कृष्टि (kRSTi)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 कृष्टि m.
  (ष्टिः) A teacher,  a learned man or Pandit.
	 f.
  (-ष्टिः) ploughing, 
cultivating the soil.
	 2. Attracting,  drawing.
 E.
  कृष् to plough,  to
trace,  ति or क्तिन् aff.
  

Capeller Eng

English

 कृष्टि॑ f.
  (lit.   drawing,  ploughing) pl.
  the (ploughing)
people,  the races of men (supposed to be 5).

Yates

English

 कृष्टि (ष्टिः) 2.
m.
  A teacher.
f.
 
Ploughing
 attracting.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

 
   कृष्टि  kRSTi  f.
   consequences  
   कृष्टि  kRSTi  f.
   men   
   कृष्टि  kRSTi  f.
   cultivating the soil  
   कृष्टि  kRSTi  f.
   ploughing   
   कृष्टि  kRSTi  f.
   drawing  
   कृष्टि  kRSTi  f.
   races of men   
   कृष्टि  kRSTi  f.
   harvest  
   कृष्टि  kRSTi  f.
   attracting   
   कृष्टि  kRSTi  m.
   learned man or Pandit  
   कृष्टि  kRSTi  m.
   teacher     
            

 
   कृष्टि  kRSTi f.
   consequences   
   परिणति  pariNati f.
   consequences    
   विजृम्भित  vijRmbhita n.
   consequences   
   सकर्मक  sakarmaka adj.
   having consequences    
   विपच्यते  { विपच् }  vipacyate  { vipac } verb pass.  develop consequences   
   फलित  phalita adj.
   producing consequences    
   फलोदय  phalodaya m.
   arising of consequences   
   अवाक्फल  avAkphala adj.
   having evil consequences    
   दुर्विपाक  durvipAka adj.
   having evil consequences   
   पापफल  pApaphala adj.
   having evil consequences    
   फलशालिन्  phalazAlin adj.
   experiencing consequences   
   फलनिवृत्ति  phalanivRtti f.
   cessation of consequences    
   फलभोग  phalabhoga m.
   enjoyment of consequences   
   सदसत्फल  sadasatphala    good and evil consequences    
   फलनिष्पत्ति  phalaniSpatti f.
   fulfilment of consequences   
   पापानुबन्ध  pApAnubandha m.
   bad result or consequences    
   फलानुबन्ध  phalAnubandha m.
   consequences or results of  
   फलपाक  phalapAka m.
   fulfilment of consequences    
   प्रत्यक्षफल  pratyakSaphala adj.
   having visible consequences   
   फलापेक्षा  phalApekSA f.
   expectation of consequences        

 
   कृष्टि  kRSTi f.
   races of men  
   क्षिति  kSiti f.
   races of men   
   मानव  mAnava m.
   races of men  
   जन्य  janya n.
   inimical races or men   
   सारसारिन्  sArasArin adj.
   running courses or races   
   पाञ्चजन्य  pAJcajanya adj.
   relating to the 5 races of men   
   पञ्चजनीन  paJcajanIna adj.
   devoted or consecrated to the 5 races   
   सप्तमानुष  saptamAnuSa adj.
   dwelling among the 7 races of mankind     
            

Wilson

English

 कृष्टि
m.
  (-ष्टिः) A teacher,  a learned man or Paṇḍita.
f.
 
(-ष्टिः) Ploughing,  cultivating the soil.
2 Attracting,  drawing.
E.
  कृष to plough,  to trace,  ति or क्तिन् aff.
  

Apte

English

कृष्टिः [kṛṣṭiḥ],  f.
 

Test,  trial.

Injury,  trouble,  pain. 

कृष्टिः [kṛṣṭiḥ],  [कृष्-क्तिन्] A learned man.  f.
  

Drawing,  attracting.

Ploughing,  cultivating the soil.

Apte 1890

English

 कृष्टिः [कृष्-क्तिन्] A learned man. 
f. 1 Drawing,  attracting. 
2 Ploughing,  cultivating the soil. 

Monier Williams Cologne

English

 कृष्टि॑ अयस्,  f.
  pl.
  (once only sg. RV.
   iv,  42,  1) men,  races of men (sometimes with the epithet मा॑नुषीस् [i,  59,  5 and vi,  18,  2] or ना॑हुषीस् [vi,  46,  7] or मानवी॑स् [AV.   iii,  24,  3]
 cf.
   चर्षणि॑
 originally the word may have meant cultivated ground,  then an inhabited land,  next its inhabitants,  and lastly any race of men
 Indra and Agni have the N.
  रा॑जा or प॑तिः कृष्टीना॑म्
 the term प॑ञ्च कृष्ट॑यस्,  perhaps originally designating the five Āryan tribes of the Yadus,  Turvaśas,  Druhyus,  Anus,  and Pūrus,  comprehends the whole human race,  not only the Āryan tribes),  RV.
  
 AV.
  

 कृष्टि॑ (इस्),  f.
  ploughing,  cultivating the soil,  L.
 

 attracting,  drawing,  L.
 

 ‘harvest’,  the consequences (कर्म-क्°),  Naiṣ. vi,  100

 कृष्टि॑ (इस्),  m.
  a teacher,  learned man or Paṇḍit,  Hariv.
  3588
 SkandaP.
  

Monier Williams 1872

English

 कृष्टि,  अयस्,  f. pl.,  Ved. men,  races of men, 
sometimes with the epithet माणुषीस्
 (originally
the word may have meant cultivated ground,  then an
inhabited land,  next its inhabitants,  and lastly any
race of men
 Indra and Agni have the N. राजा
कृष्टीनाम्
 and पञ्च कृष्टयस्,  ‘the five
races, ’ comprehends the whole human race,  not
only the Āryan tribes)
 according to native lexico-
graphers the word means also ploughing,  cultivating
the soil
 attracting,  drawing
 and (इस्),  m. a teacher, 
a learned man or Paṇḍit.
—कृष्टि-प्रा,  आस्,  आस्,  अम्, 
Ved. pervading the human race.
—कृष्टि-हन्,  हा, 
घ्नी,  ह,  Ved. subduing nations.
—कृष्ट्य्-ओजस्, 
आस्,  आस्,  अस्,  Ved. overpowering men.

Macdonell

English

 कृष्टि kṛṣ-ṭí,  f.
  pl.
  agricultural folk
 people
 🞄m.  sage.

Apte Hindi

Hindi

कृष्टिः
स्त्री*
  - कृष् - क्तिन्
विद्वान पुरुष

कृष्टिः
स्त्री*
  - कृष् - क्तिन्
"खींचना,  आकर्षण"

कृष्टिः
स्त्री*
  - कृष् - क्तिन्
"हल चलाना,  भूमि जोतना"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

कृष्टि
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪಂಡಿತ
निष्पत्तिः - > कृष (विलेखने) - कर्म० "क्तिच्" (३-३-१७४)
कृष्टि
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಆಕರ್ಷಣ /ಎಳೆಯುವುದು
निष्पत्तिः - > कृष (विलेखने) - भावे "क्तिन्" (३-३-९४)
कृष्टि
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಉಳುಮೆ /ಬೇಸಾಯ
विस्तारः - > "अथ कृष्टिः स्यादाकर्षे स्त्री बुधे पुमान्" - मेदि० । कृष्टिः कर्षे बुधे पुमान्" - त्रिकाण्ड० ।

L R Vaidya

English

 kfzwi {% (I) m. %} A learned man.

 kfzwi {% (II) f. %} 1. Drawing,  pulling,  attracting
 2. ploughing.

Lanman

English

 kṛṣṭí,  f. pl. people,  folk. [√kṛṣ,  mg 2:
orig. ‘tillages,  tilled lands, ’ then ‘settlement, 
 community.’]

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 कृष्टि f. ° = नमनम् [Spannen des Bogens],  H 42,  35
 49,  26.

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  निपुण,  प्रवीण,  अभिज्ञ,  विज्ञ,  निष्णात,  शिक्षित,  वैज्ञानिक,  कृतमुख,  कृतिन्,  कुशल,  सङ्ख्यावत्,  मतिमत्,  कुशग्रीयमति,  कृष्टि,  विदुर,  बुध,  दक्ष,  नेदिष्ठ,  कृतधी,  सुधिन्,  विद्वस्,  कृतकर्मन्,  विचक्षण,  विदग्ध,  चतुर,  प्रौढ,  बोद्धृ,  विशारद,  सुमेधस्,  सुमति,  तीक्ष्ण,  प्रेक्षावत्,  विबुध,  विदन्,  विज्ञानिक,  कुशलिन्
adjective
 
यः प्रकर्षेण कार्यक्षमः अस्ति।
 "अर्जुनः धनुर्विद्यायां निपुणः आसीत्।"

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
विद्वान्सुधीः कविविचक्षणलब्धवर्णा ज्ञः प्राप्तरूपकृतिकृष्ट्यभिरूपधीराः ।
मेधाविकोविदविशारदसूरिदोषज्ञाः प्राज्ञपण्डितमनीषिबुधप्रबुद्धाः ॥ ३४१ ॥
व्यक्तो विपश्चित्संख्यावान्सन्प्रवीणे तु शिक्षितः ।
निष्णातो निपुणो दक्षः कर्महस्तमुखाः कृतात् ॥ ३४२ ॥
कुशलश्चतुरोऽभिज्ञविज्ञवैज्ञानिकाः पटुः ।
-wordlist-
 
विद्वस् (पुं),  सुधी (पुं),  कवि (पुं),  विचक्षण (पुं),  लब्धवर्ण (पुं),  ज्ञ (पुं),  प्राप्तरूप (पुं),  कृति (पुं),  कृष्टि (पुं),  अभिरूप (पुं),  धीर (पुं),  मेधाविन् (पुं),  कोविद (पुं),  विशारद (पुं),  सूरि (पुं),  दोषज्ञ (पुं),  प्राज्ञ (पुं),  पण्डित (पुं),  मनीषिन् (पुं),  बुध (पुं),  प्रबुद्ध (पुं),  व्यक्त (पुं),  विपश्चित् (पुं),  सङ्ख्यावत् (पुं),  सत् (पुं),  प्रवीण (पुं),  शिक्षित (पुं),  निष्णात (पुं),  निपुण (पुं),  दक्ष (पुं),  कृतकर्मन् (पुं),  कृतहस्त (पुं),  कृतमुख (पुं),  कुशल (पुं),  चतुर (पुं),  अभिज्ञ (पुं),  विज्ञ (पुं),  वैज्ञानिक (पुं),  पटु (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

धीर
धीर,  धीमत्,  लब्धवर्ण,  विपश्चित्,  वृद्ध,  विद्वस्,  प्राप्तरूप,  अभिरूप,  सूरि,  प्राज्ञ,  पण्डित,  मनीषिन्,  ज्ञ,  दोषज्ञ,  कोविद,  प्रबुद्ध,  बुध,  सुधी,  कृती,  कृष्टि,  कवि,  व्यक्त,  विशारद,  विचक्षण,  मेधाविन्,  संख्यावत्,  मतिमत्
धीरो धीमान् लब्धवर्णो विपश्चिद्, 
वृद्धो विद्वान् प्राप्तरूपोऽभिरूपः ।
सूरिः प्राज्ञः पण्डितः सन्मनीषी, 
ज्ञो दोषज्ञः कोविदः स्यात्प्रबुद्धः ॥ ३३२ ॥
बुधः सुधीः कृती कृष्टिः कविर्व्यक्तो विशारदः ।
विचक्षणश्च मेधावी संख्यावान्मतिमान्मतः ॥ ३३३ ॥
verse 2.1.1.332
page 0040

Vedic Reference

English

 Kṛṣṭi denotes ‘people’ in general from the Rigveda^1 onwards.
Its common and regular use in this sense appears to show that
the Āryans,  when they invaded India,  were already agricul-
turists,  though the employment of the words referring to
ploughing mentioned under Kṛṣi indicates that not all of the
people devoted themselves equally to that occupation. Indra
and Agni are par excellence the lords of men (Kṛṣṭi).^2 Some-
times the word is further defined by the addition of an adjective
meaning ‘belonging to mankind, ’ ‘of men’ (mānuṣīḥ, ^3 mānavīḥ).^4
Special mention is frequently^5 made of the ‘five peoples’
(pañca kṛṣṭayaḥ). The exact sense of this expression is doubtful.
See Panca Janāsaḥ.
1) i. 52,  11
 100,  10
 160,  5
 189,  3
iii. 49,  1
 iv. 21,  2,  etc.
 Av. xii. 1, 
3. 4.
2) i. 177,  1
 iv. 17,  5
 vii. 26,  5
viii. 13,  9 (Indra)
 i. 59,  5
 vi. 18,  2
vii. 5,  5 (Agni).
3) Rv. i. 59,  5
 vi. 18,  2.
4) Av. iii. 24,  3.
5) Rv. ii. 2,  10
 iii. 53,  16
 iv. 38,  10
x. 60,  4
 119,  6
 178,  3
 Av. iii. 24,  2
xii. 1,  42.
Cf. Zimmer,  Altindisches Leben,  141.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 कृष्टिः,  पुं,
   (कृषत्यन्तर्भुवं विद्यालोचनाभ्यासादि-भिरसौ । कृष् + कर्त्तरि क्तिच् बाहुलकात्तिर्वा ।) पण्डितः । इत्यमरः । २ । ७ । ६ ॥
(यथा,  ऋग्वेदे । ६ । १८ । २ । “वृहद्रेणुश्च्यवनोमानुषीणामेकः कृष्टीनामभवत् सहावा” ॥
)कर्षणे,  स्त्री । इति मेदिनी ॥
 (कृष् + भावे क्तिन् ।आकर्षणम् ॥
 जनमात्रम् । इति निरुक्तम् ।यथा ऋग्वेदे । ८ । ६ । ४ । “विश्वा नमन्त कृष्टयः” ।“कृष्टयः प्रजाः” । इति भाष्यम् ॥
)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 कृष्टि पु०
  कृष--कर्त्तरि क्तिच् भावे क्तिन् वा । १ पण्डिते अमरः२ जनमात्रे निरु० “मानुषीणामेकः कृष्टीनामभवत् सहा-वा” ऋ० ६ । १८ । २ “विश्वानमत्त कृष्टयः” ऋ० ८ । ६ । ४ ॥
“कृष्टयः प्रजाः” भा० “कृष्टीनां विचर्षणिः” ऋ० ६ । ४५ । १६३ कर्षणे स्त्री० त्रिका० ४ आकर्षणे च

Capeller

German

 कृष्टि f.
  Zug
 Pl. die Ackerbauer,  das
(sesshafte) Volk,  die Menschen.  m.
  (ein
Kluger,  Weiser.)

Grassman

German

 kṛṣṭí,  f.,  ursprünglich die Niederlassung der Ackerbauer,  daher im RV Volk,  Leute,  Menschenstämme
 Adj.: víśva,  mā́nuṣa,  nā́huṣa,  ánagnitrā,  samjagmāná
 insbesondere 2〉 páñca 〰,  die fünf Menschenstämme.
-és rā́jāmi {338, 1}.
-áyas {4, 6}
 {36, 19}
 {52, 11}
 {283, 1}
 {326, 2}
 {373, 3}
 {547, 9}
 {625, 38}
 {626, 4}
 {683, 10}
 {684, 10}
 {712, 3}
 {781, 7}
 {798, 37}
 {876, 5}. — 2〉 {886, 4}
 {945, 6}.
-ī́s [A.] {7, 8}
 {160, 5}
 {189, 3}
 {277, 7}
 {293, 1}
 {313, 6}. _{313, 7}
 {317, 2}
 {459, 3}
 {472, 1}
 {535, 1}
 {601, 3}
 {644, 19}
 {671, 2}. — 2〉 {334, 10}
 {1004, 3}.
-íbhis {100, 10}.
-īnā́m rā́jā {59, 5}
 {177, 1}
 {313, 5}
 dhartā́ {355, 6}
 cyávanas {459, 2}
 pátim {521, 5}
 pátis {633, 9}
 puṃsás 〰 anumā́diasya [Page349] {522, 1} āhúvas {652, 19}.
-īnáam pátis {486, 16}
 vṛsabhám {542, 5}
 ī́śe {677, 7}.
-íṣu {74, 2}
 {102, 7}
 {487, 7}
 {701, 18}. — 2〉 {193, 10}
 {287, 16} (pā́ñcajanyāsu).

Burnouf

French

 कृष्टि कृष्टि m.
  (कृष्) un savant,  un पण्डित।
-- F. labourage,  culture
		 la classe des laboureurs
		 champ labouré.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.