| YouTube Channel

कार्षापण (kArSApaNa)

 
शब्दसागरः
English
कार्षापण mn. (-णः-णं) A weight or measure of different values, as syno-
nimous with Karsha
it is of gold, weighing sixteen Mashas, or
about 176 grains
of silver, it is in value sixteen Panas of kow-
ries, or in tale 1280 commonly termed a Kahan: of copper it
weighs eighty Retis, or the same as of gold, about 176 grains
according to some, it is the same as a Pan of Kowries, or in tale
eighty.
n.
 (-णं) Money, gold and silver.
m.
 (-णः) A husbandman.
E.
कर्ष a Karsha of silver, आपण custom, habit, and the vowel of कर्ष
lengthened
also with कन् added कार्षापणकः see कर्षपण and कार्षिक.
Capeller Eng
English
कार्षापण
m.
n.
 a
cert.
 coin or weight.
Yates
English
कार्षापण (णः-णं) 1.
m.
n.
 A weight of
176 grains.
m.
 A husbandman.
n.
 Money, gold and silver.
Spoken Sanskrit
English
कार्षापण kArSApaNa
m.
n.
 coin or weight of different values
कार्षापण kArSApaNa
m.
n.
 worth so many kArSApaNas
कार्षापण kArSApaNa
m.
n.
 weighing a karSa
कार्षापण kArSApaNa
n.
 money
कार्षापण kArSApaNa
n.
 gold and silver
Wilson
English
कार्षापण
mn. (-णः-णं) A weight or measure of different values, as
synonymous with Karṣa
it is of gold, weighing sixteen Māṣas, or about 176
grains
of silver, it is in value sixteen Paṇas of kowries, or in tale
1280 commonly termed a Kāhan: of copper it weighs eighty Rattis, or the
same as of gold, about 176 grains
according to some, it is the same as a
Pan of kowries, or in tale eighty.
n.
 (-णं) Money, gold and silver.
m.
 (-णः) A husbandman.
E.
 कर्ष a Karṣa of silver, आपण custom, habit, and the vowel of
कर्ष lengthened
also with कन् added कार्षापणकः see कर्षपण
and कार्षिक.
Apte
English
कार्षापणः [kārṣāpaṇḥ] णम् [ṇam], णम् (or पणकः) A coin or weight of different values
पुराकल्प एतदासीत् षोडश माषाः कार्षापणं Mbh. on
P.
 I.2.64. कार्षापणं तु विज्ञेयस्ताम्रिकः कार्षिकः पणः
Ms.*
 9.136, 336
9.282. (= कर्ष). न हि काकिन्यां नष्टायां तदन्वेषणं कार्षापणेन क्रियते ŚB. on MS.* 4.3.39. -णम् Money, gold and silver.
Apte 1890
English
कार्षापणः,
णं (or
पणकः) A coin or weight of different values
Ms. 8. 136, 336
9. 282. (= कर्ष).
णं Money.
Monier Williams Cologne
English
कार्षापण mn. (g. अर्धर्चादि
cf.
 कर्ष्) ‘weighing a Karṣa’, a coin or weight of different values (if of gold,
=
 16 Māṣas See कर्ष
if of silver,
=
 16 Paṇas or 1280 Kowries, commonly termed a Kahān
if of copper,
=
 80 Raktikās or about 176 grains
but
accord.
 to some
=
 only 1 Paṇa of Kowries or 80 Kowries),
Mn.
 viii, 136
336
ix, 282
(ifc. ) worth so many Kārṣāpaṇas,
Pāṇ.
 v, 1, 29
कार्षापण
n.
 money, gold and silver,
L.
कार्षापण
m.
pl.
N.
 of a warrior-tribe g. पर्श्व्-आदि
कार्षापण
m.
 the chief of this tribe, ib. and iv, 1, 177,
Vārtt.
 2.
Monier Williams 1872
English
कार्षापण कार्षापण, अस्, अम्, m. n. (= कर्-
षापण), a coin or weight of different values, as
synonymous with Karṣa
if of gold, weighing 16
Māṣas, which are variously calculated, see कर्ष
if of silver, it is in value = 16 Paṇas of Kowries, i. e.
1280 Kowries, commonly termed a Kāhan
if of
copper, it weighs 80 Raktikās, or the same as of gold,
about 176 grains
according to some it is the same as
a Paṇa of Kowries, i. e. 80 Kowries
at the end of a
compound it means ‘worth so many Kārṣāpaṇas
’
(अम्), n. money, gold and silver
(अस्), m. a husband-
man (?)
N. of a warrior-tribe
the chief of this tribe.
—कार्षापणावर (°ण-अव्°), अस्, आ, अम्, having
the value of at least one Kārṣāpaṇa (as a fine).
Macdonell
English
कार्षापण kārṣa‿āpaṇa,
m.
n.
 coin of the weight 🞄of a Karṣa.
Benfey
English
कार्षापण कार्षापण, i. e. कर्ष
-आपन + अ,
m.
 and
n.
 A coin, Man.
8, 136.
Apte Hindi
Hindi
कार्षापण
वि* कर्षः - आपण -
कार्षापण
कार्षापणः
पुं*
 - "कर्ष् - अण् = कार्षः, आ - पण् - घञ् =, कार्षस्य आपणः"
भिन्न भिन्न मूल्य का सिक्का य बट्टा
कार्षापणः
पुं*
 - "कर्ष् - अण् = कार्षम्, आ - पण् - घञ् =, कार्षस्य आपणम्"
भिन्न भिन्न मूल्य का सिक्का य बट्टा
कार्षापणम्
नपुं*
 - "कर्ष् - अण् = कार्षम्, आ - पण् - घञ् =, कार्षस्य आपणम्"
धन
Shabdartha Kaustubha
Kannada
कार्षापण
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಂದು ಬಗೆಯ ನಾಣ್ಯ /ಕರ್ಷತೂಕದ ಬೆಳ್ಳಿಯ ನಾಣ್ಯ /ಹದಿನಾರು ಆದ್ಯ ಮಾಷಗಳ ತೂಕದ ನಾಣ್ಯ
निष्पत्तिः - > पण (व्यवहारे) - "अप्" (३-३-६६)
व्युत्पत्तिः - > कर्षस्येदम् कार्षम् । तेन आपण्यते ।
प्रयोगाः - > "ते षोडश स्यात् हरणं पुराणश्चैव राजतः । कार्षापणस्तु विज्ञेयः ताम्रिकः कार्षिकः पणः ॥"
उल्लेखाः - > मनु० ८-१३६
कार्षापण
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹದಿನಾರು ಪಣಗಳು
विस्तारः - > "कार्षापणोऽस्त्री कार्षिके पणषोडशकेऽपि च" - मेदि० ।
L R Vaidya
English
kArzApaRa(rzaka) {% m.n. %} A coin or weight of different values, M.viii.136, 336, ix.282.
Indian Epigraphical Glossary
English
kārṣāpaṇa (IE 8-8
EI 29
CII 4), name of a gold, silver
or copper coin one karṣa (80 ratis) in weight
name of a
silver coin of 32 ratis, same as purāṇa or dharaṇa
name applied
to the gold gaṇḍa-māḍa also called niṣka or gaṇḍa-niṣka (JNSI,
Vol. XVI, p. 43). The weight of a copper or gold kārṣāpaṇa
was 80 or 100 ratis (JNSI, Vol XV, p. 143)
copper kārṣāpaṇa
was also called paṇa. Cf. kāhāpaṇa (EI 8), Prakrit for
Sanskrit kārṣāpaṇa
see kāhāṇa, kāhaṇa.
kārṣāpaṇa, silver coin weighing 32 ratis (about 58 grains),
also called purāṇa or dharaṇa
copper coin of 80 ratis or about
146 grains (sometimes 100 ratis or about 183 grains), also
called paṇa
Śaka-type silver coin of about 20 ratis, also called
rūpaka, dramma, etc.
gold coin of 80 ratis (cf. suvarṇa)
name
applied to gaṇḍa māḍa (probably (1/2) tola in weight), also called
niṣka (q. v.)
same as kāhaṇa, etc.
cf. karṣa of 120 ratis.
Sanskrit Tibetan
Tibetan
kar+sha pan
कार्षापण
kar sha pa ni
कार्षापण / कर्षापण
kar sha pa Na
कार्षापण
पुराणम्
English
कार्षापणम् / KĀRṢĀPAṆA(M). (KĀRṢIKAM). A measure of weight for gold and silver in ancient india.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
कार्षापणः, पुं
क्ली,
 (कर्षस्यायं “तस्येदम्” । ४ । ३ । १२० ।इत्यण् । नित्यं पणः परिमाणे इत्यप् गोचर-सञ्चरेति घो वा कार्षस्य कार्षेण वा आपणःव्यवहारो यत्र । यद्वा कर्षस्येदं स्वार्थे वा अण्तेन आपण्यते । आ + पण कर्म्मणि घः ।) का-र्षिकः । षोडशपणः । इति मेदिनी ॥
रूप्यकर्ष-कृतव्यवहारद्रव्यम् । लोके तु तन्मूल्ये षोडश-पणसमुदाये कार्षापणस्योपचारेण प्रवृत्तिः । तथाहि शास्त्रीयो रजतमाषो द्विकृष्णलः । द्वे कृष्णलेसमधृते विज्ञेयो रूप्यमाषकः । इति मनुः ॥
आद्ये कृतयुगे रजतकृष्णलयोर्द्दशगण्डा मूल्य-मिति द्वात्रिंशता कृष्णलाभी रजतकर्षस्य षो-डशपणा एव मूल्यम् । पुराणशब्दश्चात्र कार्षिकंपुराणञ्च कार्षापण इति वोपालितः । इत्यमर-टीकायां भरतः ॥
(यथा, मनुः । ८ । १३६ ।“कार्षापणस्तु विज्ञेयस्ताम्रिकः कार्षिकः पणः” ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
कार्षापण पुंन० कर्षस्येदम् स्वार्षेवा अण् । तेन आपण्यतेआ + पण--कर्म्मणि घ । १ अशीतिरत्तिके ताम्रिके कर्षे“कार्षापणस्तु विज्ञेयः कार्षिकस्ताम्रिकः पणः” मनुः ।२ षोडशपणात्मके पुराणे (काहन) इति ख्याते मानभेदे ।“माषः षोडशभागस्तु ज्ञेयः कार्षापणस्य तु । काकिनी(वुडि) तु चतुर्भागो माषस्य परिकार्त्तिता । पञ्चनद्याःप्रदेशे तु संज्ञेयं व्यारहारिकी । कार्षापनप्रमाणन्तु तन्नि-बद्धम् (परिभाषितम्) इहेव तत्” कात्या० स्मृ० षोडशेत्यत्र हेमा-द्रौ विंशतीति पाठः । अतएव “द्वात्रिंशत्पणिकागावो वत्सःपौराणिकोभवेत्” कात्या० स्मृतौ पुराणद्वयवाच्यद्वात्रिं-शत्पणानां गोमूत्यत्वेनाभिधानम् । “अशीतिभिर्वराटकैःपण इत्यभिधीयते । ते षोडशः पुराणं स्यात् रजतं सप्त-भिस्तु तैः” भविष्यपु० । “कार्षापणैकमूल्या हि दरिद्राणांप्रकीर्त्तिता” प्रा० त० । “कार्षापणं भवेद्दण्ड्यो यत्नान्यःप्राकृतोजनः । तत्र राजा भवेद्दण्ड्यः सहस्रमिति धारणा”“समुत्सृजेद्राजमार्गे यस्त्वममेध्यमनापदि । स द्वौ कार्षा-पणौ दद्यात्” मनुः । “कार्षाक्पणो दक्षिणस्यां दिशि रौप्यःप्रवर्त्तते । पणोनिबद्धः पूर्व्वस्यां षोडशैव पणाः पलम् ।इति नारदोक्ते ३ दक्षिणदेशप्रसिद्धे पूर्व्वदेशप्रसिद्धपणपरिमाणे च । कार्षापणेन क्रीतः टिठन् वा प्रतिरादेशश्चइदुच्चारणार्थः कार्षापणिक पक्षे प्रतिक तत्क्रीते
त्रि०
 स्त्रियांङीप् । कार्षापणिकी प्रतिकी अध्यर्द्धपूर्वात् द्विगोश्चतस्य वा लुक् । अध्यर्द्धकार्षापण अध्यर्द्धकार्षापणिकंसार्द्धकार्षापणक्रीते एवं द्विकार्षापण द्विकार्षापणिकंकार्षापणद्वयक्रीते
त्रि०
 । पर्श्वादिपाठात् स्वार्थेऽण् ।कार्षापण कार्षापणसंघजीविषु
त्रि०
 ब० व० ।
Capeller
German
कार्षापण
m.
 eube best. Münze.
Burnouf
French
कार्षापण कार्षापण
m.
n.
 (पण) pièce de monnaie
d'une valeur d'environ 5 centimes.
-- (कृष्) laboureur.
Stchoupak
French
कार्षापण-
m.
 nt. monnaie (du poids d'un karṣa) valant, selon le
cas, 16 māṣa ou 16 paṇa ou 1 paṇa.