क्षौद्र (kSaudra)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Spoken Sanskrit
Englishक्षौद्र - kSaudra - - sampangi plant [ Michelia champaca - Bot. ]
क्षौद्र - kSaudra - - minuteness
क्षौद्र - kSaudra - - smallness
क्षौद्र - kSaudra - - species of honey
क्षौद्र - kSaudra - - water
क्षौद्र - kSaudra - - honey
Wilson
EnglishApte
Englishक्षौद्रः [kṣaudrḥ], 1 The Champaka tree.
of a mixed caste
(son of a Vaideha and Māgadhī)
द्रम् Smallness.
Meanness, lowness.
Honey
स क्षौद्रपटलैरिव 4.63.
Water.
A particle of dust. Small
क्षौद्रालापय कामदं श्रियमृते सैवैकनिष्ठा स्त्रियाम् 1.9.24. -जम् wax. -धातुः a kind of mineral substance
(माक्षिक). -मेहः the disease diabetes mellitus.
Apte 1890
EnglishMonier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
Englishक्षौद्र क्षौद्र, अस्, m. (fr. क्षुद्र and
क्षुद्रा), the tree Michelia Champaca (चम्पक)
N. of a mixed caste, the son of a Vaideha and a
Māgadhī
(अम्), n. smallness, minuteness
N. of a
Sūtra of the Sāma-veda
honey, a species of honey
water.
—क्षौद्र-ज, अम्, n. wax.
—क्षौद्र-
धातु, उस्, m. a kind of mineral substance
[cf. मा-
क्षिक।]
—क्षौद्र-प्रिय, अस्, m., N. of a tree
[cf. जल-मधूक।]
—क्षौद्र-मेह, अस्, m.
the disease diabetes mellitus.
—क्षौद्रमेहिन्, ई,
इनी, इ, affected with this disease.
Benfey
EnglishApte Hindi
Hindiक्षौद्रः
- क्षुद्र + अण्
"चम्पक, वृक्ष"
क्षौद्रम्
- क्षुद्र + अण्
हल्कापन
क्षौद्रम्
- क्षुद्र + अण्
"कमीनापन, ओछापन"
क्षौद्रम्
- क्षुद्र + अण्
शहद
क्षौद्रम्
- क्षुद्र + अण्
जल
क्षौद्रम्
- क्षुद्र + अण्
धूलकण
Shabdartha Kaustubha
Kannadaक्षौद्र
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಚಂಪಕವೃಕ್ಷ /ಸಂಪಿಗೆ ಮರ
क्षौद्र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮಧು /ಜೇನುತುಪ್ಪ
निष्पत्तिः - > क्षुद्र - "अञ्" (४-३-११९)
व्युत्पत्तिः - > क्षुद्राभिः सुरघाभिः कृतम्
प्रयोगाः - > "तस्तार सरघाव्याप्तैः सः क्षौद्रपटलैरिव"
उल्लेखाः - > रघु० ४-६३
क्षौद्र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಲ್ಪತನ /ಕೀಳುತನ
निष्पत्तिः - > "अण्" (५-१-१२२)
व्युत्पत्तिः - > क्षुद्रस्य भावः
क्षौद्र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಜಲ /ನೀರು
विस्तारः - > "क्षुद्रं मधुनि पानीये" - मेदि० ।
क्षौद्र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಧೂಳು
क्षौद्र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವೈದೇಹನಿಗೆ ಮಾಗಧಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಮಿಶ್ರಜಾತಿಯವನು
L R Vaidya
EnglishAnekartha-Dvani-Manjari
Sanskritमधु
क्ली
मधु, मद्य, क्षौद्र, पुष्परस
मधु मद्यं मधु क्षौद्रं मधु पुष्परसं विदुः ।
verse 1.1.1.8
page 0001
Edgerton Buddhist Hybrid
English(kṣaudra = Skt. honey, or a kind of honey
here possibly adj., of or made by bees? cf. s.v. kṣudra: kṣaudraṃ madhu Mvy 〔5728〕
Av 〔i.187.7〕
〔243.1〕
kṣaudramadhu Karmav 〔45.14〕
in all cases immediately foll. by aneḍakam. Also occurs, as in Skt., as subst. without madhu, e.g. Dbh 〔6.8〕
〔8.11〕
Divy 〔221.11〕
〔551.27〕.)
अभिधानरत्नमाला
Sanskritसारघ
सारघ, माक्षिक, क्षौद्र, मधु, पुष्परस
सारघं माक्षिकं क्षौद्रं मधु पुष्परसस्तथा ॥ ६२१ ॥
verse 2.1.1.621
page 0070
Mahabharata
EnglishKshaudra, name of a caste: XIII, 2584.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritक्षौद्रं, (क्षुद्राभिः पिङ्गलवर्णमक्षिकाभिःसरघाभिर्निर्म्मितम् । क्षुद्र + “क्षुद्राभ्रमरवटर-पादपादञ् ।” ४ । ३ । ११९ । इति अञ् ।)मधु । इत्यमरः । २ । ९ । १०७ ॥
जलम् । इतिमेदिनी ॥
पिङ्गलवर्णक्षुद्रमक्षिकाकृतकपिलवर्ण-मघु । अस्य गुणाः । अतिशीतलत्वम् । लघुत्वम् ।क्लेदनाशित्वम् । घृतयुक्तक्षौद्रञ्चेद्बिषतुल्यत्वञ्च ।इति राजवल्लभः ॥
अपि च ।“माक्षिकाः कपिलाः सूक्ष्माः क्षुद्राख्यास्तत्कृतंमधु ।मुनिभिः क्षौद्रमित्युक्तं तद्वर्णात् कपिलं भवेत् ॥
गुणैर्माक्षिकवत् क्षौद्रं विशेषान्मेहनाशनम् ॥
”इति भावप्रकाशः ॥
क्षौद्रः, (क्षुद्र + अण् ।) चम्पकवृक्षः । इतिशब्दचन्द्रिका ॥
वर्णसङ्करविशेषः । स तु सजा-तीयात् मागध्यां जातः । यथा, --“चतुरो मागधी सूते क्रूरान् मायोपजीविनः ।मांसं स्वादुकरं क्षौद्रं सौगन्ध्यमिति विशुतम् ॥
”इति महाभारते । १३ । ४८ । २२ ॥
“एते मागध्यामायोगवादिभ्यश्चतुर्भ्यः क्रमाज्जा-यन्ते । इत्युपसंहरति चतुर इति । एते चत्वारोवागुरादिना जीवन्तीति मायोपजीविनः ।अन्येऽपि त्तत्वारो मागध्यां विश्रुताः सजाती-यादुत्पद्यन्ते । तेषां नामानि मांसमित्यादि ।मांसं मांसविक्रेतारम् । स्वादुकरं मांसस्यैवसंस्कारकम् । क्षौद्रं सूदं शूद्रमिति पाठत्रयेऽपिशाकाद्यन्नपाककरम् । सौगन्ध्यम् उक्तलक्षणंसैरन्ध्रम् । एकस्यैव मागधस्य एतद्वृत्तिचतुष्टय-मुक्तमिति ज्ञेयम् ।” इति तट्टीकायां नील-कण्ठः ॥
* ॥
क्षुद्रता । इति पाणिनिव्याक-रणम् ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskritक्षौद्र क्षुद्राभिः सरघाभिर्निर्वृत्तम् अण् । “मक्षिकाः कपिलाःसूक्ष्माः क्षुद्राख्यास्तत्कृतं मधु । मुनिभिः क्षौद्रमित्युक्तंतद्वर्णात् कपिलं भवेत्” इति भावप्र० उक्ते १ मधुनिअमरः । “सक्षौद्रपटलैरिव” रघुः । “गुणैर्माक्षिकवत्क्षौद्रं विशेषान्मेहनं परम्” भावप्र० । २ जले मेदि० ।३ चम्पकवृक्षे शब्द च० । ४ क्षितिकणे पांशौ शब्दचि० ५ मागध्यां जाते जातिसङ्करभेदे स्त्री०“चतुरो मागधी सूते क्रूरान् मायोपजीविनः । मांसंस्वादुकरं क्षौद्रं सौगन्ध्यमिति विश्रुतम्” भा० अनु०४८ अ० । क्षुद्रस्य भावः अण् । ६ क्षुद्रतायां ।
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.