क्षेम (kSema)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 क्षेम mfn.
   (-मः-मा-मं) Happy,  well,  prosperous,  right,  &c.
	 mn.  (-मः-मं)
	 1.
Happiness,  well being.
	 2. Preserving,  protecting,  keeping what is
acquired.
	 3. Final emancipation or eternal happiness.
	 4. The pro-
per term of civil address to Vaisya,  as क्षेममस्ति क्षेमं भवतु Is it well, 
or may it be well,  &c.
	 f.
  (-मा) A name of DURGA.
 E.
  क्षि to remove, 
and मन् Unadi affix
 what removes or destroys sorrow,  &c.

Capeller Eng

English

 क्षे॑म a.
  habitable,  comfortable,  peaceful,  tranquil,  safe.
m.
  resting place,  abode,  home
 security,  tranquillity,  comfort,  welfare, 
enjoyment (opp.    योग exertion,  acquisition). क्षेमं ते hail to thee!
Instr.  sgl.
  & pl.
  safely,  at ease.

Yates

English

 क्षेम (मः-मं) 1.
m.
  n.
  Happiness
 pre-
serving
 a
Vaisya. (मा)
f.
  Final
bliss
Durgā. a. Happy.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

क्षेम 	-	 kSema 	-	 adj.
  	-	  giving rest or ease or security
क्षेम 	-	 kSema 	-	 adj.
  	-	  conferring happiness
क्षेम 	-	 kSema 	-	 adj.
  	-	  habitable
क्षेम 	-	 kSema 	-	 adj.
  	-	  at ease
क्षेम 	-	 kSema 	-	 adj.
  	-	  well
क्षेम 	-	 kSema 	-	 adj.
  	-	  prosperous
क्षेम 	-	 kSema 	-	 adj.
  	-	  comfortable
क्षेम 	-	 kSema 	-	 adj.
  	-	  safe
क्षेम 	-	 kSema 	-	 adj.
  	-	  conferring comfort
क्षेम 	-	 kSema 	-	 m.
  	-	  residing
क्षेम 	-	 kSema 	-	 m.
  	-	  any secure or easy or comfortable state
क्षेम 	-	 kSema 	-	 m.
  	-	  resting
क्षेम 	-	 kSema 	-	 m.
  	-	  basis
क्षेम 	-	 kSema 	-	 m.
  	-	  in security
क्षेम 	-	 kSema 	-	 m.
  	-	  safely
क्षेम 	-	 kSema 	-	 m.
  	-	  Ease or Prosperity
क्षेम 	-	 kSema 	-	 m.
  	-	  kind of perfume
क्षेम 	-	 kSema 	-	 m.
  	-	  weal
क्षेम 	-	 kSema 	-	 m.
  	-	  foundation
क्षेम 	-	 kSema 	-	 m.
  	-	  abiding at ease
क्षेम 	-	 kSema 	-	 m.
  n.
  	-	  happiness
क्षेम 	-	 kSema 	-	 m.
  n.
  	-	  peace
क्षेम 	-	 kSema 	-	 m.
  n.
  	-	  rest
क्षेम 	-	 kSema 	-	 m.
  n.
  	-	  welfare
क्षेम 	-	 kSema 	-	 m.
  n.
  	-	  security
क्षेम 	-	 kSema 	-	 m.
  n.
  	-	  safety
क्षेम 	-	 kSema 	-	 m.
 n.
  	-	  final emancipation
क्षेम 	-	 kSema 	-	 n.
  	-	  tranquillity
क्षेम 	-	 kSema 	-	 n.
  	-	  state of comfort

Wilson

English

 क्षेम
mfn.
   (-मः-मा-मं) Happy,  well,  prosperous,  right,  &c.
mn. 
(-भः-मं)
1 Happiness,  well being.
2 Preserving,  protecting,  keeping what is acquired.
3 Final emancipation or eternal happiness.
4 The proper term of civil address to a Vaiśya,  as क्षेममस्ति,  क्षेमं
भवतु,  Is it well,  or may it be well,  &c.
f.
  (-मा) A name of DURGĀ.
E.
  क्षि to remove,  and मन् Uṇādi affix
 what removes or destroys
sorrow,  &c.

Apte

English

क्षेम [kṣēma],  a.
  [क्षि-मन् Uṇ.*
  1.138]

Conferring happiness,  ease or comfort,  good,  beneficial,  well
 धार्तराष्ट्रा रणे हन्यु- स्तन्मे क्षेमतरं भवेत् Bg.*
  1.46.

Prosperous,  at ease,  comfortable
 विविशुस्ते वनं वीराः क्षेमं निहतकण्टकम् Mb.
 *  3.11.72.

Secure,  happy
 विविक्तक्षेमसेवनम् Bhāg.*
  3.28.3.

मः,  मम् Peace,  happiness,  ease,  welfare,  well-being
 वितन्वति क्षेममदेवमातृकाश्चिराय तस्मिन् कुरवश्चकासति Ki.*
  1.17
 वैश्यं क्षेमं समागम्य (पृच्छेत्) Ms.*
  2.127
 अधुना सर्वजलचराणां क्षेमं भविष्यति Pt.*
  1.

Safety,  security
 क्षेमेण व्रज बान्धवान् Mk.*
  7.7 safely
 Pt.*
  1.146.

Preserving,  protection
 आदिदेशाथ शत्रुघ्नं तेषां क्षेमाय राघवः R.*
  15.6.

Keeping what is acquired
 cf.
   योगक्षेम
 तेषां नित्याभियुक्तानां योगक्षेमं वहाम्यहम् Bg.*
  9.22.

Final beatitude,  eternal happiness.

Basis,  foundation
 क्षेमे तिष्ठाति घृतमुक्षमाणा Av.*
  3. 12.1.

Residence,  resting-place
 Av.*
  13.1.27.

A star,  asterism (नक्षत्र). -मः,  -मा A kind of perfume.-मा An epithet of Durgā. -मम् N.
  of one of the seven वर्षाs in Jambu-dvīpa.  शिवं यवसं सुभद्रं शान्तं क्षेमममृतमभयमिति वर्षाणि Bhāg.*
  5.2.3. Comp.
   -आश्रमः the order of a householder (गार्हस्थ्य)
 वेत्ति ज्ञानविसर्गं च निग्रहानुग्रहं यथा । यथोक्तवृत्तेर्धीरस्य क्षेमाश्रमपदं भवेत् ॥ Mb.
 *  12.66.6. -इन्द्रः N.
  of a celebrated poet of Kashmir (author of ब्रहत्कथा,  भारत- मञ्जरी &c.
 ). -कर,  -कार (also क्षेमंकर) a.
  propitious,  causing peace or security. -शूरः 'A hero in safe-places',  a carpet-knight,  a boaster
 किं क्षेमशूरैर्विबुधैरसंयुगविकत्थनैः Bhāg.*
  1.4.36.

Apte 1890

English

 क्षेम a. [क्षि-मन् Uṇ. 1. 138] 1 Conferring happiness,  ease or comfort,  good,  beneficial,  well
 धार्तराष्ट्रा रणे हन्युस्तन्मे क्षेमतरं भवेत् Bg. 1. 46. 
2 Prosperous,  at ease,  comfortable,  
3 Secure,  happy. 
मः,  
मं 1 Peace,  happiness,  ease,  welfare,  wellbeing
 वितन्वति क्षेममदेवमातृकाश्चिराय तास्मिन् कुरवश्चकासते Ki. 1. 17
 वैश्यं क्षेमं समागम्य (पृच्छेत्) Ms. 2. 127
 अधुना सर्वजलचराणां क्षेमं भविष्यति Pt. 1. 
2 Safety,  security
 क्षेमेण व्रज बांधवान् Mk. 7. 7 safely
 Pt. 1. 146. 
3 Preserving,  protection
 R. 15. 6. 
4 Keeping what is acquired
 cf. योगक्षेम. 
5 Final beatitude,  eternal happiness. 
6 Basis,  foundation. 
7 Residence,  resting-place. 
8 A star,  asterism (नक्षत्र). 
मः A kind of perfume. 
मा An epithet of Durgā. 
Comp. 
कर,  
कार (also क्षेमंकर) a. propitious,  causing peace or security. 

Monier Williams Cologne

English

 क्षे॑म mf(आ)n.  (√ 2. क्षि) habitable

 giving rest or ease or security,  MBh.
  
 R.

 at ease,  prosperous,  safe,  W.
 

 क्षे॑म m.
  basis,  foundation,  VS.
  xviii,  7
 AV.
   iii,  12,  1 and iv,  1,  4
 ŚBr.
   xiii
 KapS.
  i,  46

 residing,  resting,  abiding at ease,  RV.
   x
 AV.
   xiii,  1,  27
 TS.
  iii
 viii

 क्षे॑म mn.  (Ved.   only m.
 
 g. अर्धर्चादि),  safety,  tranquillity,  peace,  rest,  security,  any secure or easy or comfortable state,  weal,  happiness,  RV.
  
 AV.
  
 VS.
 
 Mn.
  
 MBh.
   &c.
   (क्षे॑म & यो॑ग [or प्र-यु॑ज्],  rest and exertion,  enjoying and acquiring,  RV.
  
 VS.
  xxx,  14
 PārGṛ.
 
 MBh.
   xiii,  3081
 cf.
   क्षेम-योग and योग-क्ष्°
 क्षेमं ते,  ‘peace or security may be to thee’ [this is also the polite address to a Vaiśya,  asking him whether his property is secure,  Mn.
   ii,  127],  Śāntiś.
  ii,  18)

 final emancipation,  L.
 

 क्षे॑म m.
  a kind of perfume (=  चण्डा),  L.
 

 Ease or Prosperity (personified as a son of Dharma and Śānti,  VP.
  
 as a son of Titikṣā,  BhP.
   iv,  1,  51)

 N.
  of a prince,  MBh.
   i,  2701
 Divyāv.
  xviii

 of a son of Śuci and father of Su-vrata,  BhP.
   ix,  22,  46

 N.
  of a kind of college (मठ),  Rājat.
  vi,  186

 क्षे॑म m.
  in security,  safely,  R.
 
 Mṛcch.
 Pañcat.
 
 BhP.
  

 (ifc.  with यथा,  R.
  ii,  54,  4)

 क्षे॑म (अम्),  n.
  N.
  of one of the seven Varṣas in Jambū-dvīpa,  BhP.
   v,  20,  3.

Monier Williams 1872

English

 क्षेम क्षेम,  अस्,  आ,  अम् (fr. 2. क्षि),  habit-
able,  giving rest,  giving ease or security or comfort
conferring happiness
 at ease,  prosperous,  safe,  secure, 
well,  happy,  right
 (अस्,  अम्),  m. n. (Ved. always m.)
basis,  foundation
 residence,  place of rest
 abiding
at ease
 safety,  tranquillity,  peace,  rest,  security,  any
secure,  easy or comfortable state,  well-being,  weal, 
happiness (e. g. क्षेमेण,  at ease,  in security, 
safely
 क्षेमे — योगे,  Ved. both in rest and exertion
 — in enjoying and acquiring)
 preserving,  protecting, 
keeping what is acquired
 final emancipation,  eternal
happiness
 (अस्),  m. a kind of perfume (= चण्डा)
ease or prosperity personified as a son of Dharma
and Śānti
 also a son of Titikṣā
 N. of a prince, 
a son of Śuci and father of Suvrata
 N. of a son of
the third Manu Sāvarṇa
 N. of a kind of college or
association [cf. मठ]
 the proper term (according
to Manu II. 127) of civil address to a Vaiśya,  asking
him whether his property is secure
 (आ),  f.,  N. of an
Apsaras
 an epithet of Durgā
 N. of another deity
a kind of perfume
 (अम्),  n.,  N. of one of the seven
Varṣas in Jambu-dvīpa.
—क्षेम-कर,  अस्,  आ,  अम्, 
causing peace and security,  conferring happiness or
good fortune,  propitious.
—क्षेम-कर्ण,  अस्,  m., 
N. of a son of Maheśa,  who composed,  A. D. 1570, 
the work Rāga-mālā.
—क्षेम-कर्मन्,  आ,  आ,  अ, 
one whose work is peace and security,  creating tran-
quillity and security
 (आ),  m.,  N. of a prince.
—क्षेम-काम,  अस्,  आ,  अम्,  Ved. longing for rest.
—क्षेम-कार,  अस्,  ई,  अम्,  granting peace and
security,  conferring happiness or good fortune,  pro-
pitious,  auspicious.
—क्षेम-कुतूहल,  अम्,  n. title
of a medical work of Kṣema-śarman.
—क्षेम-
कृत्,  त्,  त्,  त्,  causing peace and security.
—क्षेम-
गुप्त,  अस्,  m.,  N. of a king of Kāśmīra.
—क्षेमङ्-
कर,  अस्,  ई,  अम्,  promoting well-being,  causing
peace and security,  propitious,  &c.
 (अस्),  m.,  N. of
a king of Trigarta
 N. of a mythical Buddha
 N.
of a son of Brahma-datta (Udayana)
 (ई),  f. the
Brāhmaṇī kite or Coromandel eagle,  considered as a
bird of good omen,  Falco Ponticerianus
 a form of
the goddess Durgā
 N. of another goddess
 N. of
a sister of Kṣemaṅ-kara.
—क्षेम-जित्,  त्,  m.,  N.
of a prince.
—क्षेम-तर,  अस्,  आ,  अम्,  better, 
happier.
—क्षेम-दर्शिन्,  ई,  m.,  N. of a prince of
the Kosalas.
—क्षेमदर्शीय,  अस्,  आ,  अम्,  relating
to this prince.
—क्षेम-धन्वन्,  आ,  m.,  N. of a
prince,  a son of Puṇḍarīka.
—क्षेम-धर्मन्, 
आ,  m.,  N. of a prince.
—क्षेम-धूर्त,  आस्,  m. pl., 
N. of a people.
—क्षेम-धूर्ति,  इस्,  m.,  N. of
a warrior.
—क्षेम-धृत्वन्,  आ,  m.,  N. of a
man with the patronymic Pauṇḍarīka.
—क्षेम-
फला,  see क्षेमा-फला.
—क्षेम-भूमि,  इस्, 
m.,  N. of a prince.
—क्षेम-मूर्ति,  इस्,  m.,  N. of
a prince.
—क्षेम-युक्तम्,  ind. both quietly and
energetically
 in rest and exertion.
—क्षेम-राज, 
अस्,  m.,  N. of a man.
—क्षेम-वत्,  आन्,  अती,  अत्, 
accompanied with tranquillity and security
 prosper-
ous,  happy
 (ती),  f.,  N. of a woman.
—क्षेम-
वृद्धि,  इस्,  m.,  N. of a general of the Śālvas.
—क्षेम-शर्मन्,  आ,  m.,  N. of an author.
—क्षेमादित्य (°म-आद्°),  अस्,  m.,  N. of a man.
—क्षेमाधि (°म-आधि),  इस्,  m.,  N. of a prince
of Mithilā.
—क्षेमा-फला,  f. the tree Ficus
Oppositifolia
 [cf. उदुम्बर।]
—क्षेमारि (°म-
अरि),  इस्,  m.,  N. of a prince of Mithilā,  = क्षेमाधि।
—क्षेमार्चिस् (°म-अर्°),  इस्,  m. = क्षेम-जित्।
—क्षेमेन्द्र (°म-इन्°),  अस्,  m.,  N. of the author
of a list of regents of Kāśmīra
 N. of a lexico-
grapher
 also of the author of a Buddhist work.
—क्षेमेन्द्र-प्रकाश,  अस्,  m.,  N. of a work by
Kṣemendra.

Macdonell

English

 क्षेम kṣé-ma,  a.
  comfortable,  agreeable
 🞄quiet
 safe
 m.
  abode
 place
 rest,  security
 🞄prosperity: -ṃ te,  hail to you! in.  sg. or pl.
  🞄peacefully,  happily,  safe and sound.

Benfey

English

 क्षेम क्षेम,  i. e. 1. or 2. क्षि + म, 
1. adj.
 ,  f.
  मा, 
 1. Safe,  dangerless,  MBh.
3,  488.
 2. Prosperous,  MBh. 3,  15976.
 II. m.
  and n.
 
 1. Safety,  Man.  2,  127.
 2. Well-being,  Rām.  3,  44,  15.
 3. Hap-
piness,  Bhāg. P. 2,  6,  18.
 4. Fortune, 
wealth,  MBh. 13,  3081.
 5. instr. मेण, 
adverbially,  Peacefully,  Mṛcch. 110, 
8
 happily,  Pañc. i. d. 162
 also
क्षेमैस्,  MBh. 13,  1519.
 III. m.
 
 1.
क्षेम,  safety,  happiness,  personified, 
Bhāg. P. 4,  1,  51.
 2. The name of a
prince,  MBh. 1,  2701.
 IV. f.
  मा,  The
name of an Apsaras,  MBh. 1,  4818.
 V.
n.
  The name of one of the divisions of
the continent,  Bhāg. P. 5,  20,  3.
 -- Comp.
 
योग-,  n.
 
 1. Security,  Man.  8,  230.
 2.
Expenses for securing goods (properly, 
for securing a business),  Man.  7,  127.
 3. What serves for giving security of
business (family priests and spiritual
counsellors),  Man.  9,  219. -- Cf.  Goth.
haims
 A.S. ham. 

Apte Hindi

Hindi

क्षेम
वि* - क्षि + भन्
"प्रसन्नता,  सुख और आराम देने वला,  शुभ,  उदार,  राजिसुखी"

क्षेम
वि* - क्षि + भन्
"समृद्ध,  आराम में सुखी"

क्षेम
वि* - क्षि + भन्
"सुरक्षित,  प्रसन्न"

क्षेमः
पुं*
  - क्षि + भन्
"शान्ति,  प्रसन्नता,  आराम,  कल्याण,  कुशलता"

क्षेमः
पुं*
  - क्षि + भन्
"सुरक्षा,  बचाव"

क्षेमः
पुं*
  - क्षि + भन्
"संरक्षण करने वाला,  प्ररक्षा करने वाला"

क्षेमः
पुं*
  - क्षि + भन्
अवाप्त को सुरक्षित रखना

क्षेमः
पुं*
  - क्षि + भन्
"मुक्ति,  शाश्वत,  आनन्द"

क्षेमम्
नपुं*
   - क्षि + भन्
"शान्ति,  प्रसन्नता,  आराम,  कल्याण,  कुशलता"

क्षेमम्
नपुं*
   - क्षि + भन्
"सुरक्षा,  बचाव"

क्षेमम्
नपुं*
   - क्षि + भन्
"संरक्षण करने वाला,  प्ररक्षा करने वाला"

क्षेमम्
नपुं*
   - क्षि + भन्
अवाप्त को सुरक्षित रखना

क्षेमम्
नपुं*
   - क्षि + भन्
"मुक्ति,  शाश्वत,  आनन्द"

क्षेमः
पुं*
  - क्षि + भन्
एकप्रकार का सुगन्ध द्रव्य

Shabdartha Kaustubha

Kannada

क्षेम
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕರಿಯ ಕಚೋರ
निष्पत्तिः - > क्षिणु (हिंसायाम्) - "मन्" (उ० १-१४०)
व्युत्पत्तिः - > क्षिणोति
विस्तारः - > "चण्डा धनहरी क्षेमदुष्पत्रगणहासकाः" - अम० ।
क्षेम
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಧರ್ಮಪುರುಷನಿಂದ ಶಾಂತಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಒಬ್ಬ ಮಗ
प्रयोगाः - > "व्यवसायं प्रजज्ञे वै क्षेमं शान्तिरसूयत"
उल्लेखाः - > विष्णुपु०
क्षेम
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಳಿಂಗ ದೇಶದ ಒಬ್ಬ ದೊರೆ
प्रयोगाः - > "क्षेमोऽग्रतीर्थः कुहरः कलिङ्गेषु नराधिपः"
उल्लेखाः - > भा० आदि० ६७
क्षेम
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದೊರೆತ ವಸ್ತುವನ್ನು ಭದ್ರವಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸುವುದು
क्षेम
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶುಭ /ಮಂಗಳ
निष्पत्तिः - > क्षि (क्षये) - "मन्" (उ० १-१४०)
व्युत्पत्तिः - > क्षयत्यशुभम्
क्षेम
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕುಶಲ /ಮೆಮ್ಮದಿ /ಸುಖ
प्रयोगाः - > "ब्राह्मणं कुशलं पृच्छेत् क्षत्रबन्धुमनामयम् । वैश्यं क्षेमं समागम्य शूद्रमारोग्यमेव च ॥" "आशास्य लाजाञ्जलिहोमभाजा क्षेमाशिषा किञ्चिदशेषहृद्यम्" ।
उल्लेखाः - > मनु० २-१२७,  याद० १३-८६
क्षेम
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ರಕ್ಷಣೆ /ಪಾಲನೆ /ಕಾಪಾಡುವುದು
प्रयोगाः - > "वितन्वति क्षेममदेवमातृकाः चिराय तस्मिन् कुरवश्चकासति"
उल्लेखाः - > किरा० १-१७
विस्तारः - > "क्षेमं कल्याणरक्षयोः" - त्रिकाण्ड० ।
क्षेम
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮೋಕ್ಷ /ಮುಕ್ತಿ
विस्तारः - > "क्षेमं तु मङ्गले । लब्धसंरक्षणे मोक्षे" - हेम० ।
क्षेम
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಕುಶಲವುಳ್ಳ /ಮಂಗಳವುಳ್ಳ
निष्पत्तिः - > "अच्" (५-२-१२७)
व्युत्पत्तिः - > क्षेममस्यास्ति
प्रयोगाः - > "कृताः क्षेमाश्च पन्थानः सुखं गच्छन्ति खेचराः"
उल्लेखाः - > रामा०
क्षेम
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ನೆಮ್ಮದಿಯುಳ್ಳ /ಸುಖವುಳ್ಳ

L R Vaidya

English

 kzema {% (I) a. (f. मा) %} 1. Conferring happiness,  ease or benefit,  धार्तराष्ट्रा रणे हन्युस्तन्मे क्षेमतरं भवेत् Bg.i.45
 2. prosperous,  secure,  happy.

 kzema {% (II) m.n. %} 1. Safety,  peace,  happiness,  well-being,  दधतु वः क्षेमं कटाक्षोर्मयः Git.G.iii.,  वितन्वति क्षेममदेवमातृकाश्चिराय तस्मिन् कुरवश्च्कासते Kir.i.17,  M.ii.127
preserving,  protecting,  R.xv.6
keeping what is acquired,  Cf. योग
final beatitude,  eternal happiness
a kind of perfume.

Bopp

Latin

 क्षेम
1) bonus,  felix,  faustus. SA. 5. 97.
2) m. n. felicitas.
H. 4. 51. BR. 1. 20.

Anekartha-Dvani-Manjari

Sanskrit

अरिष्ट
क्ली
अरिष्ट,  ग्रह,  काक,  निम्ब,  क्षेम
अरिष्टं ग्रहमित्युक्तमरिष्टो बृषभासुरः ।
काकनिम्बावरिष्टौ चारिष्टं क्षेममिहेरितम् ॥ ३५ ॥
verse 1.1.1.35
page 0003

कुशल
क्ली
कुशल,  पर्याप्ति,  शिक्षित,  पुण्य,  क्षेम
पर्याप्तौ शिक्षिते पुण्ये क्षेमे च कुशलध्वनिः ।
verse 2.1.1.11
page 0008

Edgerton Buddhist Hybrid

English

 kṣema,  (1,  as in Skt.,  adj. causing peace and comfort,  or n. comfort: Mv 〔i.302.1〕 kiṃ kṣemaṃ,  what (can we do that) will cause you peace and comfort? In the verse form 〔303.21〕 replaced by kiṃ karoma. Response to a cry of distress
 foll. by kiṃ avidhāvidhaṃ ti krandasi. Senart fails to understand.)
(2) n. of a king of old (= Pali Khema,  oftener Khemaṃkara,  q.v. DPPN): Divy 〔242.5〕 (his capital was Kṣemāvatī,  q.v.)
(3) n. of a Buddha: Mmk 〔365.17〕 (vs,  but submetrical
 one syllable short).

Lanman

English

 kṣéma,  m.
	—1. abode
 place of rest
security
 well-being,  61^8
	—2. possession
kṣeme…yoge,  in possession…in acquisition, 
 i. e. in the enjoyment of what we
have got and in the getting of more.
[√1kṣi 1 and 2: for *ske-ma,  1166: cf.
Goth. haim-s,  ‘village’
 A.S. hām,  Eng.
home,  and -ham in place-names
 perhaps
also κώμη (if for κῴμη?),  ‘village.’]

Sanskrit Tibetan

Tibetan

skyid pa
१) क्षेम २) शम् ३) शर्मन् ४) शात ५) सुख ६) सुखिन् ७) सौख्य

skyid po
१) क्षेम २) सुख ३) सुखिन् ४) सौख्य

dge ba
१) आरिष्ट २) कल्याण ३= कुशल ४) क्षेम ५) पथ्य ६) भद्र ७) भव्य ८) शम् ९) शिव १०) शुभ ११) श्रेयस् १२) साधु १३) सुकृत १४) स्वस्ति १५)

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
श्वःश्रेयसं शुभशिवे कल्याणं श्वोवसीयसं श्रेयः ।
क्षेमं भावुकभविककुशलमङ्गलभद्रमद्रशस्तानि ॥ ८६ ॥
-wordlist-
 
श्वःश्रेयस (क्ली),  शुभ (क्ली),  शिव (क्ली),  कल्याण (क्ली),  श्वोवसीयस् (क्ली),  श्रेयस् (क्ली),  क्षेम (क्ली),  भावुक (क्ली),  भविक (क्ली),  कुशल (क्ली),  मङ्गल (क्ली),  भद्र (क्ली),  मद्र (क्ली),  शस्त (क्ली)

Mahabharata

English

Kshema,  a prince. § 130 (Aṃśāvat.): I,  67,  2701 (among the incarnations from the Krodhavaśa gaṇa).--§ 592 (Saṃśaptakavadhap.): VII,  21,  907 (is slain by Droṇa).

पुराणम्

English

क्षेम / KṢEMA. A King in Ancient india. Mention is made in mahābhārata,  Ādi Parva,  Chapter 67,  Stanza 65,  that this King was the rebirth of the asura krodhavaśa. In the bhārata-battle this King took the side of the pāṇḍavas and was killed by droṇa. (M.B. droṇa Parva,  Chapter 21,  Stanza 53).

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 क्षेमं,  क्ली,
   प्लक्षद्वीपस्य वर्षविशेषः । यथा । “प्लक्षोजम्बुप्रमाणो द्वीपाख्यातिकरो हिरण्मय उत्थितोयत्राग्निरुपास्ते सप्तजिह्वः । तस्याधिपतिः प्रिय-व्रतात्मज इध्मजिह्वः स्वं द्वीपं सप्त वर्षाणिविभज्य सप्तवर्षनामभ्य आत्मजेभ्य आकलय्यस्वयमात्मयोगेनोपरराम । शिवं वयसं सुभद्रंशान्तं क्षेमममृतमभयमिति वर्षाणि ।” इतिश्रीभागवते । ५ । २० । २-३ ॥
 * ॥
 मठविशेषः ।यथा,  --“मर्त्तुं ययौ च वाराहक्षेत्रं यत्राविधायकःश्रीकण्ठक्षेममठयोरासीद्धुष्कपुरान्तिके ॥
”इति राजतरङ्गिण्यां ६ तरङ्गः ॥

 क्षेमः,  पुं,
   क्ली,
   (क्षि क्षये + “अर्त्तिस्तुसुहुसृधृ-क्षीति ।” उणां । १ । १३९ । इति मन् । (कुश-लम् । (यथा,  मनुः । २ । १२७ ।“ब्राह्मणं कुशलं पृच्छेत् क्षत्त्रबन्धुमनामयम् ।वैश्यं क्षेमं समागम्य शूद्रमारोग्यमेव च ॥
”)तद्वति त्रि । इत्यमरः २ । ४ । २६ ॥
 (यथा,  गोःरामायणे । ५ । ८ । १७ ।“कृताः क्षेमाश्च पन्थानः सुखं गच्छन्ति खेचराः ॥
”)लब्धरक्षणम् । इति मेदिनी ॥
 मोक्षः । इतिहेमचन्द्रः ॥

 क्षेमः,  पुं,
   (क्षेमं मङ्गलमस्मिन्नस्तीति । अर्श आद्यच् ।)चोरनामगन्धद्रव्यम् । चण्डानामौषधम् । इतिशब्दरत्नावली मेदिनी च ॥
 धर्म्मेण शान्त्यामुत्-पादितः पुत्त्रः । यथा,  विष्णुपुराणे । १ । ७ । २८ ।“व्यवसायं प्रजज्ञे वै क्षेमं शान्तिरसूयत ।सुखमृद्धिर्यशःकीर्त्तिरित्येते धर्म्मसूनवः ॥
”कलिङ्गदेशस्य राजा । यथा,  --“क्षेमोऽग्रतीर्थः कुहरः कलिङ्गेषु नराधिपः ।मतिमांश्च मनुष्येन्द्र ! ईश्वरश्चेति विश्रुतः ॥
”इति महभारते । १ । ६७ । ६५ ॥
 * ॥
चन्द्रवंशीयशुचिराजपुत्त्रः । यथा,  --“ततः सुतञ्जयाद्बिप्रः शुचिस्तस्य भविष्यति ।क्षेमोऽथ सुव्रतस्तस्माद्धर्म्मसूत्रः सनस्ततः ॥
”इति श्रीभागवते । ९ । २२ । ४७ ॥
 * ॥
लब्धपरिपालनम् । यथा,  --“उपेयादीश्वरञ्चैव योगक्षेमार्थसिद्धये ।स्नात्वा देवान् पितॄं श्चैव तर्पयेदर्च्चयेत्तथा ॥
”इति याज्ञवल्क्यसंहितायामाचाराध्यायः ॥
“तदनन्तरमीश्वरमभिषेकादिगुणयुक्तमन्यं वाश्रीमन्तमकुत्सितं योगक्षेमार्थम् । अलब्धलाभोयोगः । लब्धपरिपालनं क्षेमः तदर्थमुपेयात् ।उपासीत उपेयादित्यनेन सेवां प्रतिषेधति ।वेतनग्रहणेन आज्ञाकरणं सेवा तस्याः श्ववृत्ति-त्वेन निषेधात् ।” इति तट्टीका मिताक्षरा ॥
(यथाच मनुः । ८ । २३० ।“योगक्षेमेऽन्यथा चेत्तु पालो वक्तव्यतामियात् ॥
”)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 क्षेम पु०
  क्षि--मन् । १ चोरनामगन्धद्रव्ये । २ लब्धवस्तुनोरक्षणेपु०  न०
  अर्द्धर्चादि० मेदिनिः । “उपेयादीश्वरञ्चैव योग-क्षेमार्थसिद्धये” याज्ञ० लब्धस्य रक्षणं क्षेमः” आ० त०रघु० । “यन्ता च मे धर्त्ता च ये क्षेमश्चमे” यजु० १८,  ७०, क्षेमः विद्यमान धनादे रक्षणशक्तिः” वेददी० । ३ विद्य-मानसत्ताकस्य वस्तुनः स्वाधिकरणे विशिष्ट बुद्धि नियामकसम्बन्ध विशेष व्यवस्थापने क्षेमिकशब्दे विवृतिः । ४ कुशलेन०  ५ तद्वति त्रि०
  अम० । “गृहाण राज्यं विपुलं क्षेमंनिभृतकण्टकम्” भा० व० २५९७६ श्लो० “कृतःक्षेमःपुनः पन्थाः” भा० व० ४४४ श्लो० “श्वश्रूश्वशुरभर्त्तृणां ममक्षेमास्तु शर्वरी” २९८ अ० । ६ मुक्तौ न०
  हेम० “भविता सहदेवस्य”इत्युपक्रमे “अथ मागधराजानो भाविनोये वदामिते”“ततः श्रुतञ्जयाद्विप्र! शुचिस्तस्य भविष्यति । क्षेमोऽथसुव्रतस्तस्माद्धर्म्मस्तत्र समन्ततः” भा० श० ९,  २२,  ३० अ० उक्तेसहदेववंश्ये ७ नृपभेदे पु०
  । “जन्मसम्पद्विपत्क्षेमंप्रत्यरिः साधकोबधः । मित्रं परममित्रं च” ज्यो० उक्तेस्वजन्मतारावघिके चतुर्थप्रयोदशद्वाविंशे ८ नक्षत्रे च न०
  ।

Capeller

German

 क्षे॑म wohnlich,  ruhig,  behaglich,  erfreulich
m.
  Wohnsitz,  Heim,  Ruhe,  Sicherheit, 
Wohlergehen.  क्षेमं ते Heil dir! Instr.
Sg. u. Pl. in Sicherheit,  wohlbehalten. 

Grassman

German

 kṣéma,  m.,  1〉 sicherer,  behaglicher Wohnsitz [von 1. kṣi],  oft mit sādhú verbunden ({67, 2}
 {639, 8}
 {693, 9})
 2〉 Friede,  Sicherheit (urspr. sicheres Wohnen)
 3〉 Rast,  Behagen
 4〉 Ruhe,  mit dem Gegensatze yóga (prayúj {657, 5}),  d. h. Arbeit.
-as 1〉 {67, 2}
 {846, 6} (von Agni).
-am 1〉 {66, 3}. — 3〉 {950, 7}.
-eṇa 2〉 {55, 4}
 {598, 5}.
-asya 2〉 trā́m {100, 7}
 prasavé {598, 4}. — 4〉 īśiṣe {657, 5}.
-e 2〉 {853, 4}. — 4〉 {391, 5}
 {570, 3}
 {602, 8}
 {915, 10}.
-āsas 1〉 {639, 8}.
-ebhis 1〉 {693, 9}.

Burnouf

French

 क्षेम क्षेम a. bon,  heureux,  de bon augure [en parlant des
ch.]. -- S. m.
  n.
  bonheur,  prospérité
		 conservation d'un bien
acquis.
		 La délivrance finale,  le salut. -- S. f.
  क्षेमा surn. 
de Durgā.
क्षेमक m.
  sorte de parfum. 
क्षेमकार a. (कृ) qui porte bonheur.
क्षेमङ्कर a. mms. -- S. m.
  np. d'un des buddhas idéaux
antérieurs à Śākya muni.
क्षेमफला f.
  ficus oppositifolia,  bot.
क्षेमिन् a. heureux.

Stchoupak

French

 क्षेम-
 a. habitable,  commode,  qui donne la paix et la sécurité 
 m.
 
nt. paix,  tranquillité,  sécurité,  bien-être,  bonheur,  prospérité
(क्षेम- souvent en opposition avec योग-,  la tranquillité et l'action, 
la jouissance et l'acquisition et v. योग-क्।) 
 -अं ते formule de
salut 
 m.
  prospérité personnifiée 
 n.
  de divers personnages 
 nt. un des
sept Varṣa dans le Jambudvīpa 
 -एण -ऐस् à l'aise,  en sécurité 
-आ- f.
  n.
  d'une Apsaras 
 -इन्- a. qui jouit de la paix et de la
sécurité,  sûr,  à l'abri.
°कर- °कर्मन्- °कारक- a. qui confère la paix,  la sécurité,  le
bonheur.
°दर्शिन्- m.
  n.
  d'un prince des Kosala 
 °दर्शीय- a. relatif à ce
prince.
°धन्वन्- m.
  n.
  d'un prince.
°धर्मन्- a. = °कर्मन्-।
°धूर्ति- m.
  n.
  d'un guerrier.
°मूर्ति- m.
  n.
  d'un prince.
°युक्तम् adv. d'une manière prospère.
°वृद्धि- m.
  n.
  d'un chef militaire des Śālva.
°शूर- (héros du temps de paix) m.
  hâbleur.
क्षेमाधि- m.
  n.
  d'un prince de Mithilā.
क्षेमेन्द्र- m.
  n.
  d'un auteur.
क्षेमं-कर- m.
  roi des Trigarta.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.