| YouTube Channel

कौरव्य (kauravya)

 
शब्दसागरः
English
कौरव्य
m.
 (-व्यः) An ancestor or descendant of KURU.
E.
 कुरु, and ण्य
aff.
Capeller Eng
English
कौ॑रव्य
m.
 the same, also
N.
 of a people.
कौरव्य॑
m.
 the same, also
N.
 of a people.
Yates
English
कौरव्य (व्यः) 1.
m.
 Idem.
Wilson
English
कौरव्य
m.
 (-व्यः) An ancestor or descendant of KURU.
E.
 कुरु, and ण्य
aff.
Apte
English
कौरव्यः [kauravyḥ], [कुरु-ण्य
P.
 IV.* 1.151]
A descendant of Kuru
कौरव्यवंशदावे$स्मिन् क एष शलभायते
Ve.*
 1.19
कौरव्याः पशवः प्रियापरिभवक्लेशोपशान्तिः फलम् 25
कौरव्ये कृतहस्तता पुनरियं देवे यथा सीरिणि 6.12.
A ruler of the Kurus.
Apte 1890
English
कौरव्यः [कुरु-ण्य] 1 A descendant of Kuru
कौरव्यवंशदावेऽस्मिन् क एष शलभायते Ve. 1. 19, 25
कौरव्ये कृतहस्तता पुनरियं देवे यथा सीरिणि 6. 12.
2 A ruler of the Kurus.
Monier Williams Cologne
English
कौरव्य॑ अस्,
m.
 (gaṇas तिकादि and भर्गादि) patr.
fr.
 Kuru, descendant of Kuru,
AV.
 xx, 127, 8 (कौ॑रव्य),
ŚBr.
 xii
ŚāṅkhŚr.
MBh.
&c.
N.
 of a Nāga (father of Ulūpī),
MBh.
 i
कौरव्य॑ आस्,
m.
pl.
=
 पाण्डवास्,
MBh.
N.
 of a people,
MBh.
 vi, 362.
Monier Williams 1872
English
कौरव्य, अस्, m. a patronymic from Kuru
a
descendant of Kuru
N. of a Nāga, father of Ulūpī.
Benfey
English
कौरव्य कौरव्य, i. e. कुरु + य,
I.
m.
1. A descendant of Kuru, MBh. 14,
2521.
2. The name of a Nāga or ser-
pent, MBh. 1, 5558.
II.
adj.
 Belonging
to the Kurus, MBh. 14, 2484.
Apte Hindi
Hindi
कौरव्यः
पुं*
 - कुरू + ण्य
कुरू की सन्तान
कौरव्यः
पुं*
 - कुरू + ण्य
कुरूओं का शासक
Shabdartha Kaustubha
Kannada
कौरव्य
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕುರುವಂಶದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವನು /ದುರ್ಯೋಧನ
निष्पत्तिः - > "ण्यः" (४-१-१७०)
व्युत्पत्तिः - > कुरोरपत्यम्
कौरव्य
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕುರುದೇಶದ ದೊರೆ
निष्पत्तिः - > "ण्यः" (४-१-१७०) ।"यत्" (४-४-९८)
व्युत्पत्तिः - > कुरूणां राजा । कौरव्ये साधुः
विस्तारः - > ತದ್ರಾಜಸಂಜ್ಞೆಯಿಲ್ಲದ "यत्" ಪ್ರತ್ಯಯಕ್ಕೆ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ लुक् ಬರುವುದಿಲ್ಲ कौरव्याः । "कौरव्याः प्शवः प्रियापरिभवक्लेशोपशान्तिः" - वेणी० १-२५
कौरव्य
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕುರುವೆಂಬ ಒಬ್ಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಮಗ
निष्पत्तिः - > कुरु - "ण्यः" (४-१-१५२)
विस्तारः - > "कौरव्याः ब्राह्मणाः" - सि० कौ०
L R Vaidya
English
kOravya {% m. %} 1. A descendant of Kuru, कौरव्याः पशवः प्रियापरिभवक्लेशोपशांतिः फलम् Ve.i., कौरव्ये कृतहस्तता पुनरियं देवे यथ सीरिणि vi.
2. a ruler of the Kurus.
Bopp
Latin
कौरव्य m. (a कुरु s. य, v. gr. 650.) Kurûs progenies, a Kuru
descendens. H. 1. 19.
Edgerton Buddhist Hybrid
English
Kauravya (= Pali Koravya, which is read in best ms. of Av also), n. of a king of Sthūlakoṣṭhaka: Av 〔ii.118.6〕.
Lanman
English
kauravya, m. descendant of Kuru, i. e.
Yudhishthira. [patronymic, 1211: cf.
1208c.]
नाममाला
Sanskrit
समवर्तिसुत, समवर्तिपुत्र, समवर्तिसूनु, समवर्त्यपत्य, समवर्तितुक्, समवर्तितोक, समवर्त्यात्मज, समवर्तिप्रजा, समवर्त्युद्वह, समवर्तितनय, समवर्तिपोत, समवर्तिदारक, समवर्तिनन्दन, समवर्त्यर्भक, समवर्तिस्तनन्धय, समवर्त्युत्तानशय, यमसुत, यमपुत्र, यमसूनु, यमापत्य, यमतुक्, यमतोक, यमात्मज, यमप्रजा, यमोद्वह, यमतनय, यमपोत, यमदारक, यमनन्दन, यमार्भक, यमस्तनन्धय, यमोत्तानशय, कालसुत, कालपुत्र, कालसूनु, कालापत्य, कालतुक्, कालतोक, कालात्मज, कालप्रजा, कालोद्वह, कालतनय, कालपोत, कालदारक, कालनन्दन, कालार्भक, कालस्तनन्धय, कालोत्तानशय, कृतान्तसुत, कृतान्तपुत्र, कृतान्तसूनु, कृतान्तापत्य, कृतान्ततुक्, कृतान्ततोक, कृतान्तात्मज, कृतान्तप्रजा, कृतान्तोद्वह, कृतान्ततनय, कृतान्तपोत, कृतान्तदारक, कृतान्तनन्दन, कृतान्तार्भक, कृतान्तस्तनन्धय, कृतान्तोत्तानशय, मृत्युसुत, मृत्युपुत्र, मृत्युसूनु, मृत्य्वपत्य, मृत्युतुक्, मृत्युतोक, मृत्य्वात्मज, मृत्युप्रजा, मृत्यूद्वह, मृत्युतनय, मृत्युपोत, मृत्युदारक, मृत्युनन्दन, मृत्य्वर्भक, मृत्युस्तनन्धय, मृत्यूत्तानशय, अन्तकसुत, अन्तकपुत्र, अन्तकसूनु, अन्तकापत्य, अन्तकतुक्, अन्तकतोक, अन्तकात्मज, अन्तकप्रजा, अन्तकोद्वह, अन्तकतनय, अन्तकपोत, अन्तकदारक, अन्तकनन्दन, अन्तकार्भक, अन्तकस्तनन्धय, अन्तकोत्तानशय, जातरिपु, कौन्तेय, भरतान्वय, कौरव्य, राजयक्ष्मन्, सोमवंश, युधिष्ठिर
तदात्मजो जातरिपुः कौन्तेयो भरतान्वयः ।
कौरव्यो राजयक्ष्माऽसौ सोमवंशो युधिष्ठिरः ॥ १४६ ॥
verse 0.1.1.146
page 0071
Mahabharata
English
Kauravya, a serpent. § 47 (Sarpanāmak.): I, 35, 1558 (enumeration).--§ 66 (Sarpasattra): I, 57, 2153 (ºkulajān nāgān), 2155 (ºkulajāḥ, enumeration of the serpents of K.'s race who fell into the fire).--§ 248 (Arjunavanavāsap.): I, 214, 7789 (ºsya nāgasya bhavane), 7793 (Airāvatakule jātaḥ Kºo nāma pannagaḥ, father of Ulūpī), 7809 (ºsya nireśanāt). --§ 564 (Mātalīyop.): V, 103, 3631 (enumeration), 3635 (ºsyāryakasya).--§ 785 (Anugītāp.): XIV, 88, 2604 (ºsyātmajā, i.e. Ulūpī).
Kauravya, pl. (ºāḥ) = Kaurava, pl.: I, 94 (i.e. Dhṛtarāshṭra, Pāṇḍu, and Vidura), 4914, 5464, 5892 (i.e. the sons of Pāṇḍu)
II, 1435
III, 2 (i.e. the Pāṇḍavas)
345, 348, 14705 (i.e. the Pāṇḍavas), 14901, 14903, 15369 (i.e. the Pāṇḍavas)
IV, 93 (do.)
V, 5348
VI, 362 (so C., but B. has Kauravya = Dhṛtarāshṭra), 1569, 1628 (sutāṃs tava, i.e. Dhṛtarāshṭra's), 5155 (i.e. the brothers of Duryodhana)
VII, 933, 1237, 1549, 5866, 8245, 9110
VIII, 1170, 3012, 3147
XI, 377
XIV, 1794.
Kauravya^1 = Arjuna: I, 6503, 6531
V, 130 (Kuntīputro Dhanañjayaḥ)
VII, 6321
VIII, 2904
XIV, 391, 398, 2258, 2408
XVI, 139, 205, 244 (dhanañjayaḥ).
Kauravya^2 = Bhīmasena: IV, 718
XIV, 2521
XV, 59.
Kauravya^3 = Bhīshma: I, 4094, 5176, 5187
II, 1478
III, 8249, 8251
V, †692 (Bhº), 7067, 7093, 7097, 7256, 7264, 7293, 7366
VI, 2562, 4847, 5318(?), 5339
VII, 38
XII, 806, 6028, 12045
XIII, 5148, 7721 (Pitāmahaṃ), 7769
XIV, 1780 (Bhº).
Kauravya^4 = Bhūriśravas: VII, 5880, 6355.
Kauravya^5 = Bṛhadbala: VI, 623 (read Kausalyaḥ with B.).
Kauravya^6 = Śāntanu: I, 4126 (Śº), 4148 (Śº).
Kauravya^7 = Dhṛtarāshṭra: I, 4446 (Dhº), 5634 (Dhº), 5636 (Dhº), 5649, 5740 (Dhº)
II, 1882
III, †224, 339, 351
V, 644, 2459, 2965 (Dhº), 3392, 3394, 3396
VI, 321, 362 (only B., C. has Kauravyāḥ), 417, 425, 427, 433, 442, 451, 472, 474, 490, 5062
VII, 5, 6, 5006, 5050, 5238, 5248, 5428, 5559, 7834, 8791
VIII, 20, 2362
IX, 70, 779 (so B., C. has Kauravyo = Śalya), 1243
X, 36, 363
XI, 339
XV, 34 (Dhº), 347, 426 (rājā), 737 (do.), 1004.
Kauravya^8 = Duḥśāsana: III, 15105 (ºau, i.e. Duḥśāsana and Duryodhana)
VII, 1685
VIII, 913.
Kauravya^9 = Duryodhana: II, 1721
III, 14867, 14932, 15105 (ºau, i.e. Duryodhana and Duḥśāsana), 15112
IV, 867 (rājānaṃ Dhṛtarāshṭrajaṃ), 882, 946
V, 591, 592, 595, 603(?), 2469, 5222, 5260, 5679 (Dhārtarāshṭraṃ Suyodhanaṃ), 5680, 5998, 7181, 7243, 7355, 7357, 7557 (rājā Duryodhanaḥ), 7616
VI, 3467 (Dº), 5318(?)
VII, 3441, 3860, 6084, 6550, 6559, 6979, 7121 (pārthivaḥ), 7126, 8430, 8992, 9008
VIII, 1360
IX, 1275, 1403 (Dº), 1841, 1951 (Dº), 3216
X, 506
XII, 119 (Dº)
XIV, 1495 (Dhṛtarāshṭrajaḥ).
Kauravya^10 = Janamejaya: I, 2675, 2697, 4636, 4875, 5842, 8429
II, 840
III, 12315, 12557, 14872
IV, 511
VIII, 4
IX, 2281, 2382, 2627, 2639
XIII, 7723, 7759
XIV, 1731, 1903, 2072, 2199, 2231, 2383, 2450, 2484 (read Kauravya with B.)
XV, 302, 634
XVII, 27, 29
XVIII, 81, 157.
Kauravya^11 = Jayatsena^4: IX, 1412.
Kauravya^12 = Pāṇḍu: I, 4578, 4782 (Pº)
V, 5006.
Kauravya^13 = Sahadeva: II, 1106, 1158.
Kauravya^14 = Somadatta: I, 6994 (Sº)
II, 1267 (Sº).
Kauravya^15 = Suhotra: III, 13251, ††13255.
Kauravya^16 = Vicitravīrya: I, 4143.
Kauravya^17 = Yudhishṭhira: I, 5871 (Yº)
II, 283, 1298, 1338(?)
III, 606, 610, 629, 630, 650, 665, 687, 704, 712, 727, 1320, 1993, 2220, 8311, 8318, 8393, 8595, 8616, 13600, 14241, 14485, 15622 (rājā Kuntīputro Yudhishṭhiraḥ)
IV, 491, 587 (Ajātaśatruṃ), 1368 (Yº), 2230, 2289 (Yº)
VI, 13, 3794 (Yº), 3835 (Yº), 5756
VII, 815, 4276
XII, 498, 651, 2009, 2163, 2472, 2650, 2700, 4416, 4441, 5425, 5892, 5897, 5942, 6102, 9552, 10109, 10153, 10161, 10204, 12197, 12199
XIII, 2140, 2247, 2346, 2371, 2375, 3017, 3051, 3429, 3887, 4219, 4329, 6931, 7715, 7737
XIV, 113, 359, 1528 (Dharmarāje Yudhishṭhire), 2103
XV, 46, 236, 244, 769 (Yº), 1002
XVII, 19 (rājā Kºo Dharmaputro Yudhishṭhiraḥ)
XVIII, 61 (rājā), 86 (do).
Kauravya^18 = Yuyutsu: VII, 2951 (Yº)
XIV, 1805 (Yº), 1894 (Yuyutsuṃ Dhṛtarāshṭrajaṃ).
पुराणम्
English
कौरव्य / KAURAVYA. A noble serpent which was born of airāvata. (M.B. Ādi Parva, Chapter 218, Stanza 18).
Vedic Reference
English
Kauravya (‘belonging to the Kurus’). A man of the Kuru
people, is described in the Atharvaveda as enjoying prosperity
with his wife under the rule of King Parikṣit.^1 Mention is also
made of the Kauravya king Balhika Prātipīya in the Śatapatha
Brāhmaṇa, ^2 and in the later legend Ārṣṭiṣeṇa and Devāpi are
alleged to have been Kauravyas.^3
1) xx. 127, 8
Khila, v. 10, 2
Śāṅkh-
āyana Śrauta Sūtra, xii. 17, 2. Cf. a
Mantra in the Vaitāna Sūtra, xxxiv. 9.
2) xii. 9, 3, 3.
3) Nirukta, ii. 10.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
कौरव्यः,
पुं,
 (कुरोरपत्यम् । “कुर्व्वादिभ्यो ण्यः” । ४ ।१ । १५१ । इति ण्यः ।) कौरवः ।(यथा, महाभारते । ३ । २३२ । ५५ ।“अनिशायां निशायाञ्च सहायाः क्षुत्पिपासयोः ।आराधयन्त्याः कौरव्यांस्तुल्या रात्रिरहश्च मे” ॥
कौरव्याः ब्राह्मणाः कुरुसम्बन्धिनो ब्राह्मणाइत्यर्थः । क्षत्त्रिये तु । “कुर्व्वादिभ्यो ण्यः” । ४ ।१ । १७२ । इति ण्ये कृते तद्राजस्य बहुषु तेनै-वास्त्रियामिति बहुत्वे लुकि कुरव इति बोध्यम् ॥
नागविशेषः । यथा, महाभारते । १ । ३५ । १३-१४ ।“कौरव्यो धृतराष्ट्रश्च शङ्खपिण्डश्च वीर्य्यवान् ।विरजाश्च सुबाहुश्च शालिपिण्डश्च वीर्य्यवान्” ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
कौरव्य पुंस्त्री० कुरोवपत्यम् कुर्व्वादि० ण्य । १ कुरुवंश्ये ।“कौरव्याः पशवः प्रियापरिभवक्लेशोपशान्तिः फलम्”वेणीस० । तस्यापत्यं तिका० फिञ । कौरव्यायणिकुरुकुलोत्पन्ने ब्राह्मणादावपत्ये पुं स्त्री कुरूणां राजाण्य । २ कौरव्य कुरुदेशराजे । स्त्रियां ङीप् कौरवीस्त्री । ण्यान्तत्वात् यून्यपत्ये फिञो लुक् । कौरव्यःपिता पुत्रश्च सि० कौ० ।
Capeller
German
कौ॑रव्य u. कौरव्य॑
m.
 Pl. dass.
auch als
Volksname.
Stchoupak
French
कौरव्य-
a. descendant de Kuru
m.
n.
 d'un Nāga
pl.
 = les
Pāṇḍava
n.
 d'un peuple.