| YouTube Channel

खद (khada)

 
शब्दसागरः
English
खद r. 1st cl. (खादति)
1. To be steady or firm.
2. To hurt or kill.
3. To
eat. r. 10th cl. (खदयति) To cover.
Yates
English
खद खदति 1.
a. To be steady or
firm
to kill, to eat. (क) खदयति
10.
a. To cover, to screen.
Wilson
English
खद r. 1st cl. (खदति)
1 To be steady or firm.
2 To hurt or kill.
3 To eat. r. 10th cl. (खदयति) To cover.
Shabdartha Kaustubha
Kannada
खद - स्थैर्ये हिंसायां च (भ्वा० पर० स्थैर्ये अक० हिंसायां सक० से०) खदति ।
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ನಿಶ್ಚಲನಾಗು /ಸ್ಥಿರನಾಗು
खद - स्थैर्ये हिंसायां च (भ्वा० पर० स्थैर्ये अक० हिंसायां सक० से०) खदति ।
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ಹಿಂಸಿಸು /ಪೀಡಿಸು
Indian Epigraphical Glossary
English
khada (LP), grass.
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 खद्
मूलधातुः:
 खद
धात्वर्थः:
 स्थैर्ये, हिंसायाम्, भक्षणे च
गणः:
 भ्वादिः
कर्मकत्वं:
 स्थैर्ये अकर्मकः, अन्यत्र सकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 परस्मैपदी
रूपम्:
 खदति
अनुबन्धादिविशेषः:
टिप्पनी: खद, स्थैर्य्ये । वधे । इति कविकल्पद्रुमः ॥ (भ्वां-परं-अकं-वधे तु सकं-सेट् ।) खदति । इति दुर्गादासः ॥
धातुप्रदीपः
Sanskrit
खदँ खद स्थैर्य्ये, हिंसायाञ्च
- खदति । खदिरः । यवखदा (19) ।। 49 ।।
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
खद, स्थैर्य्ये । वधे । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(भ्वां-परं-अकं-वधे तु सकं-सेट् ।) खदति । इतिदुर्गादासः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
खद स्थैर्य्यै अक० बधे
सक०
भ्वा०
पर०
 सेट् । खदति अखादीत्-अखदीत् चखाद । प्रनिखदति । “तथाखदन्निःसरण-वद्भवति तथा निस्रवति” शत० ब्रा० १ । ७ । ४ । १० अल्पतर-त्वादस्थिरमगाढबलम्” भाष्यम् ।
खद
पु०
 खद--बा० भावे अप् । १ स्थिरत्वे । तस्मै हितादिगवादि० यत् । स्वद्य स्थिरत्वहिते
त्रि०
 । खद्यपत्री ।
क्षीरतरङ्गिणी
Sanskrit
खदँ खद स्थैर्ये, हिंसायां च
खदति अचि (द्र031134) खदा अजिर-शिशिर (उ0154) इति खदिरः 48
धातुवृत्तिः
Sanskrit
खदँ खद (अर्थः) स्थैर्ये, हिंसायां च
चकाराद्भक्षणे च स्थैर्ये ऽकर्मंकः ( खदति चखादेत्याद ) खादिवत् लुङि ( अखादीत् अखदीत् अखदीत् ) "अतो हलादेर्लघोः'' इति वृद्धिविकल्पः (खादयति अचीखदत्) सथैर्ये कर्मबलात् प्रयोज्यं कर्म, खदिरः "अजिरशिशिरश( 1 ) ( 1 ) बाहुलकाच्छीडो बुग् इस्वत्वं चेति दीक्षताः बिरशिथिलस्थिरस्फिरस्थविरखदिराः'' इति किरजन्तो निपातितः यवखदा, यवस्य सारः स्वभावात्स्रीविषयोयं, यवखदी "व्रिह्मादिभ्यश्च'' व्रिह्मादिभ्यश्च'' इति मत्वर्थ इनिः 50
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“खद स्थैर्ये हिंसायां च”@} 2 चकारात् भक्षणेऽपि।
र्स्थैर्येऽकर्मकः।
खादकः-दिका, खादकः-दिका, चिखदिषकः-षिका, चाखदकः-दिका
खदिता-त्री, खादयिता-त्री, चिखदिषिता-त्री, चाखदिता-त्री
3 खदन्-न्ती, 4 खादयन्-न्ती, चिखदिषन्-न्ती
-- खदिष्यन्-न्ती-ती, खादयिष्यन्-न्ती-ती, चिखदिषिष्यन्-न्ती-ती
-- -- खादयमानः, खादयिष्यमाणः, चाखद्यमानः, चाखदिष्यमाणः
खत्-खद्-खदौ-खदः
-- -- खदितम्-तः, खादितः, चिखदिषितः, चाखदितः-तवान्
खदः, 5 यवखदा, खादः, चिखदिषुः, चाखदः
खदितव्यम्, खादयितव्यम्, चिखदिषितव्यम्, चाखदितव्यम्
खदनीयम्, खादनीयम्, चिखदिषणीयम्, चाखदनीयम्
खाद्यम्, खाद्यम्, चिखदिष्यम्, चाखद्यम्
ईषत्खदः-दुष्खदः-सुखदः
-- -- खद्यमानः, खाद्यमानः, चिखदिष्यमाणः, चाखद्यमानः
खादः, खादः, चिखदिषः, चाखदः
खदितुम्, खादयितुम्, चिखदिषितुम्, चाखदितुम्
खत्तिः, खादना, चिखदिषा, चाखदा
खदनम्, खादनम्, चिखदिषणम्, चाखदनम्
खदित्वा, खादयित्वा, चिखदिषित्वा, चाखदित्वा
प्रखद्य, प्रखाद्य, प्रचिखदिष्य, प्रचाखद्य
खादम् २, खदित्वा २, खादम् २, खादयित्वा २, चिखदिषम् २, चिखदिषित्वा २, चाखदम् २
चाखदित्वा २
6 इत्यादिना किरच् प्रत्ययः।
खदिरः = वृक्षविशेषः।]] खदिरः।
7
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (३३८)
02
=>
 (१-भ्वादिः-५०। सक। सेट्। पर।)
03
=>
 [[आ। ‘पलान्यखाद्यानि खदन् बदद्वपुः गदन् अवाच्यानि रदन् सतां मनः। नदन् मदादर्दितसंक्षयोऽधुना क्षणं खलो नर्दतु गर्दभस्वरैः।।’ धा। का। १-८।]]
04
=>
 [[१। ‘निगरणचलनार्थेभ्यः--’ (१-३-८७) इति निषेधात् अस्य धातोः भक्षणार्थे ण्यन्तात् शतैव, न शानच्। भक्षणादन्यत्र तु शानच् स्यादेव।]]
05
=>
 [[२। यवस्य सारः इत्यर्थः। स्त्रीत्वं स्वभावात्।]]
06
=>
 [[३। ‘अजिरशिशिर--’ [द। उ। ८-२७]
07
=>
 [पृष्ठम्०३४५+ २३]