| YouTube Channel

क्षेमक (kSemaka)

 
शब्दसागरः
English
क्षेमक
m.
 (-कः) A perfume, commonly Chor.
E.
 कन् added to क्षेम.
Yates
English
क्षेमक (कः) 1.
m.
 A perfume.
Wilson
English
क्षेमक
m.
 (-कः) A perfume, commonly Cor.
E.
 कन् added to क्षेम.
Monier Williams Cologne
English
क्षेमक
m.
 a kind of perfume (= चौर),
L.
N.
 of a Nāga,
MBh.
 i, 1556
of a Rakṣas,
Hariv.
of an attendant of Śiva,
L.
of an old king,
MBh.
 ii, 117
of a son of Alarka (also called Sunītha),
Hariv.
 1749
of a son of Nirāmitra,
MatsyaP.
of the last descendant of Parīkṣit in the Kali-yuga,
VP.
BhP.
 ix, 22, 42
f.
क्षेमक
n.
N.
 of a Varṣa in Plakṣa-dvīpa ruled by Kṣemaka,
VP.
 ii, 4, 5.
Monier Williams 1872
English
क्षेमक, अस्, m. a kind of perfume, = चौर
N. of a Nāga
N. of a Rakṣas
N. of an attendant
of Śiva
N. of an old king
of a son of Alarka
of
the last descendant of Parīkṣit in the Kali-yuga
N.
of a son of Nirāmitra.
Shabdartha Kaustubha
Kannada
क्षेमक
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಬ್ಬ ರಾಕ್ಷಸ
प्रयोगाः - > "एतस्मिन्नेव काले तु पुरीं वाराणसीं नृप । पुण्यां निवेशयामास क्षेमको नाम राक्षसः ॥"
उल्लेखाः - > हरिवं०
क्षेमक
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಚೋರ /ಒಂದು ಸುಗಂಧದ್ರವ್ಯ
क्षेमक
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪ್ಲಕ್ಷದ್ವೀಪದ ಒಂದು ಭಾಗ
Edgerton Buddhist Hybrid
English
Kṣemaka, m. pl. (corresp. to Pali Khemiya), a class of gods: Waldschmidt, Kl. Skt. Texte 4, Mahāsamāj. 〔189.1〕.
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
क्षेमक 2. c) N. eines Krankheitsdämons, Hariv. 9561.
Mahabharata
English
Kshemaka^1, a serpent. § 47 (Sarpanāmak.): I, 35, 1556 (enumeration).
Kshemaka^2, a prince. § 264 (Sabhākriyāp.): II, 4, 117 (waited upon Yudhishṭhira).--§ 554 (Sainyodyogap.): V, 4, 86 (among the princes to whom the Pāṇḍavas ought to send messengers).
पुराणम्
English
क्षेमक १ / KṢEMAKA I. A rākṣasa (giant). In brahmāṇḍa purāṇa, Chapter 2, it is mentioned that this rākṣasa had lived in kāśī and that the King divodāsa killed this rākṣasa and built a city there.
क्षेमक २ / KṢEMAKA II. A serpent (nāga) born to Kaśyapaprajāpati of his wife kadrū. (M.B. Ādi Parva, Chapter 53, Stanza 11).
क्षेमक ३ / KṢEMAKA III. A King who was a luminary in the palace of yudhiṣṭhira. Mention is made in mahābhārata, Udyoga Parva, Chapter 4, Stanza 24, that the pāṇḍavas had sent invitation to this King for the battle of bhārata.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
क्षेमकः,
पुं,
 (क्षेम + स्वार्थे संज्ञायां वा कन् ।)चोरनामगन्धद्रव्यम् । इति जटाधरः ॥
* ॥
नागविशेषः । यथा, --“नागः शङ्खमुखश्चैव तथा कुष्माण्डकोऽपरः ।क्षेमकश्च तथा नागो नागः पिण्डारकस्तथा ॥
”इति महाभारते । १ । ३५ । ११ ॥
जनमेजयवंशोत्पन्नराजविशेषः । यथा, --“शतानीकाद्दुर्द्दमनस्तस्यापत्यं महीनरः ।दण्डपाणिर्निमिस्तस्य क्षेमको भविता यतः ॥
”इति श्रीभागवते । ९ । २२ । ४३ ॥
एतत्पर्य्यन्तं अस्य वंशस्य विश्रान्तिः । परी-क्षिदादयः क्षेमकान्ताः कलेः सहस्रवत्सर-पर्य्यन्तं राजान आसन् । ततः सोमवंशशाखा-न्तरे मगधवंश्या राजानः कलौ बहुकालंस्थिताः । इति श्रीभागवतमतम् ॥
राक्षस-विशेषः । यथा, --“एतस्मिन्नेव काले तु पुरीं वाराणसीं नृप ! ।शून्यां निवेशयामास क्षेमको नाम राक्षसः ॥
”इति हरिवंशे । २९ । ७६ ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
क्षेमक
पु०
 क्षेम--स्वार्थे क । १ चोरनामगन्धद्रव्ये जटा०२ राक्षसभेदे, “एतस्मिन्नेव काले तु पुरीं वाराणसीं नृप!पुण्यां निवेशयामास क्षेमको नाम राक्षसः” हरि० २९ अ०३ पाण्डुवंश्ये नृपभेदे । “दण्डपाणिर्निमिस्तस्य क्षेमकोभविता ततः” इत्युपक्रमे “क्षेमकं प्राप्य राजानं संस्थंप्राप्स्यति तै कलौ” भा० ९, २२, २९ श्लो० ।
Stchoupak
French
क्षेमक-
m.
n.
 d'un Nāga
d'un vieux roi
du dernier descendant de
Parikṣit.