कृपण (kRpaNa)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 कृपण mfn.
   (-णः-णा-णं)
	 1. Miserly,  avaricious.
	 2. Low,  vile.
	 3. Poor, 
feeble,  miserable,  pitiable.
	 m.
  (णः) A worm. 
 E.
  कृप् to be able,  क्वुन्
or ल्युट् aff.
  

Capeller Eng

English

 1 कृपण॑ a.
  pitiable,  miserable,  querulous (n.  adv.
 )
 poor, 
stingy. m.
  a poor man or a miser. 

 2 कृप॑ण n.
  misery,  pity.

Yates

English

 कृपण (णः-णा-णं)
a. Miserly
 low, 
poor,  feeble. (णः) 1.
m.
  A worm. 

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

कृपण 	-	 kRpaNa 	-	 adj.
  	-	 miser
कृपण 	-	 kRpaNa 	-	 adj.
  	-	  stingy
कृपण 	-	 kRpaNa 	-	 adj.
  	-	  low
कृपण 	-	 kRpaNa 	-	 adj.
  	-	  miserly
कृपण 	-	 kRpaNa 	-	 adj.
  	-	  poor
कृपण 	-	 kRpaNa 	-	 adj.
  	-	  indigent
कृपण 	-	 kRpaNa 	-	 adj.
  	-	  vile
कृपण 	-	 kRpaNa 	-	 adj.
  	-	  miserable
कृपण 	-	 kRpaNa 	-	 adj.
  	-	  little-minded
कृपण 	-	 kRpaNa 	-	 adj.
  	-	  wretched
कृपण 	-	 kRpaNa 	-	 adj.
  	-	  resulting from tears
कृपण 	-	 kRpaNa 	-	 adj.
  	-	  feeble
कृपण 	-	 kRpaNa 	-	 adj.
  	-	  pitiable
कृपण 	-	 kRpaNa 	-	 adj.
  	-	  inclined to grieve
कृपण 	-	 kRpaNa 	-	 adj.
  	-	  mean
कृपण 	-	 kRpaNa 	-	 adj.
  	-	  needy
कृपण 	-	 kRpaNa 	-	 m.
  	-	  poor man
कृपण 	-	 kRpaNa 	-	 m.
  	-	  worm
कृपण 	-	 kRpaNa 	-	 m.
  	-	  niggard
कृपण 	-	 kRpaNa 	-	 m.
  	-	  scraper
कृपण 	-	 kRpaNa 	-	 n.
  	-	  desire
कृपण 	-	 kRpaNa 	-	 n.
  	-	  misery
कृपण 	-	 kRpaNa 	-	 n.
  	-	  wretchedness
कृपण 	-	 kRpaNa 	-	 verb 	-	  to long for

कृपण 	-	 kRpaNa 	-	 adj.
  	-	 miser
दुःख 	-	 duHkha 	-	 n.
  	-	 misery
मामक 	-	  mAmaka 	-	 adj.
  	-	 miser
कदर्य 	-	  kadarya 	-	 m.
  	-	 miser
पणि 	-	  paNi 	-	 m.
  	-	 miser
वण्डर 	-	  vaNDara 	-	 m.
  	-	 miser
आशय 	-	  Azaya 	-	 m.
  	-	 miser
दुर्गता 	-	  durgatA 	-	 f.
  	-	 misery
अभूति 	-	  abhUti 	-	 f.
  	-	 misery
ऋति 	-	  Rti 	-	 f.
  	-	 misery
दुर्गतता 	-	  durgatatA 	-	 f.
  	-	 misery
दुर्वृत्ति 	-	  durvRtti 	-	 f.
  	-	 misery
अत्यय 	-	  atyaya 	-	 m.
  	-	 misery
विप्लव 	-	  viplava 	-	 m.
  	-	 misery
कष्ट 	-	  kaSTa 	-	 n.
  	-	 misery
कृपण 	-	  kRpaNa 	-	 n.
  	-	 misery
कृपणत्व 	-	  kRpaNatva 	-	 n.
  	-	 misery
दौर्गत्य 	-	  daurgatya 	-	 n.
  	-	 misery
पापत्व 	-	  pApatva 	-	 n.
  	-	 misery
वैधुर्य 	-	  vaidhurya 	-	 n.
  	-	 misery

 
   कृपण  kRpaNa adj.
   miserly   
   रेपस्  repas adj.
   miserly    
   अनमितम्पच  anamitampaca adj.
   miserly   
   अदातृ  adAtR adj.
   miserly    
   अदान्य  adAnya adj.
   miserly   
   अदामन्  adAman adj.
   miserly    
   अलातृन  alAtRna adj.
   miserly   
   कदर्य  kadarya adj.
   miserly    
   किम्पच  kimpaca adj.
   miserly   
   धनार्थिन्  dhanArthin adj.
   miserly    
   कव  kava adj.
   miserly   
   अकृपण  akRpaNa adj.
   not miserly    
   दृढमुष्टि  dRDhamuSTi adj.
   close-fisted i.e. miserly   
   बुद्धद्रव्य  buddhadravya n.
   miserly accumulation of wealth     
            

Wilson

English

 कृपण
mfn.
   (-णः-णा-णं)
1 Miserly,  avaricious.
2 Low,  vile.
3 Poor,  feeble,  miserable,  pitiable.
m.
  (-णः) A worm. 
E.
  कृप to be able,  क्वुन् or ल्युट् aff.
  

Apte

English

कृपण [kṛpaṇa],  a.
  [कृप्-क्युन् न लत्वम्]

Poor,  pitiable,  wretched,  helpless
 राजन्नपत्यं रामस्ते पाल्याश्च कृपणाः प्रजाः U.*
  4.25
 व्रजतु च कृपा क्वाद्य कृपणा Nāg.5.3
 Rām.*
  2.32.28.

Void of judgement,  unable or unwilling to discriminate or to do a thing
 कामार्ता हि प्रकृतिकृपणाश्चेतनाचेतनेषु Me.*
  5
 so जराजीर्णैश्वर्यग्रसनगहनाक्षेपकृपणः Bh.*
  3.17.

Low,  mean,  vile
 कृपणाः फलहेतवः Bg.*
  2.49
 Mu.*
  2.18
 Bh.*
  2.49.

Miserly,  stingy.

Avaricious. -णम् Wretchedness
 कुत्साय शुष्णं कृपेण परादात् Rv.*
  1.99.9
 Ms.*
  4.185.

णः A worm. 

A miser
 कृपणेन समो दाता भुवि को$पि न विद्यते । अनश्नन्नेव वित्तानि यः परेभ्यः प्रयच्छति Vyāsa.  Comp.
   -धी,  -बुद्धि a.
  little or low-minded. -वत्सल a.
  kind to the poor.

Apte 1890

English

 कृपण a. [कृप् क्युन् न लत्वम्] 1 Poor,  pitiable,  wretched,  helpless
 राजन्नपत्यं रामस्ते पाल्याश्च कृपणाः प्रजाः U. 4. 25. 
2 Void of judgment,  unable or unwilling to discriminate or to do a thing
 कामार्ता हि प्रकृतिकृपणाश्चेतनाचेतनेषु Me. 5
 so जराजीणैश्वर्यग्रसनगहनाक्षेपकृपणः Bh. 3. 17. 
3 Low,  mean,  vile
 Bg. 2. 49
 Mu. 2. 18
 Bh. 2. 49. 
4 Miserly,  stingy. 
5 Avaricious. 
णं Wretchedness. 
णः 1 A worm. 
2 A miser
 कृपणेन समो दाता भुवि कोऽपि न विद्यते । अनश्नन्नेव वित्तानि यः परेभ्यः प्रयच्छति Vyāsa. 
Comp. 
धी,  
बुद्धि a. little or low-minded. 
वत्सल a. kind to the poor. 

Monier Williams Cologne

English

 1. कृपण॑ mf(आ॑
 ई g. बह्व्-आदि)n.  (gaṇas श्रेण्यादि and सुखादि,  Pāṇ.
  viii,  2,  18
 Pat.
 ) inclined to grieve,  pitiable,  miserable,  poor,  wretched,  feeble,  ŚBr.
   xi,  xiv
 MBh.
   &c.
  

 resulting from tears,  AV.
   xi,  8,  28

 low,  vile,  W.
 

 miserly,  stingy,  Pañcat.
 
 Hit.

 कृपण॑ (अस्),  m.
  a poor man,  VarBṛS.
 

 a scraper,  niggard,  Pañcat.
 
 ŚārṅgP.

 a worm,  L.
 

 N.
  of a man,  VP.
  

 कृप॑ण (कृप॑णम्),  n.
  wretchedness,  misery,  RV.
   x,  99,  9
 AitBr.
   vii,  13
 ŚāṅkhŚr.
  
 Mn.
   iv,  185 &c.
  

 कृप॑ण m.
  (स-कृपणम्,  ‘miserably,  pitiably’),  Śāntiś.
  (cf.   कार्पण्य.)

 2. कृपण Nom.
   Ā. (3. pl.
  कृप॑णन्त) to long for,  desire,  RV.
   x,  74,  3.

Monier Williams 1872

English

 कृपण,  अस्,  आ or ई,  अम्,  inclined to grieve
pitiable,  miserable,  poor,  wretched,  feeble
 low,  vile
miserly,  stingy
 avaricious
 arising from pity,  caused
by pity
 (अम्),  ind. miserably
 (अस्),  m. a worm
 (अम्), 
n. wretchedness,  misery
 स-कृपणम्,  miserably, 
pitiably
 [cf. कार्पण्य।]
—कृपण-काशिन्,  ई,  इनी, 
इ,  Ved. looking suppliantly,  looking desirous
 ex-
pressing a desire (?).
—कृपण-त्व,  अम्,  n. misery
wretchedness
 miserable condition.
—कृपण-धी, 
ईस्,  ईस्,  इ,  little-minded.
—कृपण-निन्दा,  f. ‘censure
of the miser, ’ title of a chapter of the Sārṅgadhara
Paddhati.
—कृपण-बुद्धि,  इस्,  इस्,  इ,  little-minded.
—कृपण-वत्सल,  अस्,  आ,  अम्,  kind to the poor.

Macdonell

English

 कृपण kṛp-aṇá,  a.
  doleful
 miserable,  wretched
 🞄avaricious: -m,  ad. dolefully,  pitifully
 🞄m.  miser
 -áṇa,  n.
  misery,  wretchedness
 🞄-varṇa,  a.
  looking wretched.

Benfey

English

 कृपण कृपण,  i. e. कृप् + अन, 
 I.
adj.
 ,  f.
  णा।
 1. Miserable,  Rām.  4,  21,  19.
 2. Lamenting,  Megh. 5.
 3. Avaricious, 
Hit. i. d. 152.
 II. n.
  Misery,  MBh. 2, 
2348.
 III. णम्,  acc. sing. n.
 ,  adv.
Miserably,  Pañc. iii. d. 183.
 -- Comp.
 
स-कृपण,  adj.
  miserable,  Śāntiś.
4,  4.

Hindi

... कंजूसी से

Apte Hindi

Hindi

कृपण
वि* - कृंप् - क्युन् न स्यणत्वम्
"गरीब,  दयनीय,  अभागा,  असहाय"

कृपण
वि* - कृंप् - क्युन् न स्यणत्वम्
"विवेकशून्य,  किसी कार्य को करने या विवेचन करने के योग्य अथवा अनिच्छुक"

कृपण
वि* - कृंप् - क्युन् न स्यणत्वम्
"नीच,  अधम,  दुष्ट"

कृपण
वि* - कृंप् - क्युन् न स्यणत्वम्
"सूम,  कंजूस"

कृपणम्
नपुं*
   - कृंप् - क्युन् न स्यणत्वम्
दुर्दशा

कृपणः
पुं*
  - कृंप् - क्युन् न स्यणत्वम्
सूम

Shabdartha Kaustubha

Kannada

कृपण
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕೃಮಿ /ಹುಳು
निष्पत्तिः - > कृपू (सामर्थ्ये) - "क्युन्" बाहु० ।
कृपण
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಲೋಭಿ /ಜಿಪುಣ
प्रयोगाः - > "कृपणेन समो दाता न कश्चित् भुवि जायते । अनश्यन्नेव वित्तानि यः परेभ्यः प्रयच्छति ॥"
कृपण
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಿವೇಕಶೂನ್ಯ /ಮನೋಬಲವಿಲ್ಲದವನು
प्रयोगाः - > "कामार्ता हि प्रकृतिकृपणाश्चेतनाचेतनेषु"
उल्लेखाः - > मेघ० १-५
कृपण
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದರಿದ್ರ /ಬಡವ
प्रयोगाः - > "ततः स पुरुषव्याघ्रस्तद्धनं सहलक्ष्मणः । द्विजेभ्यो बालवृद्धेभ्यः कृपणेभ्यो ह्यदापयत् ॥"
उल्लेखाः - > रामा०
कृपण
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದೀನ /ದೊಡ್ಡ ಕಷ್ತದಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿರುವವನು /ದುಃಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿರುವವನು
प्रयोगाः - > "राजन्नपत्यं रामस्ते पाल्याश्च कृपणा जनाः"
उल्लेखाः - > उ० रा० ४-२५
कृपण
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನೀಚ /ಕೆಟ್ಟವನು
प्रयोगाः - > "किन्त्वङ्गीकृतमुत्सृजन् कृपणवत् श्लाघ्यो जनो लज्जते निर्वाहः प्रतिपन्नवस्तुषु सतामेतद्धि गोत्रव्रतम्"
उल्लेखाः - > मुद्रा० २-१८
कृपण
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದಯನೀಯ /ದಯೆ ತೋರಿಸಲು ಯೋಗ್ಯನಾದ
प्रयोगाः - > "कृपाश्रये यः कृपणे पतत्रिणि"
उल्लेखाः - > नैष० १-१३२
कृपण
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪಶುವಿನಂತೆ ಇತರರ ಸೇವೆ ಮಾಡುವವನು /ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತಿಳಿಯದೆ ಇತರರಿಗಾಗಿಯೇ ಜೀವಿಸಿರುವವನು
प्रयोगाः - > "एतदक्षरं गार्ग्य विदित्वाऽस्माल्लोकात् प्रैति,  सकृपणः"
उल्लेखाः - > बृहदा०

L R Vaidya

English

 kfpaRa {% (I) a. (f. णा) %} 1. Pitiable,  poor,  wretched,  कामार्ताहि प्रकृतिकृपणाश्चेतनाचेतनेषु Megh.i.5,  Am.S.61 (used fig. in the sense of ‘unable or unwilling to do,  or understand something’ कृपणगहनाक्षेपकृपणः Bhartr.iii.17
 2. low,  Bg.ii.49
 3. miserly,  stingy.

 kfpaRa {% (II) n. %} Wretchedness.

 kfpaRa {% (III) m. %} A miser,  कृपणेन समो दाता भुवि कोऽपि न विद्यते । अनश्नन्नेव वित्तानि यः परेभ्यः प्रयच्छति Vyāsa.

Bopp

Latin

 कृपण (r. कृप् s. अन v. euph. r. 94^a).) miserandus,  miser, 
BR. 3. 12. N. 12. 34. BH. 2. 49.

Indian Epigraphical Glossary

English

 kṛpaṇa (CII 1),  poor.

Kridanta Forms

Sanskrit

कृप (कृ꣡प꣡ दौर्बल्ये - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् =  कृपणम्
अनीयर् =  कृपणीयः - कृपणीया
ण्वुल् =  कृपकः - कृपिका
तुमुँन् =  कृपयितुम्
तव्य =  कृपयितव्यः - कृपयितव्या
तृच् =  कृपयिता - कृपयित्री
क्त्वा =  कृपयित्वा
ल्यप् =  प्रकृपय्य
क्तवतुँ =  कृपितवान् - कृपितवती
क्त =  कृपितः - कृपिता
शतृँ =  कृपयन् - कृपयन्ती
शानच् =  कृपयमाणः - कृपयमाणा

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  निर्धन,  क्षुद्र,  क्षुल्लक,  दीन,  कृपण,  दरिद्र
adjective
 
दारिद्र्यात् वा पीडितः।
 "निर्धनेन जीवनेन पीडितेन तेन आत्महत्या कृता।"

Synonyms:
  कृपण
adjective
 
यः येन केन प्रकारेण स्वीयस्य धनस्य व्ययं परिहरति तथा च संगृहीतं धनं न उपभुङ्क्ते।
 "धनवान् सन् अपि सः कृपणः अस्ति।"

Synonyms:
  कृपण,  कदर्य,  दानविमुख,  दृढमुष्टि,  गाढमुष्टि,  अदानशील,  स्वल्पव्ययी
adjective
 
यः व्ययपराङ्मुखः अस्ति।
 "धनीरामश्रेष्ठी अतीव कृपणः अस्ति एकापि मुद्रा न व्ययितुम्  इच्छति।"

Sanskrit Tibetan

Tibetan

bkren pa
१) किंनाथ २) कृपण ३) क्षुल्लक ४) दीन

brkam pa
इच्च्छामि २) कृपण ३) गृद्धि ४) घस्मर ५) लुब्ध ६) लोलुप ७) स्पृहा

cha phra
कृपण

jungs pa
१) कदर्य २) कृपण ३) मात्सर्य

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
महेच्छे तूद्भटोदारोदात्तोदीर्णमहाशयाः ।
महामना महात्मा च कृपणस्तु मितंपचः ॥ ३६७ ॥
कीनाशस्तद्धनक्षुद्रकदर्यदृढमुष्टयः ।
किंपचानो दयालुस्तु कृपालुः करुणापरः ॥ ३६८ ॥
सूरतोऽथ दया शूकः कारुण्यं करुणा घृणा ।
कृपानुकम्पानुक्रोशो हिंस्रे शरारुघातुकौ ॥ ३६९ ॥
-wordlist-
 
महेच्छ (पुं),  उद्भट (पुं),  उदार (पुं),  उदात्त (पुं),  उदीर्ण (पुं),  महाशय (पुं),  महामनस् (पुं),  महात्मन् (पुं),  कृपण (पुं),  मितम्पच (पुं),  कीनाश (पुं),  तद्धन (पुं),  क्षुद्र (पुं),  कदर्य (पुं),  दृढमुष्टि (पुं),  किम्पचान (पुं),  दयालु (पुं),  कृपालु (पुं),  करुणापर (पुं),  सूरत (पुं),  दया (स्त्री),  शूक (पुं),  कारुण्य (क्ली),  करुणा (स्त्री),  घृणा (स्त्री),  कृपा (स्त्री),  अनुकम्पा (स्त्री),  अनुक्रोश (पुं),  हिंस्र (पुं),  शरारु (पुं),  घातुक (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

कदर्य
कदर्य,  हीन,  कीनाश,  किम्पचान,  मितम्पच,  कृपण,  क्षुल्लक,  क्लीव,  क्षुद्र
कदर्यहीनकीनाशकिम्पचानमितम्पचाः ।
कृपणक्षुल्लकक्लीवक्षुद्रा एकार्थवाचकाः ॥ ३४७ ॥
verse 2.1.1.347
page 0041

नाममाला

Sanskrit

कीनाश,  कृपण,  लुब्ध,  गृध्नु,  दीन,  अभिलाषुक
कीनाशः कृपणो लुब्धो गृध्नुर्दीनोऽभिलाषुकः ॥ १७५ ॥
verse 0.1.1.175
page 0085

अमरकोशः

Sanskrit

Word:  कृपणः
Root:  कृपण
Gender:  पुं
Number:  all
Meaning(s): 
⇒ low
⇒ vile
⇒ poor
⇒ mean
⇒ worm
⇒ miser
⇒ needy
⇒ stingy
⇒ feeble
⇒ niggard
⇒ scraper
⇒ miserly
⇒ wretched
⇒ poor man
⇒ pitiable
⇒ indigent
⇒ miserable
⇒ little-minded
⇒ inclined to grieve
⇒ resulting from tears
Shloka(s): 
3|1|48|2 ► कदर्ये कृपणक्षुद्रकिम्पचानमितम्पचाः॥ (विशेष्यनिघ्नवर्गः)
3|3|173|1 ► मत्सरोऽन्यशुभद्वेषे तद्वत्कृपणयोस्त्रिषु। (नानार्थवर्गः)
3|3|216|1 ► कृतान्ते पुंसि कीनाशः क्षुद्रकर्षकयोस्त्रिषु। (नानार्थवर्गः)
Synonym(s): 
➠ 3|1|48|2 ⇢ कदर्यः (कदर्य) (पुं) ⇒ bad, mean, miser, stingy, little, miserly, niggardly, avaricious, disagreeable, insignificant
➠ 3|1|48|2 ⇢  (कदर्य) (स्त्री) ⇒ bad, mean, miser, stingy, little, miserly, niggardly, avaricious, disagreeable, insignificant
➠ 3|1|48|2 ⇢ कदर्यम् (कदर्य) (नपुं) ⇒ bad, mean, miser, stingy, little, miserly, niggardly, avaricious, disagreeable, insignificant
➠ 3|1|48|2 ⇢ कृपणः (कृपण) (पुं) ⇒ low, vile, poor, mean, worm, miser, needy, stingy, feeble, niggard, scraper, miserly, wretched, poor man, pitiable, indigent, miserable, little-minded, inclined to grieve, resulting from tears
➠ 3|1|48|2 ⇢  (कृपण) (स्त्री) ⇒ low, vile, poor, mean, worm, miser, needy, stingy, feeble, niggard, scraper, miserly, wretched, poor man, pitiable, indigent, miserable, little-minded, inclined to grieve, resulting from tears
➠ 3|1|48|2 ⇢ कृपणम् (कृपण) (नपुं) ⇒ low, vile, poor, mean, worm, miser, needy, stingy, feeble, niggard, scraper, miserly, wretched, poor man, pitiable, indigent, miserable, little-minded, inclined to grieve, resulting from tears
➠ 3|1|48|2 ⇢ क्षुद्रः (क्षुद्र) (पुं) ⇒ low, fly, vile, poor, gnat, mean, tiny, cruel, whore, petty, small, harlot, wicked, little, minute, trifling, indigent, beggarly, niggardly, worthless, very small, diminutive, avaricious, mean-hearted, dancing girl, insignificant, quarrelsome woman, small particle of rice, base or despicable woman, maimed or crippled woman
➠ 3|1|48|2 ⇢  (क्षुद्र) (स्त्री) ⇒ low, fly, vile, poor, gnat, mean, tiny, cruel, whore, petty, small, harlot, wicked, little, minute, trifling, indigent, beggarly, niggardly, worthless, very small, diminutive, avaricious, mean-hearted, dancing girl, insignificant, quarrelsome woman, small particle of rice, base or despicable woman, maimed or crippled woman
➠ 3|1|48|2 ⇢ क्षुद्रम् (क्षुद्र) (नपुं) ⇒ low, fly, vile, poor, gnat, mean, tiny, cruel, whore, petty, small, harlot, wicked, little, minute, trifling, indigent, beggarly, niggardly, worthless, very small, diminutive, avaricious, mean-hearted, dancing girl, insignificant, quarrelsome woman, small particle of rice, base or despicable woman, maimed or crippled woman
➠ 3|1|48|2 ⇢ किम्पचानः (किम्पचान) (पुं)
➠ 3|1|48|2 ⇢  (किम्पचान) (स्त्री)
➠ 3|1|48|2 ⇢ किम्पचानम् (किम्पचान) (नपुं)
➠ 3|1|48|2 ⇢ मितम्पचः (मितम्पच) (पुं)
➠ 3|1|48|2 ⇢  (मितम्पच) (स्त्री)
➠ 3|1|48|2 ⇢ मितम्पचम् (मितम्पच) (नपुं)
➠ 3|3|173|1 ⇢ मत्सरः (मत्सर) (पुं) ⇒ gay, envy, anger, wrath, wicked, joyous, greedy, jealous, selfish, hostile, envious, cheerful, jealousy, mosquito, hostility, gladdener, selfishness, exhilarater, passion for, exhilarating, intoxicating
➠ 3|3|173|1 ⇢  (मत्सर) (स्त्री) ⇒ gay, envy, anger, wrath, wicked, joyous, greedy, jealous, selfish, hostile, envious, cheerful, jealousy, mosquito, hostility, gladdener, selfishness, exhilarater, passion for, exhilarating, intoxicating
➠ 3|3|173|1 ⇢ मत्सरम् (मत्सर) (नपुं) ⇒ gay, envy, anger, wrath, wicked, joyous, greedy, jealous, selfish, hostile, envious, cheerful, jealousy, mosquito, hostility, gladdener, selfishness, exhilarater, passion for, exhilarating, intoxicating
➠ 3|3|216|1 ⇢ कीनाशः (कीनाश) (पुं) ⇒ niggard, kind of demon, kind of monkey, killing animals, cultivator of the soil
Related word(s): 
परा_अपरासंबन्धः ➡ मनुष्यः
जातिः ➡ मनुष्यः
    

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 कृपणः,  त्रि,  (कल्पते स्वल्पमपि दातुम् । कृप् +बाहुलकात् क्युन् अत एव न लत्वम् ।) अदाता ।(यथा,  व्यासोक्तौ ।“दातारं कृपणं मन्ये मृतोऽप्यर्थं न मुञ्चति” ॥
)तत्पर्य्यायः । कदर्य्यः २ किम्पचानः ३ मितम्पचः ४क्षुद्रः ५ । इत्यमरः । ३ । १ । ४८ ॥
 किम्पचः ६अनमितम्पचः ७ । इति तट्टीका ॥
 मन्दः ८कीकटः ९ कुमुत् १० कीणाशः ११ । इति जटा-धरः ॥
 (यथा,  पञ्चतन्त्रे । २ । ७५ ।“दाता लघुरपि सेव्यो भवति न कृपणो महा-नपि समृद्ध्या । कूपोऽन्तः स्वादुजलः प्रीत्यै लोकस्यन समुद्रः” ॥
 दीनः । यथा,  हेः रामायणे २ । ३२ । २८ ।“ततः स पुरुषव्याघ्रस्तद्धनं सहलक्षणः ।द्विजेभ्यो बालवृद्धेभ्यः कृपणेभ्यो हृदापयत्” ॥
पारिभाषिककृपणानाह ॥
 महाव्यसनप्राप्तो दीनः ।यथा,  रामायणे ४ । २१ । १९ ।“आदितः कृशवृत्तिर्यः कृपणो न स राघव ! ।महात्मा व्यसनं प्राप्तो दीनः कृपण उच्यते” ॥
यो हि अक्षरं ब्रह्म अविज्ञाय लोकान्तरगामीभवति सः । यदुक्तं वृहदारण्यके याज्ञवल्क्यप्रक-रणे । “यो वा एतदक्षरमविदित्वा गार्ग्यस्मा-ल्लोकात् प्रैति स कृपणः” इति ॥
 दुहिता हिकृपापात्रत्वात् कृपणम् । यदुक्तं मनौ ४ । १८५ ।“भ्राता ज्येष्ठः समः पित्रा भार्य्या पुत्त्रः स्वकातनुः ।छाया स्वोदासवर्गश्च दुहिता कृपणं परम्” ॥
)कुत्सितः । इति मेदिनी ॥

 कृपणः,  पुं,
   कृमिः । इति मेदिनी ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 कृपण त्रि०
  कृप--क्युन् न लत्वम् । अदातरि कदर्य्ये अमरः“कृपणेन समोदाता न कश्चिद्भुवि विद्यते । अनन्नन्नेववित्तानि यत् परेभ्यः प्रयच्छति” व्यासः । “दातारं कृपणंमन्ये मृतोऽप्यर्थं न मुञ्चति” व्यासः । २ मन्दे त्रि०
  मेदि०“कूपणाः फलहेतवः” गीता । ३ महाव्यसनप्राप्तेदीने । “महद्वा व्यसनं प्राप्तोदीनः कृपण उच्यते” ।रामा० । श्रेण्या० अभूततद्भावेऽर्थेऽस्य कृतादिभिः स० । कृप-णकृतः । कृपणस्य भावः व्यञ् । कार्प्यण्य दीनतायांन०  “कार्पण्यदोषोपहतस्वभावः” गीता । तल् ।कृपणता स्त्री,  त्व कृपणत्व न०
  तत्रार्थे । ४ दैन्ये न०
  ।“वक्तुं न त्वहमुत्सहे सकृपणं देहीति दीनं वचः” शा-न्तिश० । सुखा० वेदनायाम् क्यङ् । कृपणायते दैन्यमनुभ-वतीत्यर्थः । सुखा० अस्त्यर्थे इनि । कृपणिन् दैन्ययुक्तेत्रि०  स्त्रियां ङीप् । ५ क्रिमौ पु०
  मेदि० । कृतःपणोयस्य वेदे नि० तलोपः । ६ कृतपणे पणक्रीते दा-सादौ “एतदक्षरं गार्ग्यविदित्वाऽस्माल्लोकात् प्रैति सकृपणः” वृ० उ० । “कृपणः पणक्रीत इव दासादिः” । भा०

Capeller

German

 1. कृपण॑ kläglich,  elend,  erbärmlich (Pers.
u. S.)
 geizig. m.
  ein Armer
 ein Geizhals.

 2. कृप॑ण n.
  Jammer,  Elend.

Grassman

German

 kṛpáṇa,  n.,  Jammer,  Elend [von krap].
-e {925, 9}.

Burnouf

French

 कृपण कृपण a. (कृप्) pitoyable,  misérable, 
malheureux
 chétif,  petit et faible. -- S. m.
  ver.

Stchoupak

French

 कृपण-
 a. malheureux,  misérable,  pitoyable,  pauvre,  faible 
 avare 
-अम् d'une façon lamentable 
 nt. misère 
 -त्व- nt. misère.
°वर्ण- a. qui a un aspect misérable.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.