| YouTube Channel

केशान्त (kezAnta)

 
शब्दसागरः
English
केशान्त
m.
 (-न्तः)
1. Cutting off the hair finally as a religious ceremony,
performed upon Brahmans at sixteen years of age
Kshetriyas at
twenty-two
and Vaisyas at twenty-four.
2. The tip or end of hair.
E.
 केश and अन्त end.
Capeller Eng
English
केशान्त
m.
 end or lock of hair, tuft
tonsure.
Yates
English
केशा_न्त (न्तः) 1.
m.
 The duty of ton-
sure
the end of the hair.
Spoken Sanskrit
English
केशान्त kezAnta
m.
 cutting off the hair finally
केशान्त kezAnta
m.
 lock of hair
केशान्त kezAnta
m.
 long hair hanging down
केशान्त kezAnta
m.
 tuft
केशान्त kezAnta
m.
 border of the hair on the forehead
Wilson
English
केशान्त
m.
 (-न्तः)
1 Cutting off the hair finally as a religious ceremony, performed upon
Brahmans at sixteen years of age
Kṣatriyas at twenty-two
and
Vaiśyas at twenty-four.
2 The tip or end of hair.
E.
 केश, and अन्त end.
Monier Williams Cologne
English
केशान्त
m.
 (ifc. f(आ). ) the border of the hair on the forehead,
ŚāṅkhGṛ.
TUp.
R.
Suśr.
long hair hanging down, lock of hair, tuft,
MBh.
R.
&c.
cutting off the hair finally (as a religious ceremony performed upon Brāhmans at 16 years of age, Kṣatriyas at 22, and Vaiśyas at 24),
PārGṛ.
Gobh.
Mn.
 ii, 65
Yājñ.
 i, 36
Apte Hindi
Hindi
केशान्तः
पुं*
 केश-अन्तः -
बाल का सिरा
केशान्तः
पुं*
 केश-अन्तः -
"नीचे लटकते हुए लम्बे बाल, बालों का गुच्छा"
केशान्तः
पुं*
 केश-अन्तः -
मुण्डन संस्कार
Shabdartha Kaustubha
Kannada
केशान्त
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ೧೬ನೆಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಮಾಡುವ ಕೇಶಖಂಡನ ಸಂಸ್ಕಾರ /ಗೋದಾನಕರ್ಮ
निष्पत्तिः - > अन्त + णिच् (नामधा०) - "अण्" (३-२-१)
व्युत्पत्तिः - > केशान् अन्तयति छेदनात्
प्रयोगाः - > "केशान्तः षोडशे वर्षे ब्राह्मणस्य विधीयते । राजन्यबन्धोर्द्वाविंशे वैश्यस्य द्व्यधिके ततः ॥"
उल्लेखाः - > मनु० २-६५
केशान्त
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತಲೆಯ ಕೂದಲಿನ ತುದಿ /ತುರುಬಿನ ತುದಿಯ ಭಾಗ
प्रयोगाः - > "घूपोष्मणा त्याजितमार्द्रभावं केशान्तमन्तःकुसुमं नदीयम्"
उल्लेखाः - > कुमा० ७-१४
L R Vaidya
English
keSa-aMta {% m. %} 1. the tip of a hair
2. long hair hanging down
3. cutting of the hair as a religious ceremony, M.ii.65.
Lanman
English
keśānta, m. hair-end
long hair hanging
down
locks.
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
केशान्त m. °Hals, S I, 314, 6.
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
केशान्त
पु०
 केशानन्तयति छेदनात् हन्ति अन्ति (नामधातुः)अण् । द्विजातीनां षोडशादिषु वर्षेषु कर्त्तव्ये केशच्छेदना-ख्येगोदानकर्मणि । केशान्ताख्य गोदानकर्मप्रकारादि आश्व०गृ० १ । १८ । १ । सूत्रादौ दर्शितं यथा “एतेन गीदानम्” सू०व्याख्यातमिति शेषः एतेनेति कृत्स्नोपदेशः तत्रविशेषमाह ।ना० दृ० । “षोडशे वर्षे” सू० । तृतीयस्यापवादः अत्रमातुरुप स्थोपवेशनं न भवति अयुक्तत्वात्” ना० वृ० ।“केशशब्दे तु श्मश्रुशब्दान् कारयेत्” सू० । केशशब्देत्विति जातावेकवचनं श्मश्रुशब्दानिति व्यक्तिपरोनिर्देशःतेन यत्र श्मश्रुशब्दाः तत्र “अदितिः केशान् वपतु” ।“वप्ता केशान्” “दक्षिणे केशपक्ष इति” त्रिषु ते कार्याः ।तन्त्रगतस्य तृतीयस्य केशशब्दस्याभावाद्विधिगतस्य ग्रहणंतेन दक्षिणे श्मश्रुपक्ष इति साधितं भवति” वृ० ।“श्मश्रुणीहोन्दति” सू० । “शिरस्युन्दनस्यापवादः” ।वृ० । “शुन्धि शिरोमुखं मास्यायु प्रमोषीरिति” सू० ।“क्षुरनिमार्जनेऽयं विशेषः” वृ० । “केशश्मश्रुलोमन-खान्युदक्संस्थानि संप्रव्यति” सू० । “शीतोष्णाभि-रद्भिरबर्थं कुर्वाणोऽक्षुण्वन् कुशली केशश्मश्रुलोमन-खान्युदक्संस्थानि कुर्विति नापितशासनम्” ना० वृ० ।“काल्पुत्य वाग्यतः स्थित्वाऽहःशेषमाचार्यसकाशे-वाचं विसृजेत् वरं ददामीति” सू० । “तत आल्पुत्यस्नात्वेत्यर्थः । वाग्यत इत्यमन्त्रयमाणः । स्थित्वेत्युपवेशनप्रतिषेधः । एवमहःशेषं स्थित्वाऽस्तमिते आचार्यसमीपेवरं ददामीति वाचं विसृजेत् । वरद्रव्यमाह” ना०वृ० । “गोमिथुनं दक्षिणा” सू० । ननु भिक्षुरयं कथ-मस्य गोमिथुनसम्भवः उच्यते यथास्य प्रावरणादिसम्भवस्तथास्यापि” वृ० । संवत्सरमादिशेत्” सू० ।एवं गोदानं कृत्वा संवत्सरं व्रतमादिशेत् वक्ष्यमाणेनविधिना चरेत् । रात्रौ व्रतादेशाऽनुपपत्तेः अपरेद्युःकार्य्यम्” ना० वृ० ।एतेनेत्यनेन चूडाविहितनक्षत्रादिग्रहणातिदेशः यथाहमू० चि० “केशान्तं षोडशे वर्षे चौलोक्तदिवसे शुभम्”“षोडशे वर्षे चौलोक्तदिवसे चूडावर्षतृतीयात् प्रभ-वतीत्यादिना कथितशुभदिवसे गोदानपर्यायं केशान्तसंज्ञं कर्म्म शुभं स्यात्” गावः केशा दीयन्ते खण्ड्यन्तेयस्मिन्नितिव्युत्पत्तिः यदाह् “केशान्तं षोडशे वर्षेकुर्याच्चौलोक्तभादिके” इति । महेश्वरोऽपि “कर्म केशान्तसंज्ञं हि स्मृतं वर्षे तु षोडशे । चौलकर्मोक्तधिष्ण्यादौ”षोडश इत्येतद्ब्राह्मणविषयं द्रष्टव्यं क्षत्रियविशोस्तुद्वाघिंशतिचतुर्विंशतितमवर्षयोः केशान्तमित्यर्थः तदुक्तंमनुना “केशान्तः षोडशे वर्षे ब्राह्मणस्य विधीयते ।राजन्यबन्धोर्द्वाविंशे वैश्यस्य द्व्यधिके ततः” पी० धा० ।चूडोक्तनक्षत्रादि च चूडाशब्दे वक्ष्यते । अत्र कर्मपर तयाक्लीवता । मनुवचने तु संस्कारपरतया पुंस्त्वमिति बोध्यम् ।एतस्मात् पूर्वं महानाभ्र्यादिव्रतत्रयं वर्षत्रये कर्त्तव्यं तच्चउपनिषच्छब्दे सप्रमाणं दर्शितम् । केशस्यान्तः । २ केशस्वरूपे ३ केशाग्रे च । “केशान्तमन्तः कुसुमं तदीयम्” कुमा० ।
Capeller
German
केशान्त
n.
 Haarende, Haarschopf, Haarmasse.
केशान्त u. कैवर्त
m.
Burnouf
French
केशान्त केशान्त
m.
 (अन्त fin) la cérémonie de la
tonsure après le noviciat.