| YouTube Channel

क्रमेण (krameNa)

 
Spoken Sanskrit
English
क्रमेण krameNa adverb in the order
क्रमेण krameNa adverb gradually
क्रमेण krameNa
ind.
by degrees
क्रमेण krameNa
ind.
in regular course
Monier Williams Cologne
English
क्र॑मेण
ind.
instr. in regular course, gradually, by degrees,
R.
Pañcat.
Ragh.
&c.
Apte Hindi
Hindi
क्रमेण
पुं*
- क्रम् + घञ्
"दौरान में, क्रमशः"
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
क्रमेण, पर्यायेण, विपर्ययेण
noun
क्रमशः।
शिवरात्रौ अर्धहोराद् अनन्तरं क्रमेण अहं शिवदर्शनार्थे अवसरं प्राप्तम्। /"कालक्रमेण भाग्यक्रमः"[रघु 3.7]"
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“णू स्तवने”@} 2 कुटादिः।
‘--स्तुत्यां नुवति, नौति वा।।’ 3 इति देवः।
नावकः-विका, 4 नुविता-त्री, नुवन्-ती-न्ती, नुविष्यन्-न्ती-ती, प्रणूः, 5 प्रण्वौ-प्रण्वः, 6 नूतम्-नूतः-नूतवान्, नुवः, नुवितव्यम्, नुवनीयम्, नव्यम्, 7 अवश्यनाव्यम्, ईषन्नुवः-दुर्नुवः-सुनुवः, नूयमानः, नुवः-नुवितुम्, 8 9 नूतिः, नुवनम्, नूत्वा, प्रणूय, नावम् नूत्वा इति शुद्धाद्धातो रूपाणि।
ण्यन्तात्, सन्नन्तात् यङन्ताच्च क्रमेण नावकः-विका, नुनूषकः, षिका, नोनूयकः-यिका
इत्यादीनि रूपाणि आदादिकनौतिवत् 10 ज्ञेयानि।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(६८६)
02
=>
(६-तुदादिः-१३९७। सक। सेट्। पर।)
03
=>
(श्लो। २४)
04
=>
[[२। अस्य धातोः कुटादिषु पाठात् ‘गाङ्कुटादिभ्यः--’ (१-२-१) इति ञित्णिद्- भिन्नानां प्रत्ययानां ङिद्वद्भावातिदेशात् ‘क्ङिति च’ (१-१-५) इति गुणनिषेधे, उवङादेशे नुविता नुविष्यन् इत्यादीनि रूपाणि बोध्यानि।]]
05
=>
[[३। क्विबन्ते द्विवचनादौ ‘उपसर्गादसमासेऽपि--’ (८-४-१४) इति णत्वे, ‘ओः सुपि’ (६-४-८३) इति यण्।]]
06
=>
[[४। अस्य कुटादित्वात् विशेषविहितेन ङिद्वद्भावेन क्तप्रत्ययस्य कित्त्वं बाध्यते। अतश्च ‘श्र्युकः क्किति’ (७-२-११) इति निषेधाप्रवृत्त्या इडागमे ‘नुवितः-तवान्’ इति केचिद्वदन्ति। तत्तु समीचीनम्। अत एव ‘गाड्कुटादिम्यः--’ (१-२-१) इति सूत्रे भाष्ये--‘तस्मात् नूत्वा धूत्वा इत्येव भवितव्यम्।’ इत्युक्तिः सङ्गच्छते।]]
07
=>
[[५। ‘ओरावश्यके’ (३-१-१२५) इति ण्यत्। आवादेशः।]]
08
=>
[पृष्ठम्०६३६+ २४]
09
=>
[[आ। ‘नूत्या किं भयधूतविद्रुतगुवल्लोकं तदा तद्ध्रुवत् कोदण्डं कुवमानमैक्षि दलितं भोजेश्वराकूतवत्।।’ धा। का। २। ८२।]]
10
=>
(६८३)
1 {@“दूङ् परितापे”@} 2 स्वादिः।
परितापः = खेदः।
‘दुनोति दूयते तापे, दवतीति गतौ पदम्।।’ 3 इति देवः।
ण्यन्ते, सन्नन्ते, यङन्ते क्रमेण, दावकः-विका, दुदूषकः-षिका, दोदूयकः- यिका
इत्यादीनि रूपाणि तौदादिककूङ्धातुवत् 4 ज्ञेयानि।
शुद्धात् तु इमानि रूपाणि भवन्तीति विशेषः।
यथा-दावकः-विका, दविता-त्री, दूयमानः, दविष्यमाणः, प्रदूः-प्रदुवौ-प्रदुवः, 5 दूनम् 6 -दूनः-दूनवान्, दवः, दवितव्यम्, दवनीयम्, दव्यम्- 7 अवश्यदाव्यम्, ईषद्दवः-दुर्दवः-सुदवः, दूयमानः, दवः, दवितुम्, दूतिः, दवनम्, दूत्वा, प्रदूय, दावम् २-दूत्वा
--इति।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(८५५)
02
=>
(४-दिवादिः-११३३। अक। सेट्। आत्म।)
03
=>
(श्लो। २२)
04
=>
(२३८)
05
=>
[[२। धातोरस्य सेट्त्वेऽपि, ‘श्रयुकः क्किति’ (७-२-११) इति क्ङिति प्रत्यये परतः गुणनिषेधः। तेन निष्ठा, क्तिन्, क्त्वा प्रत्ययेषु इण्णिषेधो ज्ञेयः। अत्र, ‘स्वादय ओदितः’ (ग। सू। दिवादौ) इत्यनेन ओदित्त्वस्यातिदेशात्, ‘ओदितश्च’ (८-२-४५) इति निष्ठानत्वम्।]]
06
=>
[[B। ‘किं सूयसे गिरमदून नितान्तदीनामुड्डीनकाकसम भूपतिधीनमेतत्।’ धा। का। २। ५८।]]
07
=>
[[३। ‘ओरावश्यके’ (३-१-१२५) इति ण्यति, गुणावादेशयो रूपमेवम्।]]