| YouTube Channel

कौमुद (kaumuda)

 
शब्दसागरः
English
कौमुद
m.
 (-दः) The month Kartik, (Oct.-Nov.)
f.
 (-दी)
1. Moonlight.
2. A festival in honour of KARTIKEYA, held on the full moon
of the month Kartik.
3. Day of full moon in the month
Aswin.
4. The same in the month Kartik.
5. Elucidation (at the
end of titles of works. e. g. सांख्यतत्त्वकौमुदी.)
E.
 कुमुद a white lotus,
अण् and ङीष् affixes, कौमुदी moonlight, equally white or brilliant
the other senses come from this.
Capeller Eng
English
कौमुद
m.
 a patr. name.
f.
 ई the moonshine (causing the
Kumudas to blossom)
the full-moon, often —° in the titles of books =
elucidation, explanation.
Yates
English
कौमुद (दः) 1.
m.
 The month
Kārtik.
f.
 Moonlight
a festival.
Wilson
English
कौमुद
m.
 (-दः) The month Kartik, (Oct.-Nov.)
f.
 (-दी)
1 Moonlight.
2 A festival.
3 A festival in honour of KĀRTTIKEYA, held on the full moon of the month
Kartik.
4 Day of full moon in the month Aśvin.
5 The same in the month Kartik.
E.
 कुमुद a white lotus, अण् and ङीष् affixes, कौमुदी moonlight,
equally white or brilliant
the other senses come from this.
Apte
English
कौमुदः [kaumudḥ], The month Kārtika
कौमुदे मासि रेवत्यां शरदन्ते हिमागमे
Mb.
 * 5.83.7.
Apte 1890
English
कौमुदः The month Kārtika.
Monier Williams Cologne
English
कौमुद
m.
 patr.
fr.
 Kumuda, ĀrṣBr.
the month Kārttika (October-November),
MBh.
 xiii
कौमुद
n.
 (with व्रत)
N.
 of a particular observance,
AgP.
Monier Williams 1872
English
कौमुद कौमुद, अस्, m. (fr. कुमुद), the
month Kārttika, October-November
(ई), f. moon-
light, moonshine (from its causing the Kumudas to
blossom)
elucidation, (the word Kaumudī being
metaphorically used like other words of similar im-
port (चन्द्रिका) at the end of the title of grammatical
commentaries and other explanatory works to imply
that the book so designated throws much light on
the subject of which it treats, e. g. पदार्थ-कौ-
मुदी, प्रक्रिया-क्°, लघु-क्°, वैषम्य-क्°, सिद्-
धान्त-क्°)
the day of full moon in the month
Kārttika, sacred to the god Kārttikeya
the day of
full moon in the month Āśvina
a festival in honour
of Kārttikeya held on the full moon of the month
Kārttika
a festival in general
N. of a metre con-
sisting of two lines of twenty-four syllables each
N.
of a river.
—कौमुदी-चार, अस्, अम्, m. n. the day
of full moon in the month Āśvina.
—कौमुदी-
पति, इस्, m. the moon.
—कौमुदी-वृक्ष, अस्,
m. the stick or stand of a lamp.
Macdonell
English
कौमुद kaumud-a,
m.
 pat. descendant of Kumuda
🞄the month Kārttika (October-November)
🞄ī,
f.
 moonlight: —°, common in titles 🞄of works
-ikā,
f.
 N. of a maid
-vateya, 🞄m. met. fr. Kumudvati.
Benfey
English
कौमुद कौमुद, i. e. कुमुद + अ,
I.
m.
 The month Kārttika, Oct.-Nov.,
MBh. 13, 3370.
II.
f.
 दी,
1. Moon-
light, Bhartṛ. 1, 38.
2. The day of
full moon in the month Kārttika, MBh.
13, 6132.
Apte Hindi
Hindi
कौमुदः
पुं*
 - कुमुद + अण्
कार्तिक का महीना
Shabdartha Kaustubha
Kannada
कौमुद
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಾರ್ತಿಕಮಾಸ
निष्पत्तिः - > मुद (हर्षे) - "कः" (३-१-१३६) ।सप्तम्या अलुक् (६-३-१४)
व्युत्पत्तिः - > कौ मोदन्ते जना यस्मिन्
L R Vaidya
English
kOmuda {% m. %} The month Kārtīka (the word is thus derived- कौ मोदंते जना यस्मिन् कौमोदस्तेन कीर्तितः)
Bopp
Latin
कौमुद m. (a कुमुद q. v. s. अ) luna
cf. कुमुदिनीनायक.
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
कौमुद °Adj. zu कुमुद (Lotus), H 5, 125.
अभिधानचिन्तामणिपरिशिष्टम्
Sanskrit
--source--
वैशाखे तूत्सरो ज्येष्ठमासे तु खरकोमलः ।
ज्येष्ठामूलीय इति च कार्तिके सैरकौमुदौ ॥ २३ ॥
-wordlist-
उत्सर (पुं), खरकोमल (पुं), ज्येष्ठामूलीय (पुं), सैर (पुं), कौमुद (पुं)
Mahabharata
English
Kaumuda, name of a month = Kārttika. § 562 (Bhagavadyānap.): V, 83, 2926 (ºe māsi).--§ 746 (Ānuśāsanik.): XII, 66, 3370 (ºe śuklapakshe).--§ 761 (do.): XIII, 115, 5656 (ºe…śuklapakshe), 5660 (ºṃ pakshaṃ), 5670 (māsaṃ).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
कौमुदः,
पुं,
 (कौ पृथिव्यां मोदन्ते जना यस्मिन् ।मुद् + कः । सप्तम्या अलुक् ।) कार्त्तिकमासः ।इति त्रिकाण्डशेषः ॥
(यथा, महाभारते ।“एतैरन्यैश्च राजेन्द्रैः पुरा मांसं न भक्षितम् ।शारदं कौमुदं मासं ततस्ते स्वर्गमाप्नुयुः ॥
कौमुदन्तु विशेषेण शुक्लपक्षं नराधिपः ।वर्ज्जयेत् सर्व्वमांसानि धर्म्मो ह्यत्र विधीयते” ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
कौमुद
पु०
 “कौ मोदन्ते जनायस्मिन् कौमुदस्तेन कीर्त्तितः”इक्तुक्तलक्षणे १ कार्त्तिकमासे । “एतैरन्यैश्च राजेन्द्रैःपुरा मांसं न भक्षितम् । शारदं कौमुदं मासं ततस्तेस्वर्गमाप्लुयुः । कौमुदं तु विशेषेण शुक्लपक्षं नराधिप! ।वर्ज्जयेत् सर्वमांसानि धर्म्मोह्यत्र विधीयते” म० त० भार०
Capeller
German
कौमुद
m.
 patron. Name
f.
 ई Mondschein,
bes. — ° in den Titeln versch. Werke.
Burnouf
French
कौमुद कौमुद
m.
 (कुमुद) la lune du mois kārttika
[oct.-nov.].
-- कौमुदि
f.
 le jour de la pleine lune du mois
āśvina et du mois kārttika
fête en l'honneur de
Kārttikeya
fête, en gén.
Clair de lune.
कौमुदिका
f.
 confidente de Durgā.
कौमुदीचार
m.
n.
 le jour de la pleine lune du mois
āśvina.
कौमुदीपति
m.
 la lune.
कौमुदीवृक्ष
m.
 candelabre, lampadaire.
Stchoupak
French
कौमुद-
m.
 le mois Kārttika
-ई-
f.
 clair de lune
jour de
pleine lune dans le mois consacré à Kārttikeya et fête de ce jour en
l'honneur de ce dieu.
कौमुदी-रजनी-
f.
 nuit de pleine lune.
°मह- °महोत्सर-
m.
 fête de la pleine lune.