| YouTube Channel

काष्ठा (kASThA)

 
Capeller Eng
English
का॑ष्ठा
f.
 race-course, course (esp. of the winds and
clouds)
mark, goal, limit
summit, top, height (fig. )
cardinal point
or quarter of the heaven
a
cert.
 measure of time.
Spoken Sanskrit
English
काष्ठा - kASThA -
f.
 - Temu lawak ginger [ Curcuma xanthorrhiza - Bot. ]
कालेयक - kAleyaka -
m.
 - Temu lawak ginger [ Curcuma xanthorrhiza - Bot. ]
काष्ठा - kASThA -
f.
 - Temu lawak ginger [ Curcuma xanthorrhiza - Bot. ]
कालेयक - kAleyaka -
m.
 - Temu lawak ginger [ Curcuma xanthorrhiza - Bot. ]
काष्ठा - kASThA -
f.
 - solstice
अयनान्त - ayanAnta -
m.
 - solstice
अयन - ayana -
n.
 - solstice
महासङ्क्रान्ति - mahAsaGkrAnti -
f.
 - winter solstice
उत्तरायण - uttarAyaNa -
n.
 - summer solstice
याम्यायन - yAmyAyana -
n.
 - winter solstice
आयन - Ayana -
adj.
 - belonging to the solstice
उदगयन - udagayana -
n.
 - half year from the winter to the summer solstice
पार्वायानान्तीय - pArvAyAnAntIya -
adj.
 - belonging to the days of new and full moon and to the solstices
विपरीतायन - viparItAyana -
n.
 - contrary ayana or progress of the sun from solstice to solstice
काष्ठा kASThA
f.
 raceground
Apte
English
काष्ठा [kāṣṭhā], 1 A quarter or region of the world, direction, region
काष्ठा (दिश) मुदीचीमिव तिग्मरश्मिः (दिदीपे)
Ki.*
 3.55
cf.
 also पर्वा तु काष्ठा तिमिरानुलिप्ता Avimārkam 2.12.
A limit, boundary
स्वां काष्ठामधुनोपेते
Bhāg.*
 1.1.23
स्वयं विशीर्णद्रुमपर्णवृत्तिता परा हि काष्ठा तपसः
Ku.*
 5.28.
The last limit, extremity, pitch, climax, excess
काष्ठा- गतस्नेहरसानुविद्धम्
Ku.*
 3.35.
Race ground, course.
A mark, goal.
The path of the wind and clouds in the atmosphere.
A measure of time
=
 A Kalā
शुक्लस्त्वं बहुलस्त्वं च कला काष्ठा त्रुटिस्तथा
Mb.
 * 1.25.14.
Water.
The sun.
A fixed place of a lunar mansion.
N.
 of a wife of Kaśyapa and daughter of Dakṣa.
The yellow colour or the कदम्ब tree
cf.
 काष्ठा दिक्कालहारिद्रस्थित्युत्कर्षेषु तु स्त्रियाम् Nm.
A form, form of appearance
काष्ठां भगवतो ध्यायेत्स्वनासाग्रावलोकनः
Bhāg.*
 3.28.12.
Apte 1890
English
काष्ठा 1 A quarter or region of the world, direction, region (दिश्) Ki. 3. 55.
2 A limit, boundary
स्वयं विशीर्णद्रुमपर्णवृत्तिता परा हि काष्ठा तपसः Ku. 5. 28.
3 The last limit, extremity, pitch, climax, excess
काष्ठागतस्नेहरसानुविद्धं Ku. 3. 35.
4 Raceground, course.
5 A mark, goal.
6 The path of the wind and clouds in the atmosphere.
7 A measure of time = (1/30) Kalā.
8 Water.
9 The sun.
10 A fixed place of a lunar mansion.
11 N. of a wife of Kaśyapa and daughter of Dakṣa.
Monier Williams Cologne
English
का॑ष्ठा
f.
 a place for running, race-ground, course (also the course, path or track of the wind and clouds in the atmosphere),
RV.
the mark, goal, limit,
VS.
TS.
ŚBr.
&c.
the highest limit, top, summit, pitch,
Kum.
Daś.
&c.
a quarter or region of the world, cardinal point,
Naigh.
Nir.
MBh.
&c.
the sixteenth part of the disk of the moon,
BhP.
 i, 12, 31
a measure of time (= 1/30 Kalā,
Mn.
 i, 64
Suśr.
=
 1/12 Kalā,
Jyot.
=
 1/15 Laghu,
=
 1/225 Nāḍikā,
=
 1/450 Muhūrta,
BhP.
 iii, 11, 7),
MBh.
 i, 1292
&c.
form, form of appearance,
BhP.
 iii, 28, 12
vii, 4, 22
the sun,
Nir.
 ii, 15
water, ib.
the plant Curcuma xanthorrhiza,
L.
N.
 of a daughter of Dakṣa and wife of Kaśyapa (mother of the solidungulous quadrupeds),
BhP.
 vi, 6, 25 ff.
N.
 of a town.
Monier Williams 1872
English
काष्ठा काष्ठा, f. [cf. काष्ठ last col.], a
place for running, a race-ground, course
the course,
path or track of the wind and clouds in the atmos-
phere
a quarter or region of the world, a cardinal
point, space, tract
water
the mark, the goal
limit,
boundary
the sun
a fixed place, place, site, espe-
cially the situation of the lunar mansions
a measure
of time, = (1/30) Kalā, = (1/15) Laghu, = (1/225) Nāḍikā, = (1/450)
Muhūrta
the plant Curcuma Xanthorrhiza
N. of a
daughter of Dakṣa and wife of Kaśyapa, mother of the
solidungulous quadrupeds
N. of a town.
—काष्ठ-
भृत्, त्, त्, त् (for काष्ठा-भृत्), Ved. leading to a
mark or aim.
Macdonell
English
काष्ठा kā́ṣṭhā,
f.
 race-course, celestial course 🞄(of wind and cloud)
quarter
goal, boundary
🞄summit
height, maximum
a measure of time.
Benfey
English
काष्ठा काष्ठा,
f.
1. Aim, MBh.
3, 10424
limit, boundary, Kumāras. 5,
28.
2. Place, Bhāg. P. 3, 18, 12.
3. A
quarter or point of the compass,
Bhāg. P. 4, 24, 1.
4. A lunar station,
Bhāg. P. 1, 12, 31.
5. A measure of time,
MBh. 1, 1292.
6. A proper name,
Bhāg. P. 6, 6, 25.
Apte Hindi
Hindi
काष्ठा
स्त्री*
 - काश् - क्थन - टाप्
"संसार का कोई भाग या प्रदेश दिशा, प्रदेश"
काष्ठा
स्त्री*
 - काश् - क्थन - टाप्
"सीमा, हद"
काष्ठा
स्त्री*
 - काश् - क्थन - टाप्
"अन्तिम सीमा, चरम सीमा, आधिक्य"
काष्ठा
स्त्री*
 - काश् - क्थन - टाप्
"घुड़दौड़ का मैदान, मैदान"
काष्ठा
स्त्री*
 - काश् - क्थन - टाप्
"चिह्न, निर्दिष्ट चिह्न"
काष्ठा
स्त्री*
 - काश् - क्थन - टाप्
अन्तरिक्ष में बादल और वायु का मार्ग
काष्ठा
स्त्री*
 - काश् - क्थन - टाप्
काल की माप
काष्ठा
स्त्री*
 - -
पीला रंग
काष्ठा
स्त्री*
 - -
शारीरिक रूप या मुद्रा
Shabdartha Kaustubha
Kannada
काष्ठा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದಿಶೆ /ದಿಕ್ಕು
निष्पत्तिः - > काशृ (दीप्तौ) - "क्थन्" (उ० २-२)
व्युत्पत्तिः - > काशते
प्रयोगाः - > "आसाद्य वाचं स भृशं दिदीपे काष्ठामुदीचीमिव तिग्मरश्मिः"
उल्लेखाः - > किरा० ३-५५
काष्ठा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹದಿನೆಂಟು ನಿಮೇಷಗಳ ಕಾಲ /೧೮ ಸಲ ರೆಪ್ಪೆಯಾಡಿಸುವಷ್ಟು ಕಾಲ /ಕಲೆಯ ೩೦ನೆಯ ಒಂದು ಭಾಗ
विस्तारः - > "अष्टादशनिमेषास्तु काष्ठा त्रिंशत्तु ताः कलाः" - अम० ।
काष्ठा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸೀಮೆ /ಎಲ್ಲೆ /ಗಡಿ /ಅವಧಿ
प्रयोगाः - > "स्वयं विशीर्णद्रुमपर्णवृत्तिता परा हि काष्ठा तपसस्तया पुनः"
उल्लेखाः - > कुमा० ५-२८
काष्ठा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಉತ್ಕರ್ಷ /ಹೆಚ್ಚಿಗೆ /ಆಧಿಕ್ಯ
प्रयोगाः - > "काष्ठागतस्नेहरसानुविद्धं द्वन्द्वानि भावं क्रियया विवव्रुः"
उल्लेखाः - > कुमा० ३-३५
काष्ठा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮರದರಿಶಿನ
काष्ठा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಶ್ಯಪನ ಒಬ್ಬ ಪತ್ನಿ
काष्ठा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸ್ಥಾನ /ಜಾಗ
विस्तारः - > "काष्ठा दारुहरिद्रायां कालमानप्रकर्षयोः । स्याद्दिशि स्थानमात्रे च काष्ठमाख्यातमिन्धने" - विश्व० ।
L R Vaidya
English
kAzWA {% f. %} 1. The path of wind and clouds
2. a quarter or region of the world (दिश्)
3. a limit, a bound, परा हि काष्ठा तपसः K.S.v.28
4. the last limit, extremity, excess, काष्ठागतस्नेहरसानुविद्धम् K.S.iii.35
5. a measure of time equal to the thirtieth part of a Kalā.
भूतसङ्ख्या
Sanskrit
१०, अङ्गुलि, अङ्गुली, अवतार, आशा, ककुभ्, कर्म, काष्ठ, काष्ठा, दिक्, दिक्पाल, दिश्, दिशा, पङ्क्ति, रावणशिरस्, हरित्
Bopp
Latin
काष्ठा f. minuta pars temporis, v. कला. DEV. 11. 8.
Anekartha-Dvani-Manjari
Sanskrit
काष्ठा
स्त्री
काष्ठा, निशा, ककुभ्, वसुन्धरा, कालविशेष
काष्ठा निशा ककुप् काष्ठा काष्ठा प्रोक्ता वसुन्धरा ।
काष्ठा कालविशेषः स्यात् काष्ठं दारु निगद्यते ॥ ७१ ॥
verse 1.1.1.71
page 0005
Lanman
English
kā́ṣṭhā, f. race-course
course
track of
the winds and clouds in the sky.
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
काष्ठा °prosperity, eminence, Vās. 176, 3.
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
अष्टादश निमेषास्तु काष्ठा काष्ठाद्वयं लवः ।
-wordlist-
काष्ठा (स्त्री), लव (पुं), निमेष (पुं)
--source--
घनोपलस्तु करकः काष्ठाशा दिग्धरित्ककुप् ॥ १६६ ॥
-wordlist-
घनोपल (पुं), करक (त्रि), काष्ठा (स्त्री), आशा (स्त्री), दिश् (स्त्री), हरित् (स्त्री), ककुभ् (स्त्री)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
आशा
आशा, ककुभ्, काष्ठा, हरित्, दिश्
आशाः ककुभः काष्ठा हरितश्च दिशः समाख्याताः ।
verse 1.1.1.100
page 0013
काष्ठा
काष्ठा, काल, प्रकर्ष
वीकाशः स्फुटरहसोः काष्ठा कालप्रकर्षयोः ॥ ८३७ ॥
verse 5.1.1.837
page 0096
नाममाला
Sanskrit
काष्ठा, ककुप्, दिक्, आशा, दक्षकन्या, हरित्
काष्ठा ककुब्दिगाशा च दक्षकन्या तथा हरित् ।
तत्पर्यायपरं योज्यं प्राज्ञैः पालगजाम्बरम् ॥ ६१ ॥
verse 0.1.1.61
page 0032
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: काष्ठा
Root: काष्ठा
Gender: स्त्री
Number: all
अर्थः ⇒ नव लिप्तिकाः
Meaning(s):
⇒ Space of nine Liptikas
Shloka(s):
2|1|53|1 ► तौ निमेषो लिप्तिका तु तौ द्वौ काष्ठा तु ता नव। (अन्तरिक्षकाण्डः/ज्योतिरध्यायः)
Synonym(s):
➠ 2|1|53|1 ⇢ काष्ठा (काष्ठा) (स्त्री) ⇒ Space of nine Liptikas ⇒ नव लिप्तिकाः
Related word(s):
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ लिप्तिका
जातिः ➡ कालः
Vedic Reference
English
Kāṣṭhā seems to have the sense in the Rigveda^1 of ‘course’
for a chariot race. It also means in the Rigveda^2 and later^3
‘goal, ’ either like the Kārṣman the turning place, or the final
goal (paramā kāṣṭhā).
1) i. 37, 10
65, 3
iv. 58, 7
vi. 46, 1
vii. 93, 3
viii. 80, 8
ix. 21, 7.
2) x. 102, 9, is perhaps so to be taken.
3) Av. ii. 14, 6: Taittirīya Saṃhitā,
i. 6, 9, 3
Vājasaneyi Saṃhitā, ix. 13
Aitareya Brāhmaṇa, iv. 7
Satapatha
Brāhmaṇa, xi. 5, 7, 2. etc.
Cf. Zimmer, Altindisches Leben, 291,
292
Max Müller, Sacred Books of the
East, 32, 77.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
काष्ठा,
स्त्री,
 (काशते प्रकाशते । काश् दीप्तौ ।“हनिकुषिनीरमिकाशिभ्यःक्थन्” । उणां २ । २ ।इति क्थन् । व्रश्चेति षत्वं ततः टाप् ।) दिक् ।(यथा, माघे ११ । १२ ।“स्फुरति विशदमेषा पूर्व्वकाष्ठाङ्गनायाः” ॥
)स्थितिः । सीमा । उत्कर्षः । (यथा, कठश्रुतौ ।“इन्द्रियाणि पराण्याहुरिन्द्रियेभ्यः परं मनः ।मनसस्तु परा बुद्धिः बुद्धेरात्मा महान् परः ॥
महतः परमव्यक्तं अव्यक्तात् पुरुषः परः ।पुरुषान्न परं किञ्चित् सा काष्ठा सा परा गतिः” ॥
अष्टादशनिमेषात्मककालः । इत्यमरः । १ । ४ । ११ ॥
(यथा मनुः १ । ६४ ।“निमेषा दश चाष्टौ च काष्टा त्रिंशत्तु ताः कला” ॥
विष्णुपुराणमते पञ्चदशनिमेषात्मकः कालः ।यदुक्तं, तत्रैव १ । ३ । ७ ।“काष्ठा पञ्चदश ख्याता निमेषा मुनिसत्तम ! ॥
)दारुहरिद्रा । इति मेदिनी ॥
(कश्यपपत्नीभेदः ।यथा, भागवते ६ । ६ । २५ ।“अदितिर्दितिर्दनुः काष्ठा अरिष्टा सुरसा इला” ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
काष्ठा स्त्री काश--क्थन् नेट् शष्यषः । १ दिशि । “सराजपत्रोवदृध आशु शुक्ल इवोडुवः । आपूर्व्वमाणःपिष्टभिः काष्ठाभिरिव सोऽन्वहम्” । २ अष्टादशनिमेषा-त्मके २ काले “खं मुहूर्त्तस्थितिस्त्वं च लवश्च त्वं पुनःक्षणः “शुक्लस्त्वं बहुलस्त्वं च कला काष्ठा त्रूटिस्तथा” भा०आ०२५ अ० । “कलाकाष्ठादिरूपेण परिणाम प्रदायिनि!”देवीमा० । ३ सीमायाम् “परा हि काष्ठा तपसस्तयापुनः” कुमा० । ४ स्थितौ “काष्ठां भगवतोध्यायेत्स्वनामाग्रावलोकनः” भाग० १, १, २३, श्लो० । ५ उत्-कर्षे च अमरः “काष्ठागतस्नेहरसानुविद्धम्” कुमारः ।काष्ठं प्राधान्येनास्त्यस्याम् अच् । ६ दारुहरिद्रायांमेदि० । ७ कश्यपपत्नीभेदे । “अथ कश्यपपत्नीनांयत्प्रसूतमिदं जगत् । अदितिर्दितिर्दनुः काष्ठा आरष्टासुरसा इला । मुनिः क्रोधवशा ताम्रा सुरभिः सरभातिसिः” इत्युपक्रम्य “अरिष्टायास्तु गन्धर्व्वाः काष्ठायाद्विशकेतराः” भाग० ६, ६, २३, उक्तम्
Capeller
German
का॑ष्ठा
f.
 Rennbahn, himmlische Bahn (für
Wind und Wolken), Weltgegend, Ziel,
Grenzpunkt, Gipfel
ein best. Zeitmaß.
Grassman
German
kā́ṣṭhā, f., die Rennbahn, Bahn
2〉 Ziel der Rennbahn
3〉 Bahn (des Stromes).
-ā {689, 8}.
-ām 2〉 {733, 7}.
-aam 2〉 {609, 3}.
-āyās {928, 9} mádhye.
-ās [A.] {37, 10}
{59, 6}. — 3〉 {354, 7} (bhindán).
-aas [A.] {63, 5}.
-ānām {32, 10} mádhye.
-āsu {146, 5}
{487, 1}.
Burnouf
French
काष्ठा काष्ठा
f.
 limite, bornes, frontière
leu,
site
espace déterminé
partie du monde, région.
Division du
temps égale à 4 secondes: elle forme la 15ᵉ partie du लघु
et équivaut à 18 clins d œil.
Au fig. supèriorité, excellence.
Curcuma xanthorrhiza, bot.
Stchoupak
French
काष्ठा-
f.
 champ de course, piste
terme, but, limite extrême
région du ciel, point cardinal
doigt, seizième partie du disque de la lune
mesure de temps
forme
fille de Dakṣa, femme de Kaśyapa.
काष्ठागत- a. excessif, violent.