| YouTube Channel

केतकी (ketakI)

 
Monier Williams Cologne
English
केतकी
f.
 (g. गौरादि,
Gaṇar.
 46) id.,
Gīt.
Vet.
Sāh.
ŚivaP.
Hindi
Hindi
एक सुगंधित फूल
Apte Hindi
Hindi
केतकी
स्त्री*
 - कित् - ण्वुल्
एक पौधा - केवड़ा
केतकी
स्त्री*
 - कित् - ण्वुल्
केतकी का फूल
Shabdartha Kaustubha
Kannada
केतकी
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತಾಳೆಮರ
निष्पत्तिः - > केतक - जाति० "ङीष्" (४-१-६३)
प्रयोगाः - > "सरजसमपहाय केतकीनां प्रसवमुपान्तिकनीपरेणुकीर्णम्"
उल्लेखाः - > किरा० १०-२६
केतकी
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತಾಳೆ ಹೂವು
निष्पत्तिः - > बहुलग्रहणात् क्वचित् ङीषो न लुक् ।
L R Vaidya
English
ketakI {% f. %} 1. Name of a plant, (the same as केतक), हसितमिव विधत्ते सूचिभिः केतकीनाम् Rt.ii.23
2. a flower of that plnt, Rt.ii.20.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 केतकी
adjective
केतक्याः समानस्य वर्णस्य।
"गौतमी केतक्यां शाटिकायाम् अतीव शोभते।"
Synonyms:
 केतकी
noun
एकं श्वेतं सुगन्धितं कण्टकयुक्तं पुष्पम्।
"केतक्याः गन्धेन उद्यानं सुगन्धितम्।"
Synonyms:
 केतकी
noun
एका रागिणी।
"सा केतकीं गायति।"
Synonyms:
 केतकः, केतकी, इन्दुकलिका, तीक्ष्णपुष्पा, दीर्घपत्रः, पांसुका, अमरपुष्पः, अमरपुष्पकः, कण्टदला, कनककेतकी, कनकपुष्पी, द्रोणीदलः, करतृणम्, क्रकचच्छदः, गन्धपुष्पः, दलपुष्पा, दलपुष्पी, चक्षुष्यः, चामरपुष्पः, छिन्नरुहा, जम्बालः, जम्बुलः, धूलिपुष्पिका, नृपप्रिया, फरेन्द्रः, वलीनकः, विफलः, व्यञ्जनः, शिवद्विष्टा, सुगन्धिनी, सूचिपुष्पः, सूचिका, स्त्रीभूषणम्, स्थिरगन्धः, स्वर्णकेतकी, हनीलः, हलीमः, हेमकेतकी, हैमः
noun
क्षुपविशेषः- यस्य सवासिकस्य पुष्पस्य पत्राणि क्रकचस्य इव तीक्ष्णानि सन्ति।
"अधुना उद्यानस्थस्य केतकस्य पुष्पं विकसति।"
Synonyms:
 क्लेदिनी , केतकी
noun
एकः क्षुपः ।
"क्लेदिनी हरिवंशे उल्लिखिता अस्ति"
Synonyms:
 क्लेदिनी, केतकी
noun
एकः वृक्षकः ।
"क्लेदिनी हरिवंशे उल्लिखिता अस्ति"
पुराणम्
English
केतकी / KETAKĪ. (A flower). [Pandarnus odoratissimus] Though ketakī is a flower which had been worn on Śiva's head, it is not worshipped for the following reason.
In satyayuga Mahāviṣṇu performed intense penance on the śveta island for the attainment of eternal happiness. brahmā also performed penance at a beautiful place for the annihilation of desires. During their tapas viṣṇu and brahmā, for a rest, left their seats and walked about in the forest when they met each other. There arose a controversy between them about their respective greatness when śiva, in the form of a Liṅga, appeared between the two contestants and told them that he, who first found out his (Śiva's) head or feet was greater than the other. Accordingly viṣṇu went down and brahmā went up on a tour of enquiry.
Though viṣṇu went down deeper and deeper for a long time to find out Śiva's feet he failed in the attempt and so returned and sat at the place whence he started for the search. brahmā went up a very long distance when he saw a ketakī flower falling down from the sky. He took the flower in his hands and went to viṣṇu and told him that he had found out Śiva's head and showed the ketakī flower as proof of his discovery claiming that it was taken from Śiva's head. But viṣṇu did not believe brahmā and asked the ketakī flower to bear witness to Brahmā's claim. The flower gave false evidence in favour of brahmā. śiva got angry at this false evidence of ketakī and cursed it. The ketakī lost its place among the best flowers from that day onwards.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
केतकी,
स्त्री,
 (केतक + गौरादित्वात् ङीष् ।) पुष्प-वृक्षविशेषः । केया इति भाषा ॥
(यथा, भ्रमराष्टके । १ ।“गन्धाढ्यासौ भुवनविदिता केतकी स्वर्णवर्णापद्मभ्रान्त्या क्षुधितमधुपः पुष्पमध्ये पपात” ॥
)तत्पर्य्यायः । सूचीपुष्पः २ हलीनः ३ जम्बुलः ४ ।इति रत्नमाला ॥
केतकः ५ सूचिकापुष्पः ६जम्बुकः ७ क्रकचच्छदः ८ । इति भावप्रकाशः ॥
तीक्ष्णपुष्पा ९ विफला १० धूलिपुष्पिका ११मेध्या १२ कण्टदला १३ शिवद्विष्टा १४ नृपप्रिया१५ क्रकचा १६ दीर्घपत्रा १७ स्थिरगन्धा १८गन्धपुष्पा १९ इन्दुकलिका २० दलपुष्पा २१पांशुला २२ । अस्या गुणाः । मधुरत्वम् । तिक्तत्वम् ।कफनाशित्वम् । कटुत्वम् । लघुत्वञ्च ॥
तत्पुष्पगुणाः ।वर्ण्यत्वम् । केशदौर्गन्ध्यनाशित्वञ्च ॥
हेमाभाया-स्तस्या गुणाः । मदनोन्मादकत्वम् । वृंहणत्वम् ।सौख्यकारित्वञ्च ॥
तस्याः स्तनगुणाः । अति-शिशिरत्वम् । कटुत्वम् । पित्तकफापहत्वम् ।रसायनत्वम् । वर्णदेहदार्ढ्यकारित्वञ्च । इति राज-निर्घण्टः ॥