कूट (kUTa)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 कूट r. 10th cl. (कूटयते)
	 1. To avoid or decline giving,  to not give.
	 2. To
render indistinct or unintelligible,  to muddle or render confused or
foul. (कूटयति)
	 1. To give pain. 
	 2. To burn. 
	 3. To call or invite,  to
counsel or advise.

 कूट mf.  (-टः-टी) A house,  a dwelling: see कुट mn.  (-टः-टं)
	 1. The peak or
summit of a mountain. 
	 2. A water-jar.
	 3. A heap of grain,  &c.
	 4.
Uniform and elementary substance.
	 5. A hammer,  a mallet.
	 6. A
plough-share.
	 7. The body of a plough.
	 8. A trap for catching deer.
9. A concealed weapon,  as a dagger in a wooden case,  a sword-
cane,  &c.
	 10. Illusion. 
	 11. Fraud,  trick,  deceit,  12. Untruth, 
Falsehood (or attributively, ) false,  untrue.
	 13. Vile,  low.
	 14. An ox
whose horns are broken. 
	 m.
  (-टः) The name of a saint,  also named
AGASTYA.
 E.
  कूट् to confuse,  to withhold,  अच् aff.
  

Capeller Eng

English

 1 कू॑ट n.
  bone of the forehead,  horn
 peak,  point,  heap,  mass
(also m.
 )
 trap,  snare,  fraud,  deceit,  falsehood. 

 2 कूट॑ a.
  not horned (ox etc.)
 false,  deceitful.

Yates

English

 कूट (टः-टी) 1.
m.
  3.
f.
  A house.
m.
  n.
  A peak
 a heap
 a water-
jar
 untruth
 a plough
 an ox
with broken horns.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

कूट 	-	 kUTa 	-	 adj.
  	-	  untrue
कूट 	-	 kUTa 	-	 adj.
  	-	  deceitful
कूट 	-	 kUTa 	-	 adj.
  	-	  not horned or cornuted  [ as an animal with incomplete continuations of the bone of the forehead ]
कूट 	-	 kUTa 	-	 m.
  	-	  ox whose horns are broken
कूट 	-	 kUTa 	-	 m.
  	-	  kind of hall
कूट 	-	 kUTa 	-	 m.
  	-	  dwelling
कूट 	-	 kUTa 	-	 m.
  	-	  subdivision of grahayuddha
कूट 	-	 kUTa 	-	 m.
  	-	  mystical name of the letter kSa
कूट 	-	 kUTa 	-	 m.
 f.
  	-	  house
कूट 	-	 kUTa 	-	 m.
 n.
  	-	  kind of plant
कूट 	-	 kUTa 	-	 m.
 n.
  	-	  any prominence or projection
कूट 	-	 kUTa 	-	 m.
 n.
  	-	  uniform substance
कूट 	-	 kUTa 	-	 m.
 n.
  	-	  puzzling question
कूट 	-	 kUTa 	-	 m.
 n.
  	-	  base
कूट 	-	 kUTa 	-	 m.
 n.
  	-	  trap for catching deer
कूट 	-	 kUTa 	-	 m.
 n.
  	-	  illusion
कूट 	-	 kUTa 	-	 m.
 n.
  	-	  false
कूट 	-	 kUTa 	-	 m.
 n.
  	-	  water-jar
कूट 	-	 kUTa 	-	 m.
 n.
  	-	  part of a plough
कूट 	-	 kUTa 	-	 m.
 n.
  	-	  heap

 
   कूट  kUTa n.
   counterfeited objects

 
   कूट  kUTa adj.
   not horned or cornuted  [ as an animal with incomplete continuations of the bone of the forehead ]

 
   कूट  kUTa adj.
   not horned or cornuted  [ as an animal with incomplete continuations of the bone of the forehead ]  
   जत्रु  jatru m.
   continuations of the vertebrae     
            

Wilson

English

 कूट r. 10th cl. (कूटयते)
To avoid or decline giving,  to not give.
To render indistinct or unintelligible,  to muddle or render confused or
foul. (कूटयति)
To give pain. 
To burn. 
To call or invite,  to counsel or advise.

 कूट
mf.  (-टः-टी) A house,  a dwelling: see कुट.
mn. 
(-टः-टं)
1 The peak or summit of a mountain. 
2 A water-jar.
3 A heap of grain,  &c.
4 Uniform and elementary substance.
5 A hammer,  a mallet.
6 A ploughshare.
7 The body of a plough.
8 A trap for catching deer.
9 A concealed weapon,  as a dagger in a wooden case,  a sword-cane,  &c.
10 Illusion. 
11 Fraud,  trick,  deceit.
12 Untruth,  falsehood,  (or attributively, ) false,  untrue.
13 Vile,  low.
14 An ox whose horns are broken. 
m.
  (-टः) The name of a saint,  also named
AGASTYA.
E.
  कूट to confuse,  to withhold,  अच् aff.
  

Apte

English

कूट [kūṭa],  a.
 

False
 as in कूटाः स्युः पूर्वसाक्षिणः Y.*
  2.8
 दुस्तोषः कूटयोगिनाम् Bhāg.*
  2.9.19.

Immovable,  steady.

Despised.

टः,  टम् Fraud,  illusion,  deception. 

A trick,  fraudulent or roguish scheme
 अक्षकूटमधि- ष्ठाय हृतं दुर्योधनेन वै Mb.
 *  3.33.3.

A puzzling question,  knotty or intricate point,  as in कूटश्लोक,  कूटान्योक्ति
 वाचः कूटं तु देवर्षेः स्वयं विभमृशुर्धिया Bhāg.*
  6.5.1.

Falsehood,  untruth
 oft
 . used in comp.
  with the force of an adjective
 ˚वचनम् false or deceitful words
 ˚तुला,  ˚मानम् &c.
 

A summit or peak of a mountain
 वर्धयन्निव तत्कूटानु- द्धतैर्धातुरेणुभिः R.*
  4.71,  Me.*
  115
 Māl.
 5.32.

Any projection or prominence.

The bone of the forehead with its projections,  the crown of the head.

A horn,  सम्परेतमयःकूटैश्छिन्दन्त्युत्थितमन्यवः Bhāg.*
  4.25.8.

End,  corner
 Y.*
  3.96.

Head,  chief. 

A heap,  mass,  multitude
 अभ्रकूटम् 'a heap of clouds'
 so अन्नकूटम् 'a heap of food'
 Mv.*
  6.32.

A hammer,  an iron mallet.

A plough-share,  the body of a plough.

A trap for catching deer
 नश्येदभिमृशन्सद्यो मृगः कूट- मिव स्पृशन् Mb.
 *  12.68.52.

A concealed weapon,  as a dagger in a woollen case or a sword in a stick.

A water-jar.

The door of a city
 निर्ययुर्भवनात्त- स्मात्कूटमुद्गरपाणयः Rām.*
  5.42.25.

A false coin
 कूटं हि निषादानामेवोपकारकं न आर्याणाम् ŚB. on MS.*  6.1.52.

टः A house,  dwelling.

An ox whose horns are broken. 

An epithet of Agastya.  Comp.
   -अक्षः a false or loaded die
 कूटाक्षोपधिदेविनः Y.*
  2.22. -अगारम् an apartment on the top of a house
 कूटागारैश्च संपूर्णामि- न्द्रस्येवामरावतीम् Rām.*
  1.5.15. -अर्थः ambiguity of meaning. ˚भाषिता a tale,  fiction.  -उपायः a fraudulent plan,  trick,  stratagem.  -कारः,  -कारकः a rogue,  a false witness
 Ms.*
  3.158. -कृत् a.
 

cheating,  deceiving.

forging a document
 Y.*
  2.7.

bribing. (m.  )

a man of the writer caste (कायस्थ).

an epithet of Śiva.  -कार्षापणः a false कार्षापण q. v.  -कोष्ठम् a.
  compartment on the top of a building (Kāmikāgama 55.123-3)
 (कूटशाला and कूटागार are synonyms).-खङ्गः a sword-stick. -च्छद्मन् m.
  a cheat
 पीड्यमानाः प्रजा रक्ष्याः कूटच्छद्मादिभिस्तथा Pt.*
  1.343. -तुला a false pair of scales. -धर्म a.
  where falsehood is considered a duty (as a place,  house,  country,  &c.
 ). -पाकलः,  -पर्वः -पूर्वः bilious fever to which elephants are subject (हस्तिवातज्वर)
 अचिरेण वैकृतविवर्तदारुणः कलभं कठोर इव कूट- पाकलः (अभिहन्ति Māl.
 1.39)
 (also sometimes written as कूटपालक). -पालकः a potter
 a potter's kiln.  -पाशः,  -बन्धः a trap,  snare,  समाधिभीतेन किलोपनीतः पञ्चाप्सरोयौवन- कूटबन्धम् R.*
  13.39. -मानम् false measure or weight.-मोहनः an epithet of Skanda.  -यन्त्रम् a trap,  a snare for deer,  birds &c.
  -युद्धम् treacherous or unfair warfare
 कूटयुद्धविधिज्ञे$पि तस्मिन्सन्मार्गयोधिनि R.*
  17.69.

रचना a trap laid
 Pt.*
  2.85.

artifice,  trick
 अतर्क्या कुट्टनीकूटरचना हि विधेरपि Ks.*
  57.115. -लेखः a falsified document
 कृत्वाथ कूटलेखं सा विदग्धा मह्यमर्पयत् Ks.*
  124.197. -शाल्मलिः f.
 ,  m.
 

a species of the Śālmali tree.

a kind of tree with sharp thorns (regarded as one of the several instruments perhaps a club-with which the wicked are tortured in the world of Yama)
 see R.*
  12.95 and Malli. thereon.  -शासनम् a forged grant or decree
 Ms.*
  9.232. -संक्रान्तिः the passing of the sun into another zodiac when half the night is over. -साक्षिन् m.
  a false witness. -स्थ a.
 

standing at the top,  occupying the highest place (said of a person who stands at the head in a geneological table).

silent
 not at all moving or working
 Mb.
 *  12.179.6. (-स्थः) the Supreme Soul (immovable,  unchangeable,  and perpetually the same)
 क्षरः सर्वाणि भूतानि कूटस्थो$क्षर उच्यते Bg.*
  6.8
12.3. (-स्थः,  -स्थम्) a kind of perfume (Mar.  नखला).-स्वर्णम् counterfeit gold
 Y.*
  2.297. -हेमन् (as above)
 रज्यत्तुषारद्युतिकूटहेम तत्पाण्डु जातं रजतं क्षणेन N.*
  22.52.

Apte 1890

English

 कूट a. 1 False
 as in कूटाः स्युः पूर्वसाक्षिणः Y. 2. 80. 
2 Immoveable,  steady. 
3 Despised. 
टः,  
टं 1 Fraud,  illusion,  deception. 
2 A trick,  fraudulent or roguish scheme. 
3 A puzzling question,  knotty or intricate point,  as in कूटश्लोक,  कूटान्योक्ति. 
4 Falsehood,  untruth
 oft. used in comp. with the force of an adjective
 °वचनं false or deceitful words
 °तुला,  °मानं &c. 
5 A summit or peak of a mountain
 वर्धयन्निव तत्कूटानुद्धतैर्धातुरेणुभिः R. 4. 71,  Me. 113
 Māl. 5. 32. 
6 Any projection or prominence. 
7 The bone of the forehead with its projections,  the crown of the head. 
8 A horn. 
9 End,  corner
 Y. 3. 96. 
10 Head,  chief. 
11 A heap,  mass,  multitude
 अभ्रकूटं ‘a heap of clouds’
 so अन्नकूटं ‘a heap of food’
 Mv. 6. 32. 
12 A hammer,  an iron mallet. 
13 A plough-share,  the body of a plough. 
14 A trap for catching deer. 
15 A concealed weapon,  as a dagger in a woollen case or a sword in a stick. 
16 A water-jar. 
17 The door of a city. 
टः 1 A house,  dwelling. 
2 An ox whose horns are broken. 
3 An epithet of Agastya. 
Comp. 
अक्षः a false or loaded die
 कूटाक्षोपधिदोविनः Y. 2. 202. 
अगारं an apartment on the top of a house. 
अर्थः ambiguity of meaning. °भाषिता a tale,  fiction. 
उपायः a fraudulent plan,  trick,  stratagem. 
कारः,  
कारकः a rogue,  a false witness. 
कृत् a. {1} cheating,  deceiving. {2} forging a document
 Y. 2. 70. {3} bribing. (
m.) {1} a man of the writer caste (कायस्थ). {2} an epithet of Śiva. 
कार्षापणः a false काषार्पण q. v. 
खड्गः a swordstick. 
छद्मन् m. a cheat
 Pt. 1. 343. 
तुला a false pair of scales. 
धर्म a. where falsehood is considered a duty (as a place,  house,  country,  &c.). 
पाकलः,  
पर्वः,  
पूर्वः bilious fever to which elephants are subject (हस्तिवातज्वर)
 अचिरेण वैकृतविवर्तदारुणः कलभं कठोर इव कूटपाकलः (अभिहंति Māl. 1. 39
 also sometimes written as कूटपालक). 
पालकः a potter
 a potter's kiln. 
पाशः,  
बंधः a trap,  snare
 R. 13. 39. 
मानं false measure or weight. 
मोहनः an epithet of Skanda. 
यंत्रं a trap,  a snare for deer,  birds &c. 
युद्धं treacherous or unfair warfare
 R. 17. 69. 
रचना a trap laid
 Pt. 2. 81. 
शाल्मलिः f.,  m. {1} a species of the Śālmali tree. {2} a kind of tree with sharp thorns (regarded as one of the several instrumentsperhaps a club-with which the wicked are tortured in the world of Yama)
 see R. 12. 95. and Malli. thereon. 
शासनं a forged grant or decree. 
साक्षिन् m. a false witness. 
स्थ a. standing at the top,  occupying the highest place (said of a person who stands at the head in a geneological table). (
स्थः) the Supreme Soul (immoveable,  unchangeable,  and perpetually the same)
 Bg. 6. 8
 12. 3. 
स्वर्णं counterfeit gold. 

Monier Williams Cologne

English

 कू॑ट n.
  the bone of the forehead with its projections or prominences,  horn,  RV.
   x,  102,  4
 AV.
  
 ŚBr.
  
 AitBr.
  

 a kind of vessel or implement,  Kauś.
  16

 कू॑ट mn.  any prominence or projection (e.g. अंस-क्°,  अक्षि-क्°,  qq.vv.)

 summit,  peak or summit of a mountain,  MBh.
   &c.
  

 summit,  head i.e. the highest,  most excellent,  first,  BhP.
   ii,  9,  19

 a heap,  multitude (e.g. अभ्र-क्°,  a multitude of clouds),  MBh.
  
 R.
 
 BhP.

 part of a plough,  ploughshare,  body of a plough,  L.
 

 an iron mallet,  MBh.
   xvi,  4,  6

 a trap for catching deer,  concealed weapon (as a dagger in a wooden case,  sword-stick,  &c.
  ),  R.
 
 Pañcat.
 

 (अस्,  L.
 
 अम्) illusion,  fraud,  trick,  untruth,  falsehood,  L.

 a puzzling question,  enigma,  BhP.
   vi,  5,  10 and 29

 कू॑ट m.
  a kind of hall (=  मण्डप),  Hcat.
 

 N.
  of a particular constellation,  VarBṛ.
  xii,  8 and 16

 a subdivision of Graha-yuddha,  Sūryas.
 

 a mystical N.
  of the letter क्ष,  RāmatUp.
   

 N.
  of Agastya (cf.   कुटज),  L.
 

 of an enemy of Viṣṇu,  R.
 
 BhP.
   x

 कू॑ट mn.  uniform substance (as the etherial element,  &c.
  ),  L.
 

 a water-jar,  Hcar.
 

 a kind of plant,  L.
 

 कू॑ट mf(ई). a house,  dwelling (cf.   कुट and कुटी),  L.
 

 कूट॑ mf(आ॑)n.  not horned or cornuted (as an animal with incomplete continuations of the bone of the forehead),  AV.
   xii,  4,  3
 TS.
  i
 Kāṭh.
  &c.
  

 false,  untrue,  deceitful,  Mn.
  
 Yājñ.
 
 Kathās.
  &c.

 base (as coins),  Yājñ.
  ii,  241

 कू॑ट m.
  an ox whose horns are broken,  L.
 

 कू॑ट n.
  counterfeited objects (of a merchant),  VarBṛ.
  xiv,  3.

Monier Williams 1872

English

 कूट कूट,  अस्,  अम्,  m. n. the bone of the
forehead with its projections or prominences,  a horn
the crown of the head
 any prominence or projec-
tion (e. g. अंस-कूट,  the hump of a buffalo
 अक्षि-
कूट,  the prominence of the forehead above the eye)
summit,  the peak or summit of a mountain
 summit, 
head,  i. e. the highest,  the most excellent,  the first
a heap,  a multitude (e. g. अभ्र-कूट,  a multitude of
clouds)
 a kind of vessel or implement
 a hammer, 
an iron mallet
 part of a plough,  a ploughshare,  the
body of a plough
 a trap for catching deer
 a con-
cealed weapon as a dagger in a wooden case,  a sword-
stick &c.
 illusion,  fraud,  trick,  deceit
 a roguish
scheme or plot
 a knotty point,  a puzzling question, 
an enigma,  an obscure passage
 untruth,  falsehood, 
(or attributively) false,  untrue
 vile,  low
 uniform
substance (as the ethereal element &c.)
 a water-
jar
 a kind of plant
 (अस्,  ई),  m. f. a house,  a
dwelling [cf. कुट and कुटी]
 (अस्),  m. an epithet of
Agastya
 (अस्,  आ,  अम्),  Ved. not horned or cornuted, 
as an animal with incomplete continuations of the
bone of the forehead
 (अस्),  m. an ox whose horns
are broken.
—कूट-कार,  अस्,  m. a rogue,  a cheat,  a
false witness.
—कूट-कारक,  अस्,  इका,  अम्,  a rogue, 
a cheat,  a false witness.
—कूट-कृत्,  त्,  त्,  त्,  cheating, 
committing a fraud,  bribing
 (त्),  m. a Kāyastha or
man of the writer-caste
 an epithet of Śiva.
—कूट-
खड्ग,  अस्,  m. a hidden sword,  a sword-stick.
—कूट-ग्रन्थ,  title of a work supposed to be
written by Vyāsa.
—कूट-च्छद्मन्,  आ,  m. a rogue, 
a cheat.
—कूट-ता,  f. or कूट-त्व,  अम्,  n. falsehood, 
fraud.
—कूट-तूला,  f. a false pair of scales.
—कूट-
धर्म,  अस्,  आ,  अम्,  (a country or house) where
falsehood is considered a duty.
—कूट-पर्व or
कूट-पूर्व,  अस्,  m. fever occurring in an elephant
from vitiation of the three humors
 (more correctly
कूट-पूर्व।)
—कूट-पालक,  अस्,  m. a bilious fever
a potter's kiln.
—कूट-पाश,  अस्,  m. a trap.
—कूट-
बन्ध,  अस्,  m. a trap.
—कूट-मान,  अम्,  n. a
false measure or weight.
—कूट-मुद्गर,  अस्,  m.
a concealed weapon similar to a hammer.
—कूट-
मोहन,  अस्,  m. an epithet of Skanda.
—कूट-
यन्त्र,  अम्,  n. a trap or snare for deer,  birds,  &c.
—कूट-युद्ध,  अम्,  n. a treacherous or unfair
battle
 (अस्,  आ,  अम्),  fighting treacherously.
—कूट-
योधिन्,  ई,  इनी,  इ,  fighting unfairly or treacherously.
—कूट-रचना,  f. a laid trap.
—कूट-शस्,  ind. in
heaps,  in multitudes,  by crowds.
—कूट-शाल्मलि,  इस्, 
m. f. or इका,  f. a fabulous cotton-plant with sharp
thorns,  with which the wicked are tortured in the
world of Yama
 a species of the Simul silk-cotton
tree.
—कूट-शासन,  अम्,  n. a forged or false grant
or decree.
—कूट-शैल,  अस्,  m.,  N. of a mountain.
—कूट-साक्षिन्,  ई,  m. a false witness.
—कूट-स्थ, 
अस्,  आ,  अम्,  standing at the top,  keeping the highest
position
 standing in a multitude,  standing in the
midst
 (in phil.) immovable,  uniform,  unchangeable, 
perpetually and universally the same,  as the soul, 
spirit,  space,  ether,  sound,  &c.
 (अम्),  n. a sort of
perfume,  a species of dried shell-fish,  commonly
Nakhi
 the soul.
—कूटस्थ-ता,  f. or कूटस्थ-
त्व,  अम्,  n. unchangeableness,  uniformity.
—कूट-
स्वर्ण,  अम्,  n. alloyed or counterfeit gold.
—कूटा-
क्ष (°ट-अक्°),  अस्,  m. loaded or false dice.
—कूटा-
गार (°ट-आग्°),  अम्,  n. an upper room,  an apartment
on the top of a house.
—कूटार्थ (°ट-अर्°),  अस्, 
m. ambiguity of meaning,  fiction.
—कूटार्थ-भा-
षिता,  f.,  scil. कथा,  a tale,  a story,  a fiction.
—कू-
टोपाय (°ट-उप्°),  अस्,  m. trick,  fraud,  stratagem.

Macdonell

English

 कूट 1. kū́ṭa,  n.
  forehead
 horn
 m.
  n.
  peak,  🞄top
 heap,  multitude
 n.
  deception,  fraud,  🞄falsehood.

 कूट 2. kūṭá,  a.
  hornless (cattle)
 deceptive
 🞄spurious
 concealed
 invidious
 -ka,  a.
  false 🞄(coin)
 n.
  prominence
 -karman,  n.
  fraud
 🞄-kāraka,  m.
  forger,  false-witness
 -kṛt,  m.
  🞄forger (of g.)
 briber
 -cchadman,  m.
  sharper,  🞄cheat
 -tāpasa,  m.
  counterfeit ascetic
 -tulā,  🞄f.  false balance
 -pākala,  m.
  elephantʼs 🞄fever
 -pāśa,  m.
  snare,  trap
 -bandha,  m.
  id.
 🞄-yuddha,  m.
  treacherous fight
 -racanā,  f.
  🞄fraud
 trap,  snare
 -lekha,  m.
 ,  -lekhya,  n.
  🞄forged document
 -śālmali,  m.
  f.
  fabulous 🞄cotton shrub with sharp thorns employed to 🞄torture criminals in Yamaʼs realm
 -śāsana,  🞄n.  forged edict: -kartṛ,  m.
  forger of edicts
 🞄[Page72-1] 🞄-sākṣin,  m.
  false-witness
 -stha,  a.
  occupying 🞄the highest place,  chief
 being in the midst 🞄of (—°)
 immovable,  immutable
 -svarṇa,  n.
  🞄counterfeit gold.

Benfey

English

 कूट कूट, 
 I. m.
  and n.
 
 1. The head, 
MBh. 16,  110.
 2. Top,  Rām.  6,  95,  24.
 3. The peak or summit of a mountain, 
MBh. 1,  1172.
 4. Chief,  Bhāg. P. 2,  9, 
19.
 5. A multitude,  a heap,  Rām.  1, 
13,  15
 6. A hammer,  Bhāg. P. 4,  25, 
6.
 7. A trap,  Rām.  4,  17,  6.
 8. An
enigma
 वाचः कूट,  enigmatic speech, 
Bhāg. P. 6,  5,  29.
 II. adj.
 
 1. Untrue, 
false,  Yājñ. 1,  80
 2,  241 (viz. coin).
 2. Insidious,  Man.  7,  90 (concealed
in wood,  Kull.
 cf.  कूट-खड्ग).
 --
 Comp.
 
अ-,  adj.
  1. open,  honest,  Yājñ.
1,  323. 2. genuine (viz. coin),  2,  241.
अक्ष-,  n.
  a trap by means of dice, 
MBh. 3,  1266.
अक्षि-,  n.
  the pro-
minence over the eye,  Yājñ. 3,  96.
आम्र-,  m.
 , 
गृध्र-,  चित्र-,  m.
  names
of mountains,  Megh. 17
 Hit. 18,  6
Rām.  1,  1,  30.
त्रि-, 
 I. adj.
  having
three elevations,  MBh. 12,  6170.
 II. m.
 
the name of several mountains,  MBh.
2,  1484. निष्कूट,  i. e.
निस्-,  adj.
  devoid
of fraud,  free from danger,  Rām.  2,  84, 
16 ब्रह्मकूट,  i. e.
ब्रह्मन्-,  adj.
  pre-
tending falsely to be a Brāhmaṇa,  MBh.
13,  4526.
रत्न-,  m.
  a mountain in the
Dekhan. 
वम्री-,  n.
  an ant-hill. हं-
स-,  m.
  the hump on the Indian ox.
हिम-,  m.
  winter,  हेमकूट,  i. e. हे-
मन्,  m.
  a range of mountains.

Apte Hindi

Hindi

कूट
वि* - कूट - अच्
मिथ्या

कूट
वि* - कूट - अच्
"अचल,  स्थिर"

कूटः
पुं*
  - कूट - अच्
"जालसाजी,  भ्रम,  धोखा"

कूटः
पुं*
  - कूट - अच्
"दाँव,  जालसाजी से भरी हुई योजना"

कूटः
पुं*
  - कूट - अच्
"जटिल प्रश्न,  पेचीदा या उलझनदार स्थल"

कूटः
पुं*
  - कूट - अच्
"मिथ्यात्व,  असत्यता"

कूटः
पुं*
  - कूट - अच्
पहाड़ का शिखर या चोटी

कूटः
पुं*
  - कूट - अच्
उभार या उत्तुंगता

कूटः
पुं*
  - कूट - अच्
"अपने उभारों समेत माथे की हड्डी,  सिर का शिखा"

कूटः
पुं*
  - कूट - अच्
सींग

कूटः
पुं*
  - कूट - अच्
"सिरा,  किनारा"

कूटः
पुं*
  - कूट - अच्
"प्रधान,  मुख्य"

कूटः
पुं*
  - कूट - अच्
"राशि,  ढेर,  समूह"

कूटः
पुं*
  - कूट - अच्
"हथौड़ा,  घन"

कूटः
पुं*
  - कूट - अच्
"हल की फाली,  कुशी"

कूटः
पुं*
  - कूट - अच्
हरिणों को फसाने का जाल

कूटः
पुं*
  - कूट - अच्
गुप्ती

कूटः
पुं*
  - कूट - अच्
जलकलश

कूटम्
नपुं*
   - कूट - अच्
"जालसाजी,  भ्रम,  धोखा"

कूटम्
नपुं*
   - कूट - अच्
"दाँव,  जालसाजी से भरी हुई योजना"

कूटम्
नपुं*
   - कूट - अच्
"जटिल प्रश्न,  पेचीदा या उलझनदार स्थल"

कूटम्
नपुं*
   - कूट - अच्
"मिथ्यात्व,  असत्यता"

कूटम्
नपुं*
   - कूट - अच्
पहाड़ का शिखर या चोटी

कूटम्
नपुं*
   - कूट - अच्
उभार या उत्तुंगता

कूटम्
नपुं*
   - कूट - अच्
"अपने उभारों समेत माथे की हड्डी,  सिर का शिखा"

कूटम्
नपुं*
   - कूट - अच्
सींग

कूटम्
नपुं*
   - कूट - अच्
"सिरा,  किनारा"

कूटम्
नपुं*
   - कूट - अच्
"प्रधान,  मुख्य"

कूटम्
नपुं*
   - कूट - अच्
"राशि,  ढेर,  समूह"

कूटम्
नपुं*
   - कूट - अच्
"हथौड़ा,  घन"

कूटम्
नपुं*
   - कूट - अच्
"हल की फाली,  कुशी"

कूटम्
नपुं*
   - कूट - अच्
हरिणों को फसाने का जाल

कूटम्
नपुं*
   - कूट - अच्
गुप्ती

कूटम्
नपुं*
   - कूट - अच्
जलकलश

कूटः
पुं*
  - कूट - अच्
"घर,  आवास"

कूटः
पुं*
  - कूट - अच्
अगस्त्य की उपाधि

कूटम्
नपुं*
   - कूट्+अच्
खोटा सिक्का

Shabdartha Kaustubha

Kannada

कूट - आप्रदाने (चुरा० आत्म० सक० से०) कूटयते ।
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ದಾನ ಮಾಡದಿರು /ಕೊಡದಿರು /ಕೊಡುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸು

कूट - परितापे परिदाहे आमन्त्रणे च (चुरा० उभ० अक० से०) कूटयति ।
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ನೋಯಿಸು
कूट - परितापे परिदाहे आमन्त्रणे च (चुरा० उभ० अक० से०) कूटयति ।
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ದಹಿಸು /ಸುಡು
कूट - परितापे परिदाहे आमन्त्रणे च (चुरा० उभ० अक० से०) कूटयति ।
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ಕರೆ /ಆಹ್ವಾನ ಕೊಡು

कूट
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಗಸ್ತ್ಯ ಮಹರ್ಷಿ
कूट
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಲ್ಲುಕುಟ್ಟಿಗ /ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಒಡೆದು ಜೀವಿಸುವವನು
निष्पत्तिः - > कूट (परितापे) - "कः" (३-१-१३५)
विस्तारः - > "आभीराणां जीवधनं कूटानामश्मतक्षणम्" - वैज० ।
कूट
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪರ್ವತದ ಶಿಖರ /ಬೆಟ್ಟದ ತುದಿ
कूट
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಲುಗಾಡದಿರುವ ವಸ್ತುಗಳ ಪುಂಜ /ರಾಶಿ /ಗುಂಪು
कूट
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮಾಯೆ /ಇಂದ್ರಜಾಲ /ಯಕ್ಷಿಣಿ
कूट
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪಾಪ
कूट
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಬ್ಬಿಣದ ಬಾಣ
कूट
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಬ್ಬಿಣದ ಸುತ್ತಿಗೆ /ಚಮಟಿಗೆ ಅಥವಾ ಗದೆ
कूट
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಯಂತ್ರ
प्रयोगाः - > "वागुराभिश्च पाशैश्च कूटैश्च विविधैस्तथा"
उल्लेखाः - > रामा०
कूट
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಜಿಂಕೆ ಮೊದಲಾದ ಮೃಗಗಳನ್ನು ಹಿಡಿಯುವ ಬೋನು
कूट
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅನೃತ /ಸುಳ್ಳು
कूट
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನೇಗಿಲಿನ ಒಂದು ಭಾಗ
कूट
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದಂಭ /ವೇಷ /ಕಪಟ
कूट
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಊರಿನ ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ಹಾಕಿರುವ ಆನೆಯ ಉಗುರಿನಂತೆ ಇಳಿಜಾರಾದ ಮಣ್ಣಿನ ದಿಣ್ಣೆ
कूट
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಪಟ /ಮೋಸ
प्रयोगाः - > "नैव धर्मेण तद्राज्यं नार्जवेन न चौजसा । अक्षकूटमधिष्ठाय हृतं दुर्योधनेन वै ॥"
उल्लेखाः - > भा० वन० ३३-३
कूट
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನಿಕೃಷ್ಟವಾದ ವ್ಯವಹಾರ
कूट
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತುದಿ /ಅಗ್ರಭಾಗ
प्रयोगाः - > "किरीटकूटैर्ज्वलितं शृङ्गारं दीप्तकुण्डलम्"
उल्लेखाः - > रामा०
कूट
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗೃಹ /ಮನೆ
कूट
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕೊಂಬು ಮುರಿದಿರುವ ಎತ್ತು
विस्तारः - > "भग्नशृङ्गपशुः कूटः" - वैज० ।
कूट
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ನಿಶ್ಚಲವಾದ /ಅಲುಗಾಡದಿರುವ
विस्तारः - > "कूटोऽस्त्री निश्चले राज्ञौ लोहमुद्गरदम्भयोः । मायाद्रिशृङ्गयोस्तुच्छे सीरावयवयन्त्रयोः । अनृते च" - मेदि० ।
कूट
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಮಿಥ್ಯೆಯಾದ /ಸುಳ್ಳಾದ
प्रयोगाः - > "उक्तोऽपि साक्षिभिः साक्ष्ये यद्यन्ये गुणवत्तमाः । द्विगुणा वान्यथा ब्रूयुः कूटाः स्युः पूर्वसाक्षिणः ॥"
उल्लेखाः - > याज्ञ० २-८०
विस्तारः - > "कूटोऽस्त्री पुञ्जमायाघेष्वद्रिशृङ्गेषुभेदयोः । अयोघनेऽनृते फाले दम्भे निश्चलयन्त्रके" - वैज० । ಆದರೆ ವಿಶ್ವಪ್ರಕಾಶದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಅರ್ಥಗಳಲ್ಲಿಯೂ ನಪುಂಸಕವಾಗಿ ಹೇಳಿರುತ್ತದೆ. "कूटं यन्त्रेऽनृते राशौ निश्चले लोहमुद्गरे । मायाद्रिशृङ्गयोस्तुच्छे सीरावयवदम्भयोः । पुरद्वारे च शंसन्ति" - विश्व० । "कूटं पूर्द्वारि यद्धस्तिनखस्तस्मिन्" - अम० ।

L R Vaidya

English

 kUwa {% (I) a. (f. टा) %} 1. False,  e.g. कूटाः स्युर्पूर्वसाक्षिणः
 2. immoveable,  steady.

 kUwa {% (II) m.n. %} 1. The bone of the forehead with its projections,  the crown of the head
a prominence in general
a horn
end,  corner,  Yaj.iii.96
a summit or peak of a mountain,  शैलादाशु त्रिनयनवृषोत्खातकूटान्निवृत्तः Megh.ii.50,  R.iv.71
head,  chief
a heap,  a multitude,  e.g. अभ्रकूट ‘a multitude of clouds, ’ अन्नकूट ‘a heap of food’
a hammer,  an iron-mallet
a plough-share,  the body of a plough
a trap for catching deer
a concealed weapon,  as a dagger in a woollen case or a sword in a stick
illusion,  fraud
a roguish scheme,  a trick
a knotty point,  a puzzling question
untruth,  falsehood
a water-jar.

 kUwa {% (III) m. %} 1. A house,  a dwelling
 2. an epithet of Agastya.

Bopp

Latin

 कूट m. (r. कूट् s. अ)
1) vertex,  cacumen. N. 12. 8.
2) acer-
vus,  v. कूटशस्.
3) fraus. MAH. 1. 2476.: न कूटमानैर्
वणिजः पण्यम् विक्रीणते तदा
 v. कूटबन्ध.

Anekartha-Dvani-Manjari

Sanskrit

कूट
पु
कूट,  अनृत,  यन्त्र,  आयोधन,  माया,  उत्कट
कूटाख्यानृतयन्त्रायोधनमायोत्कटादिषु ।
verse 2.1.1.14
page 0008

Indian Epigraphical Glossary

English

 Kūṭa (IA 7),  cf. Rāṣṭrakūṭa,  Deśakūṭa,  Grāmakūṭa.

Lanman

English

 kū́ṭa, 
	—1. n. horn
	—2. m. n. peak. [for
mg 2,  cf. the Swiss peak-names,  Schreckhorn, 
Wetter-horn,  etc.]

Kridanta Forms

Sanskrit

कूट (कू꣡ट꣡ परितापे परिदाह इत्यन्ये - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् =  कूटनम्
अनीयर् =  कूटनीयः - कूटनीया
ण्वुल् =  कूटकः - कूटिका
तुमुँन् =  कूटयितुम्
तव्य =  कूटयितव्यः - कूटयितव्या
तृच् =  कूटयिता - कूटयित्री
क्त्वा =  कूटयित्वा
ल्यप् =  प्रकूट्य
क्तवतुँ =  कूटितवान् - कूटितवती
क्त =  कूटितः - कूटिता
शतृँ =  कूटयन् - कूटयन्ती
शानच् =  कूटयमानः - कूटयमाना

धातुपाठः (Krishnacharya)

Sanskrit

धातुः:
  कूट्
मूलधातुः:
   कूट
धात्वर्थः:
  आप्रदाने
गणः:
  चुरादिः
कर्मकत्वं:
  सकर्मकः
इट्त्वं:
  सेट्
उपग्रहः:
  आत्मनेपदी
रूपम्:
  कूटयते
अनुबन्धादिविशेषः:
  आकुस्मीयः

धातुः:
  कूट्
मूलधातुः:
   कूट
धात्वर्थः:
  परितापे
गणः:
  चुरादिः
कर्मकत्वं:
  अकर्मकः
इट्त्वं:
  सेट्
उपग्रहः:
  उभयपदी
रूपम्:
  कूटयति-ते
अनुबन्धादिविशेषः:
  अदन्तः

धातुप्रदीपः

Sanskrit

कूटँ कूट अप्रमादे 
- कूटयते  कुट प्रतापन इत्येके  कोटयते  अन्यत्र कोटयति  162

कूट  परिदाहे 
- कूटयति  कूटम्  335

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 1. कूट 16. m. oder n. Harṣac. (1936) 475,  19. — ° = रश्मि,  Śrīk. VII,  48.

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  कूट,  अलीक
adjective
 
यत् शुद्धं न वर्तते।
 "आपणिकः मह्यं कूटं रुप्यकं प्रत्यददात्।"

Synonyms:
  कूट,  क्लिष्ट,  दुष्कर,  मोहन,  मोहनीय
adjective
 
यत् सुकरं नास्ति।
 "युधिष्ठिरः यक्षस्य कूटानां प्रश्नानाम् उत्तराणि लीलया अददात् अनुजानां प्राणान् अरक्षत् च।"

Sanskrit Tibetan

Tibetan

rngon spyad
कूट

lhun po
१) कूट २) मेरु ३)

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
कपटं कैतवं दम्भः कूटं छद्मोपधिश्छलम् ।
व्यपदेशो मिषं लक्षं निभं व्याजोऽथ कुक्कुटिः ॥ ३७८ ॥
कुहना दम्भचर्या च वञ्चनं तु प्रतारणम् ।
व्यलीकमतिसन्धानं साधौ सभ्यार्यसज्जनाः ॥ ३७९ ॥
-wordlist-
 
कपट (क्ली),  कैतव (क्ली),  दम्भ (पुं),  कूट (पुंक्ली),  छद्मन् (क्ली),  उपधि (स्त्री),  छल (क्ली),  व्यपदेश (पुं),  मिष (क्ली),  लक्ष (क्ली),  निभ (क्ली),  व्याज (पुं),  कुक्कुटि (स्त्री),  कुहना (स्त्री),  दम्भचर्या (स्त्री),  वञ्चन (क्ली),  प्रतारण (क्ली),  व्यलीक (क्ली),  अतिसन्धान (क्ली),  साधु (पुं),  सभ्य (पुं),  आर्य (पुं),  सज्जन (पुं)

--source--
 
व्योकारः कर्मारो लोहकारः कूटं त्वयोघनः ।
-wordlist-
 
व्योकार (पुं),  कर्मार (पुं),  लोहकार (पुं),  कूट (क्ली),  अयोघन (पुं)

--source--
 
शृङ्गं तु शिखरं कूटं प्रपातस्त्वतटो भृगुः ॥ १०३२ ॥
-wordlist-
 
शृङ्ग (क्ली),  शिखर (क्ली),  कूट (क्ली),  प्रपात (पुं),  अतट (पुं),  भृगु (पुं)

--source--
 
षण्ढतोचित आर्षभ्यः कूटो भग्नविषाणकः ।
-wordlist-
 
आर्षभ्य (पुं),  कूट (पुं),  भग्नविषाणक (पुं)

--source--
 
संघाते प्रकरौघवारनिकरव्यूहाः समूहश्चयः
संदोहः समुदायराशिविसरव्राताः कलापो व्रजः ।
कूटं मण्डलचक्रवालपटलस्तोमा गणः पेटकं
वृन्दं चक्रकदम्बके समुदयः पुञ्जोत्करौ संहतिः ॥ १४११ ॥
समवायो निकुरम्बं जालं निवहसंचयौ ।
जातं तिरश्चां तद्यूथं संघसार्थौ तु देहिनाम् ॥ १४१२ ॥
-wordlist-
 
सङ्घात (पुं),  प्रकर (पुं),  ओघ (पुं),  वार (पुंक्ली),  निकर (पुं),  व्यूह (पुं),  समूह (पुं),  चय (पुं),  सन्दोह (पुं),  समुदाय (पुं),  राशि (पुं),  विसर (पुं),  व्रात (पुं),  कलाप (पुं),  व्रज (पुं),  कूट (पुंक्ली),  मण्डल (त्रि),  चक्रवाल (पुं),  पटल (स्त्रीक्ली),  स्तोम (पुं),  गण (पुं),  पेटक (त्रि),  वृन्द (क्ली),  चक्र (पुंक्ली),  कदम्बक (क्ली),  समुदय (पुं),  पुञ्ज (पुं),  उत्कर (पुं),  संहति (स्त्री),  समवाय (पुं),  निकुरुम्ब (क्ली),  जाल (स्त्रीक्ली),  निवह (पुं),  सञ्चय (पुं),  जात (क्ली),  यूथ (क्ली),  सङ्घ (पुं),  सार्थ (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

शृङ्ग
शृङ्ग,  शिखर,  कूट
शृङ्गं च शिखरं कूटं निर्झरः प्रस्रवोऽम्भसाम् ॥ १६६ ॥
verse 2.1.1.166
page 0021

भग्नशृङ्ग
भग्नशृङ्ग,  कूट
भग्नशृङ्गस्तु कूटः स्याद्विषाणं शृङ्गमुच्यते ॥ २६७ ॥
verse 2.1.1.267
page 0032

कैतव
कैतव,  कपट,  कूट,  व्याज,  छद्मन्,  उपधि,  छल,  मिष,  निभ,  व्यपदेश
कैतवं कपटं कूटं व्याजच्छद्मोपधिच्छलम् ।
मिषं निभं च निर्दिष्टं व्यपदेशश्च सूरिभिः ॥ ७०९ ॥
verse 4.1.1.709
page 0082

वैजयन्तीकोषः

Sanskrit

Word: कूटः
Root: कूट
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ 
Meaning(s):
⇒ With broken horns
Shloka(s):
3|4|56|1 ► भग्नश्रृङ्गपशुः कूटः प्रष्ठवाड् युगपार्श्वगः। (भूमिकाण्डः/पशुसङ्ग्रहाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|4|56|1 ⇢ कूटः (कूट) (पुं) ⇒ With broken horns ⇒ 
➠ 3|4|56|1 ⇢ कूटाः (कूट) (स्त्री) ⇒ With broken horns ⇒ 
➠ 3|4|56|1 ⇢ कूटम् (कूट) (नपुं) ⇒ With broken horns ⇒ 
Related word(s):
    

पुराणम्

English

कूट / KŪṬA. One of the pugilists deputed by kaṁsa to kill śrī kṛṣṇa and Balarāma when they went to mathurā to witness the dhanuryajña. cāṇūra,  muṣṭika,  śala and kosala were the other prominent pugilists deputed by kaṁsa for the purpose. (bhāgavata,  10th skandha).

Vedic Reference

English

 Kūṭa,  a word found in the Rigveda, ^1 the Atharvaveda, ^2 and
the Brāhmaṇas, ^3 is of doubtful signification. On the whole, 
the most probable sense is hammer, ^4 which suits every passage
adequately. The St. Petersburg Dictionary renders it ‘horn, ’
which is the sense accepted by Whitney^5 for the Atharvaveda
passage where it occurs. Geldner^6 thinks that it means ‘trap.’
1) x. 102,  4.
2) viii. 8,  16.
3) Aitareya Brāhmaṇa,  vi. 24
 Śata-
patha Brāhmaṇa,  iii. 8,  1,  15
 Jai-
minīya Brāhmaṇa,  i. 49,  9
 50,  2
(Journal of the American Oriental Society, 
19,  114).
4) So Bloomfield,  Zeitschrift der
Deutschen Morgenländischen Gesellschaft, 
48,  546
 Hymns of the Atharvaveda,  585.
5) Translation of the Atharvaveda, 
505.
6) Vedische Studien,  1,  138
 2,  7. Cf.
von Bradke,  Zeitschrift der Deutschen
Morgenländischen Gesellschaft,  46,  458
Kuhn's Zeitschrift,  34,  156
 Weber, 
Indische Studien,  9,  222.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 कूट क ङ अप्रसादाप्रदोः । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(चुरां-आत्मं-अकं-सेट् ।) अप्रदा दानाभावः । कङ कूटयते खलः स्फुटमप्यर्थं प्रसन्नं न करोति ।किञ्चिन्न ददाति वेत्यर्थः । इति दुर्गादास ॥

 कूट त् क दाहे । मन्त्रे । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(अदन्तचुरां-परं-सकं-सेट् ।) दीर्घो । अचुकूटत् ।इति दुर्गादासः ॥

 कूटः,  पुं,
   (कूटयति दग्धीकरोति शापप्रभावेन सा-पराधान् इति । कूट दाहे + णिच् + अच् ।)अगस्त्यमुनिः । इति शब्दरत्नावली ॥

 कूटः,  पुं,
   स्त्री,
   (कूट्यते दातुं न शक्यते स्थावरत्वादिति । कूट अप्रदाने + कर्म्मणि घञ् ।) गृहम् ।इति शब्दरत्नावली ॥

 कूटः,  पुं,
   क्ली,
   (कूट् + घञ् ।) निश्चलः । राशिः ।(यथा,  हेः रामायणे । १ । १४ । १५ ।“अन्नकूटाश्च दृश्यन्ते बहवः पर्व्वतोपमाः” ॥
)लौहमुद्गरः ॥
 (यथा,  भागवते । ४ । २५ । ८ ।“एते त्वां संप्रतीक्षन्ते स्मरन्तो वैशसं तव ।संपरेतमयःकूटैश्छिन्दन्त्युत्थितमन्यवः” ॥
)माया । (यथा,  महाभारते वनपर्व्वणि ।“नैव धर्म्मेण तद्राज्यं नार्ज्जवेन न चौजसा ।अक्षकूटमधिष्टाय हृतं दुर्य्योधनेन वै” ॥
)पर्व्वतशृङ्गम् । (यथा,  महाभारते आनुशासनिके ।“अद्रीणामिव कूटानि धातुरक्तानि शेरते” ॥
)तुच्छः । सीरावयवः । यन्त्रम् । फाँद् इति भाषा ।(यथा,  रामायणे ।“वागुराभिश्च पाशैश्च कूटैश्च विविधैस्तथा” ॥
)अनृतम् । इति मेदिनी ॥
 भग्नशृङ्गषण्डः । इतिहेमचन्द्रः ॥
 कैतवम् । इत्यमरः । ३ । ३ । ३६ ॥
(यथा,  भागवते । ६ । ५ । १० ।“वाचः कूटन्तु देवर्षेः स्वयं विममृशुर्घिया” ॥
तद्वति त्रि । यथा,  मनुः । ७ । ९० ।“न कूटैरायुधैर्हन्यात् युध्यमानो रणे रिपून्” ॥
मिथ्याभूते त्रि । यथा,  याज्ञवल्क्यः ।“द्विगुणा वान्यथा ब्रूयुः कूटाःस्युः पूर्व्वसाक्षिणः” ॥
पुरद्वारम् । यथा,  महाभारते । ४ । ५ । १४ ।“इयं कूटे मनुष्येन्द्र ! गहने महती शमी ।भीमशाखा दुरारोहा श्मशानस्य समीपतः” ॥
अत्र कूटशब्दस्तु टीकाकृन्मतभेदेन अर्थान्तरे-ऽपि वर्त्तते । अग्रभागमात्रम् । यथा,  रामायणे ।“किरीटकूटैर्ज्वलितं शृङ्गारं दीप्तकुण्डलम्” ॥
भागवते च । ३ । १३ । २९ ।“सवज्रकूटाङ्गनिपातवेग-विशीर्णकुक्षिः स्तनयन्नुदन्वान् ।उत्सृष्टदीर्घोर्म्मिभुजैरिवार्त्त-श्चुक्रोश यज्ञेश्वर ! पाहि मेति” ॥
)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 कूट अपवादे दानाभावे च चुरा० आत्म० सक०
  सेट् । कूटयतेअचुकूटत्--त । कूटयां--बभूव आस चकार चक्रे ।

 कूट दाहे मन्त्रणे प्रच्छादने च अट० चुरा० उभय० सक०
  सेट् ।कूटयति ते अचुकूटत्--त । कूटयां बभूव आस चकार चक्रे

 कूट पु०
  कूट--अच् यथायथं कर्म्मादौ घञ् वा । १ अगस्त्यमुनौशब्दरत्ना० । २ गृहे पुंस्त्री शब्दरत्ना० ३ निश्चले राशौ(ढेरी) “अन्नकूटाश्च दृश्यन्ते वहवः पर्वतोपमाः”रामा० । ४ लौहमुद्गरे ५ दम्भे ६ मायायाम् “नैव धर्म्मेणतद्राज्यं नार्ज्जवेन नचौजसा । अक्षकूतपधिष्ठाय हुतंदुर्य्योधनेन तै” भा० व० १२६६ । ७ पर्व्वतशृङ्गे चित्र-कूटः त्रिकूटः । “अद्रीणामिव कूटानि धातुरक्ताणिशेरते” भा० व्या० १९ अ० । ८ तुक्के ९ हलावयवभेदे फाला-धारे १० यन्त्रभेदे (काँद) “वागुरापिश्च पाशैश्च कूटैश्च वि-विधैस्तथा” राभा० । ११ असत्ये कृत्रिभे च पुंन०  मेदि० ।“तुलाशासनमानानां कूटकृन्नाणकस्य च” मनुः । १२ कैत“वाचः कूटन्तु देवर्षेः स्वयं विभमृशुर्धिया” भाग० ६,  ५,  १०, १३ तद्वति त्रि०
  “मन्त्रोदुर्योधनस्य च कूटप्यधार्त्तराष्ट्रेण प्रेषणंपाण्डवान् प्रति” भा० आ० १ अ० । “न कूटैरायुधैर्हन्यात् युध्य-मानो रणे विपून्” मनुः । १४ भग्नशृङ्गे पु०
  हेम० यथार्थस्यवस्तुनः स्वरूपप्रच्छादनेन १५ अयथार्थवस्तुप्रकाशने “ब्रह्मा-नुशप्तमवधीन्महद्वै कूटे युक्तं मुसलं लुब्धकस्य” भा० मौ०११ अ० । १६ पुरद्वारि शब्दचि० “इयं कूटे मनुष्येन्द्र!गहना महती शमी” भा० वि० १५४ श्लो० । १७ अग्रमात्रे“किरीटकूटर्ज्वलितम् शृङ्गारं दीप्तकुण्डलम्” रामा० ।“वज्रकूटाङ्गनिपातनेग विशीर्ण्णकुक्षिः” भाग० ३,  १३२९, १८ मिथ्याभूते त्रि०
  द्विगुणा वाऽन्यथा व्रूयुः कूटाः स्युःपूर्व्वसाक्षिणः” या० स्मृ० । १९ निश्चले त्रि०
  कूटस्थः ।

क्षीरतरङ्गिणी

Sanskrit

कूट  दाहे
- कूटयति,  अचुकूटत्  334

धातुवृत्तिः

Sanskrit

कूटँ कूट  (अर्थः)  अप्रदाने
अवसादनइत्येके ( कूटयते ) अत्र पुरुषकारे कुटप्रतापनइत्यप्येकइति मैत्रेयरक्षितयोः स एव तु पाठः प्रायेण दृश्यते तदा कोटयते  167

कूट (अर्थः)  परितापे
परिदाहइत्यन्ये ( कूटयति,  ) कुटयतीत्यप्रसादे आकुस्मीयः अर्थभेदाः पाठभेदाश्च तत्रैव दर्शिताः 348

कृदन्तरूपमाला

Sanskrit

1 {@“कूट आप्रदाने”@} 2 आकुस्मीयः। 
 ‘अवसादने’--इत्येके। 
 ‘कूटयेताप्रसादे णौ कूटेः,  दाहे तु कूटयेत्।’ 3 इति देवः। 
 कूटकः-टिका,  चुकूटयिषकःषिका
   कूटयिता-त्री,  चुकूटयिषिता-त्री
   4 कूटयमानः,  5 चुकूटयिषमाणः
   कूटयिष्यमाणः,  चुकूटयिषिष्यमाणः
   कूट्-कूटौ-कूटः
   -- कूटितम्-तः,  चुकूटयिषितः-तवान्
   कूटः,  चुकूटयिषुः
   कूटयितव्यम्,  चुकूटयिषितव्यम्
   कूटनीयम्,  चुकूटयिषणीयम्
   कूट्यम्,  चुकूटयिष्यम्
   ईषत्कूटः-दुष्कूटः-सुकूटः
   -- कूट्यमानः,  चुकूटयिष्यमाणः
   6 कूटः,  7 साङ्कूटिनम्,  चुकूटयिषः
   8 कूटयितुम्,  चुकूटयिषितुम्
   कूटना,  चुकूटयिषा
   कूटनम्,  चुकूटयिषणम्
   कूटयित्वा,  चुकूटयिषित्वा
   सङ्कूट्य,  सञ्चुकूटयिष्य
   कूटम् २,  कूटयित्वा २,  चुकूटयिषम् २
   चुकूटयिषित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
 
 01 =>
  (२४०)
 02 =>
  (१०-चुरादिः-१७०२। अक। सेट्। आत्म।)
 03 =>
  (श्लो-७५)
 04 =>
  [[१। ‘आ कुस्मादात्मनेपदिनः’ इति गणसूत्रं चुरादौ। तेन शानजेव।]]
 05 =>
  [[२। ‘पूर्ववत् सनः’ (१-३-६२) इत्यात्मनेपदम्।]]
 06 =>
  [[आ। ‘कुत्स्या हि गालनपटा इव कष्टमेते दुष्कीर्तिभालनपराः खलु कूटवृत्त्या।’ धा। का। ३-३६।]]
 07 =>
  [[३। ‘अभिविधौ भाव इनुण्’ (३-३-४४) इतीनुण्। ‘अण् इनुणः’ (५-४-१५) इति नित्यमण् तद्धितः। ‘इनण्णनपत्ये’ (६-४-१६४) इत्यनेन प्रकृतिभावः।]]
 08 =>
  [पृष्ठम्०२३१+ २६]

1 {@“कूट परितापे”@} 2 ‘कूड’ इति हरदत्तः। 
 ‘परिदाहे--’ इत्यन्ये। 
 अदन्तः कथादिः। 
 ‘कूटयेताप्रसादे णौ,  कूटेर्दाहे तु कूटयेत्।’ 3 इति देवः। 
 कूटयन्-न्ती,  चुकूटयिषन्-न्ती,  कूटयिष्यन्-न्ती-ती,  चुकूटयिषिष्यन्-न्ती-ती,  इति शतृप्रत्ययोऽधिकोऽत्रेति विशेषः। 
 अन्यानि सर्वाण्यपि रूपाणि पूर्वलिखित 4 चौरादिककूटयतिवज्ज्ञेयानि। 
 संकूटिनं वर्तते। 
 समनताद् दाह इत्यर्थः। 
 ‘अभिविधौ भाव इनुण्’ 5 इति इनुणि,  इनुणन्तात् ‘अण् इनुणः’ 6 इति अण् तद्धितप्रत्ययः। 
 आदिवृद्धिः। 
 ‘सङ्कूटनम् इत्यपि ल्युटा समावेश इष्यते,  ‘भावे’ इति वर्तमाने पुनर्भावग्रहणात्।’ इति भाष्यम्। 
 इनुणन्तः स्वभावात् नपुंसके वर्तते इति काशिका।
प्रासङ्गिक्यः
 
 01 =>
  (२४१)
 02 =>
  (१०-चुरादिः-१८९१। अक। सेट्-अभ।)
 03 =>
  (श्लो-७५)
 04 =>
  (२४०)
 05 =>
  (३-३-४४)
 06 =>
  (५-४-१५)

Capeller

German

 1. कू॑ट n.
  Stirnbein,  Horn
 (auch m.
 )
Kuppe,  Spitze,  Haufe,  Menge
 n.
 
Täuschung,  Betrug,  Unwahrheit.

 2. कूट॑ ungehörnt (vom Rinde)
 trügerisch, 
falsch.

Grassman

German

 kū́ṭa,  m.,  n.,  Stirnbein,  Horn [wol von kuṭ,  „sich krümmen“].
-am {928, 4}.

Burnouf

French

 कूट कूट m.
  et कूटी f.
  maison,  habitation.  Cf. 
कुट।

 कूट कूट m.
  n.
  pointe,  faîte,  sommet,  cîme:
		 Soc de
charrue
		 tas de grain,  de sable,  etc.
		 Cruche.
		 Marteau,  maillet.
		 piège pour attraper les bêtes sauvages.
		 Au fig. la substance
suprême et unique renfermée en toutes choses.
		 Ruse,  fraude, 
tromperie
 illusion.  -- S. m.
  bœuf dont les cornes sont brisées.
Surnom d'Agastya.
कूटक a. trompeur. -- S. m.
  tresse de cheveux
		 parfum,  cf. 
मुरू। -- S. n.
  soc de charrue.
कूटकृत् a. trompeur,  malhonnête. -- S. m.
  homme de la
caste des scribes.
		 Surnom de Śiva.
कूऌअपर्व m.
  et कूटपूर्व m.
  fièvre d'éléphant.
कूऌअपालक et काटपाकल m.
  fièvre bilieuse, 
fièvre d'éléphant.
		 Four de potier.
कूऌअबन्ध m.
  piège,  filet.
कूऌअयन्त्र n.
  mms.
कूऌअचस् adv. en tas,  par monceaux.
कूऌअचाल्मलि m.
  esp. de contonnier.
कूऌअस्थ a. (स्था) qui se tient sur le faîte.
		 Au
fig. qui médite sur la substance universelle
 qui réside dans cette
substance et participe de son identité. -- S. n.
  esp. de parfum. 
Esp. de coquillage appelé nachi.
कूलागार n.
  (आगार) appartement supérieur d'une
maison. 
कूलागार n.
  (अर्थ) fiction,  fable,  récit imaginaire.

Stchoupak

French

 कूट-
 m.
  nt. pointe,  sommet,  sommité 
 quantité,  multitude 
 marteau
de fer 
 piège,  arme cachée (canne à épée,  etc.) 
 énigme 
 cruche 
 m.
 
n.
  d'un ennemi de Viṣṇu 
 a. qui n'a pas de cornes 
 faux,  trompeur 
 -क- m.
 
n.
  d'une montagne 
 -शस् par tas,  en quantité.
°कर्मन्- nt. fraude,  tromperie.
°कारक- m.
  menteur,  faux témoin. 
°खड्ग- m.
  canne à épée.
°च्छद्मन्- m.
  menteur,  trompeur.
°ज- m.
  n.
  d'arbre,  Wrightia antidysenterica.
°तापस- m.
  prétendu ascète.
°तुला- f.
  balance truquée.
°धर्म- a. (pays) où la fausseté est considérée comme un devoir.
°पाकल- m.
  fièvre de l'éléphant.
°पाश- m.
  lacs,  piège 
 °बन्ध- id.
°मान- nt. mesure ou poids truqués.
°मुद्गर- m.
  arme insidieuse ressemblant à un marteau.
°मोहन- m.
  ép. de Skanda.
°युद्ध- nt. combat insidieux 
 a. qui combat d'une manière insidieuse.
°योधिन्- a. qui se bat d'une manière insidieuse.
°रचना- f.
  ruse,  artifice,  piège monté.
°लेख- m.
  document falsifié 
 °लेख्य- nt. id.
°शाल्मलि- m.
  f.
  -ई- f.
  -क- m.
  cotonnier à épines servant.
d'instrument de supplice aux enfers.
°शासन- nt. édit falsifié.
°स्थ- ag. qui se trouve dans une foule de,  qui est au milieu de (ifc.) 
à la tête de 
 immuable,  inaltérable.
कूटागार- nt. chambre située au sommet d'une maison. 

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.