| YouTube Channel

कृष् (kRS)

 
Capeller Eng
English
कृष् क॑र्षति क॑र्ष°ते (कृष॑ति, कृष॑°ते),
pp.
कृष्ट॑ (q.v. ) drag, draw
pull, tear, bend (a bow)
draw furrows,
plough (only कृ॑षति)
draw to one's self, get possession of,
overpower.
C.
 कर्षयति tug, pull, tear, extract
afflict, vex (cf.
कृश्
C.
 ).
I.
 च॑र्कृषति plough. —अति draw beyond. अनु draw after
one's self
attract from the preceding, supply (g. )
quote. अप draw
away, take off
reject, remove
bend (a bow)
detract, debase,
dishonour. व्यप draw away, take off, doff
reject, remove, abandon.
अव draw or take off, remove, drag down. आ draw on, attract
bend (a
bow)
drag away
take off, extract, remove from (abl. ). अपा turn away,
avert from (abl. ). व्या draw to one's self
draw off, remove, avert.
समा draw near
extract from (abl. ). उद् draw out or up, take off
bend (a bow)
raise (fig. )
rise, be superior. नि draw down. संनि
P.
 come near, come in contact with (instr. ). निस् draw out, extract
tear in pieces, rend asunder. परि draw about, conduct (army)
vex
afflict
think over, ponder. प्र draw forth, conduct (an army)
vex,
afflict. विप्र draw away, remove. संप्र the same. वि draw
asunder, tear in pieces
draw towards one's self (arrow), bend (bow),
turn up (foam), drag about, pull
conduct (army)
extract, deprive,
withhold. सम् draw together, contract
drag away, carry off. —
Cf. अपकृष्ट, अवकृष्ट, उत्कृष्ट, निकृष्ट, प्रकृष्ट, विकृष्ट,
विप्रकृष्ट, संनिकृष्ट.
Yates
English
कृष् (औ, ) कर्षति 1.
a. (श, ञ, औ) कृषति, ते
6.
c. To plough. With अव or अप
to debase, to disregard
with आ
to attract
with उत् to raise, to
excite
with सं to draw toge-
ther
with सं and नि to bring near.
Apte
English
कृष् [kṛṣ], I. 6
U.
 (कृषति-ते, कृष्ट) To plough, make furrows
ततस्ते देवयजनं ब्राह्मणाः स्वर्णलाङ्गलैः । कृष्ट्वा तत्र यथाम्नायं दीक्षयां चक्रिरे नृपम् ॥
Bhāg.*
 1.74.12. -II. 1
P.
 (कर्षति, कृष्ट)
To draw, drag, pull, drag away, tear
प्रसह्य सिंहः किल तां- चकर्ष
R.*
 2.27
V.*
 1.19.
To draw towards oneself, attract
हस्ताभ्यां नश्यद्क्राक्षीद्
Bk.*
 15.47
Bg.*
 15.7.
To lead or conduct as an army
स सेनां महतीं कर्षन्
R.*
 4.32.
To bend (as a bow)
नात्यायतकृष्टशार्ङ्गः
R.*
 5.5.
To become master of, subdue, vanquish, overpower
बल- वानिन्द्रियग्रामो विद्वांसमपि कर्षति
Ms.*
 2.215
नक्रः स्वस्थानमासाद्य गजेन्द्रमपि कर्षति
Pt.*
 3.46.
To plough, till
अनुलोमकृष्टं क्षेत्रं प्रतिलोमं कर्षति Sk.
To obtain
कुलसंख्यां च गच्छन्ति कर्षन्ति च महद्यशः
Ms.*
 3.66.
To take away from, deprive one of (with two
acc.
 ).
To scratch
सुवीरकं याच्यमाना मद्रिका कर्षति स्फिचौ
Mb.
 * 8.4.38.
Caus.
To draw out, tear up.
To extract.
To torture, torment, give pain.
To plough, till, cultivate.
Apte 1890
English
कृष् {vI.v} {c6c} U. (कृषति-ते, कृष्ट) To plough, make furrows. {vII.v} {c1c} P. (कर्षति, कृष्ट) 1 To draw, drag, pull, drag away, tear
प्रसह्य सिंहः किल तां चकर्ष R. 2. 27
V. 1. 19.
2 To draw towards oneself, attract
Bk. 15. 47
Bg. 15. 7.
3 To lead or conduct as an army
स सेनां महतीं कर्षन् R. 4. 32.
4 To bend (as a bow)
नात्यायतकृष्टशार्ंगः R. 5. 50.
5 To be come master of, subdue, vanquish, overpower
बलवानिंद्रियग्रामो विद्वांसमपि कर्षति Ms. 2. 215
नक्रः स्वस्थानमासाद्य गजेंद्रमपि कर्षति Pt. 3. 46.
6 To plough, till
अनुलोमकृष्टं क्षेत्रं प्रतिलोमं कर्षति Sk.
7 To obtain
कुलसंख्यां च गच्छंति कर्षंति च महद्यशः Mb.
8 To take away from, deprive one of (with two acc.).
Caus. 1 To draw out, tear up.
2 To extract.
3 To torture, torment, give pain.
4 To plough, till, cultivate.
Monier Williams Cologne
English
1. कृष्
cl.
 1.
P.
 क॑र्षति, rarely Ā. °ते (perf. चकर्ष, 2. sg. °षिथ,
Pāṇ.
 vii, 2, 62,
Kāś.
fut. कर्क्ष्यति or क्रक्ष्य्°
कृषिष्य्°,
Divyāv.
 xvii
कर्ष्टा or क्रष्टा,
Pāṇ.
 vii, 2, 10,
Kāś.
aor.
 अकृक्षत् [or अकार्क्षीत्] or अक्राक्षीत्, iii, 1, 44,
Vārtt.
 7
inf.
 क्रष्टुम्),
to draw, draw to one's self, drag, pull, drag away, tear,
RV.
AV.
ŚBr.
&c.
to lead or conduct (as an army),
MBh.
to bend (a bow),
Ragh.
 v, 50
to draw into one's power, become master of, overpower,
Mn.
 ii, 215
MBh.
 iv, 20
R.
Pañcat.
to obtain,
Mn.
 iii, 66
to take away anything (acc. ) from any one (acc. ),
Vop.
 v, 8
to draw or make furrows, plough,
RV.
 viii, 22, 6
Lāṭy.
 v, 1, 4
Vait.
 (Ā.),
R.
 iii, 4, 12
BhP.
 (ind.
p.
 कृष्ट्वा) :
cl.
 6. Ā.
P.
 कृष॑ति, °ते (p. कृष॑त्), to draw or make furrows, plough,
RV.
AV.
TS.
ŚBr.
&c.
Ā. to obtain by ploughing,
AV.
 xii, 2, 16
to travel over,
MBh.
 iii, 16021 :
Caus.
 कर्षयति, to draw, drag,
RV.
 x, 119, 11 (aor. 1. sg. अचिकृषम्),
R.
Mṛcch.
to draw or tear out,
MBh.
 iii, 2307
to pull to and fro, cause pain, torture, torment,
Mn.
MBh.
&c.
‘to plough’, see कर्षित:
Intens.
 (pr.
p.
 and Subj. 3. sg. च॑र्कृषत्
impf.
 3.
pl.
 अचर्कृषुर्)
to plough,
RV.
AV.
चरीकृष्यते or
Ved.
 करीक्°, to plough repeatedly,
Pāṇ.
 vii, 4, 64
कृष् [cf.
Lith.
 karszu, pleszau
Russ.
 česhu
Lat.
 verro, vello
Goth.
 falh.]
2. कृष्
mfn.
 See कंस-क्°.
Monier Williams 1872
English
कृष् कृष्, cl. 1. P. कर्षति, चकर्ष,
कर्क्ष्यति and क्रक्ष्यति, अकृक्षत्,
अकार्क्षीत् and अक्राक्षीत्, कर्ष्टुम् and क्रष्-
टुम्, to draw, attract, draw to one's self, drag, pull,
pull to and fro, drag away, tear
to lead or conduct
(as an army)
to bend (a bow)
to draw into one's
power, become master of, overpower
to obtain
to
take away anything from any one (with two acc., e. g.
अकर्षत् तं राज्यम्, he deprived him of the
kingdom)
cl. 6. P. A. कृषति, -ते, to draw or
make furrows, to plough: Caus. कर्षयति, -यितुम्,
to draw, to draw out, tear up, tear out
extract
to
drag to and fro, cause pain, torture, torment
to
draw or make furrows, to plough: Desid. चिकृक्षति,
-ते: Intens. चरीकृष्यते, चरीकर्ष्टि or चरी-
क्रष्टि
[cf. Lith. karszu, pleszau
Russ. ceshu
Lat. verro, vello
Gr. κόρος, ἕλκω ? Goth. falh.]
Macdonell
English
कृष् 1. KṚṢ, Ⅰ. P. (Ā.) kárṣa, draw, 🞄drag along, pull about, carry away
draw 🞄(sword, bow)
lead
acquire
overcome
plough: 🞄pp. kṛṣṭa
cs. karṣaya, pull, drag
harass, 🞄distress. anu, drag after 🞄one
attract
supply (a word) from what precedes. 🞄apa, draw away, remove, put aside
🞄supply from what follows. vi‿apa, remove
🞄atone for, ava, draw away
attract: pp. inferior, 🞄ā, draw to oneself
drag along
draw 🞄(sword or bow)
draw on
draw off from (ab.)
🞄withdraw
take or borrow from (ab.)
cs. 🞄draw to oneself. apa‿ā, withdraw, remove: 🞄pp. humbled. vi‿ā, draw to oneself
remove. 🞄sam-ā, draw to oneself
draw out (of, ab.)
🞄cs. carry along. ud, draw out
raise
ps. rise, 🞄gain the mastery: pp. elevated
superior, distinguished, 🞄eminent. ni, draw down
ps. be 🞄carried down stream: pp. low, despised, mean. 🞄saṃ-ni, ps. come into close contact (with, 🞄in. ): pp. near, imminent
of similar position
🞄gd. approaching. nis, draw out of (ab.)
press 🞄out. pari, drag about
torment. pra, draw 🞄forward, drag away, stretch out: pp. protracted, 🞄long (distance and time)
distinguished, 🞄excellent
violent. vi-pra, lead away, remove: 🞄pp. distant. saṃ-pra, draw-along with 🞄one. prati, pp. pushed back. vi, draw apart
🞄draw (bow)
drag along
pull out
withdraw. 🞄sam, contract
drag along
get out of (ab.).
कृष् 2. KṚṢ, Ⅵ. kṛṣá, plough.
Benfey
English
कृष् कृष्, i. 1, Par. (in epie
poetry also Ātm. , e. g. MBh. 1, 6289),
1.
To draw, MBh. 1, 6468
Ragh. 9, 27
(an arrow to the ear).
2. To draw
(a bow), Ragh. 5, 20.
3. To drag
along, MBh. 1, 6001.
4. To lead, Chr.
54, 14 (Ātm. ).
5. To bear, MBh. 13,
4580.
6. To tear, MBh. 1, 5992.
7.
To allure, Lass. 85, 2.
8. To subdue,
Man. 2, 215.
9. To attain, MBh. 3,
66.
10. i. 1, Par., and i. 6, Par.,
Ātm. , To draw furrows, to plough,
Rām. 3, 4, 12 (i. 1)
Yājñ. 2, 150 (i. 6,
कृषाण, anom. instead of कृषमाण).
11. To walk, MBh. 3, 16021. कृष्ट,
1. Drawn, Śāk. d. 131.
2. Ploughed,
Pañc. i. d. 53.
--
Comp.
इन्द्र-,
adj.
growing without culture, MBh. 2, 1831.
फाल-,
n.
 1. tilled ground, Man. 4,
46. 2. produced by cultivation, 6, 16. --
Absol. कृष्य, instead of कृष्ट्वा,
Chr. 40, 10. -- Caus. कर्षय,
1. To
drag, Mṛcch. 16, 25.
2. To pluck
out, MBh. 3, 2307.
3. To distress,
Man. 2, 24.
4. To oppress, Man. 7, 111.
-- All the following are inflected after
i. 1: With the prep. अनु अनु, To drag
after one's self Rām. 1, 54, 1 (Ātm. ).
-- Caus. अनुकर्षित, Occupied, MBh.
13, 7281. -- With अप अप,
1. To draw
away, MBh. 3, 10615
Rām. 6, 72, 68
(Ātm. ).
2. To remove, Rām. 5, 71, 5.
3. To deduct, Suśr. 2, 40, 8.
4. To
put aside, Nal. 17, 33.
5. To draw (a
bow), MBh. 4, 1909.
6. To humble,
MBh. 13, 2186. अपकृष्ट,
1. Lost,
Nal. 9, 33.
2. Inferior, Man. 5, 163. --
Causal, To remove, MBh. 1, 6205. --
With व्यप वि-अप,
1. To drag away,
Rām. 6, 88, 2.
2. To cast off, MBh. 1
5104.
3. To remove, Nal. 24, 41.
4.
To atone, Man. 11, 210. -- With अभि
अभि, To subdue, MBh. 3, 15064. -- With
अव अव,
1. To draw away, Śāk. d. 173.
2. To cast off, MBh. 13, 5007 (reflective
pass.).
3. To remove, MBh. 2, 207.
4. To draw down, Suśr. 2, 291, 1. अव-
कृष्त, Inferior, Man. 8, 177. -- With
व्यव वि-अव, To alienate, MBh. 13, 1642.
-- With आ आ।
1. To draw near. Hit. i.
d. 102.
2. To draw (a sword),
Mṛcch. 132, 5
(a bow) Śāk. d. 54.
3. To draw on, Śāk. 5, 5.
4. To drag
along, Śāk. d. 32.
5. To allure, Hit.
41, 14.
6. To cast off, MBh. 2, 2291.
7. To draw out, Lass. 22, 7.
8. To
take from, Hit. pr. d. 8
to withdraw,
Rājat. 5, 69. -- Caus. To draw near, Ṛt.
5, 11
to fetch, Pañc. 32, 17. -- With
अपा अप-आ, To remove, Rām. 2, 17, 9.
-- With व्यपा वि-अप-आ, To remove,
MBh. 2, 2290. -- With पर्या परि-आ, To
drag about, MBh. 18, 9. -- With व्या,
1. To cast off, Rām. 5, 54, 15.
2. To
remove, Prab. 37, 7. -- With समा सम्
-आ,
1. To drag near, MBh. 3, 10494
to
fetch, Amar. 76.
2. To take out (with
abl.), Pañc. 40, 16. -- Caus. To carry
along, Pañc. 74, 23. -- With उद् उद्,
1. To raise, Bhāg. P. 5, 6, 10 (pass. to
rise).
2. To take out, MBh. 1, 7869.
3. To cast off, MBh. 2, 1810.
4. To
draw (a bow), MBh. 4, 1635. उत्कृष्ट,
1. Excessive, Rām. 3, 41, 5.
2. Su-
perior, Man. 5, 163.
3. Distinguished,
Man. 3, 132. -- With समुद् सम्-उद्, To
raise, MBh. 1, 3613. -- With उप उप,
To draw near, Bhāg. P. 7, 9, 22. -- With
समुप सम्-उप, To draw near, Rām. 2,
89, 10. -- With नि नि, To sink into (a
river), MBh. 1, 3616. निकृष्ट, Low,
base, MBh. 1, 3067.
n.
 Vicinity, Suśr.
1, 94, 4. -- With संनि सम्-नि
संनि-
कृष्ट, Near, Rām. 3, 21, 5.
n.
 Vi-
cinity, Śāk. 23, 23. °टम्, adv. Near,
Kumāras. 3, 2. -- With निस् निस्,
1. To
draw out, MBh. 3, 16763.
2. To tear,
Bhāg. P. 5, 26, 21
to dissolve, Rājat.
6, 272. -- Caus. To destroy, Bhāg. P. 6,
5, 19. -- With परा परा,
1. To draw
away, MBh. 2, 2227.
2. To blame,
MBh. 13, 2102. -- With परि परि,
1. To
drag about, Rām. 2, 97, 30.
2. To carry
about with one, MBh. 17, 104.
3. To
lead, Rām. 6, 2, 28. -- Caus. To torment,
Rām. 1, 8, 13. -- With प्र प्र,
1. To drag
away, MBh. 3, 12787.
2. To draw (a
bow), MBh. 4, 1959.
3. To agitate,
Rām. 5, 70, 11.
4. To lead, Rām. 6, 2,
44. प्रकृष्ट,
1. Long, Nal. 12, 111.
2. Well to do, Man. 7, 170.
3. Excel-
lent, Pañc, 191, 16.
4. Violent, Daśak.
in Chr. 185, 4. -- With विप्र वि-प्र, To
conquer, MBh. 1, 7197. विप्रकृष्ट,
Distant, Pañc. 127, 17. -- With वि वि,
1. To draw (a bow), Rām. 3, 34, 3
(an
arrow) Rām. 6, 70, 39.
2. To drag
about, Rām. 2, 78, 16.
3. To draw out,
Bhartṛ. 1, 84 (to catch).
4. To with-
draw, Rājat. 5, 90. विकृष्ट, Long,
Rām. 2, 68, 21. -- With सम् सम्, To drag
along, Rām. 5, 63, 19. -- Cf. Lat. ac-cerso.
Apte Hindi
Hindi
कृष्
"तुदा* उभ* , , " - -
"हल चलाना, खूड बनाना"
कृष्
"भ्वा* पर* , " - -
"खींचना, घसीटना, चीरना, खींच देना, फाड़ना"
कृष्
"भ्वा* पर* , " - -
"किसी की ओर खींचना, आकृष्ट करना"
कृष्
"भ्वा* पर* , " - -
नेतृत्व या संचालन करना
कृष्
"भ्वा* पर* , " - -
झुकाना
कृष्
"भ्वा* पर* , " - -
"स्वामी होना, दमन करना, परास्त करना, अभिभूत करना"
कृष्
"भ्वा* पर* , " - -
"हल चलाना, खेती करना"
कृष्
"भ्वा* पर* , " - -
"प्राप्त करना, हासिल करना"
कृष्
"भ्वा* पर* , " - -
"किसी से ले लेना, किसी को वंचित करना"
कृष्
तुदा*पर* - -
"खुरचना, विरेखण करना"
L R Vaidya
English
kfz {% (I) vt. 1P (pp. कृष्ट) %} 1. To draw, to drag, to pull, to tear, प्रसह्य सिंहः किल तां चकर्षR.ii.27
2. to attract, Bg.xv.7
3. to lead or conduct, as an army, e.g. स सेनां महतीं कर्षन् R.iv.32
4. to bond (as a bow), नात्यायतकृष्टशार्ङ्गः R.v.50
5. to become master of, to overpower, to subdue, बलवानिंद्रियग्रामो विद्वांसमपि कर्षति M.ii.215
6. to plough, e.g. अनुलोमकृष्टं क्षेत्रं प्रतिलोमं कर्षति
7. to obtain, e.g. कर्षति च महद्यशः.With अप-, 1. to draw back or away, to pull off, to take away, to drag away, दंतच्छदं प्रियतमेन निपीतसारं दंताग्रभिन्नमपकृष्य निरीक्षते च Rt.iv.14, R.xvi.55
2. to lessen, to diminish.With अव-, to draw, to draw away from.With आ-, 1. to draw, to draw towards, to pull, to attract, दूरममुना सारंगेण वयमाकृष्टाः Sak.i., नाकस्माद् युवती वृद्धं केशेष्वाकृष्य चुंबति Hit.i., Am.S.72, K.S.ii.59, R.i.23
2. to bend, as a bow, Sis.ix.40
3. to snatch, to take by force, Bt.xvi.30
4. to supply a word or words from a previous sentence.With उद्-, 1. to draw up, to pull up, to extricate, अंगदकोटिलग्नं प्रालंबमुत्कृष्य R.vi.14
2. to enhance, to increase.With नि-, to sink down, to diminish.With निस्-, 1. to draw out, to pull out
2. to exact, to snatch, to take by force, निष्क्रष्टुमर्थं चकमे कुबेरात् R.v.26.With परि-, to draw, to pull, to drag.With प्र-, 1. to draw away, to pull, to attract
2. to lead, as an army
3. to bend, as a bow.With वि-, 1. to draw, to pull
2. to bend, as a bow, करासनं तेषु विकृष्यतामिदम् Sak.vi.With विप्र-, to remove.With संनि-, to make near.
kfz {% (II) vt. 6A (pp. कृष्ट) %} To make furrows, to plough.
Bopp
Latin
1. कृष् 1. P.
1) trahere, abstrahere, rapere, abripere. DR.
5. 25.: सा कृष्यमाणा रथम् आरुरोह
H. 4. 23.: लताश्
चकृषतुस् ततः
4. 11.: कृष्यमाणम् मया ऽसकृत्…
सिंहेनेऽव महाद्विपम्
7. 14.: दुःखेन कर्षिता.
2) evcl-
lere. N. 9. 11.: फलमूलानि कर्षयन्. - Caus. कर्षया-
मि vexare. MAN. 7. 111.: राजा स्वराष्ट्रं यः कर्षयत्य्
अनवेक्षया
N. 16. 32.: शोककर्षिता. (Lith. karszù
pectino linum, lanam, et mutatâ gutturali in labialem et
r in l: plếszu
1) rumpo,
2) aro
plếszau ultro citroque
traho
russ. чешу̀ ćes'û pectino, ejecto r
latinum
verro, ut mihi videtur, e querro abjecto q, sicut e.c.
vermis e quermis - v. कृमि - et assimilato s antecedenti
litterae
gr. ϰόϱος scopae, v. Pott. p. 229.
etiam vello,
quod cum sg. 2. convenit, huc traxcrim
fortasse gr.
ἕλϰω, ita ut ϰ respondeat sanscrito S, quod cum क् co-
gnatum est, gr. 99.)
c. अप abstrahere, abripere, detrahere, tollere, exuere. N.
9. 33. 17. 11. 33.
c. अप preaf. विः व्यपकर्षामि. id. N. 24. 41.
c. अव abstrahere, abripere, retrahere. N. 10. 28.: अव-
कृष्टस् तु कलिना मोहितः प्राद्रवन् नलः
10. 26.:
स कृष्यमाणः कलिना सौहृदेना ऽवकृष्यते.
c. आ attrahere, detrahere, deducere, protrahere. N. 10. 26.
c. आ praef. अपः अपाकर्षामि abstrahere, amovere.
RAGH. 12. 17.: तम् अशक्यम् अपाक्रष्टुम्.
c. उत् sursum trahere, levare, elevare. RAGH. 6. 14.: वि-
स्रस्तम् अंसात्…प्रालम्बम् उत्कृष्य.
c. नि praef. सम्, v. सन्निकर्ष, सन्निकृष्ट.
c. निस् extrahere, educere. SA. 5. 16.
c. परि trahere circum. DR. 5. 21.
c. प्र protrahere, extendere. प्रकृष्ट protractus, longus. N.
12. 111.: गत्वा प्रकृष्टम् अध्वानम्. - c. प्र praef. वि
removere. RAGH. 17. 45.: वाह्याः शत्रवो विप्रकृष्टाः.
c. वि
1) abstrahere, abripere. DR. 5. 22. H. 4. 21. 22.
2) विक्रष्टुन् धनुः, चापम् intendere arcum. SA. 3. 22.:
विकृष्य बलवद् धनुः
RAM. I. 62. 4. 38.: विकर्ष चापं
सन्धाय वाणेना ऽनेन.
c. सम् abstrahere, abripere. SA. 5. 64.
2. कृष् 6. P.A. (विलेखने K. विलेखे V.)
1) radere, sca-
bere, delineare, pingere (v. लिख् praef. वि).
Huc traxerim निकृष्, cujus Pass. invenitur in MAH. 1.
2616., ubi significare videtur quendam defordiendi, se-
peliendi modum, minus profundum quam is qui per नि-
खन् exprimitur, einscharren: यः संस्थितो दह्यते वा
निखन्यते वा ऽपि निकृष्यते वा.
2) arare. R.Schl. I.
66. 14.: मे कृषतः क्षेत्रम्, v. कृषि. (Fortasse goth.
FALH abscondere, sepelire, filha, falh, fulhum, mutatâ
gutturali in lab. et ष् in gutturalem, v. gr. 99.)
Lanman
English
√kṛṣ (kárṣati
kṛṣáti
cakárṣa
ákṛkṣat
karṣiṣyáti
krakṣyáti, -te
kṛṣṭá
kráṣṭum
kṛṣṭvā́
-kṛ́ṣya). --1. kárṣati:
tug, draw, pull
—2. kṛṣáti: draw
furrows
plough.
+ ā, draw on, attract
draw from (a
source).
+ ud, pull up, elevate.
+ pra, draw forward, place in front.
Kridanta Forms
Sanskrit
कृष् (कृ॒षँ꣡ विलेखने - भ्वादिः - अनिट्)
ल्युट् = कर्षणम्
अनीयर् = कर्षणीयः - कर्षणीया
ण्वुल् = कर्षकः - कर्षिका
तुमुँन् = कर्ष्टुम् / क्रष्टुम्
तव्य = कर्ष्टव्यः / क्रष्टव्यः - कर्ष्टव्या / क्रष्टव्या
तृच् = कर्ष्टा / क्रष्टा - कर्ष्ट्री / क्रष्ट्री
क्त्वा = कृष्ट्वा
ल्यप् = प्रकृष्य
क्तवतुँ = कृष्टवान् - कृष्टवती
क्त = कृष्टः - कृष्टा
शतृँ = कर्षन् - कर्षन्ती
कृष् (कृ॒षँ॑ विलेखने - तुदादिः - अनिट्)
ल्युट् = कर्षणम्
अनीयर् = कर्षणीयः - कर्षणीया
ण्वुल् = कर्षकः - कर्षिका
तुमुँन् = कर्ष्टुम् / क्रष्टुम्
तव्य = कर्ष्टव्यः / क्रष्टव्यः - कर्ष्टव्या / क्रष्टव्या
तृच् = कर्ष्टा / क्रष्टा - कर्ष्ट्री / क्रष्ट्री
क्त्वा = कृष्ट्वा
ल्यप् = प्रकृष्य
क्तवतुँ = कृष्टवान् - कृष्टवती
क्त = कृष्टः - कृष्टा
शतृँ = कृषन् - कृषन्ती / कृषती
शानच् = कृषमाणः - कृषमाणा
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 कृष्
मूलधातुः:
 कृष
धात्वर्थः:
 विलेखने (विलेखनमाकर्षणम्)
गणः:
 तुदादिः
कर्मकत्वं:
 द्विकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 परस्मैपदी
रूपम्:
 कृषति-ते
धातुः:
 कृष्
मूलधातुः:
 कृष
धात्वर्थः:
 विलेखने (विलेखनमाकर्षणम्)
गणः:
 तुदादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 अनिट्
उपग्रहः:
 उभयपदी
रूपम्:
 कृषति-ते
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
-कृष् Adj. hin und her zerrend, peinigend, in कंसकृष् (s. d.).
कृष् mit नि Kalāv. VIII, 28 °zusammenkratzen?
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 कृष्, विदृ, उत्कृष्
verb
सौकर्यातिशयेन विलेखनभवनानुकूलः व्यापारः।
"एकप्रहलकं क्षेत्रं कर्ष्यते।"
Synonyms:
 कृष्, प्रकृष्, प्रमथ्
verb
घृष्ट्वा आकर्षणानुकूलः व्यापारः।
"मातुलः माम् भूमौ कर्षति।"
Synonyms:
 कृष्
verb
दन्तादिभिः अवयवैः कर्षणानुकूलव्यापारः।
"गृध्रः मृतप्राणिनः मांसं कर्षति।"
Synonyms:
 कृष्, भिट्, विदृ, हलं वाहय, हलं चालय, उत्कष्
verb
हलेन वा लाङ्गलेन क्षेत्रस्य विलेखनानुकूलः व्यापारः।
"कृषकः क्षेत्रं कर्षति।"
Synonyms:
 व्यावर्तनकीलकैः बध्, कृष्
verb
यन्त्रांशसन्धानानुकूलः व्यापारः।
"सः आकर्षेण यन्त्रांशं व्यावर्तनकील्कैः बध्नाति।"
Synonyms:
 कृष्, कृषिकर्म कृ, वैश्यकर्म कृ
verb
क्षेत्रे हलादिना उपकृष्य सस्योत्पादनानुकूलः व्यापारः।
"भारते जनसङ्ख्यायाः प्रतिशतं द्वासप्ततिः जनाः कृषन्ति"
Capeller
German
कृष् s. कर्ष्
Burnouf
French
*कृष् कृष्। कर्षामि 1 et कृषामि, कृसे
6
p. चकर्ष et चकृषे
f2. कर्क्ष्यामि, कर्क्ष्ये et
क्रक्ष्यामि, क्रक्ष्ये
a1. अकार्क्षिषम्, अक्राक्षिषम्, et
अकृक्षम्
moy. अकृषि। Ps. कृष्ये
pp. कृष्ट।
I. कर्षामि 1. Tirer, attirer: शाखाम् une branche
au fig. acquérir: महद्यशस् une grande gloire
मम अंशो
इन्द्रियाणि प्रकृतिस्थानि कर्षति une portion de moimême
acquiert la sensibilité qui est inhérente à la nature.
Trainer
çà et là
स तान् चकर्ष वायुस् ce vent les emporta çà et
là
au fig. tourmenter, vexer: राजा स्वराष्ट्रम् यस्
कर्षति un roi qui opprime son royaume
dompter: ग्राहो
जले गजेन्द्रम् अपि कर्षति dans l'eau le serpent triomphe
même de l'éléphant. Cf. कुष्।
II. कृसामि 6. Gratter, râcler, rayer.
Labourer:
क्षेत्रम् un terrain.
Stchoupak
French
कृष्-
{%karṣati -te kṛṣati -te
cakarṣa
kṛṣyate karṣayati
%}
कृष्ट- क्रष्टुम् कृष्ट्वा °कृष्य -- traîner, entraîner, tirer,
conduire, tendre
acquérir
subjuguer
creuser des sillons, labourer
caus.
extraire, arracher, tourmenter
a. v. traîné, entraîné, tiré
labouré, etc.
कृष्ट-ज- a. cultivé (plante).
°पच्य- a. qui mûrit dans un terrain labouré, cultivé (plante).
°समी-कृ- labourer et herser.
कृष्टोप्त- a. v. semé dans un terrain labouré.