क्षण (kSaNa)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 क्षण (उ) क्षणु r. 8th cl. (क्षणति,  क्षणुते) To kill,  to injure.

 क्षण m.
  (-णः)
	 1. A measure of time equal to thirty Kalas or four minu-
tes.
	 2. A moment.
	 3. A festival.
	 4. Vacation from work,  state of
being unemployed.
	 5. Leisure,  opportunity.
	 6. A certain day of
the fortnight,  as the full,  change,  &c. see पर्ब्बन् 7. Dependence, 
servitude.
	 8. The centre,  the middle.
	 n.
  adv. (-णं) For a moment.
E.
  क्षण् to injure,  affix अच्.

Capeller Eng

English

 क्षण m.
  (n. ) instant,  moment,  little while
 suitable time, 
opportunity of (—°)
 feast.  °—,  abl.
 ,  & instr.
   instantly,  immediately
loc.
  (also doubled) every moment.  — क्षणं कृ wait a moment (also
ग्रह्*) or give an opportunity (also दा)
 क्षणं लभ् find an
opportunity.

Yates

English

 क्षण (णः) 1.
m.
  A measure of time, 
a moment
 a festival
 vacation
leisure
 servitude
 importance
centre. (णं) For a moment.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

क्षण 	-	 kSaNa 	-	 m.
  	-	 second
अप्रधानकील 	-	 apradhAnakIla 	-	 n.
  	-	 secondarykey  [ computer ]
प्रतिक्षणाङ्का 	-	 pratikSaNAGkA 	-	 m.
  	-	 bitspersecond(bps)  [ computer ]
प्रतिप्रमा 	-	 pratipramA 	-	 f.
  	-	 framespersecond(fps)  [ computer ]
प्रत्यङ्का 	-	 pratyaGkA 	-	 m.
  	-	 Gigabitspersecond(Gbps)  [ computer ]
द्वितीयवंशश्रेणिकम् सङ्गणक 	-	 dvitIyavaMzazreNikamsaGgaNaka 	-	 n.
  	-	 second-generationcomputer  [ computer ]
प्रहर्ट्‌स् 	-	 praharT‌s 	-	 n.
  	-	 millionofcyclespersecond(MHz)  [ computer ]
प्रयुतहर्ट्‌स् 	-	 prayutaharT‌s 	-	 n.
  	-	 millionofcyclespersecond(MHz)  [ computer ]
एतद् द्वितीयवारं पश्यन् अस्मि 	-	 etaddvitIyavAraMpazyanasmi 	-	 sent.
  	-	 Iamseeingitforthesecondtime.
द्वितीयवंशश्रेणिकविधिभाषा 	-	 dvitIyavaMzazreNikavidhibhASA 	-	 f.
  	-	 second-generationprogramminglanguage  [ computer ]
पुन एकवारं पायसं परिवेषयतु? 	-	 punaekavAraMpAyasaMpariveSayatu? 	-	 sent.
  	-	 MayIhaveasecondhelpingwith'pAyasam'?
द्वितीयक 	-	  dvitIyaka 	-	 adj.
  	-	 second
द्वितीयूक 	-	  dvitIyUka 	-	 adj.
  	-	 second
प्रथमेतर 	-	  prathametara 	-	 adj.
  	-	 second
विलिप्ता 	-	  viliptA 	-	 f.
  	-	 second
विलिप्तिका 	-	  viliptikA 	-	 f.
  	-	 second
द्वित 	-	  dvita 	-	 m.
  	-	 second
लव 	-	  lava 	-	 m.
  	-	  moment  [ fraction of a second ]
द्वितीय 	-	  dvitIya 	-	 ord. adj.
  	-	 second
अनुमुदते  { अनु- मुद् } 	-	  anumudate  { anu- mud } 	-	 verb 1 	-	 second  [ assist ]

क्षण 	-	 kSaNa 	-	 m.
  n.
  	-	 moment
प्रतिक्षणम् 	-	 pratikSaNam 	-	 indecl.
  	-	 everymoment
प्रतिमुहूर्तम् 	-	 pratimuhUrtam 	-	 indecl.
  	-	 everymoment
किञ्चित्कालम् तिष्ठतु 	-	 kiJcitkAlamtiSThatu 	-	 sent.
  	-	 Waitamoment.
मात्रा 	-	  mAtrA 	-	 f.
  	-	 moment
अवसर 	-	  avasara 	-	 m 	-	 moment
निमेष 	-	  nimeSa 	-	 m.
  	-	 moment
निमिष 	-	  nimiSa 	-	 m.
  	-	 moment
अक्षिनिमेष 	-	  akSinimeSa 	-	 m.
  	-	 moment
लव 	-	  lava 	-	 m.
  	-	 moment  [ fraction of a second ]
वार 	-	  vAra 	-	 m.
  	-	 moment
मुहूर्त 	-	  muhUrta 	-	 m.
 , n.
  	-	 moment
पर्वन् 	-	  parvan 	-	 n.
  	-	 moment
अक्षमात्र 	-	  akSamAtra 	-	 n.
  	-	 moment
मुहुक 	-	  muhuka 	-	 n.
  	-	 moment
मुहूर्तक 	-	  muhUrtaka 	-	 n.
  	-	 moment
विपल 	-	  vipala 	-	 n.
  	-	 moment
वेग 	-	  vega 	-	 m.
  	-	 momentum
क्षणिन् 	-	  kSaNin 	-	 momentary
क्षणिक 	-	  kSaNika 	-	 adj.
  	-	 momentary

क्षण 	-	 kSaNa 	-	 m.
  n.
  	-	 moment
प्रतिक्षणम् 	-	 pratikSaNam 	-	 indecl.
  	-	 everymoment
प्रतिमुहूर्तम् 	-	 pratimuhUrtam 	-	 indecl.
  	-	 everymoment
किञ्चित्कालम् तिष्ठतु 	-	 kiJcitkAlamtiSThatu 	-	 sent.
  	-	 Waitamoment.
मात्रा 	-	  mAtrA 	-	 f.
  	-	  moment
अवसर 	-	  avasara 	-	 m 	-	  moment
निमेष 	-	  nimeSa 	-	 m.
  	-	  moment
निमिष 	-	  nimiSa 	-	 m.
  	-	  moment
अक्षिनिमेष 	-	  akSinimeSa 	-	 m.
  	-	  moment
लव 	-	  lava 	-	 m.
  	-	  moment  [ fraction of a second ]
वार 	-	  vAra 	-	 m.
  	-	  moment
मुहूर्त 	-	  muhUrta 	-	 m.
 , n.
  	-	  moment
पर्वन् 	-	  parvan 	-	 n.
  	-	  moment
अक्षमात्र 	-	  akSamAtra 	-	 n.
  	-	  moment
मुहुक 	-	  muhuka 	-	 n.
  	-	  moment
मुहूर्तक 	-	  muhUrtaka 	-	 n.
  	-	  moment
विपल 	-	  vipala 	-	 n.
  	-	  moment
वेग 	-	  vega 	-	 m.
  	-	  momentum
क्षणिन् 	-	  kSaNin 	-	  momentary
क्षणिक 	-	  kSaNika 	-	 adj.
  	-	  momentary

क्षण 	-	  kSaNa 	-	 m.
  	-	  measure of time  [ 4/5 second or 24/35 second or 4 minutes or 48 minutes ]
विरोधकृत् 	-	  virodhakRt 	-	 m.
  	-	 45th year in Jupiter's cycle of 60 years
राष्ट्रीय राजधान्यां देहल्यां गतदिने पञ्चचत्वारिंशत् डिग्रीसेल्सियस् मितं तापमानम् अभिलेखितम् 	-	  rASTrIya rAjadhAnyAM dehalyAM gatadine paJcacatvAriMzat DigrIselsiyas mitaM tApamAnam abhilekhitam 	-	 sent.
  	-	  In nation's capital Delhi,  a temperature of 45 degree Celsius was recorded yesterday.

क्षण 	-	 kSaNa 	-	 m.
  	-	 second
क्षण 	-	 kSaNa 	-	 m.
  n.
  	-	 moment
क्षण 	-	 kSaNa 	-	 m.
  	-	  leisure
क्षण 	-	 kSaNa 	-	 m.
  	-	  any instantaneous point of time
क्षण 	-	 kSaNa 	-	 m.
  	-	  measure of time  [ 4/5 second or 24/35 second or 4 minutes or 48 minutes ]
क्षण 	-	 kSaNa 	-	 m.
  	-	  leisure moment
क्षण 	-	 kSaNa 	-	 m.
  	-	  centre
क्षण 	-	 kSaNa 	-	 m.
  	-	  festival
क्षण 	-	 kSaNa 	-	 m.
  	-	  middle
क्षण 	-	 kSaNa 	-	 m.
  	-	  certain day of the fortnight
क्षण 	-	 kSaNa 	-	 m.
  	-	  instant
क्षण 	-	 kSaNa 	-	 m.
  	-	  twinkling of an eye
क्षण 	-	 kSaNa 	-	 m.
  	-	  dependence
क्षण 	-	 kSaNa 	-	 m.
  	-	  killing
क्षण 	-	 kSaNa 	-	 m.
  	-	  vacant time
क्षण 	-	 kSaNa 	-	 m.
  (n. ) 	-	  phase
क्षण 	-	 kSaNa 	-	 n.
  	-	  every moment
क्षण 	-	 kSaNa 	-	 n.
  	-	  a while
क्षण 	-	 kSaNa 	-	 n.
  	-	  in a moment
क्षण 	-	 kSaNa 	-	 n.
  	-	  every instant

Wilson

English

 क्षण (उ) क्षणु r. 8th cl. (क्षणति क्षणुते) To kill,  to
injure.

 क्षण
m.
  (-णः)
1 A measure of time,  equal to thirty Kalās or four minutes.
2 A moment.
3 A festival.
4 Vacation from work,  state of being unemployed.
5 Leisure,  opportunity.
6 A certain day of the fortnight,  as the full,  change,  &c. see पर्वन्.
7 Dependence,  servitude.
8 The centre,  the middle.
n.
  adv. (-णं) For a moment.
E.
  क्षण to injure,  affix अच्.

Apte

English

क्षणः [kṣaṇḥ] णम् [ṇam],  णम् [क्षणोति दुःखं क्षण्-अच्]

An instant,  moment,  measure of time equal to 4/5 of a second
 न हि कश्चित्क्षणमपि Bg.*
  3.5
 क्षणमात्रमृषिस्तस्थौ सुप्तमीन इव ह्रदः R.*
  1.73
2.6
 Me.*
  26
 क्षणमवतिष्ठस्व wait a moment.

Leisure
 अहमपि लब्धक्षणः स्वगेहं गच्छामि M.*
  1
 Pt.*
  1.138
 गृहीतः क्षणः Ś.*
  2 'my leisure is at your disposal' i. e.  I pledge my word to do your work.

A fit moment or opportunity
 रहो नास्ति क्षणो नास्ति नास्ति प्रार्थयिता नरः Pt.*
  1.138
 Me.*
  64
 अधिगतक्षणः Dk.*
  147.

An auspicious or lucky moment.

A festival,  joy,  delight
 तदेव वीरो$भिजगाम तोरणं कृतक्षणः काल इव प्रजाक्षये Rām.*
  5.47.38.

Dependence,  servitude.

The centre,  the middle.

A certain day of the fortnight (as the full moon).

Rule,  resolution
 गन्तुं भूमीं कृतक्षणाः Mb.
 *  1.64.51. (In comp.
  क्षण is translated by 'momentary',  'temporary'. क्षणात्,  -क्षणेन् in a moment,  at once,  immediately). -क्षणेक्षणे ind.
  Every instant,  moment
 क्षणेक्षणे यन्नवतामुपैति तदेव रूपं रमणीयतायाः आरब्धै- र्व्यसनैर्भूम्ना क्षीणकोशः क्षणे क्षणे Rāj. T.5.166. Comp.
   -अन्तरे ind.
  the next moment,  after a little while.-अर्धम् half a moment,  small space of time. -क्षेपः a momentary delay. -दः an astrologer.

(दम्) night-blindness.

water.

(दा) night
 क्षणादथैष क्षणदापतिप्रभः N.*
  1.67
 R.*
  8.74
16.45
 Śi.*
  3.53.

turmeric. ˚करः,  ˚पतिः the moon
 उदिते क्षणदाकरे Śi.*
  9.7. ˚चरः a night-walker,  a demon
 सानुप्लवः प्रभुरपि क्षणदाचराणां R.*
  13.75. ˚आन्ध्यम् night-blindness,  nyctalopsis. -द्युतिःf.  -प्रकाशा,  -प्रभा lightning. -निःश्वासः the porpoise.-भङ्गवादः the doctrine of the continual decay of things (Buddh.)
 Bādarāyaṇa 2.1.18. -भङ्गुर a.
  transient,  frail,  perishable
 मृगतृष्णासमं वीक्ष्य संसारं क्षणभङ्गुरम् H.*
  4. 13. -मात्रम् ind.
  for a moment
 क्षणमात्रमृषिस्तस्थौ सुप्त- मीन इव ह्रदः R.*
  1.73. -रामिन् m.
  a pigeon.  -विध्वंसिन्a.  perishable in a moment. (m.  ) a class of atheistic philosophers who deny the continued identity of any part of nature,  and maintain that the universe perishes and undergoes a new creation every instant. -वीर्यम् an auspicious moment (क्षण,  मुहूर्त).

Apte 1890

English

 क्षणः,  
णं [क्षणोति दुःखं क्षण्-अच्] 1 An instant,  moment,  measure of time equal to 4/5 of a second
 क्षणमात्रमृषिस्तस्थौ सुप्तमीन इव ह्रदः R. 1. 73
 2. 60
 Me. 26
 क्षणमवतिष्ठस्व wait a moment. 
2 Leisure
 अहमपि लब्धक्षणः स्वगेहं गच्छामि M. 1
 Pt. 1. 138
 गृहीतः क्षणः Ś. 2 ‘my leisure is at your disposal’ i. e. I pledge my word to do your work. 
3 A fit moment or opportunity
 रहो नास्ति क्षणो नास्ति नास्ति प्रार्थयिता नरः Pt. 1. 138
 Me. 62
 अधिगतक्षणः Dk. 147. 
4 An auspicious or lucky moment. 
5 A festival,  joy,  delight. 
6 Dependence,  servitude. 
7 The centre,  the middle. 
8 A certain day of the fortnight (as the full moon). (In comp. क्षण is translated by ‘momentary’,  ‘temporary.’ क्षणात्,  
क्षणेन in a moment,  at once,  immediately). 
Comp. 
अंतरे ind. the next moment,  after a little while. 
क्षेपः a momentary delay. 
दः an astrologer. (
दं) {1} night-blindness. {2} water. (
दा) {1} night
 क्षणादथैष क्षणदापतिप्रभः N. 1. 67
 R. 8. 74
 16. 45
 Śi. 3. 53. {2} turmeric. °करः,  °पतिः the moon
 Śi. 9. 70. °चरः a night-walker,  a demon
 सानुप्लवः प्रभुरपि क्षणदाचराणां R. 13. 75. °आंध्यं night-blindness,  nyctalopsis. 
द्युतिः f.,  
प्रकाशा,  
प्रभा lightning. 
निःश्वासः the porpoise. 
भंगुर a. transient,  frail,  perishable
 H. 4. 130. 
मात्रं ind. for a moment. 
रामिन् m. a pigeon. 
विध्वंसिन् a. perishable in a moment. (
m.) a class of atheistic philosophers who deny the continued identity of any part of nature,  and maintain that the universe perishes and undergoes a new creation every instant. 

Monier Williams Cologne

English

 1. क्षण m.
  any instantaneous point of time,  instant,  twinkling of an eye,  moment,  Nal.
 
 Śak.
 
 Ragh.
  &c.
  

 a moment regarded as a measure of time (equal to thirty Kalās or four minutes,  L.
 
 or (in astron.
  ) to 48 minutes,  VarBṛS.
  &c.
  
 or 4/5 or 24/35 seconds,  BhP.
   iii,  11,  7 and 8)

 a leisure moment,  vacant time,  leisure (e.g. क्षणं-√ कृ,  to have leisure for,  wait patiently for,  MBh.
  
 cf.
   कृत-क्षण)

 a fit or suitable moment,  opportunity (क्षणं-√ कृ,  to give an opportunity,  MBh.
   iv,  666
 cf.
   दत्त-क्षण and लब्ध-क्ष्°)

 a festival,  Megh.
 
 Daś.
 
 BhP.
   iii,  3,  21

 a certain day of the fortnight (as the full moon,  change of the moon,  &c.
  ),  Sarvad.
 

 dependence,  L.
 

 the centre,  middle,  L.
 

 क्षण n.
  an instant,  moment,  Bhartṛ.
  (=  Subh.
 )

 क्षण n.
  in a moment,  Ragh.
  xii,  36
 Śāntiś.
  (cf.   तत्-क्षणम्)

 क्षण n.
  ततः क्षणात् (=  तत्-क्षणात्,  q.v.),  immediately upon that,  Kathās.
 

 क्षणात्-क्षणात्,  in this moment - in that moment,  Rājat.
  viii,  898

 क्षण n.
  क्षणे क्षणे,  every instant,  every moment,  Rājat.
  v,  165 and 337.

 क्षण 2a °णतु,  °णन,  &c.
   See √ क्षन्.

 2. क्षण m.
  killing (=  māraṇa),  Gal.
 

Monier Williams 1872

English

 क्षण क्षण,  अस्,  अम्,  m. n. (said to be a
corruption of ईक्षण,  a glance,  and not used in the
earlier literature
 native lexicographers make this
word m. only),  any instantaneous point of time,  an
instant,  the twinkling of an eye,  a moment (e. g.
क्षणम्,  acc.,  or क्षणेन,  inst. for an instant,  in
a moment
 क्षणात्,  abl. after an instant,  immedi-
ately,  directly,  at once
 क्षणे क्षणे,  every instant, 
every moment
 तत्-क्षणम्,  that very moment, 
in that same moment,  immediately
 तत्-क्षणात्, 
immediately upon that)
 a moment regarded as a
measure of time,  equal to thirty Kalas or four minutes, 
or according to other authorities equal to (4/5) or (2/3) (4/5)
seconds
 a leisure moment,  a vacant instant,  leisure, 
(क्षणं कृ,  to have leisure for,  wait patiently for
cf. कृत-क्षण)
 a fit or suitable moment,  an
opportunity,  (क्षणं कृ or दा,  to give an oppor-
tunity)
 a festival
 a certain day of the fortnight,  as
the full moon,  change of the moon,  &c.
 dependance, 
servitude
 the centre,  the middle.
—क्षण-क्षेप, 
अस्,  m. a momentary delay.
—क्षण-द,  अस्,  m. an
astrologer
 (आ),  f. night (giving leisure)
 turmeric
(अम्),  n. night-blindness
 water.
—क्षणदा-कर, 
अस्,  m. the moon.
—क्षणदा-चर,  अस्,  ई,  m. f. a
night-walker,  a Rakṣas,  a fiend,  a goblin.
—क्ष-
णदान्ध्य (°द-आन्°),  अम्,  n. night-blindness,  nycta-
lopsis
 [cf. क्षपान्ध्य,  नक्तान्ध्य।]
—क्षण-
दृष्ट,  अस्,  आ,  अम्,  momentarily visible,  seen for
an instant.
—क्षण-द्युति,  इस्,  f. momentary flash, 
lightning
 [cf. अचिर-द्युति and क्षण-प्रभा।]
—क्षण-निश्वास,  अस्,  m. a porpoise,  the Gangetic
porpoise.
—क्षण-प्रकाशा,  f. lightning.
—क्ष-
ण-प्रभ,  अस्,  आ,  अम्,  gleaming or flashing for an
instant
 (आ),  f. lightning.
—क्षण-भङ्गुर,  अस्, 
आ,  अम्,  perishing in an instant,  transient,  frail,  perish-
able.
—क्षण-भूत,  अस्,  आ,  अम्,  momentary,  short-
lived.
—क्षण-मात्रम्,  ind. for an instant merely, 
only for a moment.
—क्षण-मात्रानुरागिन् (°त्र-
अन्°),  ई,  इणी,  इ,  one whose affection lasts only a mo-
ment.
—क्षण-रामिन्,  ई,  m. a pigeon.
—क्षण-
विघ्न,  अम्,  n. a momentary hindrance.
—क्षण-
विध्वंसिन्,  ई,  इनी,  इ,  collapsing or perishing in a
moment
 (ई),  m. the name of a sect of atheistic
philosophers who deny the continued identity of any
part of nature,  and maintain that the universe perishes
and undergoes a new creation every instant.
—क्ष-
णान्तर (°ण-अन्°),  अम्,  n. the interval of a moment
(ए),  ind. after a little while,  the next moment,  there-
upon.
—क्षणार्ध (°ण-अर्°),  अम्,  n. half the
measure of time called Kṣaṇa,  half a moment,  a
small space of time.

Macdonell

English

 क्षण kṣaṇ-a,  m.
  (n. ¹) moment
 opportunity
 🞄leisure
 joyful moment,  festival: -m,  for or 🞄in a moment
 °—,  in. ,  ab. in a moment,  immediately
 🞄lc. every moment
 kṣaṇāt-kṣaṇāt,  at one moment — at another
 kṣaṇaṃ -kṛ,  wait a moment
 give any one (g.) an 🞄opportunity (also dā)
 -ṃ labh,  find an opportunity.

Benfey

English

 क्षण क्षण (probably for ईक्षण, 
i. e. ईक्ष् + अन),  m.
  and n.
 
 1. A moment, 
Nal. 5,  1
 2. A measure of time = 4
minutes,  Bhāg. P. 3,  11,  7.
 3. Leisure, 
Mālav. 8,  9.
 4. Opportunity,  MBh.
4,  666.
 5. A festival,  Bhāg. P. 3,  3,  21.
 6. Loc. णे and abl. णात्, 
 a. In an
instant,  Rām.  2,  42,  44
 Man.  11,  246
 b. After a moment,  Nal. 2,  3
 Rām.  3, 
50,  5.
 7. क्षणेक्षणे,  Every moment, 
Rājat. 5,  165.
 -- Comp.
 
किम्-,  adj.
  one
who disregards a moment,  Hit. ii. d. 87.
कृत-,  adj.
 ,  f.
  णा,  expecting impatient-
ly,  MBh. 1,  778. तत्क्षणम्,  i. e. तद्
-क्षण + म्,  and °णात्,  adv. instantly, 
Pañc. 69,  20
 Rām.  1,  55,  4. वस्तु
-क्षणात् (abl.),  when there is given an
opportunity,  Rājat. 5,  378.
स-,  adj.
 
being at leisure,  Bhāg. P. 1,  1,  21.
स्वयंवर-कृत-,  adj.
  having fixed
the moment for the choosing a husband.

Apte Hindi

Hindi

क्षणः
पुं*
  - क्षण् + अच्
"लमहा,  निमेष,  एक सैकंड से ४।५ भाग के बराबर समय की माप"

क्षणः
पुं*
  - क्षण् + अच्
अवकाश

क्षणः
पुं*
  - क्षण् + अच्
उपयुक्त क्षण या अवसर

क्षणः
पुं*
  - क्षण् + अच्
"उत्सव,  हर्ष,  खुशी"

क्षणः
पुं*
  - क्षण् + अच्
"आश्रय,  दासता"

क्षणः
पुं*
  - क्षण् + अच्
"केन्द्र,  मध्यभाग"

क्षणम्
नपुं*
   - क्षण् + अच्
"लमहा,  निमेष,  एक सैकंड से ४।५ भाग के बराबर समय की माप"

क्षणम्
नपुं*
   - क्षण् + अच्
अवकाश

क्षणम्
नपुं*
   - क्षण् + अच्
उपयुक्त क्षण या अवसर

क्षणम्
नपुं*
   - क्षण् + अच्
"उत्सव,  हर्ष,  खुशी"

क्षणम्
नपुं*
   - क्षण् + अच्
"आश्रय,  दासता"

क्षणम्
नपुं*
   - क्षण् + अच्
"केन्द्र,  मध्यभाग"

क्षणः
पुं*
  - क्षण्+अच्
"निर्णय,  सङ्कल्प"

क्षणम्
नपुं*
   - क्षण्+अच्
"निर्णय,  सङ्कल्प"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

क्षण
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಉತ್ಸವ /ಹಬ್ಬ /ಸಂತೋಷದ ಕಾಲ
निष्पत्तिः - > क्षणु (हिंसायाम्) - "अच्" (३-१-१३४)
व्युत्पत्तिः - > क्षणोति दुःखम्
प्रयोगाः - > "क्षणं क्षणोत्क्षिप्तगजेन्द्रकृत्तिना स्फुटोपमं भूतिसितेन शम्भुना"
उल्लेखाः - > माघ० १-४
क्षण
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಂದು ಮುಹೂರ್ತದ ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ಒಂದು ಭಾಗ /ನಾಲ್ಕು ನಿಮೇಷಗಳ ಕಾಲ
प्रयोगाः - > "इति विज्ञापितो राज्ञा ध्नानस्तिमितलोचनः । क्षणमात्रमृषिस्तस्थौ सुप्तमीन इव ह्रदः ॥"
उल्लेखाः - > रघु० १-७३
क्षण
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬಿಡುವು /ವಿರಾಮ /ಪುರುಸತ್ತು /ಅವಕಾಶ
प्रयोगाः - > "अहमपि लब्धक्षणः स्वगेहं गच्छामि"
उल्लेखाः - > माल० १
क्षण
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪ್ರಶಸ್ತವಾದ ಮುಹೂರ್ತ
क्षण
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕೆಲಸವಿಲ್ಲದಿರುವಿಕೆ /ಯಾವ ಕಾರ್ಯವೂ ಇಲ್ಲದಿರುವಿಕೆ
क्षण
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮಧ್ಯಭಾಗ
क्षण
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪರತಂತ್ರತೆ /ಇತರರಿಗೆ ಅಧೀನನಾಗಿರುವಿಕೆ
क्षण
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನಿಮೇಷಕಾಲದ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಒಂದು ಭಾಗ
क्षण
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪರಮಾಣು
क्षण
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಂದು ಪರ್ವಕಾಲ
क्षण
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಂದು ಮುಹೂರ್ತ ಕಾಲ
प्रयोगाः - > "तदाकुलोऽसौ कुलदैवतस्य स्मृतिं ततान क्षणमेकतानः"
उल्लेखाः - > नैष० १०-६९
विस्तारः - > "क्षणः कालविशेषे स्यात्पर्वण्यवसरे महे । व्यापारविकलत्वे च परतन्त्रत्वमध्ययोः" - हेम० ।
क्षण
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ಒಂದು ಸಮಯದಲ್ಲಿ /ಒಂದು ಮುಹೂರ್ತಕಾಲದಲ್ಲಿ
प्रयोगाः - > "संरम्भं मैथिलीहासः क्षणसौम्यां निनाय ताम्"
उल्लेखाः - > रघु० १२-३६

L R Vaidya

English

 kzaRa {% m.n. %} 1. An instant,  a measure of time equal to 4/5 of a second,  क्षणमात्रमृषिस्तस्यौ सुप्तमीन इव ह्रदः R.i.73,  ii.60,  Megh.i.26,  M.viii.344
leisure,  अहमपि लब्धक्षणः स्वगेहं गच्छामि Mal.i.
a fit moment,  an opportunity,  रहो नास्ति क्षणो नास्ति नास्ति प्रार्थयिता नरः Panch.i.,  Megh.i.62
a festival,  joy
an auspicious or lucky moment
dependence,  servitude
the centre,  the middle.

Bopp

Latin

 क्षण m.
1) pars temporis definita,  Wils. «equal to thirty
Calas or four minutes».
2) momentum. - Acc. क्षणम्
Adv. per momentum. BHAR. suppl. 7. Lass. 2. 7. Instr.
क्षणेन statim. H. 4. 10. N. 2. 3. (Pottius recte,  ut mihi
videtur,  hoc vocabulum explicat ex ईक्षण,  abjecto ई
respicias nostrum Augenblick.)

Anekartha-Dvani-Manjari

Sanskrit

क्षण
पु
क्षण,  उत्सव,  प्रकोष्ठ,  मुहूर्त,  नियम,  व्यवस्था,  समय
उत्सवे च प्रकोष्ठे च मुहूर्ते नियमे तथा ।
क्षणशब्दो व्यवस्थायां समयेऽपि निगद्यते ॥ ४७ ॥
verse 1.1.1.47
page 0004

Edgerton Buddhist Hybrid

English

 kṣaṇa,  m. (= Pali khaṇa),  birth under favorable conditions. There are 8 akṣaṇa (q.v.) but only 1 kṣaṇa,  viz.,  birth as a man in the ‘middle region’,  where a Buddha is to be expected,  at a time when he is born,  and with the mental capacity to assimilate his doctrine (Pali AN 〔iv.227.8 ff.〕): Mv 〔ii.363.4〕 kṣaṇaṃ (acc.) ekaṃ buddhotpādaṃ suśobhanam
 Suv 〔41.(13—)14(—15)〕 (bhavantu aṣṭākṣaṇavītivṛttāḥ,  so read) āsādayantu kṣaṇarājam (the supreme favorable birth) uttamaṃ,  (labhantu buddhehi samāgamaṃ sadā)
 Śikṣ 〔2.4〕
 〔114.15〕 kṣaṇasampad,  the good luck of (this) favorable birth
 〔282.1〕 kṣaṇa-gati-pratilabdhena having obtained the lot of …
 Kv 〔18.19〕 sarvakṣaṇopapannāḥ sattvā(ḥ),  all creatures born under (the described) favorable conditions,  cf. Sūtrāl. 〔xiii.10〕 kṣaṇopapatti.(In Mv 〔ii.378.1〕 Senart kṣaṇāṃś ca,  but keep kṣaṇāc ca with mss.,  and instantly.) Once,  however,  kṣaṇa in this sense seems to be [Page198-b] pluralized: Mv 〔ii.392.5—6〕 so akṣaṇāni parivarjayitvā,  kṣaṇā ca tasya bhavanti viśiṣṭā (but mss. bhavati viśiṣṭo,  taking kṣaṇā as n. sg.,  〔§ 8.24〕)
 the same vs Śikṣ 〔306.1〕 even makes 8 kṣaṇa,  obviously as mechanical pendant to the 8 akṣaṇa
 so akṣaṇaṃ vai vijahāti sarvaṃ,  aṣṭakṣaṇāś cāsya viśiṣṭa bhonti. This is a secondary distortion. In LV 〔327.12〕 dullabho 'dya labhitaḥ kṣaṇavaro amṛto,  today has been obtained the immortal (nectar-like?) excellent favorable birth that is hard to obtain,  followed by 13 … varjitā (a)kṣaṇaduḥkhā asurasurapure,  avoided the pains of unfavorable births in the cities of asuras and gods
 evidently both kṣaṇa and akṣaṇa (the latter includes birth as a god!) are used in their standard meanings
 but here the use of kṣaṇa is not strictly logical,  since the Bodhisattva himself is speaking! [In Divy 〔76.25〕
 〔465.23〕 read kṣūṇa,  q.v.]

Lanman

English

 kṣaṇa,  m. instant
 moment
 -eṇa,  -āt, 
as advs [1112b,  1114b],  instantly. [prob.
‘the time of a glance, ’ a shortened form
of īkṣ-aṇa,  ‘glance’: for mg,  cf. Eng.
“in the twinkling of an eye, ” and Ger.
Augen-blick,  ‘glance of an eye,  i. e. moment.
’]

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 क्षण pw II,  S. 120,  Sp. 1,  Z. 2 lies क्षणे क्षणे. — 2. क्षणेषु sogleich,  alsbald,  R. 6,  55,  19.

 क्षण m. ° = Yama,  S I,  259,  1. — ° = सुसुख,  night,  Vās. 173,  5.

Sanskrit Tibetan

Tibetan

skabs
१) अधिकार २) अन्तर ३) अवकाश ४) अवतार ५) अवसर ६) आकाश ७) करण ८) काण्ड ९) क्षण १०) दशा ११) परिच्छेद १२) प्रकरण १३) प्रकृत १४) प्रक्रन्त १५) प्रसर १६) प्रस्ताव १७) वार १८) वितानाय १९)

khom pa
क्षण

skad cig gcig
क्षण

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
क्षणस्तैः पञ्चदशभिः क्षणैः षड्भिस्तु नाडिका ।
सा धारिका च घटिका मुहूर्तस्तद्द्वयेन च ॥ १३७ ॥
-wordlist-
 
क्षण (पुं),  नाडिका (स्त्री),  धारिका (स्त्री),  घटिका (स्त्री),  मुहूर्त (पुंक्ली)

--source--
 
आलिङ्गनं परिष्वङ्गः संश्लेष उपगूहनम् ।
अङ्कपाली परीरम्भः क्रोडिकृतिरथोत्सवे ॥ १५०७ ॥
महः क्षणोद्धवोद्धर्षा मेलके सङ्गसङ्गमौ ।
-wordlist-
 
आलिङ्गन (क्ली),  परिष्वङ्ग (पुं),  संश्लेष (पुं),  उपगूहन (क्ली),  अङ्कपाली (स्त्री),  परीरम्भ (पुं),  क्रोडीकृति (स्त्री),  उत्सव (पुं),  मह (पुं),  क्षण (पुं),  उद्धव (पुं),  उद्धर्ष (पुं),  मेलक (पुं),  सङ्ग (पुं),  सङ्गम (पुंक्ली)

--source--
 
विघ्नेऽन्तरायप्रत्यूहव्यवायाः समये क्षणः ।
वेला वाराववसरः प्रस्तावः प्रक्रमान्तरम् ॥ १५०९ ॥
-wordlist-
 
विघ्न (पुं),  अन्तराय (पुं),  प्रत्यूह (पुं),  व्यवाय (पुं),  समय (पुं),  क्षण (पुं),  वेला (स्त्री),  वार (पुंक्ली),  अवसर (पुं),  प्रस्ताव (पुं),  प्रक्रम (पुं),  अन्तर (क्ली)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

वार
वार,  अवसर,  क्षण
उद्घात उक्तः प्रस्तावो वारश्चावसरः क्षणः ।
verse 4.1.1.750
page 0086

उत्सव
उत्सव,  महस्,  क्षण
दोला प्रेङ्खोलनं प्रेङ्खा उत्सवः स्यान्महः क्षणः ॥ ७६३ ॥
verse 4.1.1.763
page 0087

वितान
वितान,  विस्तार,  कदक,  शून्य,  क्रतु,  क्षण
विस्तारे कदके शून्ये वितानं स्यात्क्रतौ क्षणे ॥ ८४८ ॥
verse 5.1.1.848
page 0097

क्षण
क्षण,  कालविशेष,  अवसर,  अव्यापार,  पारतन्त्र्य,  मध्य,  उत्सव
कालविशेषेऽवसरेऽव्यापारे पारतन्त्र्ये च ।
मध्ये तथोत्सवे च क्षणशब्दः कथ्यते सद्भिः ॥ ८५१ ॥
verse 5.1.1.851
page 0097

वैजयन्तीकोषः

Sanskrit

Word: क्षणः
Root: क्षण
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ पञ्चदश लेशाः
Meaning(s):
⇒ Space of 16 leshas
Shloka(s):
2|1|54|1 ► लेशो लेशाः पञ्चदश क्षणो नाडी तु षट् क्षणाः। (अन्तरिक्षकाण्डः/ज्योतिरध्यायः)
Synonym(s):
➠ 2|1|54|1 ⇢ क्षणः (क्षण) (पुं) ⇒ Space of 16 leshas ⇒ पञ्चदश लेशाः
Related word(s):
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ लेशः
जातिः ➡ कालः
    

Tamil

க்ஷண : க்ஷணம் = நொடிப்பொழுது,  ஓய்வு,  தருணம்,  மையம்,  மகிழ்ச்சி.

Mahabharata

English

Kshaṇa = Sūrya (the Sun): III,  150.--Do., ^2 pl. (ºāḥ) = Śiva (1000 names^2).

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 क्षण,  द ञ उ वधे । इति कविकल्पद्रुमः । (तनां-उभं-सकं-सेट ।) द ञ,  क्षणोति क्षणुते । उक्षणित्वा क्षत्वा । इति दुर्गादासः ॥

 क्षणः,  पुं,
   (क्षणोति हन्ति नाशयति वा सर्व्वं यथा-कालं आयुरवसाने वा । काल एव युगान्ते सर्व्व-मात्मसात् करोतीत्यर्थः । स एवांशभेदेन नाना-ख्यो भवतीत्यर्थः ।) त्रिंशत्कलापरिमितकालः ।स च दशपलपरिमितः । (निमेषक्रियावच्छिन्नस्यकालस्य चतुर्थभागः । यथा,  --“आयुषः क्षण एकोऽपि न लभ्यः स्वर्णकोटिभिः ॥
सचेत्तु विफलो याति का नो हानिस्ततोऽधिका” ॥
इति शब्दार्थचिन्तामणिः । अपि च ।“क्वचिद्रुष्टः क्वचित्तुष्टो रुष्टस्तुष्टः क्षणे क्षणे ।अव्यवस्थितचित्तस्य प्रसादोऽपि भयावहः” ॥
इति शिष्टोपदेशः ॥
 क्षणोति दुःखं नाशयतिउत्सवकाले । क्षण्-वधे- + अच् ।) उत्सवः ।(यथा,  माघे १ । ४ ।“नवानधोऽधो वृहतः पयोधरान्समूढकर्पूरपरागपाण्डरम् ।क्षणं क्षणोत्क्षिप्तगजेन्द्रकृत्तिनास्फुटोपमं भूतिसितेन शम्भुना” ॥
)निर्व्यापारस्थितिः । इत्यमरः । ३ । ३ । ४७ ॥
 पर्व्व ।अवसरः । परतन्त्रत्वम् । मध्यम् । इति हेमचन्द्रः ॥
(प्रशस्तमूहूर्त्तः । यथा,  नलोपाख्याने । ५ । १ ।“अथ काले शुभे प्राप्ते तिथौ पुण्ये क्षणे तथा” ॥
)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 क्षण वघे तना० उभ०
  सक०
  सेट् । क्षणोति क्षणुते । अक्षणीत् अक्षणिष्ट । चक्षाण चक्षणे । उदित् क्षणित्वाक्षत्वा । क्षतिः क्षतः । क्षणः । नान्तत्वमतेऽपि रूपंतुल्यम् विचि क्षन् इति भेदः ।

 क्षण पु०
  क्षणोति दुखं क्षण--अच् । १ उत्सवे २ मुर्हूर्त्तात्मककालस्य द्वादशांशे त्रिंशत्कलारूपे कालांशभेदे अमरः३ प्रशस्त मुहूर्त्ते दीपिका “ध्रुवमृदुचरवर्गे वाजिहस्तासमेतैः क्षणमुदयमथैषां सत्सु केन्द्रस्थितेषु” नाडीद्वयात्मके ४ मुहूर्त्तरूपे कालांशे सि० शि० तद्वाक्यं १७८८ पृष्ठदर्शितम् । ५ निमेषक्रियाबच्छिन्नकालस्य चतुर्थभागेशब्दचि० तादृशार्थाभिप्रायेण “क्षणादिः स्यादुपाधितः”भाषा० व्या० मुक्तावलीवाक्यं तच्च कालशब्दे १९८५ पृ०दर्शितम् । ६ निर्व्यापारस्थितौ अमरः ७ अवसरे ८ मध्ये९ पराधींनतायां हेमच० । तत्र उत्सवकालभेदयोः “क्षणंक्षणोत्क्षिप्तगजेन्द्रकृत्तिना” माघः । उत्सवे “गार्ह-स्थ्यमुचितं त्वेकं शूद्रस्य क्षणमाचरेत्” उ० त० ब्रह्मपु०  ।“क्षणमुतसवम्” उ० त० रघु० । कालांशे “क्व नु मां क्षणभि-न्नसौहृदः” “स्थिताः क्षणं पक्ष्मसु ताडिताधराः” कुमा० ।अवसरे “स्थानं नास्ति क्षणोनास्ति नास्ति प्रार्थयितानरः । तेन नारद! नारीणां सतीत्वमुपजायते”“दीयते स्म शयितुं शयनीये न क्षणः क्षणदयाऽपिबधूभ्यः” माघः । अत्र क्षणदयापि न क्षणो दत्तैतिउत्सवार्थत्वेन विरोधस्य कालविशेषार्थत्वेन परिहारात्विरोधभासः । “नीता रात्रिः क्षणैव मया सार्द्ध-मिच्छारतैर्या” मेघः

Capeller

German

 क्षण m.
  (n. ) augenblick,  kleine Weile
passender Zeitpunkt,  Gelegenheit zu
(—°),  Fest. °—,  Instr. u. Abl. in,  nach
einem A.,  augenblicklich
 Loc. (auch
doppelt) jeden A. क्षणं कर् einen A.
warten (auch क्रक्*) jemd. (Dat.)
Gelegenheit geben (auch दा)
 क्षणं लभ्
Gelegenheit finden. 

Burnouf

French

 क्षण क्षण m.
  division du temps égale à 8/10 de seconde
ou 1/5 du काष्ठ।
		 En génmoment,  instant très-court.
Moment favorable,  occasion. 
		 Vacance
 chômage.
		 Fête,  jour
férié.
		 Centre,  milieu.
		 Dépendance,  servitude.
		 क्षणम्
ac. en peu de temps
 à temps.
	-- क्षणेन i. aussitôt,  en un
moment.

Stchoupak

French

 क्षण-
 m.
  (nt.) moment,  instant,  mesure de temps (4/5 de seconde) 
 m.
 
loisir,  occasion,  opportunité (क्षणं कृ- avoir des loisirs pour
patienter 
 donner occasion à,  gén. ) 
 fête 
 iic. et -अम् un instant 
-एन -आत् en un instant,  à l'instant 
 -शस् par instants 
 -इन्- a.
qui a des loisirs.
°क्लेश- m.
  douleur momentanée.
°दा- f.
  nuit 
 °दा-कर- m.
  lune 
 °दा-चर- m.
  Rakṣas
(noctambule).
°दृष्ट-नष्ट °नष्ट-दृष्ट- a. disparu sitôt que vu.
°भङ्गिन्- °भङ्गुर- a. périssable.
°भूत- a. de courte vie.
°मात्रम् adv. pour un seul instant 
 °मात्रेण dans un instant.
°रुचि- m.
  éclair.
°विघ्नित- a. empêché pour un instant.
°विध्वंसिन्- a. qui s'anéantit en un instant.
क्षणान्तरे adv. après un instant,  là-dessus 
 किंचित्
क्षणान्तरम् pour un instant.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.