| YouTube Channel

केसरः (kesaraH)

 
Apte 1890
English
केस(श)रः,
रं 1 The mane (as of a lion)
न हंत्यदूरेऽपि गजान्मृगेश्वरो विलोलजिह्वश्चलिताग्रकेसरः Rs. 1. 14
Ś. 7. 14.
2 The filament of a flower
नीपं दृष्ट्वा हरितकपिशं केसरैरर्धरूढैः Me. 21
Ś. 6. 17
M. 2. 11
R. 4. 67
Śi. 9. 47.
3 The Bakula tree
रक्ताशोकश्चलकिसलयः केसरश्चात्र कांतः Me. 78
Ku. 3. 55.
4 The Punnāga tree.
5 The fibre (as of a mango fruit).
6 Saffron.
7 The hair.
रं 1 A flower of the Bakula tree
R. 9. 36.
2 Gold.
3 Sulphate of iron.
Comp.
अचलः an epithet of the mountain Meru.
अम्लः the citron.
वरं saffron.
Apte Hindi
Hindi
केसरः
पुं*
 - " के + सृ + अच्, अलुक् स*"
अयाल
केसरः
पुं*
 - " के + सृ + अच्, अलुक् स*"
फूल का रेशा या तन्तु
केसरः
पुं*
 - " के + सृ + अच्, अलुक् स*"
बकुल का पेड़
केसरः
पुं*
 - " के + सृ + अच्, अलुक् स*"
रेशा या सूत्र
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 बकुलः, सिन्धुपुष्पः, शारदिका, गूढपुष्पकः, चिरपुष्पः, धूकः, भ्रमरानन्दः, मधुपुष्पः, मघगन्धः, मद्यलालसः, मद्यामोदः, मकुलः, मकुरः, विशारदः, शक्रद्रुमः, शिवकेसरः, सर्वकेसरः, सिंहकेसरः, स्थिरपुष्पः, स्त्रीमुखमधुदोहदः, स्त्रीमुखमधुदोहलः, स्त्रीमुखपः, शीतगन्धा, धन्वः, सीधुगन्धः, करकः, केसरः, चिरपुष्पः, धन्वी, मुकुरः, दन्तधावनः, स्त्रीमुखमधुः
noun
एकस्य चिरहरितस्य वृक्षस्य पुष्पम्।
"बकुलस्य सुगन्धः तीव्रः भवति।"
Synonyms:
 बकूलः, अगस्त्यः, वकवृक्षः, केसरः, केशरः, सिंहकेसरः, वरलब्धः, सीधुगन्धः, मुकूलः, मुकुलः, स्त्रीमुखमधुः, दोहलः, मधुपुष्पः, सुरभिः, भ्रमरानन्दः, स्थिरकुसुमः, शारदिकः, करकः, सीसंज्ञः, विशारदः, गूढपुष्यकः, धन्वी, मदनः, मद्यामोदः, चिरपुष्पः, करहाटकः, करहाटः, स्त्रीमुखमधुदोहदः, स्त्रीमुखमधुदोहलः, स्त्रीमुखपः, शीतगन्धा, धन्वः, सीधुगन्धः, करकः, केसरः, चिरपुष्पः, मुकुरः, दन्तधावनः
noun
वृक्षविशेषः, पुष्पष्पवृक्षविशेषः आयुर्वेदे अस्य गुणाः शीतलत्वहृद्यत्वविषदोषनाशित्वम्।
"बकूलस्य फलम् दन्तस्थैर्यकरम् अस्ति।"
Synonyms:
 केशरः, केसरः, अग्निसेखरः, अम्बरम्, असृक्, कनकगौरम्, कान्तम्, कालेयम्, कावेरम्, काश्मीर, कुचन्दनम्, कुसुमात्मकम्, केसरवर, गोरवः, गौरम्, घस्रम्, घुसृणम्
noun
क्षुपविशेषः शीतप्रदेशे जातः क्षुपः यः सुगन्धार्थे ख्यातः।
"केशरात् प्राप्तः सुगन्धितः पदार्थः धार्मिककार्ये अपि उपयुज्यते।"
Synonyms:
 केसरः, केशरः
noun
सिंहादीनां स्कन्धकेशः।
"केसरैः सिंहः शोभते।"
Synonyms:
 केसरः
noun
एकः पर्वतः ।
"केसरस्य वर्णनं महाभारते वर्तते"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
केसरः,
पुं,
 (के वृक्षशिरोऽवच्छेदे उच्छ्रितदेशेइत्यर्थः सरति । सृ + अच् ।) नागकेशरवृक्षः ।तुरङ्गस्कन्धकेशः । (यथा, रघुवंशे । ४ । ६७ ।“विनीताध्वश्रामास्तस्य सिन्धुतीरविचेष्टनैः ।दुधुवुर्वाजिनः स्कन्धान् लग्नकुङ्कुमकेसरान्” ॥
)सिंहस्कन्धकेशः । (यथा, पञ्चतन्त्रे । १ । २०४ ।“व्याकीर्णकेसरकरालमुखा मृगेन्द्रानागाश्च भूरि मदराजि विराजमानाः” ॥
)वकुलवृक्षः । (यथा, रघुवंशे । ९ । ३६ ।“ललितविभ्रमबन्धविचक्षणंसुरभिगन्धपराजितकेसरम्” ॥
)पुन्नागवृक्षः । किञ्जल्कः । इति हेमचन्द्रः ॥
केसरः, पुं
क्ली,
 (के जले सरतीति । सृ + पचाद्यच् ।हृलदन्तादिति अलुक्समासः ।) किञ्जल्कः । हि-ङ्गुनि, पुं स्त्री । इति रभसः ॥