| YouTube Channel

क्षीरः (kSIraH)

 
Apte
English
क्षीरः [kṣīrḥ] रम् [ram], रम् 1 Milk
हंसो हि क्षीरमादत्ते तन्मिश्रा वर्जयत्यपः
Ś.*
 6.28.
The milky juice or sap of trees, exudation
resin
ये तत्क्षीरस्रुतिसुरभयो दक्षिणेन प्रवृत्ताः
Me.*
 19
Ku.*
 1.9.
Water
तिर्यग्वाहाश्च क्षीरिणः
Rām.*
 2.15.6. -रः See क्षीरस्वामिन्
क्षीराभिधाच्छब्दविद्योपाध्यायात्संभृतश्रुतः Rāj. T.4. 489. -रा -री
N.
 of several plants containing a milky sap. -री A dish prepared with milk (Mar. खीर).Comp. -अदः an infant, a sucking child.
अब्धिः the sea of milk.
the अमृत
भो वैनतेय क्षीराब्धिः प्रारब्धो मथितुं सुरै
Ks.*
 22.186.
˚जः the moon.
the Amṛita or nectar produced at the churning of the sea.
an epithet of Śeṣa.
a pearl. ˚जम् sea-salt. ˚जा, ˚तनया an epithet of Lakṣmī. -आह्वः the pine tree. -उदः
cf.
 [P. VI.3.57 Vārt.]
the sea of milk
क्षीरोदवेलव सफेन- पुञ्जा
Ku.*
 7.26. ˚तनयः, ˚नन्दनः, ˚तनया, ˚सुता an epithet of Lakṣmī. -उत्तरा inspissated milk. -उत्थम् fresh butter.-उदधि
=
 क्षीरोद q. v. above. -ऊर्मिः a wave of the sea of milk
R.*
 4.27. -ओदनः rice boiled with milk
क्षीरौ- दनं पाचयित्वा Bṛi.
Up.*
 3.4.14. -कण्ठः -कण्ठकः a young child (having milk in the throat)
त्वया तत्क्षीरण्कठेन प्राप्त- मारण्यकं व्रतम्
Mv.*
 4.52, 5.11. क्षीरकण्ठाविमौ वत्सौ वत त्वन्मय- जीवितौ Śiva. B.2.24 and 5. -कुण्डम् a milk-pot
कश्चि- द्दुदोह कश्चिच्च क्षीरकुण्डमधारयत्
Ks.*
 63.188. -जम् coagulated milk. -दात्री yielding milk (as a cow). -द्रुमः the Aśvattha tree. -धात्री a wet-nurse. -धिः, -निधिः the sea of milk
इन्दुः क्षीरनिधाविव
R.*
 1.12. -धेनुः
f.
 a milch cow.
नीरम् water and milk.
milk-like water.
a fast embrace. -पः a child. -पाक
a.
 cooked in milk
शतं महिषान् क्षीरपाकमोदनम्
Rv.*
 8.77.1. -पाणः an inhabitant of Uśīnara. (-णम्, -नम्) drinking milk. (-णी) any vessel out of which milk is drunk. -भृत
a.
 supported by milk (as a Gopāla)
receiving wages in the form of milk
गोपः क्षीरभृतो यस्तु
Ms.*
 8.231. -वारिः, -वारिधिः the sea of milk
गत्वा च क्षीरवारिधिम्
Ks.*
 22.188.-विकृतिः
f.
 inspissated milk
any product made from milk (as cheese
&c.
 ).
वृक्षः
N.
 of the four trees न्यग्रोध, उदुम्बर, अश्वत्थ and मधूक.
the glomerous fig-tree. -व्रतम् living upon milk in consequence of a vow.-शरः cream, the skim of milk. -समुद्रः, -सागरः the sea of milk. यथा भगवता ब्रह्मन्मथितः क्षीरसागरः
Bhāg.*
 8.5.11.-सर्पिस्
n.
 ghee (घृत). -सारः butter
क्षीरसारमपनीय शङ्कया स्वीकृतं यदि पलायनं त्वया Udb. -स्निग्ध
a.
 unctuous with milky juice or sap
Ś.*
 3.6. (v.l.) -स्फटिकः a precious stone. -स्वामिन्
m.
 a commentator on the Amarakośa and a grammarian. -हिण्डीरः the foam of milk.
Apte 1890
English
क्षीरः, रं 1 Milk
हंसो हि क्षीरमादत्ते तन्मिश्रा वर्जयत्यपः Ś. 6. 27.
2 The milky juice or sap of trees, exudation
resin
ये तत्क्षीरस्रुतिसुरभयो दक्षिणेन प्रवृत्ताः Me. 107
Ku. 1. 9.
3 Water.
Comp.
अदः an infant, a sucking child.
अब्धिः the sea of milk. °जः {1} the moon. {2} the Amṛta or nectar produced at the churning of the sea. {3} an epithet of Śeṣa. {4} a pearl. °जं sea-salt. °जा, °तनया an epithet of Lakṣmī.
आह्वः the pine tree.
उदः the sea of milk
क्षीरोदवेलेव सफेनपुंजा Ku. 7. 26. °तनयः, °नंदनः the moon. °तनया, °सुता an epithet of Lakṣmī.
उदधि = क्षीरोद q. v. above.
ऊर्मिः a wave of the sea of milk
R. 4. 27.
ओदनः rice boiled with milk
कंठः, कंठकः a young child (having milk in the throat)
त्वया तत्क्षीरकंठेन प्राप्तमारण्यकं व्रतं Mv. 4. 52, 5. 11.
जं coagulated milk.
दात्री yielding milk (as a cow).
द्रुमः the Aśvattha tree.
धात्री a wet-nurse.
धिः,
निधिः the sea of milk
इंदुः क्षीरनिधाविव R. 1. 12.
धेनुः f. a milch cow.
नीरं {1} water and milk. {2} milk-like water. {3} a fast embrace.
पः a child.
पाणः an inhabitant of Uśīnara. (
णं,
नं) drinking milk. (
णी) any vessel out of which milk is drunk.
भृत a. supported by milk (as a Gopāla).
वारिः,
वारिधिः the sea of milk.
विकृतिः f. inspissated milk.
वृक्षः {1} N. of the four trees न्यग्रोध, उदुंबर, अश्वत्थ and मधूक. {2} the glomerous fig-tree.
शरः cream, the skim of milk.
समुद्रः the sea of milk.
सारः butter
क्षीरसारमपनीय शंकया स्वीकृतं यदि पलायनं त्वया Udb.
स्निग्ध a. unctuous with milky juice or sap
Ś. 3. 6.
स्फटिकः a precious stone.
स्वामिन् m. a commentator on the Amarakoṣa.
हिंडीरः the foam of milk.
Apte Hindi
Hindi
क्षीरः
पुं*
 - "घस्यते अद्यसे घस् + ईरन्, उपधालोपः, घस्य ककारः षत्वं च"
दूध
क्षीरः
पुं*
 - "घस्यते अद्यसे घस् + ईरन्, उपधालोपः, घस्य ककारः षत्वं च"
वृक्षों का दूधिया रस
क्षीरः
पुं*
 - "घस्यते अद्यसे घस् + ईरन्, उपधालोपः, घस्य ककारः षत्वं च"
जल
क्षीरः
पुं*
 - घस्+ईरन् उपधालोपः घस्य ककारः षत्वं च
दूध
क्षीरः
पुं*
 - घस्+ईरन् उपधालोपः घस्य ककारः षत्वं च
रस
क्षीरः
पुं*
 - घस्+ईरन् उपधालोपः घस्य ककारः षत्वं च
पानी
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 क्षीरः
noun
क्षुपस्य नामविशेषः ।
"क्षीरः इति नैकेषां क्षीरिणां क्षुपानां नाम वर्तते"
Synonyms:
 क्षीरः
noun
एकः वैयाकरणः ।
"क्षीरस्य उल्लेखः राजतरङ्गिण्यां वर्तते"
Tamil
Tamil
க்ஷீர: : க்ஷீரம் = பால், தண்ணீர்.