| YouTube Channel

कोलः (kolaH)

 
Apte
English
कोलः [kōlḥ], [कुल् संस्त्याने अच्]
A hog, boar
Y.*
3.273
Śi.*
14.43, 86.
A raft, boat.
The breast.
The haunch, hip, lap.
An embrace.
The planet Saturn.
An out-cast, one of a degraded tribe.
A barbarian.
N.
of a tribe inhabiting the hills in Central India.
लम् The weight of one Tola.
Black pepper.
A kind of berry.
Comp.
-अञ्चः
N.
of the country of the Kaliṅgas. -पुच्छः a heron.
Apte 1890
English
कोलः [कुल् संस्त्याने अच्] 1 A hog, boar
Śi. 14. 43, 86.
2 A raft, boat.
3 The breast.
4 The haunch, hip, lap.
5 An embrace.
6 The planet Saturn.
7 An out-cast, one of a degraded tribe.
8 A barbarian.
लं 1 The weight of one Tola.
2 Black pepper.
3 A kind of berry.
Comp.
अंचः N. of the country of the Kaliṅgas.
पुच्छः a heron.
Apte Hindi
Hindi
कोलः
पुं*
- कुल् - अच्
"सुअर, वराह"
कोलः
पुं*
- कुल् - अच्
"लट्ठों का बना बेड़ा, नाव"
कोलः
पुं*
- कुल् - अच्
स्त्री की छाती
कोलः
पुं*
- कुल् - अच्
"नितम्ब प्रदेश, कूल्हा, गोद"
कोलः
पुं*
- कुल् - अच्
आलिङ्गन
कोलः
पुं*
- कुल् - अच्
शनिग्रह
कोलः
पुं*
- कुल् - अच्
"बहिष्कृत, पतित जाति का व्यक्ति"
कोलः
पुं*
- कुल् - अच्
जंगली
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
कोलः, कितिः, किरिः, भूदारः, रदायुधः, वक्रदंष्ट्रः, वराहः, रोमशः, सूकरः, दन्तायुधः, शूकरः, शूरः, क्रोदः, बह्वपत्यः, पृथुस्कन्धः, पोत्रायुधः, पोत्री, बली, घोणान्तभेदनः, दंष्ट्री, स्तब्धरोम
noun
वन्यवराहः।
"कोलः संशयकरम् अस्ति।"
Synonyms:
उडुपः, कोलः, भेलकः, उडूपः, तरणः, तारणः, तारकः, प्लवः
noun
काष्ठनिर्मितं शिल्पं यद् नौकावद् नद्यादीन् पारयितुम् उपयुज्यते।
"उडुपेन नदीं पारङ्कृता।"
Synonyms:
शिवः, शम्भुः, ईशः, पशुपतिः, पिनाकपाणिः, शूली, महेश्वरः, ईश्वरः, सर्वः, ईशानः, शङ्करः, चन्द्रशेखरः, फणधरधरः, कैलासनिकेतनः, हिमाद्रितनयापतिः, भूतेशः, खण्डपरशुः, गिरीशः, गिरिशः, मृडः, मृत्यञ्जयः, कृत्तिवासाः, पिनाकी, प्रथमाधिपः, उग्रः, कपर्दी, श्रीकण्ठः, शितिकण्ठः, कपालभृत्, वामदेवः, महादेवः, विरूपाक्षः, त्रिलोचनः, कृशानुरेताः, सर्वज्ञः, धूर्जटिः, नीललोहितः, हरः, स्मरहरः, भर्गः, त्र्यम्बकः, त्रिपुरान्तकः, गङ्गाधरः, अन्धकरिपुः, क्रतुध्वंसी, वृषध्वजः, व्योमकेशः, भवः, भौमः, स्थाणुः, रुद्रः, उमापतिः, वृषपर्वा, रेरिहाणः, भगाली, पाशुचन्दनः, दिगम्बरः, अट्टहासः, कालञ्जरः, पुरहिट्, वृषाकपिः, महाकालः, वराकः, नन्दिवर्धनः, हीरः, वीरः, खरुः, भूरिः, कटप्रूः, भैरवः, ध्रुवः, शिविपिष्टः, गुडाकेशः, देवदेवः, महानटः, तीव्रः, खण्डपर्शुः, पञ्चाननः, कण्ठेकालः, भरुः, भीरुः, भीषणः, कङ्कालमाली, जटाधरः, व्योमदेवः, सिद्धदेवः, धरणीश्वरः, विश्वेशः, जयन्तः, हररूपः, सन्ध्यानाटी, सुप्रसादः, चन्द्रापीडः, शूलधरः, वृषाङ्गः, वृषभध्वजः, भूतनाथः, शिपिविष्टः, वरेश्वरः, विश्वेश्वरः, विश्वनाथः, काशीनाथः, कुलेश्वरः, अस्थिमाली, विशालाक्षः, हिण्डी, प्रियतमः, विषमाक्षः, भद्रः, ऊर्द्धरेता, यमान्तकः, नन्दीश्वरः, अष्टमूर्तिः, अर्घीशः, खेचरः, भृङ्गीशः, अर्धनारीशः, रसनायकः, उः, हरिः, अभीरुः, अमृतः, अशनिः, आनन्दभैरवः, कलिः, पृषदश्वः, कालः, कालञ्जरः, कुशलः, कोलः, कौशिकः, क्षान्तः, गणेशः, गोपालः, घोषः, चण्डः, जगदीशः, जटाधरः, जटिलः, जयन्तः, रक्तः, वारः, विलोहितः, सुदर्शनः, वृषाणकः, शर्वः, सतीर्थः, सुब्रह्मण्यः
noun
देवताविशेषः- हिन्दूधर्मानुसारं सृष्टेः विनाशिका देवता।
"शिवस्य अर्चना लिङ्गरूपेण प्रचलिता अस्ति।"
Synonyms:
कोल्लकः, कोन्वः, कोन्वशिरः , कोलः
noun
एकः पर्वतः
"कोल्लकस्य वर्णनं भागवतपुराणे वर्तते"
Synonyms:
कोल्लकः, कोन्वः, कोन्वशिरः, कोलः
noun
एकः पर्वतः
"कोल्लकस्य वर्णनं भागवतपुराणे वर्तते"
Synonyms:
कोलः, चित्रः, चित्रकः
noun
एकः क्षुपः
"कोलस्य वर्णनं कोशे वर्तते"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
कोलः,
पुं,
(कोलति कामपि बाधां मत्वैव शत्रुं प्रति-धावतीति कुल + अच् ।) शूकरः (कोलति प्लवतेजले इति ।) प्लवः इत्यमरः १० ११
भेलामाड इत्यादि भाषा अङ्कपालिः शनिः चित्रम् ।चिता इति भाषा (कोलन्ति आलिङ्गन्त्यङ्गान्यत्र ।कुल + अधिकरणे हलश्चेति घञ् ।) क्रोडम् ।इति मेदिनी देशविशेषः इति शब्दरत्नावली
अस्त्रभेदः इति धरणी
वर्णसङ्करजातिविशेषः ।(यथा, हरिवंशे ३२ १२३ ।“पाण्ड्यश्च केरलश्चैव कोलश्चोलश्च पार्थिव ! ।तेषां जनपदाः स्फीताः पाण्ड्याश्चोलाः सकेरलाः”
)स तु लेटात् तीवरकन्यायां जातः इति ब्रह्म-वैवर्त्तपुराणम्
श्मश्रुधारिम्लेच्छजातिविशेषः ।स पूर्व्वं क्षत्त्रिय आसीत् सगरराजेनासौवेदयागादावनधिकारी कृतः एतद्विवरणं हरि-वंशेः १४ अध्याये द्रष्टव्यम्
(अयन्तु कोलः यजातिवंशीयस्य राज्ञो दुष्मन्तस्यपौत्त्रेष्वन्यतमः
इदानीं पार्व्वत्यः असभ्यजाति-विशेषः उत्कलदेशादुत्तरभागे ह्यस्य वसतिः ।इयन्तु कोलजातिः सत्यप्रिया सरलप्रकृतिःआतिथ्यसत्कारप्रिया चेति उच्यते
)
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“कुल संस्त्याने बन्धुषु च”@} 2 ज्वलादिः।
‘सन्ताने’ इत्येके।
संस्त्यानम् = सङ्घातः।
बन्धुशब्देन तद्व्यापारो विवाहादिः लक्ष्यते।
कोलकः-लिका, कोलकः-लिका, 3 चुकुलिषकः-चुकोलिषकः-षिका, चोकुलकः-लिका
कोलिता-त्री, कोलयिता-त्री, चुकुलिषिता-चुकोलिषिता-त्री, चोकुलिता-त्री
कोलन्-न्ती, कोलयन्-न्ती, चुकुलिषन्-चुकोलिषन्-न्ती
-- कोलिष्यन्-न्ती-ती, कोलयिष्यन्-न्ती-ती, चुकुलिषिष्यन्-चुकोलिषिष्यन्-न्ती-ती
4 व्यतिकोलमानः, कोलयमानः, -- चोकुल्यमानः
5 व्यतिकोलिष्यमाणः, कोलयिष्यमाणः, -- चोकुलिष्यमाणः
कुल्-कुलौ-कुलः
-- -- -- 6 कुलितम् कोलितम् तः, कोलितः, चुकुलिषितः-चुकोलिषितः, चोकुलितः-तवान्
7 कुलः-कोलः, कुलम्, चुकुलिषुः-चुकोलिषुः, चोकुलः
कोलितव्यम्, कोलयितव्यम्, चुकुलिषितव्यम्-चुकोलिषितव्यम्, चोकुलितव्यम्, कोलनीयम्, 8 कोलनीयम्, चुकुलिषणीयम्-चुकोलिषणीयम्, चोकुलनीयम्
कोल्यम्, कोल्यम्, चुकुलिष्यम्-चुकोलिष्यम्, चोकुल्यम्
ईषत्कोलः-दुष्कोलः-सुकोलः
-- -- कुल्यमानः, कोल्यमानः, चुकुलिष्यमाणः-चुकोलिष्यमाणः, चोकुल्यमानः
9 कोलः, कोलः, चुकुलिषः-चुकोलिषः, चोकुलः
कोलितुम्, कोलयितुम्, चुकुलिषितुम्-चुकोलिषितुम्, चोकुलितुम्
कुल्तिः, कोलना, चुकुलिषा-चुकोलिषा, चोकुला
कोलनम्, कोलनम्, चुकुलिषणम्-चुकोलिषणम्, चोकुलनम्
कुलित्वा कोलित्वा कोलयित्वा, चुकुलिषित्वा-चुकोलिषित्वा, चोकुलित्वा
प्रकुल्य, प्रकोल्य, प्रचुकुलिष्य-प्रचुकोलिष्य, प्रचोकुल्य
कोलम् २, कुलित्वा -कोलित्वा २, कोलम् २, कोलयित्वा २, चुकुलिषम् २, चुकुलिषित्वा २, चुकोलिषम् २, चुकोलिषित्वा २, चोकुलम्
चोकुलित्वा
10 कुलालः।
11
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(२३१)
02
=>
(१-भ्वादिः-८४२। अक। सेट्। पर।)
03
=>
[[२। ‘रलो व्युपधात्--’ (१-२-२६) इति कित्त्वविकल्पः। एवं क्त्वाप्रत्ययेऽपि।]]
04
=>
[[३। ‘कर्तरि कर्मव्यतीहारे’ (१-३-१४) इति शानघ्।]]
05
=>
[पृष्ठम्०२१९+ १९]
06
=>
[[१। ‘उदुपधात् भावादिकर्मणोरन्यतरस्याम्’ (१-२-२१) इति कित्त्वविकल्पः।]]
07
=>
[[२। ‘ज्वलितिकसन्तेभ्यो णः’ (३-१-१४०) इति णो वा। णप्रत्ययाभावपक्षे ‘इगुपध- ज्ञा--’ (३-१-१३५) इति कः प्रत्ययः। पचाद्यचोऽपवादः।]]
08
=>
[[३। ‘णेरनिटि’ (६-४-५१) इति णिलोपः।]]
09
=>
[[४। ‘पुंसि संज्ञायां घः प्रायेण’ (३-३-११८) इति घः संज्ञायाम्। कोलो वराहः।]]
10
=>
[[५। औणादिके (द। उ। ८-११५) कालच् प्रत्यये रूपम्। कुलालः = कुम्भकारः।]]
11
=>
[पृष्ठम्०२२०+ २३]