| YouTube Channel

कुण्डली (kuNDalI)

 
Apte
English
कुण्डली [kuṇḍalī] कुण्डलिका [kuṇḍalikā], कुण्डलिका A kind of sweetmeat (Mar. जिलेबी.)
Monier Williams Cologne
English
कुण्डली a
f.
 a kind of drum (perhaps कुण्डली
nom.
 sg.
fr.
 °लिन्,
m.
 )
a particular, dish (curds boiled with ghee and rice)
N.
 of a Śakti
mountain ebony (Bauhinia variegata),
L.
Cocculus cordifolius,
Bhpr.
Mucuna pruritus (= कपि-कच्छु),
L.
N.
 of two other plants (Sarpiṇī-vṛkṣa and Kuṇḍalī-cālana),
L.
N.
 of a river,
MBh.
 vi, 9, 21.
कुण्डली b
ind.
 for °ल.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 वरुणः, प्रचेताः, पाशी, यादसांपतिः, अप्पतिः, यादःपतिः, अपांपतिः, जम्बुकः, मेघनादः, जलेश्वरः, परञ्जयः, दैत्यदेवः, जीवनावासः, नन्दपालः, वारिलोमः, कुण्डली, रामः, सुखाशः, कविः, केशः
noun
एका वैदिकी देवता या जलस्य अधिपतिः अस्ति इति मन्यते।
"वेदेषु वरुणस्य पूजनस्य विधानम् अस्ति।"
Synonyms:
 शक्तिः, कुण्डली, कुला
noun
तन्त्रे वर्णिता एका अधिष्छात्री देवता।
"प्राचीनकालात् आरभ्य जनाः शक्तेः उपासनां कुर्वन्ति।"
Synonyms:
 सर्पः, भुजगः, भुजङ्गः, अहिः, भुजङ्गम्, उरगः, पृदाकुः, आशीविषः, विषधरः, चक्री, व्यालः, सरीसृपः, कुण्डली, गूढपात्, चक्षुःश्रवा, काकोदरः, फणी, दर्वीकरः, दीर्घपृष्ठः, दन्दशूकः, विलेशयः, उरगः, पन्नगः, भोगौ, जिह्नगः, पवनाशनः, विलशयः, कुम्भीनसः, द्विरसनः, भेकभुक्, श्वसनोत्सुकः, फणाधरः, फणधरः, फणावान्, फणवान्, फणाकरः, फणकरः, समकोलः, व्याडः, दंष्ट्री, विषास्यः, गोकर्णः, उरङ्गमः, गूढपादः, विलवासी, दर्विभृत्, हरिः, प्रचालकी, द्विजिह्वः, जलरुण्डः, कञ्चुकी, चिकुरः, भुजः
noun
जन्तुविशेषः, सः अगात्रायतसशल्कजन्तुः यः उरसा गच्छति।
"सर्पाः शून्यागारे वसन्ति।"
Synonyms:
 काञ्चनारः, कोविदारः, चमरिकः, कुद्दालः, युगपत्रकम्, कणकारकः, कान्तपुष्पः, करकः, कान्तारः, यमलच्छदः, काञ्चनालः, ताम्रपुष्पः, कुदारः, रक्तकाञ्चनः, विदालः, कुण्डली, रक्तपुष्पः, चम्पः, युगपत्रः, कनकान्तकः, कनकारकः, कर्बुदारः, गण्डारिः, गिरिजः, चमरिकः, ताम्रपुष्पकः, महापुष्पः, युग्मपर्णः, युग्मपत्रः, वरलब्धः, विदलः, शोणपुष्पकः, सत्काञ्चनारः, सिंहास्यः, हयवाहनसङ्करः, हयवाहनशङ्करः, सुवर्णारः, स्वल्पकेसरी, आस्फोतः, कषायः
noun
वृक्षविशेषः यस्य पुष्पाणि शोभनीयानि सन्ति।
"उद्यानपालः काञ्चनारस्य शाखां अधोगृहीत्वा पुष्पाणि विचिनोति।"
Mahabharata
English
Kuṇḍalī, v. Kuṇḍalā.
पुराणम्
English
कुण्डली १ / KUṆḌALĪ I. One of the children of garuḍa. (Udyoga Parva, Chapter 101, Verse 9).
कुण्डली २ / KUṆḌALĪ II. A river the water of which was drunk by the Indians. (bhīṣma parva, Chapter 9, Verse 21).
कुण्डली ३ / KUṆḌALĪ III. A son of dhṛtarāṣṭra, also kuown as kuṇḍāśī. He was killed by bhīma. (bhīṣma. Parva, Chapter 96, Verse 24).
कुण्डली ४ / KUṆḌALĪ IV. A synonym of śrī kṛṣṇa. (Anuśāsana Parva, Chapter 149, Verse 110).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
कुण्डली,
स्त्री,
 (कुण्डल + जातौ ङीष् ।) मिष्टान्न-विशेषः । जिलिपी इति भाषा । इति पाकराजे-श्वरः ॥
* ॥
कुलकुण्डलिनी शक्तिः । यथा, --“त्रिकोणं तत्तु विज्ञेयं शक्तिपीठं मनोहरम् ।तद्गह्वरे कामवायुर्जीवरूपोऽतिचञ्चलः ॥
अधोमुखस्तत्र लिङ्गः स्वयम्भुस्तेन चाल्यते ॥
नीवारशूकवत्तन्वी कुण्डली परदेवता ॥
शङ्खतुल्यनिभा देवी सार्द्धत्रिवलयान्विता ।मुखेनाच्छाद्य ब्रह्मास्यं तया संवेष्टितः प्रभुः ॥
डाकिनी ह्यत्र वसति द्वारपाली सयष्टिका ।यः साधकोऽत्र रमते स दिव्यो नैव मानुषः” ॥
इति सम्भोहनतन्त्रम् ॥
(अस्याः पर्य्याया यथा, हठयोगदीपिकायाम् । ३ । १०४ ॥
कुटिलाङ्गी २कुण्डलिनी ३ भुजङ्गी ४ शक्तिः ५ ईश्वरी ६ अरु-न्धती ७ ॥
) गुडूची । काञ्चनवृक्षः । इति मेदिनी ।(अस्याः पर्य्याया यथा, --“कोविदारश्चमरिकः कुद्दालो युगपत्रकः ।कुण्डलीताम्रपुष्पश्च स्मन्तकः स्वल्पकेशरी” ॥
इति भावप्रकाशस्य पूर्व्वखण्डे १ भागे ॥
)कपिकच्छुः । सर्पिणीवृक्षः । इति राजनिर्घण्टः ॥
कुण्डली, [न्]
पुं,
 (कुण्डलं अस्त्यस्य इति इनिः ।कुण्डलाकारेण स्थितेरस्य तथात्वम् ।) सर्पः । इत्य-मरः । १ । ८ । ७ ॥
वरुणः । (कुण्डलं कुण्डलवदा-कारं शरीरे अस्त्यस्य ।) मयूरः । इति मेदिनी ॥
चित्तलमृगः । इत्यजयपालः । (विष्णुः । यथा, महाभारते १३ । १४९ । ११० ।“अरौद्रः कुण्डली चक्री विक्रम्यूर्ज्जितशासनः” ॥
)कुण्डलयुक्ते, त्रि । इति मेदिनी । (यथा गोः रामा-यणे । ३ । ९ । ११ ।“इमे च पुरुषा दिव्या यान्त्यस्य रथमन्तिकात् ।परं शुभाः कुण्डलिनो युवानः खङ्गपाणयः” ॥
)