| YouTube Channel

क्षारतैल (kSArataila)

 
Monier Williams Cologne
English
क्षार—तैल
n.
 oil cooked with alkaline ingredients,
GāruḍaP.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
क्षारतैलं,
क्ली,
 (क्षारयुतं क्षाराख्यं वा तैलम् ।) पक्व-तैलविशेषः । यथा, --“शुष्कमूलकशुण्ठीनां क्षारो हिङ्गुलनागरम् ।शतपुष्पी वचा कुष्ठं दारु शिग्रु रसाञ्जनम् ॥
सौवर्च्चलं यवक्षारं सामुद्र सैन्धवन्तथा ।भुजग्रन्थि विडं मुस्तं मधु शुक्लं चतुर्गुणम् ॥
मातुलुङ्गरसञ्चैव कदलीरसमेव च ।तैलमेभिर्व्विपक्तव्यं कर्णशूलापहं परम् ॥
बाधिर्य्यं कर्णनादश्च पूयस्रावश्च दारुणः ।पूरणादस्य तैलस्य कृमयः कर्णयोः खिलाः ॥
क्षिप्रं विनाशमायान्ति शशाङ्ककृतशेखर ! ।क्षारतैलमिदं श्रेष्ठं मुखदन्तामयापहम्” ॥
इति गरुडे १९८ अध्यायः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
क्षारतैल
न०
 चक्र० उक्ते कर्णशूलनिवारके १ पक्वतैलभेदे यथा“बालमूलकशुण्ठीनां क्षारी हिङ्गु सनागरम् । शतपु-ष्पवचामुष्कं दारुशिग्रुरसाञ्जनम् । सौवर्च्चलं यवक्षारःसर्जिकोद्भिदसैन्धवम् । भूर्जग्रन्थिविडं मुस्तं मधुशुक्तंचतुर्गुणम् । मातुलुङ्गरसश्चैव कदल्या रस एव च ।तैलमेभिर्विपक्तव्यं कर्णशूलहरं परम् । बाधिर्य्यं कर्ण-नादश्च पूयस्रावश्च दारुणः । पूरणादस्य तैलस्य क्रिमयःकर्णमंश्रिताः । क्षिपं विनाशं गच्छन्ति कृष्णात्रेयस्यशासनात् । क्षारतैलमिदं श्रेष्ठं मुखदन्तामयापहम् ।मधुप्रधानं शुक्तन्तु मधुशुक्तं तथोषरम् । जम्बीरस्य फल-रसं पिप्पलीमूलसंयुतम् । मधुभाण्डे विनिक्षिप्य धान्य-राशौ निधापयेत् । मासेन तज्जातरसं मधुशुक्तमुदाहृ-तम्” । गारुडे १९८० अ० इत्थमेव । तत्रोक्ते निर्लोमता-दिसाधने २ तैलभेदे च यथा“शुक्तिशम्बू कशङ्खानां दीर्घवृन्तात् समुस्ककात् । दग्ध्वाक्षारं समादाय खरमूत्रेण गालयेत् । क्षाराष्टभागं वि-प्रचेत् तैलञ्च सार्षपं बुधः । इदमन्तःपुरे देयं तैलमात्रे-षु पूजितम् । विन्दुरेकः पतेद्यत्र तत्र रोमापुनर्भवः ।मदनादिव्रणे देयमश्विभ्याञ्च विनिर्म्मितम् । अर्शसां कुष्ठ-रोगाणां पामादद्रुविचर्च्चिकाम् । क्षारतैलमिदं श्रेष्ठंसर्वक्लेदहरं परम् ।”