| YouTube Channel

कालयवन (kAlayavana)

 
शब्दसागरः
English
कालयवन
m.
 (-नः) An Asura, an enemy of KRISHNA, destroyed by him
by stratagem.
E.
 काल black, यवन् a Yavana.
Yates
English
काल-यवन (नः) 1.
m.
 An
Asura.
Wilson
English
कालयवन
m.
 (-नः) An Asura, an enemy of KṚṢṆA, destroyed by
him by stratagem.
E.
 काल black, यवन a Yavana.
Monier Williams Cologne
English
काल—यवन
m.
N.
 of a prince of the Yavanas,
Hariv.
VP.
of a tyrannical Asura (the foe of Kṛṣṇa, destroyed by him by a stratagem), ib.
N.
 of a Dvīpa,
Daś.
Macdonell
English
कालयवन kāla-yavana,
m.
 N. of a Dvīpa
🞄-yāpa,
m.
 : -na,
n.
 , -nā,
f.
 procrastination
🞄-yoga,
m.
 conjuncture of time or fate
point 🞄of time: -tas, ad. according to circumstances
🞄-loha,
n.
 iron, steel
-vāla,
a.
 having a black 🞄tail
-vid,
a.
 knowing the times
-vidyā,
f.
 🞄knowledge of chronology or the calendar
🞄-vibhakti,
f.
 division of time
-vṛddhi,
f.
 🞄kind of illegal interest
-vyatīta, pp. for 🞄which the right time has passed.
Apte Hindi
Hindi
कालयवनः
पुं*
 काल - यवनः -
यवनों का राजा कृष्ण का शत्रु
Shabdartha Kaustubha
Kannada
कालयवन
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಯವನರಿಗೆ ಒಡೆಯನಾದ ಒಬ್ಬ ದೊರೆ /ಯಾದವರಿಗೆ ಅಜೇಯನಾದ ಒಬ್ಬ ಶತ್ರು /ಯಾದವರ ಪುರೋಹಿತರಾದ ಗರ್ಗಋಷಿಯ ಮಗ
प्रयोगाः - > "ये चान्ये कालयवनसाल्वरुक्मिद्रुमादयः"
उल्लेखाः - > माघ० २-९८
Mahabharata
English
Kālayavana, a prince. § 717b (Nārāyaṇīya): XII, 340, 12959 (yaḥ Kºḥ khyāto Gārgyatejobhisambhṛtaḥ, will be slain by Nārāyaṇa incarnate as Kṛshṇa, cf. Harivaṃśa, v. 6425 foll.).
पुराणम्
English
कालयवन / KĀLAYAVANA. A powerful asura born out of the effulgence of Gargācārya. He was killed by Śri kṛṣṇa. (See under kṛṣṇa).
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
कालयवन
पु०
 कर्म्म० । यवनाधिपे नृपभेदे ।“मिथ्याभिशस्तो गार्ग्यस्तु मन्युनाभिसमीरितः । गोप-कन्यामुपादाय मैथुनायोपचक्रमे । गोपाली त्वप्सरा-स्तस्य गोपस्त्रीवेशधारिणी । धारयामास गार्ग्यस्यगर्भं दुर्द्धरमच्युत! । मानुष्यां गार्ग्यभार्य्यायां नियो-गाच्छूलपाणिनः । स कालयवनोनाम जज्ञे राजा-महाबलः । वृषपूर्व्वार्द्धकायास्तमवहन् वाजिनो रणे ।अपुत्रस्य स राज्ञस्तु ववृधेऽन्तःपुरे शिशुः । यवनस्यमहाराज! स कालयवनोऽभवत् । स योद्धुकामो नृपतिःपर्य्यपृच्छद्द्विजोत्तमम् । वृष्ण्यन्धककुलं तस्य नारदोऽ-कथयद्विभुः । अक्षौहिण्या तु सैन्यस्य मथुरामभ्यया-त्तदा । दूतं सम्प्रेषयामास वृष्ण्यन्धकनिवेशनम् । ततो-वृष्ण्यन्धकाः कृष्णं पुरस्कृत्य महामतिम् । समेतामन्त्रयामासुर्यवनस्य भयात्तदा । कृत्वा च निश्चयं सर्व्वे पला-यनमरोचयन् । विहाय मथुरां रम्यां मानयन्तः पिना-किनम् । कुशस्थलीं हारवतीं निवेशयितुमीप्सवः” हरि०३६ अ० । “अस्ति तस्य रणे जेता यवनाधिपतिर्नृपः ।स कालयवनो नाम अबध्यः केशवस्थ ह । तत्वा सु-दारुणं घोरं तपः परमदुश्चरम् । रुद्रमाराधयामास द्वाद-शाब्दान् यशोधनः । पुत्रकामेण मुनिनातोष्यरुद्रं सुतोवृतः । माथुराणाममबध्योऽसौ भवेदिति च शङ्क-रात् । एवमस्त्विति रुद्रोऽपि प्रददौ मुनये सुतम् । एवंगार्ग्यस्य तनयः श्रीमान् रुद्रवरोद्भवः । माथुराणाम-बध्योऽसौ मथुरायां विशेषतः । कृष्णोऽपि बलवानेषमाथुरो जातवानयम्” हरिवं १११ अ० । “वासुदेवस्तुतं दृष्ट्वा निहतं योगमात्मनः । उत्सृज्य मथुरामाशुद्वारकामभिजग्मिवान्! वैरस्यान्तं विधित्संस्तु वासुदेवोमहायशाः । निवेश्य द्वारकां राजन्! वृष्णीनाश्वास्यचैव ह । पदातिः पुरुषव्याघ्रो बाहुप्रहरणस्तदा ।आजगाम महायोगी मथुरां मधुसूदनः । तं दृष्ट्वानिर्ययौ हृष्टः सकालयवनोरुषा । प्रेक्षापूर्व्वञ्च कृष्णोऽपिनिश्चक्राम महाबलः । अथान्वगच्छद्गोविन्दं जिघृक्षु-र्यवनेश्वरः । न चैनमशकद्राजा ग्रहीतुं योगधर्मिणम् ।मान्दातुस्तु सुतो राजा मुचुकुन्दो महायशाः । पुरादेवासुरे युद्वे कृतकर्मा महाबलः । वरेण च्छन्दितोदेवैर्निद्रामेव गृहीतवान् । श्रान्तस्य तस्य वागेवं तदाप्रादुरभूत् किल । प्रसुप्तं बोधयेद्यो मां तं दहेयमहंसुराः! । चक्षुषा क्रोधदीप्तेनेत्येवमाह पुनः पुनः ।एवमस्त्विति तं शक्र उवाच त्रिदशैः सह । स सुरैरभ्य-नुज्ञातत्वद्रिराजमुपागमत् । स पर्व्वतगुहां काञ्चित्प्रविश्य श्रमकर्षितः । सुष्वाप कालमेतं वै यावत् कृष्णस्यदर्शनम् । तत् सर्व्वं वासुदेवस्य नारदेन निवेदितम् ।वरदानञ्च देवेभ्यस्तेजस्तस्य च भूपतेः । कृष्णोऽनुगम्यमानश्चतेन म्लेच्छेन शत्रुणा । तां गुहां मुचुकुन्दस्य प्रविवेशविनीतवत् । शिरःस्थाने तु राजर्षेर्मुचुकुन्दस्य केशवः ।सन्दर्शनपथं त्यक्त्वा तस्थौ बुद्धिमतां वरः । अनुप्रविश्ययवनो ददर्श पृथिवीपतिम् । स तं सुप्तं कृतान्ता-भमाससाद सुदुर्म्मतिः । वासुदेवन्तु तं मत्वाघट्टयामास पार्थिवम् । पादेन पादमाक्रम्य पादस्प्रर्श-प्रबोधितः । चुकोप निद्राच्छेदेन पादस्पर्शेनतेन च । स संस्मृत्य वरं शक्रादवैक्षत तमग्रतः ।स दृष्टमात्रः क्रुद्धेन स प्रजज्वाल सर्व्वतः । ददाहपावकस्तन्तु शुष्कं वृक्षमिवाशनिः । क्षणेन कालयवनं नेत्रतेजोविनिर्गतः” हरि० ११५ अ० । तद्बघकथा