क्षौमं (kSaumaM)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritक्षौमं, त्रि, (क्षु + “अर्त्तिस्तुसुहुसृधृक्षिक्ष्विति ।”उणां । १ । १३९ । इति मन् । ततः प्रज्ञा-दित्वात् अण् । वृद्धिः ।) क्षुमाया विकारःस्त्रियां क्षौमी कन्था इत्यादि । इत्यमरटीकायांभरतः ॥
क्षौमं, (क्षु + मन् । ततोऽण् वृद्धिश्च ।) अट्टा-लकः । तत्पर्य्यायः । अट्टः २ । इत्यमरः । २ । २ । १२ ॥
“द्वे हर्म्म्यादिगृहे । प्राकाराग्रस्थितरणगृहे इतिकौदिल्यः । अट्टेति ख्याते गृहविशेषे इतिकोङ्कटः । प्राकारमण्डपस्योपरिशालायामितिकेचित् । हर्म्म्यादिवातकुटिकायामिति केचित् ।मण्डपोपरि हर्म्म्यपृष्ठे इति केचित् । प्राकार-धारणार्थोऽभ्यन्तरे क्षोमाख्योऽट्टः । इति भट्टः ।अट्ट्यतेऽसौ अट्टः । अट्ट ङ विक्रमे वधे अल् ।क्षुवन्ति शब्दायन्तेऽत्र क्षौमं । टु क्षु ल क्षुतेनाम्नि इति मः गुणः स्वार्थे ष्णे क्षौमञ्च । पट्ट-दुकूलयोः क्षोमं गुणवत् । वस्त्रभेदे क्षौमं वृद्धि-मदिति बहवः । क्षौममट्टे दुकूले स्यादतसी-वसनेऽपि चेति विश्वप्रकाशे अतसीवनेन सहपाठादट्टेऽपि क्षौममन्त्यस्वरवच्च । तत्र हिपरेषां वृद्धिविधानात् ।” इति पुरवर्गे भरतः ॥
* ॥
अतसीवस्त्रम् । इति हेमचन्द्रः ॥
(यथाहयाज्ञवल्क्यः । १ । १८७ ।“स गौरसर्षपैः क्षौमं पुनः पाकान्महीमयम् ।कारुहस्तः शुचिः पण्यं भैक्षं योषिन्मुखन्तथा ॥
”)“क्षुमायाः विकारः क्षौमं वृद्ध्यादि वाच्यलिङ्गञ्चस्त्रियां क्षौमी कन्थेत्यादि ।” इति नृदर्गेभरतः ॥
* ॥
पट्टवस्त्रम् । तत्पर्य्यायः । दुकू-लम् २ । इत्यमरः । २ । ६ । ११३ । “द्बे पट्टवस्त्रे ।सौत्रवस्त्रादधिकं क्षौति क्षोमं टु क्षु शब्देबाम्नीति मः गुणः । यत् पुनरतसीविकारवाचिप्रकृत्यन्तरं तद्वृद्धिमत् दुकूलार्थात् क्षोमात्स्वार्थे प्रज्ञादित्वादणि क्षौमञ्चेतिकेचित् । दुनोतिउपतापयति अधिकग्रीष्मजननादिति नाम्नीतिकूलकि दुकूलम् ।” इति च नृवर्गे भरतः ॥
* ॥
शणजवस्त्रम् । यथा, शब्दरत्नावल्याम् ।“क्षौमं दुकूले स्यादट्टे पुंनपुंसकयोरिह ।क्षौमन्तु शणजेऽपि स्यादतसीजे नपुंसकम् ॥
”(यथा, महाभारते । १ । २०० । ३ ।“कृष्णा च क्षौमसंवीता कृतकौतुकमङ्गला ।कृताभिवादना शश्र्वास्तस्थौ प्रह्वा कृताञ्जली ॥
”)
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.