| YouTube Channel

क्रोशः (krozaH)

 
Apte
English
क्रोशः [krōśḥ], [क्रुश्-घञ्]
A cry, yell, shout, scream, noise.
A measure of distance equal to 1/4th of a Yojana, aKośa क्रोशार्धं प्रकृतिपुरःसरेण गत्वा
R.*
 13.79
समुद्रात्पुरी क्रोशौ (nom. ) or क्रोशयोः (loc. )
A measure of time equal to 48 minutes
क्रोशमास्ते । क्रोशं स्वपिति Mbh. on
P.*
 1. 4.51.
Comp.
 -तालः, -ध्वनिः a large drum.
Apte 1890
English
क्रोशः [क्रुश्-घञ्] 1 A cry, yell, shout, scream, noise.
2 A measure of distance equal to (1/4)th of a Yojana, a Koss
क्रोशार्धं प्रकृतिपुरःसरेण गत्वा R. 13. 79
समुद्रात्पुरी क्रोशौ (nom.) or क्रोशयोः (loc.).
Comp.
तालः,
ध्वनिः a large drum.
Apte Hindi
Hindi
क्रोशः
पुं*
 - क्रुश् + घञ्
"चिल्लाना, चीख, चीत्कार, कूका देना, कोलाहल"
क्रोशः
पुं*
 - क्रुश् + घञ्
"चौथाई योजना, एक कोस"
क्रोशः
पुं*
 - क्रुश्+घञ्
४८ मिनट का समय
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 उत्क्रोशः, आक्रोशः, तुमुलम्, कोलाहलः, कलकलः, रवः, रावः, प्रणादः, क्रोशः, उद्घोषः, आर्तनादः
noun
चीत्कारेण उद्भूतः शब्दः।
"महिलायाः उत्क्रोशं श्रुत्वा सर्वे जनाः ताम् अधावन्"।"
Synonyms:
 क्रोशः, आक्रोशः
noun
उच्चैः स्वरेण भाषणस्य क्रिया भावो वा।
"किमर्थं सा क्रोशं करोति।"
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: क्रोशः
Root: क्रोश
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒
Meaning(s):
⇒ Measure of 1000 Dhanvantaras or of 96000 inches
Shloka(s):
3|1|62|1 ► धन्वन्तरसहस्रं तु क्रोशो गव्या तु तद् द्वयम्। (भूमिकाण्डः/देशाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|1|62|1 ⇢ धन्वन्तरसहस्रम् (धन्वन्तरसहस्र) (नपुं) ⇒ Identical with a krōśa ⇒
➠ 3|1|62|1 ⇢ क्रोशः (क्रोश) (पुं) ⇒ Measure of 1000 Dhanvantaras or of 96000 inches ⇒
Related word(s):
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
क्रोशः,
पुं,
 (क्रोशति यतः । क्रुश् + अपादाने घञ् ।)सहस्रधनुः । चतुःसहस्रहस्तपरिमाणम् । कोशइति भाषा । तत्पर्य्यायः । गव्यूतम् २ । इतिहेमचन्द्रः ॥
(यथा, रघुवंशे । १३ । ७९ ।“क्रोशार्द्धं प्रकृतिपुरःसरेण गत्वाकाकुत्स्थः स्तिमितजवेन पुष्पकेण” ॥
)द्विसहस्रदण्डः । अष्टसहस्रपरिमाणम् । इतिलोलावती ॥
मुहूर्त्तः । यथा, --“दशदण्डे तु या पूजा तत्सर्व्वमक्षयं भवेत् ।षष्ठक्रोशे महेशानि तत् ! सर्व्वममृतोपमम् ॥
सप्तमक्रोशके देवि ! सर्व्वं क्षीरोपमं भवेत् ।अष्टमक्रीशके देवि ! द्रव्यतुल्यं न संशयः ॥
अतः परं महेशानि ! विषतुल्यं न संशयः” ।इति गुप्तसाधनतन्त्रे षष्ठः पटलः ॥
क्रुश् + भावेघञ् । रोदनम् । आह्वानम् ॥
)
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“क्रुश आह्वाने रोदने च”@} 2 ज्वलादिः।
क्रोशकः-शिका, कोशकः-शिका, 3 चुक्रुक्षकः-क्षिका, चोक्रुशकः-शिका
4 क्रोष्टा-ष्ट्री, क्रोशयिता-त्री, चुक्रुक्षिता-त्री, चोक्रुशिता-त्री
क्रोशन्-न्ती, क्रोशयन्-न्ती, चुक्रुक्षन्-न्ती
-- क्रोक्ष्यन्-न्ती-ती, क्रोशयिष्यन्-न्ती-ती, चुक्रुक्षिष्यन्-न्ती-ती
-- 5 व्यतिक्रोशमानः, क्रोशयमानः, -- चोक्रुश्यमानः
व्यतिक्रोक्ष्यमाणः, क्रोशयिष्यमाणः, -- चोक्रुशिष्यमाणः
6 क्रुट्-क्रुड्-क्रुशौ-क्रुशः
-- -- -- 7 क्रुष्टम्- 8 क्रुष्टः-क्रुष्टवान्, क्रोशितः, चुक्रुक्षितः, चोक्रुशितः-तवान्
क्रुशः- 9 क्रोशः, 10 बान्धवक्रोशी, 11 आक्रोशकः, 12 उष्ट्रकोशी, क्रोशः, चुक्रुक्षुः, चोक्रुशः
क्रोष्टव्यम्, क्रोशयितव्यम्, चुक्रुक्षितव्यम्, चोक्रुशितव्यम्
क्रोशनीयम्, क्रोशनीयम्, चुक्रुक्षणीयम्, चोक्रुशनीयम्
क्रोश्यम्, क्रोश्यम्, चुक्रुक्ष्यम्, चोक्रुश्यम्
ईषत्क्रोशः-दुष्क्रोशः-सुक्रोशः
-- -- क्रुश्यमानः, क्रोश्यमानः, चुक्रुक्ष्यमाणः, चोक्रुश्यमानः
13 क्रोशः, क्रोशः, चुक्रुक्षः, चोक्रुशः
क्रोष्टुम्, क्रोशयितुम्, चुक्रुक्षितुम्, चोक्रुशितुम्
आक्रुष्टिः, 14 व्यावक्रोशी, आक्रोशना, चुक्रुक्षा, चोक्रुशा
क्रोशनम्, क्रोशनम्, चुक्रुक्षणम्, चोक्रुशनम्
15 क्रुष्ट्वा, क्राशयित्वा, चुक्रुक्षित्वा, चोक्रुशित्वा
आक्रुश्य, सङ्क्रोश्य, सञ्चुक्रुक्ष्य, सञ्चोक्रुश्य
क्रोशम् २, क्रुष्ट्वा २, क्रोशम् २, क्रोशयित्वा २, चुक्रुक्षम् २, चुक्रुक्षित्वा २, चोक्रुशम् २
चोक्रुशित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (२७९)
02
=>
 (१-भ्वादिः-८५६। सक। अनि। पर।)
03
=>
 [[६। ‘हलन्ताच्च’ (१-२-१०) इति सनः कित्त्वम्। षत्वम्। ‘षढोः कः सि’ (८-२-४१) इति ककारः। ‘आदेशप्रत्यययोः’ (८-३-५९) इति षकारः।]]
04
=>
 [पृष्ठम्०२९०+ २६]
05
=>
 [[१। ‘कर्तरि कर्मव्यतीहारे’ (१-३-१४) इति शानच्।]]
06
=>
 [[२। ‘व्रश्च--’ (८-२-३६) इत्यादिना षत्वे, ‘झलां जशोऽन्ते’ (८-२-३९) इति जश्त्वम्।]]
07
=>
 [[आ। ‘आशितम्भवमुत्क्रुष्टं वल्गितं शयितं स्थितम्।’ भ। का। ६-१०६।]]
08
=>
 [[३। ‘मतिबुद्धिपूजार्थेभ्यश्च’ (३-२-१८८) इति चकारात्, ‘गत्यर्थाकर्मक--’ (३-४-७२) इत्यनेन रोदनेऽकर्मकत्वाद्वा क्तः कर्तरि वर्तमाने।]]
09
=>
 [[४। ‘ज्वलितिकसन्तेभ्यो णः’ (३-१-१४०) इति वा णः। पक्षे ‘इगुपध--’ (३-१-१३५) इति कर्तरि कः।]]
10
=>
 [[B। ‘बान्धवाक्रोशिनो भेजुः अनाथाः ककुभो दश।।’ भ। का। ६-१२३।]]
11
=>
 [[५। ‘देविक्रुशोश्चोपसर्गे’ (३-२-१४७) इति ताच्छीलिके वुञि रूपम्।]]
12
=>
 [[६। ‘कर्तर्युपमाने’ (३-२-७९) इति कर्तरि णिनिः।]]
13
=>
 [[७। ‘हलश्च’ (३-३-१२१) इति संज्ञायां घञ्।]]
14
=>
 [[८। ‘कर्मव्यतीहारे--’ (३-३-४३) इति णच्। ‘णचस्त्रियामञ्’ (५-४-१४) इत्यञ्। ‘टिड्ढा--’ (४-१-१५) इत्यादिना ङीप्।]]
15
=>
 [पृष्ठम्०२९१+ २९]