सुगणः
-- गण्यमानः, जिगणयिष्यमाणः
गणः, जिगणयिषः
गणयितुम्, जिगणयिषितुम्
गणना, जिगणयिषा
10 11 गणनम्, जिगणयिषणम्
गणयित्वा, जिगणयिषित्वा
12 विगणय्य, 13 विजिगणयिष्य
गणम् २, गणयित्वा २, जिगणयिषम् २
जिगणयिषित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (३७१)
02
=>
 (१०-चुरादिः-१८५४। सक। सेट्। उभ। अदन्तः।)
03
=>
 [[१। अल्लोपस्य स्थानिवत्त्वात् ‘अत उपधायाः’ (७-२-११६) इति वृद्धिर्न। एवं सर्वत्र बोध्यम्।]]
04
=>
 [[२। या गणयित्री सैवमुच्यते
\n\n या तु वेश्या, तत्र गणः = लम्पटजनोऽस्याः भर्तृत्वेन अस्तीति मत्वर्थीये ठनि गणिका।]]
05
=>
 [[३। विचि, एवं रूपम्।]]
06
=>
 [[४। क्विपि तु ‘क्वौ विधिं प्रति न स्थानिवत्--’ (वा। १-१-५८) इति निषेधाद्दीर्घे रूपम्।]]
07
=>
 [[५। ‘निष्ठायां सेटि’ (६-४-५२) इति णिलोपः।]]
08
=>
 [[६। ‘णेरनिटि’ (६-४-५१) इति णिलोपः।]]
09
=>
 [[७। ‘अचो यत्’ (३-१-९७) इति यत्।]]
10
=>
 [पृष्ठम्०३६६+ २५]
11
=>
 [[आ। ‘क्रुद्धेनाकथि चाप्यवर्यगणने शठ्येन भोः श्वठ्यतां मन्त्री तौ प्रपटय्य पाशवटनैः पापौ विरह्यौ पुरात्। के मूढाः स्तनयित्नुनिर्गदनवत् तूर्यध्वनिं कुर्वते मल्लौघोऽपतयद् रिपुर्न तु पतांचक्रे स पातोचितः।।’ धा। का। ३-५३।]]
12
=>
 [[१। ‘ल्यपि लघुपूर्वात्’ (६-४-५६) इति णेरयादेशः।]]
13
=>
 [[B। ‘विगणय्य कारणमनेकगुणं निजयाऽथ वा कथितमल्पतया। असदप्यदः सहितुमर्हसि नः क्व वनेचराः क्व निपुणा मतयः।।’ किरातार्जुनीये-६-३७।]]
Capeller
German
गण॑
m.
 Schar, Anhang, Gefolge (bes.
göttliches)
Halbgott, Dämon, Kobold
Versammlung, Vereinigung
Wortgruppe
(g.)
Versfuß o. Takt.
Grassman
German
gaṇá, m., Schar, und zwar 1〉 Schar der Marutʼs, die den Indra umgibt, 2〉 der mit Brahmanaspati verbundenen Genien, 3〉 der Flammen, die mit Agni sich scharen, 4〉 der Götter überhaupt, 5〉 der Menschen, besonders der Opferer
6〉 Schar oder Heerde der Gänse ({744, 3}) oder Büffel ({666, 31}). — Adj.: ṛṣvá, khā́dihasta, giriṣṭhā́, tavás, táviṣīmat, tveṣá, dā́tivāra, dhúnivrata, pāvaká, māyín, yúvan, rajastúr, vṛ́ṣan, śambhū́, śárdhat, suháva u. s. w.
-ás 1〉 {87, 4}
{269, 9}
{572, 7}
mā́rutas {415, 13}
marútām {963, 5}.
-ám 1〉 {410, 1}
mā́rutam {14, 3}
{38, 15}
{64, 12}
{406, 13}
{407, 10}
{412, 1}. _{412, 2}
{457, 24}
{703, 12}
{862, 7}
eṣām {903, 1}. — [Page376] 4〉 devā́nām {331, 3}. — 5〉 {398, 12}
gavéṣaṇam {497, 5}. — 6〉 {744, 3}.
-ám-gaṇam 1〉 {260, 6}
{407, 11}.
-éna 1〉 {23, 7}
{808, 17}
{929, 3}
mā́rutena {266, 2}. — 2〉 ṛ́kvatā {346, 5}. — 5〉 átrim, den Atri mit seiner Schar {117, 3} (vgl. sárvagaṇam {116, 8}). — 3〉 brahmakṛ́tā {525, 5} (ágne yāhi devā́n ácha).
-ā́ya 1〉 sākamúkṣe {574, 1}.
-ásya 1〉 mahatás {860, 12} (senānī́s índras). — 3〉 {355, 3} (raśanā́m).
-é 5〉 {481, 1}. — 6〉 {666, 31}.
-ā́s 5〉 {433, 5}.
-aís 1〉 kā́miais {6, 8} (índrasya).
-éṣu 5〉 {938, 9}.
-ā́nām 2〉 gaṇápatim {214, 1}.
gaṇá:
-ám 1〉 mā́rutam {406, 14}.
Burnouf
French
गण गण
m.
 nombre.
Troupe, réunion, multitude.
Corps
de troupes de 29 chars, 81 cavaliers et 135 fantassins.
Le Gaṇa,
troupe de déités commandées par Gaṇeśa et au service de
Śiva xx.
Secte philosophique ou religieuse.
Série de mots obéissant
à une même règle, tg.
Réunion ou collège de religieux
buddhistes [même au-dessous de cinq].
Sorte de parfum.
Lith.
ganà.
गणक
m.
 arithméticien, calculateur
astrologue, faiseur
d'horoscopes
गणकी
f.
 femme d'astrologue
diseuse de bonne
aventure.
गणकार
m.
 (कृ) surn. de Bhīmasena.
गणचक्रक
n.
 repas en commun.
गणदीक्षिन्
m.
 (दीक्षा) prêtre qui officie pour
plusieurs castes.
गणद्रव्य
n.
 fonds commun, propriété publique.
गणन
n.
 compte, calcul, énumération.
गणना
f.
 mms.
गणनाथ
m.
 (नाथ) Gaṇeśa, chef des dieux du
गण।
गणनायक
m.
 (नी) mms.
Au
f.
 Durgā.
गणनीय a. (pf. de गण्) qui peut être compté ou
énuméré.
गणपति
m.
 Gaṇeśa, chef des dieux du गण।
गणपर्वत
m.
 np. le mont Kailāsa, où sont les dieux du
गण।
गणपाठ
m.
 traité d'arithmétique.
गणरूप
m.
 asclepias gigantea, bot.
गणवती
f.
 np. de la mère de Dhanvantari.
गणशस् adv. par troupes, en foule.
गणहासक
m.
 (हस्, au c.) sorte de parfum.
गणाग्रणी
m.
 (अग्र) Gaṇeśa, chef du गण।
गणाचल
m.
 (अचल) le mont Kailāsa.
गणाचार्य
m.
 (आचार्य) précepteur ou maître
spirituel d'un गण de religieux buddhistes.
गणाधिप
m.
 (अधिप) Gaṇeśa.
Śiva.
Stchoupak
French
गण-
m.
 troupe, multitude
troupe de divinités inférieures à la
suite de Śiva
détachement d'une armée
-त्व- nt. fonction de serviteur
de Śiva.
°चक्र- nt.
n.
 d'un cercle magique.
°दास-
m.
n.
 d'un maître de danse.
°द्वीप-
m.
 groupe d'îles.
°नाथ-
m.
 ép. de Śiva, de Gaṇeśa.
°नायक-
m.
 chef d'une troupe à la suite d'un dieu, not. de Śiva.
°प- पति-
m.
 chef de troupe, d'assemblée
Gaṇeśa.
°पूर्व-
m.
 chef d'une corporation.
°भर्तृ-
m.
 Śiva.
°रात्र- nt. série de nuits.
गणाधिप- गणाधीश-
m.
 Gaṇeśa.
गणाधिपति-
m.
 Śiva.
गणान्न- nt. nourriture offerte en commun (par des gens méprisables).
गणेश-
m.
 dieu du savoir et du succès, fils de Śiva et de Pārvatī,
invoqué au commencement de toute entreprise
गणेशान- id.
गणेश्वर-
m.
 chef d'une troupe (gén. ifc.).