| YouTube Channel

कालसूत्र (kAlasUtra)

 
शब्दसागरः
English
कालसूत्र
n.
 (-त्रं) One of the twenty-one hells.
E.
 काल from कल् to count,
a reckoning, and सूत्र a thread, a rule
also with कन् added काल-
सूत्रक.
Capeller Eng
English
कालसूत्र
n.
 the cord of the god of death
m.
n.
N.
 of a
certain hell.
Yates
English
काल-सूत्र (त्रं) 1.
n.
 One of the twen-
ty-one hells of the Hindus.
Spoken Sanskrit
English
कालसूत्र kAlasUtra
m.
n.
 one of the twenty-one hells
एकविंशति ekaviMzati
f.
 twenty-one
एकविंशत् ekaviMzat
f.
 twenty-one
एकविंशतिविध ekaviMzatividha
adj.
 twenty-one-fold
एकविंशतिधा ekaviMzatidhA
ind.
 twenty-one-fold
एकविंशतिविध ekaviMzatividha
adj.
 twenty-one times
एकविंशक ekaviMzaka
n.
 number twenty-one
एकविंशत्क ekaviMzatka
n.
 number twenty-one
एकविंशतिधा ekaviMzatidhA
ind.
 in twenty-one parts
एकविंशक ekaviMzaka
adj.
 consisting of twenty-one
एकविंश ekaviMza
adj.
 consisting of twenty-one parts
एकविंशसम्पद् ekaviMzasampad
f.
 accomplishing the number twenty-one
अङ्कुशी aGkuzI
f.
 one of the twenty-four jaina goddesses
एकविंशति ekaviMzati
f.
 collection or combination of twenty-one
अन्धतामिस्र andhatAmisra
n.
 second or eighteenth of the twenty-one hells
काकिणी kAkiNI
f.
 small coin or a small sum of money equal to twenty kapardas or cowries
Wilson
English
कालसूत्र
n.
 (-त्रं) One of the twenty-one hells.
E.
 काल from कल to count, a reckoning, and सूत्र a thread, a
rule
also with कन added कालसूत्रक.
Monier Williams Cologne
English
काल—सूत्र
n.
 the thread of time or death,
MBh.
 iii, 11495
काल—सूत्र mn. one of the twenty-one hells,
Mn.
 iii, 249
iv, 88
VP.
&c.
Apte Hindi
Hindi
कालसूत्रम्
नपुं*
 काल - सूत्रम् -
समय या मृत्यु की डोरी
कालसूत्रम्
नपुं*
 काल - सूत्रम् -
एक विशेष नरक का नाम
Shabdartha Kaustubha
Kannada
कालसूत्र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಂದು ನರಕ
व्युत्पत्तिः - > कालस्य यमस्य सूत्रमिव बन्धनहेतुत्वात्
L R Vaidya
English
kAla-sUtra {% n. %} a particular hell, Yaj.ii.222.
Edgerton Buddhist Hybrid
English
kālasūtra, m.
Pali kāḷasutta, m.
occurs in Skt. but there regularly nt.
n. of a hell: Dharmas 〔121〕 (a hot hell)
Mvy 〔4921〕
etc.
Mv 〔i.5.7〕 °treṇa sūtritāṅgā (? em.), here taken by Senart as an ‘instrument’ of torture, better ‘an accessory’, blackened cord (for marking bodies to be cut), see P. Mus, La Lumière des six voies 〔79〕, referring to F.W.K. Müller, Ethnologisches, Notizblatt 〔I.3〕 (1896), 〔p. 23 ff.〕
in Kv 〔35.10〕 text kāra°, cf. kārānusāri(n)
common in BHS. Cf. sūtrayati.
पुराणम्
English
कालसूत्र / KĀLASŪTRA. A hell. (See under kāla).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
कालसूत्रं,
क्ली,
 (कालस्य यमस्य वन्धनहेतुकायाःसूत्रमिव ।) नरकविशेषः । इत्यमरः । १ । ८ । २ ॥
तत्तु कुलालचक्रसूत्रच्छेदनरूपम् । इति मनुः ॥
(यथा मार्कण्डेये १४ । ८९ ।“कालसूत्रे तथाच्छेदमनेकाश्चैव यातनाः ।प्राप्य निष्कृतिमेतस्मात् न वेद्मि कथमेष्यति” ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
कालसूत्र
न०
 कालस्य यमस्य सूत्रमिब बन्धनहेतुत्वात् ।१ नरकभेदे भाग० ५, २६ अ० “तामिस्रोऽन्धतामिस्रः”इत्यादिनरकभेदोक्तौ “रौरवः कुम्भीपाकः कालसूत्रम्”इत्यादिना तद्भेदानुक्त्वा “यस्त्विह ब्रह्मध्रुक् स कालसूत्रसंज्ञके नरके अयुतयोजनपरिमण्डले ताभ्रमये तप्तेखले उपर्यधस्तादग्न्यर्काभ्यामभितप्यमानोऽभिनिवेशितःक्षुत्पिपासाभ्यां दह्यमानान्तर्बहिःशरीर आस्ते चेष्टतेअबतिष्ठते परिधायति च योवन्ति पशुरोमाणि तावद्व-र्षसहस्राणि” इति लक्षितम् । “कालसाह्वय-शब्ददर्शितभारतवाक्ये ऽन्योऽपि तद्धेतुरुक्तो मनुना तु“श्राद्धं भुक्त्वा य उच्छिष्टं वृषलाय प्रयच्छति । स मूढोनरकं याति कालसूत्रमवाक्शिराः” इत्यन्योऽपितद्धेतुर्विथिष्योक्तः सामान्यतस्तु एकविंशतिनरकहेतु-रन्यायवर्त्तिराजप्रतिग्रह एव मनुना “यो राज्ञः प्रति-गृह्णाति लुब्धस्योच्छास्त्रवर्त्तिनः । स पर्य्यायेण याती-मान्नरकानेकविंशतिम् । तामिस्रमन्धतामिस्रम्” इत्युपक्रम्य“नरकं कालसूत्रञ्च महानरकमेव च” इत्यादिना एक-विंशतिनरकहेतुत्वोक्तेः । कालस्य मृत्योः सूत्रमिव ।२ मृत्युहेतुसूत्रे “वडिशोऽयं त्वया ग्रस्तः कालसूत्रेणलम्बितः” भा० व० ११४९० श्लो० ।
Capeller
German
कालसूत्र
n.
 die Angelschnur des Todesgottes
N. einer best. Hölle (m. ).
Burnouf
French
कालसूत्र कालसूत्र
n.
 et कालसूत्रक
n.
 le 2ᵉ
enfer brûlant.