| YouTube Channel

कूर्मः (kUrmaH)

 
Apte
English
कूर्मः [kūrmḥ], [कौ जले ऊर्मिर्वेगो$स्य पृषो˚ Tv.]
A tortoise
गूहे- त्कूर्म इवाङ्गानि रक्षेद्विवरमात्मनः
Ms.*
 7.15
Bg.*
 2.58
कूर्मः पादो$त्र यष्टिर्भुजगपतिरसौ भाजनं भूतधात्री Udb.
Viṣṇu in his second or Kūrma incarnation.
One of the outer winds of the body.
A particular gesticulation with the fingers. -र्मी A female tortoise.
Comp.
 -अवतारः the Kūrma incarnation of Viṣṇu
cf.
Gīt.*
 1: क्षिति- रतिविपुलतरे तव तिष्ठति पृष्ठे धरणिधरणकिणचक्रगरिष्ठे । केशवधृत- कच्छरूप जय जगदीश हरे ॥ -आसनम् a particular posture in sitting (practised by ascetics). -द्वादशी the twelvth day in the light (or dark ?) half of पौष month. -पुराणम् one of the eighteen Purāṇas.
पृष्ठम्, पृष्ठकम् the back or shell of a tortoise.
a lid or cover of a dish.-राजः Viṣṇu in the shape of tortoise in his second incarnation
पृथ्वि स्थिरा भव भुजङ्गम धारयैनाम् । त्वं कूर्मराज तदिदं द्वितयं दधीथाः ॥ Mahān.
Apte 1890
English
कूर्मः [कौ जले ऊर्मिर्वेगोऽस्य पृषो° Tv.] 1 A tortoise
गूहेत्कूर्म इवांगानि रक्षेद्विवरमात्मनः Ms. 7. 105
Bg. 2. 58.
2 Viṣṇu in his second or Kūrma incarnation.
3 One of the outer winds of the body.
4 A particular gesticulation with the fingers.
र्मी A female tortoise.
Comp.
अवतारः the Kūrma incarnation of Viṣṇu
cf. Gīt. 1:
क्षितिरतिविपुलतरे तव तिष्ठति पृष्ठे धरणिधरणकिणचक्रगरिष्ठे । केशव धृतकच्छपरूप जय जगदीश हरे ॥.
पृष्ठं
पृष्ठकं {1} the back or shell of a tortoise. {2} a lid or cover of a dish.
राजः Viṣṇu in the shape of a tortoise in his second incarnation.
Hindi
Hindi
कछुआ
Apte Hindi
Hindi
कूर्मः
पुं*
 - कौ जले ऊर्मिः वेगोऽस्य पृषो* तारा*
कछुवा
कूर्मः
पुं*
 - कौ जले ऊर्मिः वेगोऽस्य पृषो* तारा*
विष्णु का दूसरा अवतार
कूर्मः
पुं*
 - कौ जले ऊर्मिवेगोऽस्य+ पृषो*
कछुवा
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 कूर्मः
noun
वैदिकः ऋषिविशेषः यः गृत्समदस्य पुत्रः अस्ति।
"कूर्मस्य वर्णनं ऋग्वेदे अस्ति।"
Synonyms:
 कूर्मः
noun
शरीरे विद्यमानः सः वायुः येन नेत्रपटयोः उद्घाटनम् एवम् आमीलनं भवति।
"कूर्मस्य अभावात् सः अनिमेषदृष्ट्या पश्यति।"
Synonyms:
 सुषुम्ना, कूर्मः
noun
हठयोगस्य अनुसारेण त्रिषु प्रमुखनाडिषु नाडिविशेषः यस्य स्थानं वैद्यके नाभ्याः केन्द्रे मतम्।
"सुषुम्ना ब्रह्मरन्ध्रं यावत् प्रसृता मता।"
Synonyms:
 कूर्मः, कच्छपः, कमठः, कामठः, गूढाङ्गः, पञ्चागगुप्तः, पञ्चगुप्तः, कठिनपृष्ठम्, चतुर्गतिः, क्रोडपादः, उद्भटः, स्मरणापत्यतर्पकः
noun
जन्तुविशेषः सः जन्तुः किञ्चिद् दृष्ट्वा शरीरे एव मुखसम्पुटं प्रवेशयति।
"अधुना कच्छपस्य सङ्ख्या न्यूना जाता।"
Synonyms:
 कूर्मः
noun
देवताविशेषः ।
"कूर्मस्य वर्णनं रसिकरमणे वर्तते"
Synonyms:
 कूर्मः, काद्रवेयः
noun
सर्पविशेषः ।
"कूर्मस्य उल्लेखः महाभारते वर्तते"
Synonyms:
 कूर्मः
noun
बृहत्संहितायां वर्तमानः एकः अध्यायः ।
"कूर्मः इति बृहत्संहितायां चतुर्दशतमः अध्यायः अस्ति"
अमरकोशः
Sanskrit
Word: कूर्मः
Root: कूर्म
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ turtle
⇒ tortoise
⇒ Vishnu, second incarnation of
⇒ one of the outer winds of the body
⇒ name of a serpent or kAdraveya king
⇒ particular figure or intertwining of the fingers
⇒ earth considered as a tortoise swimming on the waters
Shloka(s):
1|10|21|1 ► स्यात्कुलीरः कर्कटकः कूर्मे कमठकच्छपौ। (वारिवर्गः)
Synonym(s):
➠ 1|10|21|1 ⇢ कूर्मः (कूर्म) (पुं) ⇒ turtle, tortoise, Vishnu, second incarnation of, one of the outer winds of the body, name of a serpent or kAdraveya king, particular figure or intertwining of the fingers, earth considered as a tortoise swimming on the waters
➠ 1|10|21|1 ⇢ कमठः (कमठ) (पुं)
➠ 1|10|21|1 ⇢ कच्छपः (कच्छप) (पुं) ⇒ turtle, tortoise, flat kind of still, tumour on the palate, attitude in wrestling, keeping or inhabiting a marsh, red cedar [Cedrela Toona - Bot.], one of the nine treasures of kuvera, apparatus used in the distillation of spirituous liquor
Related word(s):
जातिः ➡ उभयचरः
पति_पत्नीसंबन्धः ➡ कच्छपी