| YouTube Channel

कृकलास (kRkalAsa)

 
शब्दसागरः
English
कृकलास
m.
 (-सः) A lizard, chameleon.
E.
 कृक the throat, and लस् to
play, &c. affix अण्
also कृकलाश.
Capeller Eng
English
कृकलास॑
m.
 lizard, chameleon.
Yates
English
कृक-लास (सः) 1.
m.
 Idem.
Spoken Sanskrit
English
कृकलास kRkalAsa
m.
 lizard
कृकलास kRkalAsa
m.
 chameleon [ Zool. (ancient word) ]
Wilson
English
कृकलास
m.
 (-सः) A lizard, a chameleon.
E.
 कृक the throat, and लस to play, &c. affix अण्
also
कृकलाश.
Apte 1890
English
कृकलासः,
शः A lizard, chameleon.
Monier Williams Cologne
English
कृकलास॑ अस्,
m.
 a lizard, chameleon,
MaitrS.
VS.
ŚBr.
&c.
Macdonell
English
कृकलास kṛkalāsá,
m.
 lizard
chameleon.
Benfey
English
कृकलास कृकलास,
m.
 A lizard, a
chameleon, MBh. 13, 3455.
Apte Hindi
Hindi
कृकलासः|कृकुलासः
पुं*
 - कृक - लस् - अण्
"छिपकली, गिरगिट"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
कृकलास
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹೆಂಟೆಗೊದ್ದ /ಓತಿಕೇತ
निष्पत्तिः - > लस (शिल्पयोगे) + णिच् - "अण्" (३-२-१)
व्युत्पत्तिः - > कृकं कण्ठं लासयति
प्रयोगाः - > "श्रमेण महता युक्ताः तस्मिन् तोये सुसंवृते । ददृशुस्ते महाकायं कृकलासमवस्थितम् ॥"
उल्लेखाः - > भा० अनु० ७०-४
L R Vaidya
English
kfka(ku)lAsa {% m. %} A lizard, a chameleon.
Sanskrit Tibetan
Tibetan
kri ka lA Sa
कृकलास
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
कृकलासस्तु सरटः प्रतिसूर्यः शयानकः ॥ १२९९ ॥
-wordlist-
कृकलास (पुं), सरट (पुं), प्रतिसूर्य (पुं), शयानक (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
सरट
सरट, कृकलास, प्रतिसूर्यशयानक
सरटः कृकलासः स्यात्प्रतिसूर्यशयानकः ॥ २३४ ॥
verse 2.1.1.234
page 0029
Vedic Reference
English
Kṛkalāsa denotes the ‘chameleon’ mentioned in the list of
sacrificial victims at the horse sacrifice in the Yajurveda^1 and
later.^2 The female chameleon, Kṛkalāsī, is also referred to in
the Brāhmaṇas.^3 See Godhā and Śayaṇḍaka.
1) Taittirīya Saṃhitā, v. 5, 19, 1
Maitrāyaṇī Saṃhitā, iii. 14, 21
Vāja-
saneyi Saṃhitā, xxiv. 40.
2) Bṛhadāraṇyaka Upaniṣad, i. 5, 22.
3) Jaiminīya Brāhmaṇa, i. 221 (Journal
of the American Oriental Society, 18, 29),
Sāṭyāyanaka in Sāyaṇa on Rv. viii. 91.
Cf. Zimmer, Altindisches Leben, 95.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
कृकलासः,
पुं,
 (कृकं कण्टं लासयति शोभान्वितंकरोतीति । कृक + लस + णिच् अच् ।) जन्तु-विशेषः । काँकलास् इति भाषा ॥
(यथा, भागवते । ८ । १० । ११ ।“शिवाभिराखुभिः केचित् कृकलासैः शशैर्नरैः” ।)तत्पर्य्यायः । सरटः २ । इत्यमरः । २ । ५ । १२ ॥
वेदारः ३ क्रकचपात् ४ तृणाञ्जनः ५ प्रतिसूर्य्यः ६ ।इति त्रिकाण्डशेषः ॥
प्रतिसूर्य्यकयानकः ७वृत्तिस्थः ८ कण्टकागारः ९ दुरारोहः १० द्रुमा-श्रयः ११ । इति राजनिर्घण्टः ॥
(सूर्य्यवंशोद्भवो-नृगनामको राजा ब्रह्मगोहरणेन कृकलासत्वंगतस्तद्विवरणं महाभारते १३ । ७० अध्याये ।उक्तं यथा, --“अत्रैव कीर्त्त्यते सद्भिर्ब्राह्मणस्वाभिमर्षणे ।नृगेण सुमहत्कृच्छ्रं यदवाप्तं कुरूद्वह ! ॥
अदृश्यत महाकूपस्तृणवीरुत्समावृतः ।प्रयत्नं तत्र कुर्व्वाणास्तस्मात् कूपाज्जलार्थिनः ॥
श्रमेण महता युक्तास्तस्मिंस्तोये सुसंवृते ।ददृशुस्ते महाकायं कृकलासमवस्थितम् ॥
तस्य चोद्धरणे यत्नमकुर्व्वंस्ते सहस्रशः ।प्रग्रहैश्चर्म्मपट्टैश्च तं बद्ध्वा पर्व्वतोपमम् ।नाशक्नुवन् समुद्धर्त्तुं ततो जग्मुर्जनार्द्दनम् ।खमावृत्योदपानस्य कृकलासः स्थितो महान् ।तस्य नास्ति समुद्धर्त्तेत्येतत् कृष्णे न्यवेदयन्” ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
कृकलास पुंस्त्री कृकं कण्ठं लासयति लस--णिच् अच् । सरटे(काँकलास) पक्षिणि अमरः स्त्रियां जातित्वात् ङीष् ।कृकलासस्यानिष्टसूचकत्वं तच्छान्तिश्च शान्तिशब्दे दृश्यात्रिका० तालव्यान्तः पाठः पृषो० । “ददृशुस्ते महाकायंकृकलासमवस्थितम्” । “खमावृत्योदपानस्य कृकलासःस्थितोमहान्” भा० आनु० ७० अ० । स्वार्थे क तत्रार्थे ।स्त्रियां ङीष् । पृषो० कृकुलासोऽप्यत्र अमरटीका ।
Capeller
German
कृकलास॑
m.
 Eidechse, Chamäleon.
Stchoupak
French
कृकलास-
m.
 lézard, caméléon
-क- id.
-त्व- nt. état de
caméléon.