कुङ्कुमं (kuGkumaM)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritकुङ्कुमं, (कुम्कुम् इति शब्दोऽस्ति वाचकत्वेनास्यअर्श आद्यच् । यद्वा कुक्यते आदीयतेऽसौ । कुक्आदाने उमक् निपतनात् मुम् ।) स्वनामख्यात-गन्धद्रव्यम् । कुम्कुम् इति केशर इति भाषा ।(यथा माघे ११ । १४ ।“कृतधवलिमभेदैः कुङ्कुमेनेव किञ्चित् ।मलयरुहरजोभिर्भूषयन् पश्चिमाशाम्” ॥
)तत्पर्य्यायः । काश्मीरजन्म २ अग्निशिखम् ३वरम् ४ वाह्लीकम् ५ पीतनम् ६ रक्त्वम् ७सङ्कोचम् ८ पिशुनम् ९ धीरम् १० लोहित-चन्दनम् ११ । इत्यमरः । २ । ६ । १२४ । चारु१२ वाह्लिकम् १३ वरवाह्लीकम् १४ रक्तचन्दनम्१५ । इति तट्टीका ॥
अग्निशेखरम् १६ असृक्१७ काश्मीरजम् १८ पीतकम् १९ काश्मीरम्२० रुचिरम् २१ शठम् २२ शोणितम् २३घुसृणम् २४ वरेण्यम् २५ अरुणम् २६ कालेयकम्२७ जागुडम् २८ कान्तम् २९ वह्निशिखम् ३०केशरवरम् ३१ गौरम् ३२ केसरम् ३३ हरि-चन्दनम् ३४ खलम् ३५ रजम् ३६ दीपकम् ३७लोहितम् ३८ सौरभम् ३९ चन्दनम् ४० इतिशब्दरत्नावली ॥
अस्य गुणाः । सुरभित्वम् ।तिक्तत्वम् । कटुत्वम् उष्णत्वम् । कासवातकफ-कण्ठरोगमूर्द्धशूलविषदोषनाशित्वम् । रोच-नत्वम् । तनुकान्तिकरत्वञ्च । इति राजनिर्घण्टः ॥
रेचकत्वम् विवर्णताकण्डूनाशित्वञ्च । इति राज-वल्लभः ॥
स्निग्धत्वम् । शिरोरुग्व्रणजन्तुवमिव्यङ्ग-दोषत्रयापहत्वम् । बल्यत्वञ्च । इति भावप्रकाशः ॥
त्वग्दोषनाशित्वम् । इति रत्नावली तत्त्वचन्द्रिकाच ॥
देशभेदे तत् त्रिविधम् । यथा, --“काश्मीरदेशजे क्षेत्रे कुङ्कुमम् यद्भवेद्धि तत् ।सूक्ष्मकेशरमारक्तं पद्मगन्धि तदुत्तमम् ॥
१ ॥
वाह्लीकदेशसंजातं कुङ्कुमं पाण्डुरं भवेत् ।केतकीगन्धयुक्तं तन्मध्यमं सूक्ष्मकेशरम् ॥
२ ॥
कुङ्कुमं पारसीकेयं मधुगन्धि तदीरितम् ।ईषत्पाण्डुरवर्णं तदधमं स्थूलकेशरम्” ॥
३ ॥
इति भावप्रकाशः ॥
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.