| YouTube Channel

कैलास (kailAsa)

 
शब्दसागरः
English
कैलास
m.
 (-सः) The mountain Kailasa, the fabulous residence of KUVERA,
and favourite haunt of SIVA
it is placed by the Hindus amongst
the Himalaya mountains, and the name is given to one of the lof-
tiest peaks lying on the north of the Manasa lake.
E.
 कैलास crys-
tal, and the affix अण् implying nature or consistence
or कैल plea-
sure, आस् to abide, affix यञ्
the place where beings reside in
bliss.
Capeller Eng
English
कैलास
m.
N.
 of a mountain, the seat of Śiva and Kubera.
Yates
English
कैलास (सः) 1.
m.
 The mountain
Kailāsa, in the
Himālaya range,
fabulous residence of the gods.
Wilson
English
कैलास
m.
 (-सः) The mountain Kailāsa, the fabulous residence of
KUVERA, and favourite haunt of ŚIVA
it is placed by the Hindus amongst
the Himālaya mountains, and the name is given to one of the loftiest peaks
lying on the north of the Mānasa lake.
E.
 कैलास crystal, and the affix अण् implying nature or consistence
or
कैल pleasure, आस to abide, affix घञ्
the place where beings
reside in bliss.
Apte
English
कैलासः [kailāsḥ],
N.
 of a mountain, a peak of the Himālayas and residence of Śiva and Kubera
कैलासस्य त्रिदशवनिता- दर्पणस्यातिथिः स्याः
Me.*
 6
R.*
 2.35.
Comp.
 -ओकस्
m.
निकेतनः, नाथः an epithet of Śiva.
of Kubera
कैलासनाथं तरसा जिगीषुः
R.*
 5.28
कैलासनाथमुपसृत्य निवर्तमाना
V.*
 1.3.
Apte 1890
English
कैलासः N. of a mountain, a peak of the Himālayas and residence of Śiva and Kubera
Me. 11. 58
R. 2. 35.
Comp.
ओकस् m.,
निकेतनः,
नाथः {1} an epithet of Śiva. {2} of Kubera
कैलासनाथं तरसा जिगीषुः R. 5. 28
कैलासनाथमुपसृत्य निवर्तमाना V. 1. 3.
Monier Williams Cologne
English
कैलास
m.
N.
 of a mountain (fabulous residence of Kubera and paradise of Śiva
placed in the Himālaya range and regarded as one of the loftiest peaks to the north of the Mānasa lake),
MBh.
 iii, 503 & 1697
Hariv.
R.
 iii, iv, 44, 27
VarBṛS.
&c.
a particular form of temple,
VarBṛS.
Monier Williams 1872
English
कैलास कैलास, अस्, m., N. of the mountain
Kailāsa, the fabulous residence of Kuvera and paradise
of Śiva
it is placed by the Hindūs in the Himālaya
range, and is regarded as one of the loftiest peaks to
the north of the Mānasa lake.
—कैलास-नाथ, अस्,
m. the sovereign of the Kailāsa mountain, i. e. the
god Kuvera.
—कैलास-निकेतन, अस्, m. an epithet
of Kuvera of Śiva
—कैलास-पण्डित, अस्, m., N. of
a copyist.
—कैलासौकस् (°स-ओक्°), आस्, m. an epi-
thet of Kuvera.
Macdonell
English
कैलास kailāsa,
m.
 N. of a mountain, seat of 🞄Kubera & of Śiva
-nātha,
m.
 ep. of Kubera.
Benfey
English
कैलास कैलास, also कैलाश कैला-
श (probably akin to कील),
m.
 The
name of a mountain, the residence of
Kuvera, MBh. 3, 503
Rām. 3, 54, 5.
Hindi
Hindi
हिमालय पर्वत, शिव का घर
Apte Hindi
Hindi
कैलासः
पुं*
 - के जले लासो दीप्तिरस्य - केलास - अण्
"पहाड़ का नाम, हिमालय की एक चोटी, शिव और कुबेर का निवास स्थान"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
कैलास
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕೈಲಾಸ ಪರ್ವತ /ಬೆಳ್ಳಿಯ ಬೆಟ್ಟ
निष्पत्तिः - > "अण्" (४-३-१२०)
व्युत्पत्तिः - > के जले लासो लसनं दीप्तिरस्य केलसः स्फटिकः तस्यायम्
प्रयोगाः - > "अलकां समया चैषः कैलासः शङ्करालयः" । "कैलासस्य त्रिदशवनितादर्पणस्यातिथिः स्याः" ।
उल्लेखाः - > काशीखं०, मेघ० १-५८
L R Vaidya
English
kElAsa {% m. %} Name of a mountain, a peak of the Himālayas and residence of Śiva and Kubera, Megh.i.11, 58, R.ii.35.
Bopp
Latin
कैलास m. mons sic dictus, ad Himâlayicos montes per-
tinens, Dei Kuvêri sedes.
Sanskrit Tibetan
Tibetan
ke la sha
कैलास
kai la sha
कैलास
ri'i rgyal po ti se
कैलास
kaila sha
कैलास
ri bo gangs can
कैलास
skyu ru tshal
कैलास
gangs ti se
कैलास
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
रजताद्रिस्तु कैलासोऽष्टापदः स्फटिकाचलः ॥ १०२८ ॥
-wordlist-
रजताद्रि (पुं), कैलास (पुं), अष्टापद (पुं), स्फटिकाचल (पुं)
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: कैलास:
Root: कैलास
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ कैलासपर्वतः
Meaning(s):
⇒ Name of a mountain
Shloka(s):
3|2|5|1 ► रजताद्रिस्तु कैलासो हराद्रिर्महितश्च सः। (भूमिकाण्डः/शैलाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|2|5|1 ⇢ रजताद्रि: (रजताद्रि) (पुं) ⇒ Epithet of Kailāsa mountain ⇒ कैलासपर्वतः
➠ 3|2|5|1 ⇢ कैलास: (कैलास) (पुं) ⇒ Name of a mountain ⇒ कैलासपर्वतः
➠ 3|2|5|1 ⇢ हराद्रि (हराद्रि) (पुं) ⇒ Epithet of Kailāsa mountain ⇒ कैलासपर्वतः
➠ 3|2|5|1 ⇢ महितः (महित) (पुं) ⇒ Epithet of Kailāsa mountain ⇒ कैलासपर्वतः
➠ 3|2|5|1 ⇢ महिकः (महिक) (पुं) ⇒ Epithet of Kailāsa mountain ⇒ कैलासपर्वतः
Related word(s):
Mahabharata
English
Kailāsa, a mountain, the abode of Kubera and Śiva. § 11 (Parvasaṅgr.): I, 2, 457 (ºārohaṇaṃ).--§ 213 (Jatugṛhap.): I, 146, 5779 (ºm iva Guhyakāḥ, sc. viviśuḥ
C. has ºāśaº).-§ 231 (Svayaṃvarap.): I, 185, 6963 (ºśikharaprakhyaiḥ, sc. prāsādaiḥ
C. has ºāśaº).--§ 252 (Subhadrāharaṇap.): I, 220, 7950 (ºśikharopamaḥ, sc. Balarāma, C. has ºāśaº).-§ 255 (Agniparābhava): I, 223, 8117 (Śvetaki performed austerities on K. in order to gratify Śiva
C. has ºāśaº).-§ 263 (Sabhākriyāp.): II, 3, 59 (uttareṇa tu Kºṃ Mainākaṃ parvataṃ prati, there Maya had gathered a bhāṇḍa of jewels), 66 (uttareṇa tu Kºṃ Mainākaṃ parvataṃ prati, Hiraṇyaśṛṅga, etc., is situated there).--§ 265 (Lokapālasabhākhyānap.): II, 6, 275 (ºnilayasya, i.e. Kubera).--§ 269 (Vaiśravaṇasabhāv.): II, 10, 384 (ºśikharopamā, sc. the palace of Kubera), 412 (among the mountains present in the palace of Kubera).-§ 287 (Rājasūyikap.): II, 34, 1279 (ºśikharaprakhyān, sc. āvasathān).--§ 293 (Dyūtap.): II, 46, 1643 (ºkūṭapratimaṃ, sc. Śivaṃ), 1645 (parvataṃ), 1646 (do., Vyāsa went to K.).-§ 295 (do.): II, 52, 1862 (uttarād api Kºād oshadhīḥ).-§ 317b (Kṛshṇa Vāsudeva): III, 12, 503 (ºbhavane, Kṛshṇa had dwelt on K.).--§ 334 (Kairātap.): III, 41, 1697 (ºnilayo Dhanādhyakshaḥ, i.e. Kubera).--§ 335 (Indralokābhigamanap.): III, 42, 1753 (ºṃ iva śṛṅgiṇaṃ).--§ 387 (Sagara): III, 106, 8834 (giriṃ, Sagara went to K. to gratify Śiva).--§ 389 (Gaṅgāvataraṇa): III, 108, 9944 (parvataṃ, Bhagīratha went to K. to gratify Śiva)
109, 9963 (the abode of Śiva).--§ 418d (Tīrthayātrāp.): The mountain K. is six yojanas high, there the gods assemble, there is Viśālā (i.e. Badarī, Nīl.), there live innumerable Yakshas, Rākshasas, Kinnaras, Nāgas, Suparṇas, and Gandharvas, near the abode of Kubera
III, 139, 10830.-§ 419 (Gandhamādanapr.): III, 140, 10842.--§ 422 (do.): III, 142, 10913 (ºśikharopamaṃ, sc. the bones of Naraka).-§ 423 (do.): III, 145, 11031 (parvatottamaṃ, with Badarī, etc., reached by the Pāṇḍavas).--§ 432 (Saugandhikāharaṇa): III, 153, 11351 (ºśikharābhyāse, there the lotus-lake of Kubera is situated)
154, 11389 (the abode of Kubera, to whom the Krodhavaśas repaired, having been defeated by Bhīmasena).-§ 436 (Yakshayuddhap.): III, 158, 11540 (seen by the Pāṇḍavas on their journey to the hermitage of Vṛshaparvan). --§ 436d (do.): Beyond K. is the path of the all-perfect (paramasiddhānāṃ) Devarshis, if anyone goes beyond this the Rākshasas slay him with iron darts and other weapons
III, 159, 11651.--§ 449 (Ājagarap.): III, 177, †12340 (Kuberakāntaṃ, on their way from the hermitage of Ārshṭisheṇa the Pāṇḍavas saw K.), †12344.--§ 555 (Indravijaya): V, 11, 353.--§ 562 (Bhagavadyānap.): V, 94, 3360 (rathāt…Kºśikharopamāt).--§ 565 (Gālavacarita): V, 111, 3830 (on K. Kubera was installed into the sovereignty of Rākshasas, Yakshas, and Gandharvas), 3840 (sthānam Ailavilasya, i.e. Kubera's).--§ 570 (Sainyaniryāṇap.): V, 157, 5332 (ºśikharopamaḥ, sc. Balarāma).--§ 574 (Jambūkh.): VI, 3, 104 (ºMandarābhyān tū tathā Himavato gireḥ sahasraśo mahāśabdaḥ khacarāṇi patanti ca, omens)
6, 236 (= Hemakūṭa, inhabited by Kubera with the Guhyakas), 237 (abhyuttareṇa Kºṃ Mainākaṃ parvataṃ prati, there Hiraṇyaśṛṅga, etc., is situated).--§ 581 (Bhīshmavadhap.): VI, 62, 2748 (ºm iva śṛṅgiṇaṃ, sc. Bhīmasena).--§ 585 (do.): VI, 94, 4204 (do., do.).--§ 589 (Droṇābhishekap.): VII, 11, 412 (ºśikharopamaḥ, sc. Balarāma).--§ 611 (Śalyap.): IX, 11, 583 (yayā--so B., sc. gadayā
C. has yathā--Kºbhavane Maheśvarasakhaṃ-i.e. Kubera--balī | āhvayām āsa Kaunteyaḥ--i.e. Bhīmasena-saṃkruddham Alakādhipaṃ, all. to Yakshayuddhaparvan)
12, 594 (saśrṅgaṃ iva Kºṃ, sc. Śalya).--§ 613 (Gadāyuddhap.): IX, 33, 1927 (ºm iva śrṅgiṇaṃ, sc. Duryodhana), 1929 (do., do.).--§ 615u (Skanda): IX, 45, 2534 (ºśrṅgasaṅkāśau, sc. Maṇi and Sumaṇi).--§ 615 (Gadāyuddhap.): IX, 56, 3156 (ºm iva śṛṅgiṇaṃ, sc. Duryodhana).--§ 637 (Rājadh.): XII, 44, 1528 (mumude tad labdhvā Kºṃ Dhanado--i.e. Kubera--yathā).--§ 660b (Bhṛgu-Bharadvājasaṃv.): XII, 182, 6770 (ºśikhare, there Bhṛgu was sitting). --§ 694b (Jvarotpatti): XII, 284, 10216 (Vaiśravaṇaḥ… Kºnilayaḥ).--§ 716 (Śukābhipatana): XII, 332, 12576 (ºpṛshṭhaṃ, Śuka proceeded to K.)
333, 12586 (ºpṛshṭhāt, from K. Śuka soared into the sky).--§ 731b (AshṭāvakraDiksaṃv.): XIII, 19, 1411 (the abode of Kubera), 1434 (crossed by Ashṭāvakra).--§ 746 (Ānuśasanik.): XIII, 83, 3907 (ºśikhare deva-Gandharvasevite, there Surabhi performed austerities).--§ 772b (Vasishṭha): XIII, 156, 7287 (ºṃ prasthitāñ caiva nadīṃ Gaṅgāṃ).--§ 785 (Anugītāp.): XIV, 77, 2236 (mahāgireḥ, trembled).--§ 795c (Mahābhārata): XVIII, 6, 241 (ºśikharākāraṃ, sc. vimānaṃ, so B.).
Kailāsa, pl. (VIII, 110), v. Kosala, pl.
पुराणम्
English
कैलास / KAILĀSA (kailāsaka). A serpent belonging to the kaśyapa family. Mention is made about this serpent in mahābhārata, Udyoga Parva, Chapter 103, Stanza 11.
कैलास / KAILĀSA 1) General information. The mount mahāmeru has an area of eighteen thousand nāzhikas (Indian mile of (1/4) Kośa) and a height of two thousand nāzhikas. On the eastern side of this mount there are two mountains called jaṭhara and devakūṭa. pavamāna and pāriyātra are the two mountains on the western side. On the south there are the two mountains of kailāsa and karavīra. The two mountains on the north are called triśṛṅga and makaragiri. It is stated in mahābhārata, Vana Parva, Chapters 109 and 141 that the abodes of śiva and kubera are on the mount kailāsa. Once, to please śiva, Mahāviṣṇu performed penance on kailāsa. (M.B. Ādi Parva, Chapter 222, Stanzas 33 to 40). It is mentioned in Mahā bhārata, Sabhā Parva, Chapter 3 that the mountain maināka stands to the north of kailāsa. Once vyāsa went to kailāsa. (M.B. Sabhā Parva, Chapter 43, Stanza 17). In Vana Parva, Chapter 106, mention is made that the King sagara, with his two queens, once went to kailāsa for penance. It was on the kailāsa that bhagīratha performed penance to propitiate śiva to bring down gaṅgā. kailāsa is hundred yojanas high. The devas come to this place daily and return. It is mentioned in Sabhā Parva, Chapter 141, that in the place where kubera lives on kailāsa there live a large number of Yakṣas (demi-gods), Rākṣasas (giants) kinnaras (heavenly musicians), Garuḍas (hawks) Mātaṅgas (elephants) and Gandharvas (semi-gods). The lake of lotus of kubera which was reached by Bhīmasena once, was in kailāsa. In Vana Parva, it is mentioned that the pāṇḍavas visited kailāsa during their forest life. It could be understood from mahābhārata, Anuśāsana Parva, Chapter 83 that kāmadhenu performed penance on the kailāsa, once.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
कैलासः,
पुं,
 (के जले लासो लसनं दीप्तिरस्य ।“हलदन्तात् सप्तम्याः” । ६ । ३ । ९ । इतिअलुक् केलसः स्फटिकमणिः तद्वत् शुभ्रः इत्यण् ।यद्वा, केलीनां समूहः । कैलं । “तस्य समूहः” ।४ । २ । ३७ । इत्यण् वृद्धिश्च । कैलेनास्यतेऽत्र ।आस् + अधिकरणे घञ् ।) स्वनामख्यातपर्व्वतः ।इत्यमरः । १ । २ । ७४ ॥
स च शिवकुवेरयोःस्थानम् । तस्य परिमाणं यथा । “जठरदेवकूटौमेरोः पूर्व्वेणाष्टादशयोजनसहस्रमुदगायतौद्विसहस्रं पृथुतुङ्गौ भवतः । एवमपरेण पवन-पारिपात्रौ दक्षिणेन कैलासकरवीरौ प्रागा-यतौ” । इति श्रीभागवतम् ॥
(अयं हि वृहत्सं-हितायां कूर्म्मविभागे उत्तरस्यामुक्तः ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
कैलास
पु०
 के जले लासो लसनं दीप्तिरस्य अलुक्स० केलसस्फटिकस्तस्येव शुभ्रः अण्, केलीनां समूहः अण्--कैलं तेनास्यतेऽत्र आस--आधारे घञ् वा । शिवकवेरयोःस्थाने पर्व्वतभेदे । स च वृह० सं० कूर्म्मविभागे उत्त-रस्यामुक्तः “उत्तरतः कैलासोहिमवान् गिरिर्धनुष्मां-श्च” । स च अलकासमीपस्थितः “अलकां समया चैषकैलासः शङ्करालयः” काशी० १३ अ० । तत्स्वरूपञ्चहरिव० २१७ अ० वर्ण्णितं यथा“मन्दरश्चोग्रशिखरः, स्फाटिकैर्म्मणिभिश्चितः । वज्रगर्मै-र्निरालम्बै स्वर्गोपम इवाबभौ । सह शृङ्गैश्च कैलासःशिलाधातुविभूषितः । तोरणैश्चैव निविडैः प्राशुभि-श्चैव पादपैः । प्रवादयद्भिर्गन्धर्व्वैः किन्नरैश्च प्रगायि-भिः । देवकन्याङ्गहावैश्च प्रकीडित इवाबभौ । मधुरै-र्व्वाद्यगीतैश्च नृत्यैश्चाभिनयोद्गतैः । शृङ्गारैः सुप्र-हावैश्च कैलासो मदनायत” ।तस्य विष्णुनाभिपद्मस्य गर्भाङ्वुररूपत्वं हरिवं० २०२ अ०वर्ण्णित यथा“तस्मिन् हिरण्मये पद्मे बहुयोजनविस्तृते । सर्व्वतेजो-गुणमये पार्थिवैर्लक्षणैर्युते । तच्च पद्मं पुराणज्ञाः पृथि-वीरुहमुत्तमम् । नारायणात् समुत्पन्नं प्रवदन्ति महर्ष-यः । या तु पद्मासना देवी तां पृथ्वीं परिचक्षते । ये तुगर्भाङ्कुराः सारास्तान् दिव्यान् पर्व्वतान् विदुः । हिम-वन्तञ्च मेरुञ्च नीलं निषधमेव च । कैलासं क्रौञ्चवन्तञ्चतथाऽद्रिं गन्धमादनम् । पुण्यं त्रिशिखरं चैव कान्तमन्दरमेव च । उदयञ्च गिरिश्रेष्ठं विन्ध्यमस्तञ्च पर्व्वतम् ।एते देवगणानाञ्च सिद्धानाञ्च महात्मनाम् । आश्रयाःसर्वभूतानां पुण्याः कामयुजोऽद्रयः । एतेषामन्तरो देशोजम्बुद्वीप इति स्मृतः” ।कैलासप्रमाणञ्च भाग० ५, १६, २३, उक्तं यथा “जठ-रदेयकूटौ मेरुं पूर्व्वेण द्वादशयोजनसहस्रमुदगायतौद्विसहस्रपृथुतुङ्गौ मवतः एवमपरेण पवनपारिपात्रौ”दक्षिणेन कैलासकरवीरौ प्रागायतौ” । “शुभ्रंपाण्डरमेघाभं कैलासञ्च नगोत्तमम्” हरि० २२६ अ० ।“कैलासस्य त्रिदशवनितादर्पणस्यातिथिः स्याः” मेध०
Capeller
German
कैलास
m.
 N. eins Berges.
Burnouf
French
कैलास कैलास
m.
 np. de la montagne habitée par Kuvera.
Les Indiens la rattachent à l'Himālaya.
कैलासोकस्
m.
 (ओकस्) surn. de Kuvera.
Stchoupak
French
कैलास-
m.
n.
 d'une montagne dans l'Himâlaya, résidence de Kubera et
de Śiva.
°नाथ-
m.
 ép. de Kubera.