क्रूर (krUra)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 क्रूर mfn.
   (-रः-रा-रं)
	 1. Cruel,  pitiless.
	 2. Hard,  harsh.
	 3. Hard,  solid.
4. Mischievous,  destructive.
	 5. Formidable,  terrible.
	 6. Hot,  sharp.
7. Disagreeable.
	 m.
  (-रः)
	 1. An odd sign of the zodiac,  as the
first,  third,  fifth,  &c. which are,  of malignant influences.
	 2. A
hawk.
	 3. A heron. 
	 4. Red oleander.
 E.
  कृत् to cut,  रक् Unadi affix, 
and क्रू substituted for कृत.

Capeller Eng

English

 क्रूर॑ a.
  bloody,  raw,  sore
 cruel,  harsh,  dreadful. n.
  a
wound or sore
 bloodshedding,  slaughter
 cruelty,  harshness. 

Yates

English

 क्रूर (रः-रा-रं)
a. Cruel,  hard.
m.
 
Inauspicious sign of the Zodiac
a hawk
 a heron
 red oleander.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

क्रूर 	-	 krUra 	-	 adj.
  	-	 cruel
क्रूर 	-	 krUra 	-	 adj.
  	-	  strong
क्रूर 	-	 krUra 	-	 adj.
  	-	  formidable
क्रूर 	-	 krUra 	-	 adj.
  	-	  bestial
क्रूर 	-	 krUra 	-	 adj.
  	-	  sharp
क्रूर 	-	 krUra 	-	 adj.
  	-	  bloody
क्रूर 	-	 krUra 	-	 adj.
  	-	  hard
क्रूर 	-	 krUra 	-	 adj.
  	-	  beastly
क्रूर 	-	 krUra 	-	 adj.
  	-	  hot
क्रूर 	-	 krUra 	-	 adj.
  	-	  wounded
क्रूर 	-	 krUra 	-	 adj.
  	-	  pitiless
क्रूर 	-	 krUra 	-	 adj.
  	-	  harsh
क्रूर 	-	 krUra 	-	 adj.
  	-	  solid
क्रूर 	-	 krUra 	-	 adj.
  	-	  hurt
क्रूर 	-	 krUra 	-	 adj.
  	-	  disagreeable
क्रूर 	-	 krUra 	-	 adj.
  	-	  raw
क्रूर 	-	 krUra 	-	 adj.
  	-	  sore
क्रूर 	-	 krUra 	-	 adj.
  	-	  inauspicious
क्रूर 	-	 krUra 	-	 adj.
  	-	  fierce
क्रूर 	-	 krUra 	-	 adj.
  	-	  ferocious
क्रूर 	-	 krUra 	-	 m.
  	-	  hawk
क्रूर 	-	 krUra 	-	 m.
  	-	  blood-shedding
क्रूर 	-	 krUra 	-	 m.
  	-	  kind of house
क्रूर 	-	 krUra 	-	 m.
  	-	  heron
क्रूर 	-	 krUra 	-	 m.
  	-	  slaughter
क्रूर 	-	 krUra 	-	 m.
  	-	  cruelty
क्रूर 	-	 krUra 	-	 m.
  	-	  any frightful apparition
क्रूर 	-	 krUra 	-	 m.
  	-	  harshness
क्रूर 	-	 krUra 	-	 m.
  	-	  any horrible deed
क्रूर 	-	 krUra 	-	 m.
  	-	  red oleander
क्रूर 	-	 krUra 	-	 m.
 n.
  	-	  boiled rice
क्रूर 	-	 krUra 	-	 n.
  	-	  wound

 
   क्रूर  krUra adj.
   ferocious   
   परिमन्यु  parimanyu adj.
   ferocious    
   क्रूरचरित  krUracarita adj.
   ferocious   
   शौवापद  zauvApada adj.
   ferocious    
   साहसैकरसिक  sAhasaikarasika adj.
   ferocious   
   साहसिक  sAhasika adj.
   ferocious    
   साहसिन्  sAhasin adj.
   ferocious   
   उग्र  ugra adj.
   ferocious    
   अभिगर्जन  abhigarjana n.
   ferocious roaring  
   अभिगर्जति  { अभिगर्ज् }  abhigarjati  { abhigarj } verb  raise savage or ferocious cries     
            

Wilson

English

 क्रूर
mfn.
   (-रः-रा-रं)
1 Cruel,  pitiless.
2 Hard,  harsh.
3 Hard,  solid.
4 Mischievous,  destructive.
5 Formidable,  terrible.
6 Hot,  sharp.
7 Disagreeable.
m.
  (-रः)
1 An odd sign of the zodiac,  as the first,  third,  fifth,  &c. which are of
malignant influences.
2 A hawk.
3 A heron. 
4 Red oleander.
E.
  कृत to cut,  रक् Uṇādi affix,  and क्रू substituted for
कृत.

Apte

English

क्रूर [krūra],  a.
  [कृत-रक् धातोः क्रूः
 Uṇ.*
  2.21]

Cruel,  wicked,  hard-hearted,  pitiless
 तस्याभिषेकसंभारं कल्पितं क्रूरनिश्चया R.*
  12.4
 Me.*
  17
 Ms.*
  1.9
 तानहं द्विषतः क्रूरान् Bg.*
  16. 19.

Hard,  rough.

Formidable,  terrible,  fierce,  ferocious,  savage.

Destructive,  mischievous.

Wounded,  hurt.

Bloody.

Raw.

Strong.

Inauspicious (as opposed to सौम्य and अक्रूर
 said of 1st,  3rd,  5th,  7th,  9th and 11th signs of the zodiac which are supposed to have a malignant influence.)

Hard,  solid,  hardened
 Ś.*
  2.4.

Hot
 disagreeable,  sharp
 Ms.*
  2.33.

Harsh,  jarring
 क्रूरक्वणत्कङ्कणानि Mv.*
  1.35. -रः,  -रम् Boiled rice.

रः A hawk.

heron. 

An uneven sign of the zodiac.

N.
  of a planet (Rāhu or Saturn).

A kind of horse
 तद्वद्वामाश्रयाः क्रूरः प्रकरोति धनक्षयम् Śālihotra 15.

रम् A wound.

Slaughter,  cruelty.

Any horrible deed.

Any frightful appearance. ind.
   In a formidable manner
 Mb.
 *  3. Comp.
   -आकृति a.
  terrible in form (-तिः) epithet of Rāvaṇa.  -आचारः a.
  following cruel or savage practices
 Ms.*
  4.246. -आत्मन् the planet Saturn.  -आशय a.
 

containing fierce animals (as a river).

of a cruel disposition.  -कर्मन् n.
 

a bloody act.

any hard labour. a.
   doing a bloody act
 अहं क्रूरकर्मा जात्या चाण्डालः K. -कर्मकृत् m.
  a rapacious animal
 Ms.*
  12.58. -कृत् a.
  fierce,  cruel,  unrelenting
 -कोष्ठ a.
  having costive bowels (unaffected by strong purgatives). -गन्ध sulphur. -चरित,  -चेष्ठितa.  cruel,  ferocious. -दृश् a.
 

evil-eyed,  having a malignant look
 Ks.*
  62.27.

mischievous,  villainous. (m.  ) N.
  of Saturn
 also of Mars. -राविन् m.
  a raven -लोचनः an epithet of the planet Saturn. 

Apte 1890

English

 क्रूर a. [कृत-रक् धातोः क्रूः cf. Uṇ. 2. 21] 1 Cruel,  wicked,  hard-hearted,  pitiless
 तस्याभिषेकसंभारं कल्पितं क्रूरनिश्चया R. 12. 4
 Me. 105
 Ms. 10. 9. 
2 Hard,  rough. 
3 Formidable,  terrible,  fierce,  ferocious,  savage. 
4 Destructive,  mischievous. 
5 Wounded,  hurt. 
6 Bloody. 
7 Raw. 
8 Strong. 
9 Inauspicious. 
10 Hard,  solid,  hardened
 Ś. 2. 4. 
11 Hot
 disagreeable,  sharp
 Ms. 2. 33. 
रः,  
रं Boiled rice. 
रः 1 A hawk. 
2 A heron. 
3 An uneven sign of the zodiac. 
4 N. of a planet (Rāhu or Saturn). 
रं 1 A wound. 
2 Slaughter,  cruelty. 
3 Any horrible deed. 
4 Any frightful appearance. 
Comp. 
आकृति a. terrible in form. (
तिः) epithet of Rāvaṇa. 
आचार a. following cruel or savage practices. 
आशय a. {1} containing fierce animals (as a river). {2} of a cruel disposition. 
कर्मन् n. {1} a bloody act. {2} any hard labour. 
कृत् a. fierce,  cruel,  unrelenting. 
कोष्ठ a. having costive bowels (unaffected by strong purgatives). 
गंधः sulphur. 
दृश् a. {1} evil-eyed,  having a malignant look. {2} mischievous,  villainous. (
m.) N. of Saturn
 also of Mars. 
राविन् m. a raven. 
लोचनः an epithet of the planet Saturn. 

Monier Williams Cologne

English

 क्रूर॑ mf(आ॑)n.  (fr.  क्रवि॑-स् cf.
   स्थूर॑ and स्थ॑विर),  wounded,  hurt,  sore,  ŚBr.
  

 ‘bloody,  raw’,  cruel,  fierce,  ferocious,  pitiless,  harsh,  formidable,  AV.
  
 TS.
  vi
 Mn.
   &c.
  

 inauspicious (as opposed to सौम्य and अ-क्रूर,  said of the first,  third,  fifth,  seventh,  ninth,  and eleventh signs of the zodiac,  which are supposed to have a malignant influence,  Jyot.
 
 said of planets,  VarBṛS.
 )

 hard,  solid,  Suśr.
 
 Śak.
 
 Pañcat.

 strong (as a bow,  opposed to मन्द),  Nār.
 

 hot,  sharp,  disagreeable,  L.
 

 क्रूर॑ (अस्,  अम्),  m.
  n.
  boiled rice (cf.   कूर),  L.
 

 क्रूर॑ (अस्),  m.
  a hawk,  L.
 

 a heron,  L.
 

 red oleander (=  रक्त-करवीर),  L.
 

 क्रूर॑ (अ॑म्),  n.
  a wound,  sore,  AV.
  
 VS.
 
 TS.
 
 ŚBr.

 blood-shedding,  slaughter,  cruelty,  any horrible deed,  harshness,  AV.
  
 AitBr.
   i,  26
 Mn.
   i,  29 &c.
  

 any frightful apparition,  AdbhBr.
  

 a kind of house,  Gal.
 

Monier Williams 1872

English

 क्रूर क्रूर,  अस्,  आ,  अम् (related to क्रविस्,  क्र-
व्य),  wounded,  hurt,  sore
 bloody
 raw
 cruel,  fierce, 
ferocious,  hard-hearted
 pitiless
 hard,  harsh,  rough
formidable,  terrible
 inauspicious (opposed to सौम्य
and अ-क्रूर,  and epithet of the first,  third,  fifth, 
seventh,  ninth,  and eleventh signs of the zodiac,  which
are supposed to have a malignant influence)
 mis-
chievous,  destructive
 hard,  solid
 strong (as a bow, 
opposed to मन्द)
 hot,  sharp,  disagreeable
 (अम्), 
ind. in a formidable manner
 (अस्,  अम्),  m. n. boiled
rice
 (अस्),  m. a hawk
 a heron
 two plants,  red
oleander,  = रक्त-करवीर,  and another plant,  = भू-
ताङ्कुश
 (आ),  f.,  N. of a plant,  = रक्त-पुनर्नवा
(अम्),  n. a wound,  a sore
 blood-shedding,  slaughter, 
cruelty,  any horrible deed
 any frightful apparition.
—क्रूरकर्म-कृत्,  त्,  त्,  त्,  perpetrating cruel
actions
 a rapacious animal.
—क्रूर-कर्मन्,  अ, 
n. a bloody or terrible deed
 any hard or difficult
labour
 (आ,  आ,  अ),  performing bloody or terrible deeds, 
fierce,  cruel,  unrelenting
 (आ),  m.,  N. of a plant,  = क-
टुतुम्बिनी = कटुतुम्बी (?).
—क्रूर-कृत्,  त्,  त्,  त्, 
performing bloody or terrible deeds,  fierce,  cruel,  un-
relenting.
—क्रूर-कोष्ठ,  अस्,  m. torpid or costive
bowels unaffected by strong purgatives
 (अस्,  आ,  अम्), 
one whose bowels are torpid or costive.
—क्रूर-
गन्ध,  अस्,  m. sulphur
 (आ),  f.,  N. of a tree,  =
कन्थारी.
—क्रूर-चरित,  अस्,  आ,  अम्,  cruel,  fero-
cious,  addicted to cruel practices.
—क्रूर-ता,  f. or
क्रूर-त्व,  अम्,  n. cruelty,  fierceness.
—क्रूर-दन्ती, 
f. an epithet of Durgā.
—क्रूर-दृश्,  क्,  क्,  क्,  evil-
eyed,  of terrible aspect,  mischievous,  villainous,  cruel
(क्),  m. an epithet of the planet Śani or Saturn
 also
an epithet of the planet Mars.
—क्रूर-धूर्त,  अस्, 
m. a kind of thorn-apple
 [cf. कृष्ण-धत्तूरक।]
—क्रूर-बुद्धि,  इस्,  इस्,  इ,  or क्रूर-मानस,  अस्, 
आ,  अम्,  cruel-minded.
—क्रूर-रव,  अस्,  m. a
jackal (?).
—क्रूर-राविन्,  ई,  m. a raven.
—क्रूर-
लोचन,  अस्,  m. an epithet of the planet Saturn (of
an evil or inauspicious aspect).
—क्रूर-सर्प-वत्, 
ind. like an enraged serpent.
—क्रूराकृति (°र-आक्°), 
इस्,  m. an epithet of Rāvaṇa,  the ruler of Laṅkā.
—क्रूराक्ष (°र-अक्°),  अस्,  m.,  N. of a minister
of the owl-king Ari-mardana.
—क्रूराचार (°र-
आच्°),  अस्,  आ,  अम्,  following cruel or savage practices.
—क्रूरात्मन् (°र-आत्°),  आ,  m. an epithet of the
planet Saturn
 [cf. क्रूर-दृश् and क्रूर-लोचन।]
—क्रूराशय (°र-आश्°),  अस्,  आ,  अम्,  one whose
bowels are torpid or costive
 containing fierce animals
(as a river &c.)
 of a terrible or fierce disposition.
—क्रूरोपसंहत (°र-उप्°),  अस्,  आ,  अम्,  con-
nected with cruelty.

Macdonell

English

 क्रूर krū-rá,  a.
  wounded
 sore
 cruel
 formidable,  🞄terrible
 ferocious
 rough,  hard
 🞄n.  sore,  wound
 roughness,  cruelty: -karmakṛt,  a.
  *doing cruel deeds
 m.
  beast of prey
 🞄-karman,  n.
  horrible deed
 hard task
 a.
  🞄doing cruel deeds
 -cesṭita,  (pp.) a.
  acting 🞄cruelly
 -tā,  f.
  cruelty.

Benfey

English

 क्रूर क्रूर,  adj.
 
 1. Sore (ved.).
 2.
Cruel,  Hiḍ. 4,  31.
 3. Harsh,  Rām.  3, 
64,  2.
 4. Formidable,  Pañc. iii. d.
75.
 5. Hard,  Śāk. d. 37.
 -- Comp.
 
अ-, 
adj.
  soft,  Man.  2,  33. दन्त-क्रूर + म्, 
adv. (he seized) in a terrible way with
the teeth,  MBh. 7,  2431. -- Cf.  probably
Lat. crusta
 κρύος,  etc.,  κρυσταίνω
 see
क्रुध्।

Hindi

क्रूर

Apte Hindi

Hindi

क्रूर
वि* - कृत् + रक् घातोः क्रू
"निर्दय,  निष्ठुर,  कठोरहृदय,  निष्करुण"

क्रूर
वि* - कृत् + रक् घातोः क्रू
"कठोर,  कड़ा"

क्रूर
वि* - कृत् + रक् घातोः क्रू
"दारूण,  भयंकर,  भीषण"

क्रूर
वि* - कृत् + रक् घातोः क्रू
"नाशकारी,  अनिष्टकर"

क्रूर
वि* - कृत् + रक् घातोः क्रू
"घायल,  चोट लगा हुआ"

क्रूर
वि* - कृत् + रक् घातोः क्रू
खूनी

क्रूर
वि* - कृत् + रक् घातोः क्रू
कच्चा

क्रूर
वि* - कृत् + रक् घातोः क्रू
मजबूत

क्रूर
वि* - कृत् + रक् घातोः क्रू
"गरम,  तेज,  अरूचिकर"

क्रूरः
पुं*
  - कृत् + रक् घातोः क्रू
"बाज,  बगला"

क्रूरम्
नपुं*
   - कृत् + रक् घातोः क्रू
घाव

क्रूरम्
नपुं*
   - कृत् + रक् घातोः क्रू
"हत्या,  क्रूरता"

क्रूरम्
नपुं*
   - कृत् + रक् घातोः क्रू
भीषण कृत्य

क्रूर
वि* - "कृत्+रक्,  धातोः क्रूः"
"कठोर,  कड़ा"

क्रूर
वि* - "कृत्+रक्,  धातोः क्रूः"
निर्दय

क्रूर
वि* - "कृत्+रक्,  धातोः क्रूः"
कर्कशध्वनि

क्रूरम्
नपुं*
   - -
उग्रता के साथ

Shabdartha Kaustubha

Kannada

क्रूर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗಿಡಗದ ಹಕ್ಕಿ /ಶ್ಯೇನ ಪಕ್ಷಿ
क्रूर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕೆಂಪು ಗಣಿಗಿಲೆ
क्रूर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅನ್ನ
विस्तारः - > "आपूप्यो भक्तं क्रूरः प्रसादनः" - त्रिकाण्ड० ।
क्रूर
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಕಠಿನವಾದ /ಗಟ್ಟಿಯಾದ
निष्पत्तिः - > कृती (छेदने) - "रक्" क्रू च (उ० २-२१)
व्युत्पत्तिः - > कृन्तति
क्रूर
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಉಗ್ರವಾದ /ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ
प्रयोगाः - > "तस्याभिषेकसम्भारं कल्पितं क्रूरनिश्चया"
उल्लेखाः - > रघु० १२-४
क्रूर
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ದಯೆಯಿಲ್ಲದ /ಕಠಿನ ಸ್ವಭಾವದ
क्रूर
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಹಿಂಸಿಸುವ /ಪೀಡಿಸುವ /ತೊಂದರೆ ಕೊಡುವ
प्रयोगाः - > "तस्मिन्नुपायाः सर्वे नः क्रूरे प्रतिहतक्रियाः"
उल्लेखाः - > कुमा० २-४८
क्रूर
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಭಯಂಕರವಾದ /ದಿಗಿಲು ಹುಟ್ಟಿಸುವ
क्रूर
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಶುಭವಲ್ಲದ /ಕೆಡುಕನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ
क्रूर
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಕೆಟ್ಟ ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುವ ಪಾಪಗ್ರಹ /ರವಿ,  ಕುಜ,  ಶನಿ,  ರಾಹು ಮತ್ತು ಕೇತು
प्रयोगाः - > "यथा दृष्टफलाः क्रूरास्तथा सौम्याः शुभप्रदाः । क्रूरयुक्तः पुनः सौम्यो ज्ञेयः क्रूरफलप्रदः ॥"
क्रूर
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಕೋಪಗೊಂಡ /ಸಿಟ್ಟುಮಾಡಿಕೊಂಡ
क्रूर
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಬಿರುಸಾದ /ಬಿಸಿಯಾದ
विस्तारः - > "क्रूराः कर्ककोष्णनृशंसक्रुद्धभीषणाः" - नानार्थर० ।
क्रूर
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಗಾಯಗೊಂಡ

L R Vaidya

English

 krUra {% (I) a. (f. रा) %} 1. Cruel,  wicked,  hard-hearted,  तस्याभिषेकसंभारं कल्पितं क्रूरनिश्चया R.xii.4,  Megh.ii.42
hard,  rough
formidable,  terrible,  destructive
wounded,  hurt
strong
hot,  sharp,  disagreeable,  M.ii.33.

 krUra {% (II) m. %} A hawk,  a heron.

 krUra {% (III) n. %} 1. A wound
 2. slaughter,  cruelty,  any horrible deed.

Bopp

Latin

 क्रूर (fortasse mutilatum e क्रुध्र,  a r. क्रुध्,  productâ vocali
ad compeensandum omissum ध्,  cf. lat. crudelis et v. r.
क्रुध्) Adj. crudelis,  saevus,  ferus,  terribilis,  horrificus, 
horrendus. H. 2. 2. SU. 1. 3. H. 1. 17. 4. 31. - क्रूरम् Adv.
terribilem in modum. DR. 6. 3.

Anekartha-Dvani-Manjari

Sanskrit

खल
पु
खल,  ह्रस्व,  क्रूर
खलो ह्रस्वः खलः क्रूरः क्षितिः पृथ्वी क्षितिः क्षयः ।
verse 3.1.1.15
page 0014

Lanman

English

 krūrá,  a. bloody
 raw
 fig. harsh. [see
under kravya.]

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  क्रूर,  निर्दय,  निष्ठुर,  नृशंस,  करुणाहीन,  दयाहीन
adjective
 
दयाभावविहीनः।
 "कंसः क्रूरः आसीत्।"

Synonyms:
  निर्दय,  निष्ठुर,  क्रूर,  दुर्वृत्त,  क्लेशद,  अन्यायकारी,  हाधक,  पीडाकर,  पीडक,  उपद्रवकारी
adjective
 
यः पीडयति।
 "कंसः निर्दयः राजा आसीत्।"

Sanskrit Tibetan

Tibetan

khro byed
१) क्रूर २) चट ३) रोषण

khros pa
१) कुपित २) कोपित ३) क्रूर ४) क्रोधन ५) मन्यु ६) रुषट ७) रोष

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
क्रूरे नृशंसनिस्त्रिंशपापा धूर्तस्तु वञ्चकः ॥ ३७६ ॥
व्यंसकः कुहको दाण्डाजिनिको मायिजालिकौ ।
-wordlist-
 
क्रूर (पुं),  नृशंस (पुं),  निस्त्रिंश (पुं),  पाप (पुं),  धूर्त (पुं),  वञ्चक (पुं),  व्यंसक (पुं),  कुहक (पुं),  दाण्डाजिनिक (पुं),  मायिन् (पुं),  जालिक (पुं)

--source--
 
निष्ठुरः कक्खटः क्रूरः परुषः कर्कशः खरः ॥ १३८६ ॥
दृढः कठोरः कठिनो जरठः कोमलः पुनः ।
मृदुलो मृदुसोमालसुकुमारा अकर्कशः ॥ १३८७ ॥
-wordlist-
 
निष्ठुर (पुं),  कक्खट (पुं),  क्रूर (पुं),  परुष (पुं),  कर्कश (पुं),  खर (पुं),  दृढ (पुं),  कठोर (पुं),  कठिन (पुं),  जरठ (पुं),  कोमल (पुं),  मृदुल (पुं),  मृदु (पुं),  सोमाल (पुं),  सुकुमार (पुं),  अकर्कश (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

कठोर
कठोर,  कठिन,  क्रूर,  कक्खट,  कर्कश,  दृढ
कठोरः कठिनः क्रूरः कक्खटः कर्कशो दृढः ।
verse 2.1.1.342
page 0040

क्षुद्र
क्षुद्र,  क्रूर
मात्रा परिच्छदेऽपि क्षुद्रः क्रूरे श्रुतौ निगमः ॥ ७९६ ॥
verse 5.1.1.796
page 0092

Tamil

க்ரூர : தயை அற்ற,  கடுமையான,  கடினமான,  பயங்கரமான.

पुराणम्

English

क्रूर / KRŪRA. A country in Ancient india. (mahābhārata,  bhīṣma parva,  Chapter 9,  Stanza 65).

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 क्रूरः,  त्रि,  (कृत् छेदने + “कृतेश्छक्रूच” । उणां २ ।२१ । इति रक्प्रत्ययः धातोः क्र्वादेशश्च ।) पर-द्रोहकारी । (यथा,  मेघदूते । १०७ ।“क्रूरस्तस्मिन्नपि न सहते सङ्गमं नौ कृतान्तः” ॥
)निर्दयः । तत्पर्य्यायः । नृशंसः २ घातुकः ३ पापः ४ ।(यथा,  भागवते । ९ । १४ । ३७ ।“स्त्रियो ह्यकरुणाः क्रूरा दुर्मर्षाः प्रियसाहसाः” ॥
यथा,  च कुमारे । २ । ४८ ।“तस्मिन्नुपायाः सर्व्वे नः क्रूरे प्रतिहतक्रियाः” ।“क्रूरे घातुके” इति मल्लिनाथः ॥
)कठिनः । इत्यमरः । ३ । ३ । १९० ॥
(यथा,  रघुवंशे । १२ । ४ ।“तस्याभिषेकसम्भारं कल्पितं क्रूरनिश्चया” ॥
)घोरः । इति मेदिनी ॥
 (यथा,  पञ्चतन्त्रे ३ । २५ ।“क्रूरो लुब्धोऽलसोऽसत्यः प्रमादी भीरुरस्थिरः” ॥
)उष्णः । इति हेमचन्द्रः ॥
 प्रथमतृतीषपञ्चमसप्तम-नवमैकादशराशयः । यथा,  --“ओजोऽथ युग्मं विषमः समश्चक्रूरोऽथ सौम्यः पुरुषोऽङ्गना च ।चरस्थिरद्व्यात्मकनामधेयामेषादयोऽमी क्रमशः प्रदिष्टाः” ॥
इति दीपिका ॥

 क्रूरः,  पुं,
   (कृन्ततीति । “कृतेश्छक्रूच” । उणां २ । २१ ।इति रक् धातोः क्र्वादेशश्च ।) भूताङ्कुशवृक्षः ।रक्तकरवीरवृक्षः । श्येनपक्षी । कङ्कपक्षी । इतिराजनिर्घण्टः ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 क्रूर त्रि०
  कृत--रक् धातोः क्रूः । १ निर्दये २ कठिने अमरः३ हिंसके ४ उग्रे च मेदि० । “तस्याभिषेकसंभारं कल्पितंक्रूरनिश्चया” रघुः । “तस्मिन्नुपायाः सर्व्वेनः क्रूरेप्रतिहतक्रियाः” कुमा० । “दृढकारी मृदुर्दान्तः क्रूराचा-रैरसंवसत्” मनुः । तस्य भावः ष्यञ् क्रौर्य्य न०
 ,  तल्क्रूरता स्त्री,  त्वक्रूरत्व न०
 ,  निर्द्दयत्वे हिंसने काठिन्येउग्रत्वे च । “ओजोऽथ युग्मं विषमः समश्च क्रूरोऽथसौम्यः पुरुषोऽङ्गना च । चरस्थिरद्व्यात्मकनामधेया मे-षादयोऽमी क्रमशः प्रदिष्टाः” दोपिकोक्ते मेषादिषु मध्ये५ विषमराशौ पु०
  “अर्द्धोनेन्द्वर्कसौराराः पापाः सौम्या-स्तथा परे । पापयुक्तोबुधः पापोराहुकेतू च पापदौ”ज्योति० उक्ते ६ ग्रहभेदेच “यथा दृष्टफला क्रूरास्तथासौम्याः शुमप्रदाः । क्रूरयुक्तः पुनः सौम्योज्ञेयः क्रूर-फलप्रदः” “इदञ्च सौम्यक्रूराणां फलं स्थानवशात्समम् । एतदेव फलं विद्धि सौम्यैः क्रूरैर्विपर्य्ययात्”“ग्रहाः सौम्यास्तथा क्रूरा वक्राः शीघ्रोचनीचगाः” इति“तिथिराश्यंशनक्षत्रं विद्धं क्रूरग्रहेण यत् । सर्व्वेषुशुभकार्य्येषु वर्ज्जयेत्तत् प्रयत्नतः । न नन्दति विवाहेच यात्रायां न निवर्त्तते । रोगाद्विमुच्यते रोगी वेधवेला-कृतोद्यमः । रोगकाले भवेद्वेधः क्रूरखेचरसम्भवः”“क्रूरावक्रा महाक्रूरा इति च ज्यो० त० पापग्रहार्थपरतया क्रूरशब्दप्रयोगात् । क्रूरवेधप्रकारस्तु चक्र-शब्दे सर्व्वतोभद्रचक्रे वक्ष्यते । ७ रक्तकरवीरे पु०
  ८ श्येन-पक्षिणि ९ कङ्कपक्षिणि च पुंस्त्री० राजनि० स्त्रियांजातित्वात् ङीप् । १० रक्तपुनर्णवायां स्त्री राजनि०

Capeller

German

 क्रूर wund,  blutig,  roh,  hart,  grausam, 
furchtbar
 n.
  Wunde,  Rohheit,  Grausamkeit.

Burnouf

French

 क्रूर क्रूर a. âpre,  acerbe,  vert,  non à maturité [en
parlant d'un fruit].
		 Au fig. cruel
 terrible
 malfaisant.
		 Gr.
ϰραῦρος
 lat. crudus,  crudelis.
क्रूरदृश् a. (दृश्) terrible,  méchant. -- S. m.
  la
planète de Saturne.
क्रूरबुद्धि a. qui a l'esprit tourné au mal.
क्रूरमानस a. (मनस्) qui a l'âme cruelle.
क्रूरलोचन a. qui a l'aspect effrayant. -- S. m.
  la
planète de Saturne.
क्रूराकृति m.
  (आ
 कृ) surn.  de Rāvaṇa.
क्रूरोपसंहित a. (उप
 सम्
 धा) doué de cruauté.

Stchoupak

French

 क्रूर-
 a. sanglant,  cruel,  effroyable 
 dur,  solide 
 nt. cruauté, 
méchanceté,  acte cruel,  rudesse 
 -अम् terriblement 
 -ता- f.
 
cruauté.
°कर्मन्- nt. travail difficile,  acte de cruauté 
 a. qui commet des
actes de cruauté,  cruel,  effroyable 
 °कर्म-कृत्- m.
  bête féroce, 
rapace.
°चेष्टित- a. cruel,  féroce.
°दृश्- a. qui a l'œil terrible.
°दृष्टि- f.
  regard terrible.
°निश्चय- a. qui a pris une cruelle résolution. 
°बुद्धि- °मानस- a. d'âme cruelle.
°लोचन- m.
  n.
  d'un hibou.
°समाचार- a. qui agit cruellement.
°स्वर- a. qui crie d'une manière effroyable.
क्रूराक्ष- m.
  n.
  d'un hibou.
क्रूराचार- a. qui se conduit avec cruauté 
°विहारवन्त्- se plaisant dans une conduite cruelle.
क्रूराशय- a. qui contient des animaux dangereux (fleuve) 
 d'un
naturel cruel.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.