| YouTube Channel

काण्डः (kANDaH)

 
Apte
English
काण्डः [kāṇḍḥ] ण्डम् [ṇḍam], ण्डम् 1 A section, a part in general.
The portion of a plant from one knot to another. काण्डात्काण्ड- त्प्ररोहन्ती Mahānār.4.3.
A stem, stock, branch
लीलोत्खातमृणालकाण्डकवलच्छेदे
U.*
 3.16
Amaru.*
 95
Ms.*
 1.46, 48,
Māl.
 3.34.
Any division of a work, such as a chapter of a book
as the seven Kāṇḍas of the Rām.
A separate department or subject
e. g. कर्म˚
&c.
A cluster, bundle, multitude.
An arrow. मनो दृष्टिगतं कृत्वा ततः काण्डं विसर्जयेत् Dhanur.3
Mb.
 * 5.155.7.
A long bone, a bone of the arms or legs.
cane, reed.
A stick, staff.
Water. निवृत्ताः काण्डचित्राणि क्रियन्ते दाशबन्धुभिः
Rām.*
 2.89.18.
Opportunity, occasion.
Private place.
A kind of measure.
Praise, flattery.
A horse.
Vile, bad, sinful (at the end of
comp.
 only).-ण्डी A little stock or stem
Rāj. T.7.117.
Comp.
 -अनुसमयः Performance of all the details with reference to one thing or person first, then doing them with reference to the second, and so on (see अनुसमय).-ऋषिः A class of sages including Jaimini. -कारः (-रिन्) a maker of arrows कुसीदवृत्तयः काण्डकारिणश्चाहि- तुण्डिकाः Śiva. B.31.22. (-रम्) the betel-nut.-गोचरः an iron arrow. -तिक्तः, -तिक्तकः
N.
 of a tree (Mar. काडेचिराईत). -पटः, -पटकः a screen surrounding a tent, curtain (Mar. कनात)
उत्क्षिप्तकाण्डपटकान्तरलीयमानः
Śi.*
 5.22
उल्लोचैः काण्डपटकैः अनेकैः पटमण्डपैः Śiva. B. 22.61. ततः स्वमेवागारमानीय काण्डपटपरिक्षिप्ते विविक्तोद्देशे Dk. 'अपटः काण्डपटी स्यात्' इति वैजयन्ती. -पातः an arrow's flight, range of an arrow. -पुष्पम् The कुन्द flower.
पृष्ठः one of the military profession, a soldier
cf.
 काण्डस्पृष्टः.
the husband of a Vaiśya woman.
an adopted son, any other than one's own son.
(as a term of reproach) a base-born fellow, one who is faithless to his family, caste, religion, profession
&c.
 In
Mv.*
 3 Jāmadagnya is styled by शतानन्द as काण्डपृष्ठ. (स्वकुलं पृष्ठतः कृत्वा यो वै परकुलं व्रजेत् । तेन दुश्चरितेनासौ काण्डपृष्ठ इति स्मृतः ॥). -ष्ठम् the bow of Karṇa & Kāma. -भङ्गः, -भग्नम् a fracture of the bone or limbs. -वीणा the lute of a Chāṇḍāla. -सन्धिः a knot, joint (as of a plant). -स्पृष्टः one who lives by arms, a warrior, soldier. -हीनम् a kind of grass.
Apte Hindi
Hindi
काण्डः
पुं*
 - "कण् - ड, दीर्घः"
"अनुभाग, अंश, खंड"
काण्डः
पुं*
 - "कण् - ड, दीर्घः"
"पौधे का एक गाँठ से दूसरी गाँठ तक का भाग, पोरी"
काण्डः
पुं*
 - "कण् - ड, दीर्घः"
"डंठल, तना, शाखा"
काण्डः
पुं*
 - "कण् - ड, दीर्घः"
ग्रन्थ का भाग
काण्डः
पुं*
 - "कण् - ड, दीर्घः"
एक पृथक् विभाग या विषय
काण्डः
पुं*
 - "कण् - ड, दीर्घः"
"झुंड, गट्ठर, समुदाय"
काण्डः
पुं*
 - "कण् - ड, दीर्घः"
बाण
काण्डः
पुं*
 - "कण् - ड, दीर्घः"
"लम्बी हड्डी, भुजाओं या पैरों की हड्डी"
काण्डः
पुं*
 - "कण् - ड, दीर्घः"
"बेत, सरकण्डा"
काण्डः
पुं*
 - "कण् - ड, दीर्घः"
"लकड़ी, लाठी"
काण्डः
पुं*
 - "कण् - ड, दीर्घः"
पानी
काण्डः
पुं*
 - "कण् - ड, दीर्घः"
"अवसर, मौका"
काण्डः
पुं*
 - "कण् - ड, दीर्घः"
निजी जगह
काण्डः
पुं*
 - "कण् - ड, दीर्घः"
"अनिष्टकर, बुरा, पापमय"
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 काण्डः, काण्डम्
noun
पूर्णविषययुक्तः ग्रन्थस्य भागः।
"श्रीमद्भागवतपुराणे द्वादश काण्डाः सन्ति।"
Synonyms:
 काण्डः, काण्डम्, सर्गः, अध्यायः, उल्लासः, पर्व
noun
कस्यापि विषयस्य ग्रन्थस्य वा विभागः।
"रामायणस्य सप्त काण्डाः सन्ति।"
Synonyms:
 काण्डः, काण्डम्, प्रकाण्डः, प्रकाण्डम्, स्तम्भः, नालः, दण्डः, वोण्टः, वृन्तम्
noun
क्षुपस्य शाखा।
"बालकः क्षुपस्य काण्डम् उद्भिनत्ति।"
Synonyms:
 बाण, शरः, वाजी, इषुः, शायकः, काण्डः, शल्य, विपाढः, विशिखः, पृषत्कः, पत्री, भल्लः, नाराचः, प्रक्ष्वेडनः, खगः, आशुगः, मार्गणः, कलम्बः, रोपः, अजिम्भगः, चित्रपुच्छः, शायकः, वीरतरः, तूणक्षेडः, काण्डः, विपर्षकः, शरुः, पत्रवाहः, अस्रकण्टकः
noun
अस्रविशेषः, सः सूचियुक्तः दण्डः यः चापेन निःक्षिप्यते।
"बाणस्य आघातेन खगः आहतः।"
Synonyms:
 नालः, दण्डः, वोण्टः, स्तम्भः, वृन्तम्, काण्डः, काण्डम्
noun
वृक्षस्य तद्भागः यस्योपरि शाखाः विलसन्ति।
"अस्य वृक्षस्य नालः कृशः अस्ति।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
काण्डः,
पुं,
क्ली,
 (कणि दीप्तौ + ञमन्तात् डः ।क्वादिभ्यः कित् अनुनासिकस्येति दीर्घः ।) दण्डः ।(यथा, कात्यायनश्रौतसूत्रे ८ । ७ । २७ ।“पृषता वरत्राकाण्डेनाहन्ति” ।“वरत्राकाण्डेन वंशदण्डेन” । इति कर्कः ॥
)नालम् । वाणः । (यथा, महाभारते १३ । ५ । ३ ।“विषये काशिराजस्य ग्रामान्निष्क्रम्य लुब्धकः ।सविषं काण्डमादाय मृगयामास वै मृगम्” ॥
)शरवृक्षः । अर्व्वा । कुत्सितः । वर्गः । (वर्गश्च एक-जातीयसमवायः । यथा, भागवते । ४ । २४ । ९ ।“क्रियाकाण्डेषु निष्णातो योगेषु च कुरूद्वह ॥
)परिच्छेदः । (यथा, अथर्व्ववेदे १२ । ३ । ४५ ।“इदं प्रापमुत्तमं काण्डमस्य यस्माल्लोकात्परमेष्ठीसमाप” ॥
) अवसरः । प्रस्तावः । वारि । जलम् ।इत्यमरः । ३ । ३ । ४३ ॥
(यथा, हेः रामायणे२ । ८९ । १८ ।“तास्तु गत्वा परं तीरमवरोप्य च तं जनम् ।निवृत्ताः काण्डचित्राणि क्रियन्ते दाशबन्धुभिः” ॥
“क्रीडार्थं काण्डचित्राणि काण्डे जले चित्राणिचित्रगमानानि लघुत्वात् क्रियन्ते स्मेत्यर्थः” ॥
इति तट्टीका ॥
) स्तम्बः । (यथा, अमरुशतके ९५ ।“उरुद्वयं मृगदृशः कदलस्य काण्डौमध्यञ्च वेणिरतुलं स्तनयुग्ममस्याः” ॥
)तृणादिगुच्छः । (यथा, भट्टिः ५ । १८ ।“दूर्व्वाकाण्डमिव श्यामा न्यग्रोधपरिमण्डला” ॥
)तरुस्कन्धः । गुँडि इति भाषा । (यथा, रामायणे ।“वृक्षकाण्डमितो भाति” ॥
वृक्षाणां शाखा ।यथा, मनुः १ । ४६ ।“उद्भिज्जाः स्थावराः सर्व्वे वीजकाण्डप्ररोहिणः” ।“केचित्काण्डात् शाखा एव रोपिता वृक्षतांयान्ति” ॥
इति तट्टीका ॥
वृन्दः । समूहः । रहः । निर्जन-स्थानम् । इति मेदिनी ॥
श्लाघा । इति हेमचन्द्रः ॥
पापोयान् । इति धरणिः ॥