कालकूट (kAlakUTa)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Spoken Sanskrit
English कालकूट kAlakUTa relating to that country
कालकूट kAlakUTa poison
Wilson
EnglishMonier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
Englishकालकूट कालकूट, अस्, अम्, m. n. (fr. कल-
कूट), a kind of poison contained in a bulbous root
or tuber
a mortal or deadly poison
a poison pro-
duced at the churning of the ocean, swallowed by
Śiva and causing the blueness of his neck
a poison in
general
(अस्), m. myrrh
N. of a country near the
Himālaya and the people inhabiting it
an epithet of
Yama
[cf. काल-कुण्ठ।]
Benfey
EnglishApte Hindi
Hindiकालकूटः
काल - कूटः -
हलाहल विष
कालकूटम्
काल - कूटम् -
समुद्र मन्थन से प्राप्त तथा शिव द्वारा पिया गया
Shabdartha Kaustubha
Kannadaकालकूट
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಿಷ /ನಂಜು /ಸಮುದ್ರಮಥನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿ ಮಹಾದೇವನಿಂದ ನುಂಗಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ವಿಷ
व्युत्पत्तिः - > कालस्य मृत्योः कूटो राशिरिव
L R Vaidya
EnglishSchmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
Germanअभिधानचिन्तामणिः
Sanskritविषः क्ष्वेडो रसस्तीक्ष्णं गरलोऽथ हलाहलः ॥ ११९५ ॥
वत्सनाभः कालकूटो ब्रह्मपुत्रः प्रदीपनः ।
सौराष्ट्रिकः शौल्किकेयः काकोलो दारदोऽपि च ॥ ११९६ ॥
अहिच्छत्त्रो मेषशृङ्गकुष्टवालूकनन्दनाः ।
कैराटको हैमवतो मर्कटः करवीरकः ॥ ११९७ ॥
सर्षपो मूलको गौरार्द्रकः सक्तुककर्दमौ ।
अङ्कोल्लसारः कालिङ्गः शृङ्गिको मधुसिक्थकः ॥ ११९८ ॥
इन्द्रो लाङ्गुलिको विस्फुलिङ्गपिङ्गलगौतमाः ।
मुस्तको दालवश्चेति स्थावरा विषजातयः ॥ ११९९ ॥
विष (पुंक्ली), क्ष्वेड (पुं), रस (पुंक्ली), तीक्ष्ण (क्ली), गरल (पुंक्ली), हलाहल (पुं), वत्सनाभ (पुं), कालकूट (पुं), ब्रह्मपुत्र (पुं), प्रदीपन (पुं), सौराष्ट्रिक (पुं), शौल्किकेय (पुं), काकोल (पुं), दारद (पुं), अहिच्छत्त्र (पुं), मेषशृङ्ग (पुं), कुष्ठ (पुं), वालूक (पुं), नन्दन (पुं), कैराटक (पुं), हैमवत (पुं), मर्कट (पुं), करवीर (पुं), सर्षप (पुं), मूलक (पुं), गौरार्द्रक (पुं), सक्तुक (पुं), कर्दम (पुं), अङ्कोल्लसार (पुं), कालिङ्ग (पुं), शृङ्गिक (पुं), मधुसिक्थक (पुं), इन्द्र (पुं), लाङ्गुलिक (पुं), विस्फुलिङ्ग (पुं), पिङ्गल (पुं), गौतम (पुं), मुस्तक (पुं), दालव (पुं), स्थावरविष (पुं)
अभिधानचिन्तामणिपरिशिष्टम्
Sanskritनासिक्ययोस्तु नासत्यदस्रौ प्रवरवाहनौ ॥ ३४ ॥
गदान्तकौ यज्ञवाहौ यमे तु यमुनाग्रजः ।
महासत्यः पुराणान्तः कालकूटोऽथ राक्षसे ॥ ३५ ॥
पलप्रियः कखापुत्रः कर्वरो नरविष्वणः ।
आशिरो हनुषः शङ्कुर्विषुरो जललोहितः ॥ ३६ ॥
उद्वरः स्तब्धसंभारो रक्तग्रीवः प्रवाहिकः ।
संध्याबलो रात्रिबलस्त्रिशिराः समितीपदः ॥ ३७ ॥
नासत्यदस्रौ (पुंद्वि), प्रवरवाहनौ (पुंद्वि), गदान्तकौ (पुंद्वि), यज्ञवाहौ (पुंद्वि), यमुनाग्रज (पुं), महासत्य (पुं), पुराणान्त (पुं), कालकूट (पुं), पलप्रिय (पुं), खसापुत्र (पुं), कर्बर (पुं), नरविष्वण (पुं), आशिर (पुं), हनुष (पुं), शङ्कु (पुं), विधुर (पुं), जललोहित (पुं), उद्वर (पुं), स्तब्दसम्भार (पुं), रक्तग्रीव (पुं), प्रवाहिक (पुं), सन्ध्याबल (पुं), रात्रिबल (पुं), त्रिशिरस् (पुं), समितीपद (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskritशृङ्गिक
शृङ्गिक, वत्सनाभ, कालकूट, हलाहल, काकोल, विस्फुलिङ्ग
शृङ्गिको वत्सनाभश्च कालकूटो हलाहलः ।
काकोलो विस्फुलिङ्गश्च तद्भेदाः स्युरनेकधा ॥ ६४७ ॥
verse 3.1.1.647
page 0074
Mahabharata
EnglishKālakūṭa^1, a poison. § 28 (Amṛtamanthana): I, 18, 1152 (produced by the churning of the ocean, but swallowed up by Śiva).--§ 317 (Arjunābhigamanap.): III, 12, 540 (bhojane Bhīmasenasya pāpaḥ--i.e. Duryodhana--prakshepayad vishaṃ Kºṃ, cf. Kālakūṭaka).--§ 599 (Jayadrathavadhap.): VII, 135, 5561 (pītvā Kºṃ). Cf. Kālakūṭaka.
Kālakūṭa^2, a mountain. § 184 (Pāṇḍu): I, 119, 4637, (crossed by Pāṇḍu on his way to Śataśṛṅga).--§ 276 (Jarāsandhavadhap.): II, 20, 793 (passed by Kṛshṇa, etc., on their way from Indraprashtha to Girivraja (Rājagṛha)).-§ 555 (Sainyodyogap.): V, 19, 599 (among the regions which were occupied by Duryodhana's army).
Kālakūṭa, pl. (ºāḥ), a people, the inhabitants of Kālakūṭa. § 279 (Arjuna): II, 26, 997 (in the north, vanquished by Arjuna on his digvijaya).
पुराणम्
Englishकालकूट / KĀLAKŪṬA. The virulent poison that came up during the churning of the Ocean of Milk. śiva swallowed and retained it in his throat, and so he came to be called Nīlakaṇṭha.
“And kālakūṭa arose like fire burning all the worlds. The smell of it sent the three worlds into a swoon. At the request of brahmā śiva swallowed the poison to save the world from absolute destruction. And, he (śiva) retained it in his throat”. (Ādi Parva, Chapter 18).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritकालकूटं, (कालं शिवमपि कूटयति अवसा-दयति यद्वा कालस्य मृत्योः कूटं आयोजनसमष्टिः दूत इव वा ।) वोलम् । विषम् । इतिराजनिर्घण्टः ॥
(यथा, भागवते ८ । ६ । २५ ।“नभेतव्यं कालकूटात् विषाज्जलधिसम्भवात्” ॥
)
कालकूटः, पुं (कालस्य मृत्योः कूटः छद्मदूतइव ।) स्थावरविषभेदः । इत्यमरः ॥
१ । ८ । १० ।(यथा भागवते ३ । २ । २३ ।“अहो वकी यं स्तनकालकूटंजिघांसयाऽपाययदप्यसाध्वी” ॥
अस्य स्वरूपं यथा, --“देवासुररणे देवैर्हतस्य पृथुमालिनः ।दैत्यस्य रुधिराज्जातस्तरुरश्वत्थसन्निभः ॥
निर्य्यासः कालकूटोऽस्य मुनिभिः परिकीर्त्तितःसो हि क्षेत्रे शृङ्गवेरे कोङ्कणे मलये भवेत्” ॥
इति भावप्रकाशस्य पूर्व्वखण्डे १ भागे शोधन-मारणाधिकारे ॥
* ॥
देशविशेषः । यथा, महाभारते २ । २० । २६ ।“कुरुभ्यः प्रस्थितास्ते तु मध्येन कुरुजाङ्गलम् ।रम्यं पद्मसरो गत्वा कालकूटमतीत्य च” ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskritकालकूट । कालं शिवमपि कूटयति कूट--उपतापे अण्उप० स०, कालस्य मृत्योः कूटैव वा कालबर्ण्णस्य कूट-इव वा । १ विषभेदे । विषभेदकालकूटलक्षण-गुणाद्युक्तं भावप्रकाशे यथा “विषं तु गरलः क्ष्वेड-स्तस्य भेदानुदाहरे । वत्सनाभः सहारिद्रः सक्तुकश्चप्रदीपनः । सौराष्ट्रिकः शृङ्गिकश्च कालकूटस्तथैव च ।हालाहलो ब्रह्मपुत्रो विषभेदा अमी नव” इति विभज्य“देवासुररणे देवैर्हतस्य पृथुमालिनः । दैत्यस्य रुधि-राज्जातस्तरुरश्वत्थसन्निभः । निर्याअः कालकूटोऽस्यमुनिभिः परिकीर्त्तितः । सहि क्षेत्रे शृङ्गवेरे कोङ्कणे-मलये भवेत्” इति लक्षितम् ।विषशोधनस्य विधानादिकं तत्रैवोक्तं यथा-“गोमूत्रे त्रिदिनं स्थाप्यं विषं तेन विशुद्ध्यति । रक्तसर्षपतैलाक्ते तथा धार्य्यञ्च वाससि । ये गुणा गरलेप्रोक्तास्ते स्युर्हीनविशोधनात् । तस्माद्विषंप्रयोगे तु शोध-यित्वा प्रयोजयेत्” । शोधितविषगुणाः तत्रैव ।“विषं प्राणहरं प्रोक्त व्यवायि च विकाशि च ।आग्नेयं वातकफहृत् योगवाहि तमोवहम् । व्यवायि सक-लकायगुणव्यापनपूर्व्वकपाकस्थानगमनशीलम् । विकाशिअओजःशोषणपूर्व्वकसन्धिबन्धशिथिलीकरणशीलम् । आ-ग्नेयम् अधिकाग्न्यंशम् । योगवाहि सङ्गिगुणग्राहकम् ।तमोवहं तमोगुणप्राधान्येन बुद्धिविध्वंसकम् । “तदेव युक्ति-युक्तन्तु प्राणदायि रसायनम् । योगवाहि परं वातश्ले-ष्मजित्सन्निपातहृत्” । २ काके स्त्री राज० । अति-कृष्णत्वात्मृत्योर्दूतरूपत्वाद्वा तस्य तथात्वम् स्त्रियां जा-तित्वात् ङीष् ।३ विषमात्रे च । “कालिमा कालकूटस्य नापैति हरसङ्ग-मात्” । “ततोदुर्य्योधनः पापः तद्भक्ष्ये कालकूटकम् ।क्षिप्रं प्रक्षेपयामास भीमसेनजिघांसया” भा० आ०५००८ श्लोकः ।
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.