कुटुम्ब (kuTumba)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Spoken Sanskrit
English कुटुम्ब kuTumba family
कुटुम्ब kuTumba name
कुटुम्ब kuTumba offspring
कुटुम्ब kuTumba race
कुटुम्ब kuTumba relation
कुटुम्ब kuTumba household
कुटुम्ब kuTumba care of a family
कुटुम्ब kuTumba progeny
कुटुम्ब kuTumba house-keeping
कुटुम्ब kuTumba members of a household
Wilson
EnglishApte
Englishकुटुम्ब [kuṭumba] कुटुम्बकम् [kuṭumbakam], कुटुम्बकम् A household, a family
परमियं ब्राह्मणी अस्मिन् कुटुम्बे Mbh. on I.4.2. उदारचरितानां तु वसुधैव कुटुम्बकम् 1.68
2.45
11.12, 22
8.166.
The duties and cares of a family
तदु- पहितकुटुम्बः 7.71.
of the second astrological mansion (अर्थ).
वः, वम् A kinsman, a relation by descent or marriage.
Offspring, progeny.
A name.
Race.
A group, collection
Vikr. 1.92. -कलहः, -हम् internal or domestic quarrels. कुटुम्बकलहादीशो$पि हालाहलं पपौ Subhāṣ. -भरः the burden of the family
भर्त्रा तदर्पितकुटुम्बभरेण सार्धम् 4.2
˚चिन्तया 5.4. -भूमिः the site where a house is built
कुटुम्बभूमिमानं तु वाटक्षेत्रविवर्जितम् Kāmikāgama 21.3. -व्यापृत (a father) who is provident and attentive to the good of the family.
Apte 1890
Englishकुटुंबं, कुटुंबकं 1 A household, a family
उदारचरितानां तु वसुधैव कुटुंबकं H. 1. 70
Y. 2. 45
Ms. 11. 12, 22
8. 166.
2 The duties and cares of a family
तदुपहितकुटुंबः R. 7. 71.
बः,
बं 1 A kinsman, a relation by descent or marriage.
2 Offspring, progeny.
3 A name.
4 Race.
5 A group, collection
Vikr. 1. 92.
Comp.
कलहः,
हं internal or domestic quarrels.
भरः the burden of the family
भर्त्रा तदर्पितकुटुंबभरेण सार्धम् Ś. 4. 19
°चिंतया Pt. 5. 4.
व्यापृत a. (a father) who is provident and attentive to the good of the family.
Monier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
Englishकुटुम्ब कुटुम्ब, अम्, n. a household, the
collective members of a household, a family
the care
of a family, house-keeping
the care taken by a
householder for the members of his family, hence
metaphorically care or anxiety about anything
(अस्,
अम्), m. n. name
race
a kinsman, a relation by
descent
a connection, a relation by marriage by the
mother's side
offspring, progeny.
—कुटुम्ब-क-
लह, अस्, अम्, m. n. domestic dissension, family
feud.
—कुटुम्ब-व्यापृत, अस्, m. a provident and
attentive father of a family.
—कुटुम्बार्थम् (°ब-
अर्°), ind. for the support or on account of a family.
—कुटुम्बौकस् (°ब-ओक्°), अस्, n. apartments &c.
appropriated to the accommodation of relations &c.
Macdonell
EnglishBenfey
EnglishHindi
Hindiपरिवार
Apte Hindi
Hindiकुटुम्बम्
- कुटुम्ब् - अच्
"गृहस्थी, परिवार"
कुटुम्बम्
- कुटुम्ब् - अच्
परिवार के कर्तव्य और चिन्ताएँ
कुटुम्बः
- कुटुम्ब् - अच्
"बन्धु, वंश या विवाह के फलस्वरूप सम्बन्ध"
कुटुम्बः
- कुटुम्ब् - अच्
"बाल-बच्चे, संतान"
कुटुम्बः
- कुटुम्ब् - अच्
नाम
कुटुम्बः
- कुटुम्ब् - अच्
वंश
कुटुम्बम्
- कुटुम्ब् - अच्
"बन्धु, वंश या विवाह के फलस्वरूप सम्बन्ध"
कुटुम्बम्
- कुटुम्ब् - अच्
"बाल-बच्चे, सन्तान"
कुटुम्बम्
- कुटुम्ब् - अच्
नाम
कुटुम्बम्
- कुटुम्ब् - अच्
वंश
Shabdartha Kaustubha
Kannadaकुटुम्ब - धारणे (चुरा० आत्म० सक० से०) कुटुम्बयते ।
पदविभागः - > धातुः
कुटुम्ब
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಂಸಾರ /ಮನೆಯ ಜನರು
निष्पत्तिः - > कुटुम्ब (धारणे) - कर्म० "घञ्" (३-३-१९)
व्युत्पत्तिः - > कुटुम्ब्यते
प्रयोगाः - > "तस्य भृत्यजनं ज्ञात्वा स्वकुटुम्बान्महीपतिः । श्रुतिशीले च विज्ञाय वृत्तिं धर्म्यां प्रकल्पयेत् ॥" "तदुपहितकुटुम्बः शान्तिमार्गोत्सुकोऽभूत्" ।
उल्लेखाः - > मनु० ११-२२, रघु० ७-७१
कुटुम्ब
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬಂಧು /ನೆಂಟ
कुटुम्ब
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಂಶ /ಸಂತತಿ
कुटुम्ब
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹೆಸರು
कुटुम्ब
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಜ್ಯೋತಿಷದಲ್ಲಿ ಲಗ್ನದಿಂದ ೨ನೆಯ ಸ್ಥಾನ
L R Vaidya
Englishभूतसङ्ख्या
Sanskrit२, अंस, अक्षि, अन्तक, अम्बक, अयन, अश्वि, अश्विनी, ईक्षण, ओष्ठ, कर, कर्ण, कुच, कुटुम्ब, गरुत्, गुल्फ, चक्षु, जङ्घा, जानु, दस्र, दृश् , दृष्टि, दोः, द्वन्द्व, द्वय, द्वि, ध्रुव, नय, नयन, नासत्य, नेत्र, पक्ष, पाणि, बाहु, भुज, भुजा, यम, यमल, युग, युगल, युग्म, रविचन्द्रौ, रविपुत्र, लोचन, श्रोत्र, स्तन, हस्त
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritकुटुम्ब, क ङ धृत्याम् । इति कविकल्पद्रुमः । (चुरां-आत्मं-अकं-सेट् ।) ओष्ठवर्गशेषोपधः । क ङकुटुम्बयते । अयं कैश्चिन्न मन्यते । इति दुर्गादासः ॥
कुटुम्बः, (कुटुम्बयते पालयति । कुटुम्ब + अच । यद्वाकुटुम्ब्यते पाल्यते सम्बध्यते वा । कुटुम्ब + कर्म्मणिघञ् ।) नाम । ज्ञातिः । बान्धवः । सन्ततिः । इतिशब्दरत्नावली ॥
पोष्यवर्गः । इत्यमरमाला ॥
(यथा, मनुः । ११ । २२ ॥
“तस्य भृत्यजनं ज्ञात्वा स्वकुटुम्बान्महीपतिः ।श्रुतशीले च विज्ञाय वृत्तिं धर्म्यां प्रकल्पयेत्” ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskritकुटुम्ब कुटुम्ब--अच् । १ पोष्यवर्गे अमरः २ बान्धवे३ सन्ततौ ४ नामनि शब्दरत्ना० । “कुटुम्बं बिभूयात् म्रातुर्योविद्यामधिगच्छतः । भागोयवीयस तत्र यदि विद्या-नुपालिनः” दा० भा० स्मृतिः “तस्य भृत्यजनं ज्ञात्वाकुटुम्बांश्च महीपतिः । श्रुतशीले च विज्ञाय वृत्तिं धर्म्म्यांप्रकल्पयेत्” “न निर्हारं स्त्रियः कुर्य्युः कुटुम्बाद्बहुमध्य-गात्” “वैश्यशूद्रावपि प्राप्तौ कुटुम्बेऽतिथिधर्म्मिणौ”मनुः स्वार्थो क । तत्रैव पुंन० “अयं निजः परोवेतिगणना लघुचेतसाम् । उदारचरितानां तु वसुधैव कुटु-म्बकम्” हितो० ।
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit1 {@“कुटुम्ब धारणे”@} 2 आकुस्मीयः।
3 ‘तत्रि कुटुम्बधारणे’ इत्यत्र ‘कुटुम्ब’ इति पृथग् धातुरिति चान्द्राणां मतेन लिख्यते।]] कुटुम्बकः-म्बिका, चुकुटुम्बयिषकः-षिका
4 कुटुम्बयिता-त्री, चुकुटुम्बयिषिता-त्री
कुटुम्बयमानः, चुकुटुम्बयिषमाणः
कुटुम्बयिष्यमाणः, चुकुटुम्बयिषिष्यमाणः
5 कुटुम्बितम्-तः, चुकुटुम्बयिषितः-तवान्
कुटुम्बः, चुकुटुम्बयिषुः
कुटुम्बयितव्यम्, चुकुटुम्बयिषितव्यम्
कुटुम्बनीयम्, चुकुटुम्बयिषणीयम्
कुटुम्बयम्, चुकुटुम्बयिष्यम्
ईषत्कुटुम्बः-दुष्कुटुम्बः-सुकुटुम्बः
-- कुटुम्बयमानः, चुकुटुम्बयिष्यमाणः
6 कुटुम्बः, चुकुटुम्बयिषः
कुटुम्बयितुम्, चुकुटुम्बयिषितुम्
कुटुम्बना, चुकुटुम्बयिषा
कुटुम्बनम्, चुकुटुम्बयिषणम्
कुटुम्बयित्वा, चुकुटुम्बयिषित्वा
प्रकुटुम्ब्य, प्रचुकुटुम्बयिष्य
कुटुम्बम् २, कुटुम्बयित्वा २, चुकुटुम्बयिषम् २
चुकुटुम्बयिषित्वा २।
01 (२०६)
02 (१०-चुरादिः-१६७९। सक। सेट्। आत्म।)
03 [[[अ]
04 [[१। अनेकाच्त्वात् यङ् न।]]
05 [[२। ‘निष्ठायां सेटि’ (६-४-५२) इति णिलोपः।]]
06 [[३। कुटुम्ब्यते = धार्यते पोष्यते इति कुटुम्बः = पोष्यवर्गः। कर्मणि घञ्।]]
Burnouf
Frenchकुटुम्ब कुटुम्ब (कुट) famille, enfants,
descendance
le nom, considéré comme représentant la parenté.
कुटुम्बक a. parent [portant le même nom de famille]. -- S.
la réunion des parents, la famille.
कुटुम्बव्यापृत le père, considéré comme
administrateur de la famille.
कुटुम्बिन् père de famille
prolétaire
laboureur,
paysan. कुटुम्भीनी mère de famille
paysanne.
Esp.
de plante médicinale, la क्षीरिणी।
कुटुम्बौकस् (ओकस्) maison occupée par une famille.
Stchoupak
FrenchNo entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.