| YouTube Channel

कुब्जः (kubjaH)

 
Apte Hindi
Hindi
कुब्जः
पुं*
 - कु ईषत् उब्जमार्जवं यत्र शकं* तारा*
मुड़ी हुई तलवार
कुब्जः
पुं*
 - कु ईषत् उब्जमार्जवं यत्र शकं* तारा*
पीठ पर निकला हुआ कूब
अमरकोशः
Sanskrit
Word: कुब्जः
Root: कुब्ज
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ crooked
⇒ hump-backed
⇒ sort of fish
⇒ curved sword
⇒ Prickly chaff flower [Achyranthes Aspera - Bot.]
Shloka(s):
2|6|48|1 ► स्यादेडे बधिरः कुब्जे गडुलः कुकरे कुणिः। (मनुष्यवर्गः)
2|6|61|1 ► न्युब्जो भुग्ने रुजा वृद्धनाभौ तुन्दिलतुन्दिभौ। (मनुष्यवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|6|48|1 ⇢ कुब्जः (कुब्ज) (पुं) ⇒ crooked, hump-backed, sort of fish, curved sword, Prickly chaff flower [Achyranthes Aspera - Bot.]
➠ 2|6|48|1 ⇢ गडुलः (गडुल) (पुं)
➠ 2|6|61|1 ⇢ न्युब्जः (न्युब्ज) (पुं) ⇒ convex, hump-backed, crooked-backed, looking downwards, turned or bent down wards, lying with the face downwards
➠ 2|6|61|1 ⇢ (न्युब्ज) (स्त्री) ⇒ convex, hump-backed, crooked-backed, looking downwards, turned or bent down wards, lying with the face downwards
➠ 2|6|61|1 ⇢ न्युब्जम् (न्युब्ज) (नपुं) ⇒ convex, hump-backed, crooked-backed, looking downwards, turned or bent down wards, lying with the face downwards
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ पुरुषः
जातिः ➡ मनुष्यः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
कुब्जः, त्रि, (कु ईषत् उब्ज आर्ज्जवमस्य । उब्ज आर्जवेघञ् शकब्ध्वादिवदुलोपः ।) वायुनोन्नतहृदयः ।उन्नतपृष्ठश्च । कुजा इति भाषा । तत्पर्य्यायः ।गडुः २ गडुलः ३ इत्यमरः ॥
न्युब्जः ४ गडुरः ५इति शब्दरत्नावली ॥
तस्य लक्षणमाह ।“हृदयं यदि वा पृष्ठमुन्नतं क्रमशः सरुक् ।क्रुद्धो वायुर्यदा कुर्य्यात्तदा तं कुब्जमादिशेत्” ॥
इति माधवकरः ॥
यदेत्युक्त्या यदिवेति विकल्पार्थ-स्तेन न पुनरुक्तिदोषः । नन्वन्तरायामः क्रोडनतोभयति वहिरायामः पृष्टनतो भवति ताभ्यामस्यको भेदः । उच्यते । अन्तरायामवहिरायामयोःप्रकृतस्यैवान्तःशरीरस्य वहिःशरीरस्य चावन-मनमत्र तु हृदयं पृष्ठं वा शरीराद्वहिर्भवतीतिभेदः ॥
* ॥
अथ चिकित्सा ।“वाह्यायामेऽन्तरायामे धनुस्तब्धे च कुब्जके ।योज्यं प्रसारिणीतैलं तेन तेषां शमो भबेत् ॥
वातव्याधिषु सामान्या याःक्रियाः कथिताः पुरा ।कर्त्तव्या एव ताः सर्व्वास्तैलमेतद्विशेषतः” ॥
इति भावप्रकाशः ॥
(यथा, हरिवंशे ८३ । ३४ ।“तान्तु कुब्जां स्थडोर्मध्ये द्व्यङ्गुलेनाग्रपाणिना ।शनैः सन्तोडयामास कृष्णो लीलाविधानवित्” ॥
रोगविशेषस्यास्य चिकित्सार्थं वटिकौषधंयथा ॥
* ॥
“रसौ गन्धौ समौ शुद्धौ तालकञ्चाभया तथा ।विषं व्योषञ्च कटुकीं वोलजैपालकौ समौ” ॥
“भृङ्गराजरसैमर्द्द्यं स्नुह्यर्कस्वरसैस्तथा ।गुञ्जाद्वयं प्रदातव्यं रसः कुब्जविनोदकः ॥
आमवाताढ्यवातादीन् कटीशूलञ्च नाशयेत् ।अग्निञ्च कुरुते दीप्तं स्थौल्यानां नाशनं परम्” ॥
कुब्जविनोदो रसः ॥
इति वैद्यकरसेन्द्रसारसंग्रहे वातरोगाधि-कारे ॥
* ॥
)
कुब्जः,
पुं,
 (कु ईषदुब्जं आर्जवमस्य । शकन्ध्वादित्वात्साधुः ।) अपामार्गः । इति राजनिर्घण्टः ॥
खङ्गः ।इति शब्दमाला ॥