कष्ट (kaSTa)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 कष्ट mfn.
   (-ष्टः-ष्टा-ष्टं)
	 1. Pained,  suffering pain. 
	 2. Impervious,  impene-
trable.
	 n.
  (-ष्टं) Bodily pain or uneasiness. ind. (-ष्टं) An exclama-
tion of regret or sorrow,  ah,  alas!
 E.
  कष् to hurt,  participle
affix क्त.

Capeller Eng

English

 कष्ट a.
  bad,  evil,  painful,  rough,  constrained,  affected, 
unnatural. n.
  evil,  grief,  pain,  difficulty. °—,  abl.
 ,  & instr.
   with
difficulty,  hardly
 n.
  कष्टम् the same,  as interj.  ah! alas! often
after धिक् or हा धिक्.

Yates

English

 कष्ट (ष्टं) 1.
n.
  Bodily pain. 
a. Pained
impervious.
n.
  Ah! alas!

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

कष्ट 	-	 kaSTa 	-	 adj.
  	-	 difficult
कष्ट 	-	 kaSTa 	-	 n.
  	-	 trouble
कष्ट 	-	 kaSTa 	-	 adj.
  	-	  evil
कष्ट 	-	 kaSTa 	-	 adj.
  	-	  troublesome
कष्ट 	-	 kaSTa 	-	 adj.
  	-	  offending the ear
कष्ट 	-	 kaSTa 	-	 adj.
  	-	  painful
कष्ट 	-	 kaSTa 	-	 adj.
  	-	  worst
कष्ट 	-	 kaSTa 	-	 adj.
  	-	  noxious
कष्ट 	-	 kaSTa 	-	 adj.
  	-	  forced
कष्ट 	-	 kaSTa 	-	 adj.
  	-	  grievous
कष्ट 	-	 kaSTa 	-	 adj.
  	-	  pernicious
कष्ट 	-	 kaSTa 	-	 adj.
  	-	  injurious
कष्ट 	-	 kaSTa 	-	 adj.
  	-	  ill
कष्ट 	-	 kaSTa 	-	 adj.
  	-	  hard  [ difficult ]
कष्ट 	-	 kaSTa 	-	 adj.
  	-	  unnatural
कष्ट 	-	 kaSTa 	-	 adj.
  	-	  severe
कष्ट 	-	 kaSTa 	-	 adj.
  	-	  inaccessible
कष्ट 	-	 kaSTa 	-	 adj.
  	-	  dangerous
कष्ट 	-	 kaSTa 	-	 adj.
  	-	  even
कष्ट 	-	 kaSTa 	-	 adj.
  	-	  bad

कष्ट 	-	 kaSTa 	-	 adj.
  	-	 difficult
कठिन 	-	 kaThina 	-	 adj.
  	-	 difficult
प्रयास 	-	 prayAsa 	-	 m.
  	-	 difficulty
दुःखेन 	-	 duHkhena 	-	 adverb 	-	 withdifficulty
दुर्लभ 	-	 durlabha 	-	 adj.
  	-	 difficulttoattain
कष्टेन 	-	 kaSTena 	-	 indecl.
  	-	 withgreatdifficulty
दुःखिन् 	-	  duHkhin 	-	 adj.
  	-	  difficult
दुःसाध्य 	-	  duHsAdhya 	-	 adj.
  	-	  difficult
दुर्ज्ञेय 	-	  durjJeya 	-	 adj.
  	-	  difficult
दुष्कर 	-	  duSkara 	-	 adj.
  	-	  difficult
दुःख 	-	  duHkha 	-	 adj.
  	-	  difficult
सुलभेतर 	-	  sulabhetara 	-	 adj.
  	-	  difficult
असुकर 	-	  asukara 	-	 adj.
  	-	  difficult
उत्कट 	-	  utkaTa 	-	 adj.
  	-	  difficult
दुरित 	-	  durita 	-	 adj.
  	-	  difficult
दुर्घट 	-	  durghaTa 	-	 adj.
  	-	  difficult
दुर्विगाह 	-	  durvigAha 	-	 adj.
  	-	  difficult
नसुकर 	-	  nasukara 	-	 adj.
  	-	  difficult
सञ्चारिन् 	-	  saJcArin 	-	 adj.
  	-	  difficult
विषमशील 	-	  viSamazIla 	-	 adj.
  	-	  difficult

कष्ट 	-	 kaSTa 	-	 adj.
  	-	 difficult
कठिन 	-	 kaThina 	-	 adj.
  	-	 difficult
प्रयास 	-	 prayAsa 	-	 m.
  	-	 difficulty
दुःखेन 	-	 duHkhena 	-	 adverb 	-	 withdifficulty
दुर्लभ 	-	 durlabha 	-	 adj.
  	-	 difficulttoattain
कष्टेन 	-	 kaSTena 	-	 indecl.
  	-	 withgreatdifficulty
दुःखिन् 	-	  duHkhin 	-	 adj.
  	-	 difficult
दुःसाध्य 	-	  duHsAdhya 	-	 adj.
  	-	 difficult
दुर्ज्ञेय 	-	  durjJeya 	-	 adj.
  	-	 difficult
दुष्कर 	-	  duSkara 	-	 adj.
  	-	 difficult
दुःख 	-	  duHkha 	-	 adj.
  	-	 difficult
सुलभेतर 	-	  sulabhetara 	-	 adj.
  	-	 difficult
असुकर 	-	  asukara 	-	 adj.
  	-	 difficult
उत्कट 	-	  utkaTa 	-	 adj.
  	-	 difficult
दुरित 	-	  durita 	-	 adj.
  	-	 difficult
दुर्घट 	-	  durghaTa 	-	 adj.
  	-	 difficult
दुर्विगाह 	-	  durvigAha 	-	 adj.
  	-	 difficult
नसुकर 	-	  nasukara 	-	 adj.
  	-	 difficult
सञ्चारिन् 	-	  saJcArin 	-	 adj.
  	-	 difficult
विषमशील 	-	  viSamazIla 	-	 adj.
  	-	 difficult

कष्ट 	-	  kaSTa 	-	 adj.
  	-	 dangerous
सङ्कट 	-	  saGkaTa 	-	 adj.
  	-	 dangerous
सम्बाध 	-	  sambAdha 	-	 adj.
  	-	 dangerous
भयावह 	-	  bhayAvaha 	-	 adj.
  	-	 dangerous
भयहेतुक 	-	  bhayahetuka 	-	 adj.
  	-	 dangerous
भीतिप्रद 	-	  bhItiprada 	-	 adj.
  	-	 dangerous
भयङ्कर 	-	  bhayaGkara 	-	 adj.
  	-	 dangerous
सन्दिग्ध 	-	  sandigdha 	-	 adj.
  	-	 dangerous
विपज्जनक 	-	  vipajjanaka 	-	 adj.
  	-	 dangerous
संशयापन्न 	-	  saMzayApanna 	-	 adj.
  	-	 dangerous
शङ्काक्रान्त 	-	  zaGkAkrAnta 	-	 adj.
  	-	 dangerous
अघ 	-	  agha 	-	 adj.
  	-	 dangerous
अशिव 	-	  aziva 	-	 adj.
  	-	 dangerous
दुराधर्ष 	-	  durAdharSa 	-	 adj.
  	-	 dangerous
दुर्धर्ष 	-	  durdharSa 	-	 adj.
  	-	 dangerous
दुर्धर्षण 	-	  durdharSaNa 	-	 adj.
  	-	 dangerous
दुर्विगाह 	-	  durvigAha 	-	 adj.
  	-	 dangerous
दोषवत् 	-	  doSavat 	-	 adj.
  	-	 dangerous
परितक्म्य 	-	  paritakmya 	-	 adj.
  	-	 dangerous
भयकर 	-	  bhayakara 	-	 adj.
  	-	 dangerous

कष्ट 	-	  kaSTa 	-	 adj.
  	-	 noxious
अश्रेयस्क 	-	  azreyaska 	-	 adj.
  	-	 noxious
अहित 	-	  ahita 	-	 adj.
  	-	 noxious
अहितकारिन् 	-	  ahitakArin 	-	 adj.
  	-	 noxious
दोषवत् 	-	  doSavat 	-	 adj.
  	-	 noxious
नृशंस 	-	  nRzaMsa 	-	 adj.
  	-	 noxious
शरारु 	-	  zarAru 	-	 adj.
  	-	 noxious
येवाष 	-	  yevASa 	-	 m.
  	-	 noxious insect
दुःसत्त्व 	-	  duHsattva 	-	 n.
  	-	 noxious animal
गोघ्न 	-	  goghna 	-	 adj.
  	-	 noxious to cows
दुरद्मनी 	-	  duradmanI 	-	 f.
  	-	  bad or noxious food
हिंसक 	-	  hiMsaka 	-	 adj.
  	-	  tn.  a noxious animal
अपचित् 	-	  apacit 	-	 f.
  	-	 noxious flying insect
वघा 	-	  vaghA 	-	 f.
  	-	  kind of noxious animal
दुष्ट 	-	  duSTa 	-	 m.
  	-	  kind of noxious animal
हिंसाप्राणिन् 	-	  hiMsAprANin 	-	 m.
  	-	  savage or noxious animal
प्लुषि 	-	  pluSi 	-	 m.
  	-	  species of noxious insect
शम्बुक 	-	  zambuka 	-	 m.
  	-	  particular noxious insect
हिंसाप्राणिप्रचुर 	-	  hiMsAprANipracura 	-	 adj.
  	-	  abounding in noxious animal
परिबाध 	-	  paribAdha 	-	 m.
  	-	 noxious or troublesome demon
हिंस्राहिंस्र 	-	  hiMsrAhiMsra 	-	 n.
  	-	 noxiousness and harmlessness
गर 	-	  gara 	-	 m.
  	-	 noxious or poisonous beverage
कष्कष 	-	  kaSkaSa 	-	 m.
  	-	  kind of noxious insect or worm
कोक 	-	  koka 	-	 m.
  	-	  kind of noxious parasitical animal
गरगिर् 	-	  garagir 	-	 adj.
  	-	  one who has swallowed a noxious draught
शतबाहु 	-	  zatabAhu 	-	 m.
  	-	  particular small animal of a noxious kind
विष्वग्वात 	-	  viSvagvAta 	-	 m.
  	-	  kind of noxious wind which blows from all quarters

 
   कष्ट  kaSTa adj.
   boding evil  
   पाप  pApa adj.
   boding evil   
   अरिष्ट  ariSTa adj.
   boding misfortune  
   झूणि  jhUNi f.
   voice boding ill-luck   
   अनिष्टाशंसिन्  aniSTAzaMsin adj.
   indicating or boding evil  
   उत्पात  utpAta m.
   unusual or startling event boding calamity   
   अरिष्ट  ariSTa n.
   natural phenomenon boding approaching death  
   उपलिङ्ग  upaliGga n.
   natural phenomenon considered as boding evil     
            

 
   कष्ट  kaSTa adj.
   grievous   
   गुरु  guru adj.
   grievous    
   सुपरिक्लिष्ट  suparikliSTa adj.
   grievously pained  
   व्यसनाक्रान्तत्व  vyasanAkrAntatva n.
   grievous distress   
   उपद्रव  upadrava m.
   any grievous accident     
            

Wilson

English

 कष्ट
mfn.
   (-ष्टः-ष्टा-ष्टं)
1 Pained,  suffering pain. 
2 Impervious,  impenetrable.
n.
  (-ष्टं) Bodily pain or uneasiness. ind.
(-ष्टं) An exclamation of regret or sorrow,  ah,  alas!
E.
  कष to hurt,  participial affix क्त.

Apte

English

कष्ट [kaṣṭa],  a.
  [कष्-क्त]

Bad,  evil,  ill,  wrong
 रामहस्तमनुप्राप्य कष्टात् कष्टतरं गता R.*
  15.43. 'gone from bad to worse',  (reduced to a wretched condition).

Painful,  grievous
 मोहादभूत्कष्टतरः प्रबोधः R.*
  14.56
 कष्टो$यं खलु भृत्य- भावः Ratn.*
  1. full of cares
 Ms.*
  7.5
 Māl.
 9.37
 Y.*
  3.29
 कण्टा वृत्तिः पराधीना कष्टो वासो निराश्रयः । निर्धनो व्यवसायश्च सर्वकष्टा दरिद्रता ॥ Chān. 59

Difficult
 स्त्रीषु कष्टो$धिकारः V.*
  3.1
 U.*
  7.

Hard to subdue (as an enemy)
 स हि कष्टतरो रिपुः Ms.*
  7.186
 कष्टमाहुररिं बुधाः 21.

Mischievous,  hurtful,  injurious
 कष्टो$निलो हरति लम्पट एष नीवीम् Bhāg.*
  5.2.14.

Boding evil.

Sorrowful,  miserable.

ष्टम् Evil,  difficulty,  misery,  suffering,  hardship,  pain
 कष्टं खल्वनपत्यता Ś.*
  6
 धिगर्थाः कष्टसंश्रयाः Pt.*
  1.163 v. l. 

Sin,  wickedness.

Difficulty,  effort
 कष्टेन somehow or other. -ष्टम् ind.
  Alas ! Ah ! हा धिक् कष्टम्
 हा कष्टं जरयाभिभूतपुरुषः पुत्रैरवज्ञा- यते Pt.*
  4.78. Comp.
   -आगत a.
  arrived or got with difficulty. -कर a.
  giving pain,  troublesome. -कारः -कारकः the world (as the scene of miseries). -तपस्a.  one who practises hard penance
 Ś.*
  7. -भागिनेयः a wife's sister's son.  -मातुलः a brother of a stepmother. -संश्रय a.
  attended with troubles
 आये दुःखं व्यये दुःखं धिगर्थाः कष्टसंश्रयाः Pt.*
  1.163
2.121. -साध्य a.
  to be accomplished with difficulty. -स्थानम् a bad station,  a difficult or disagreeable place.

Apte 1890

English

 कष्ट a. [कष्-क्त] 1 Bad,  evil,  ill,  wrong
 रामहस्तमनुप्राप्य कष्टात् कष्टतरं गता R. 15. 43 ‘gone from bad to worse’,  (reduced to a wretched condition). 
2 Painful,  grievous
 मोहादभूत्कष्टतरः प्रबोधः R. 14. 56
 कष्टोऽयं खलु भृत्यभावः Ratn. 1 full of cares
 Ms. 7. 50
 Māl. 9. 37
 Y. 3. 29
 कष्टा वृत्तिः पराधीना कष्टो वासो निराश्रयः । निर्धनो व्यवसायश्च सर्वकष्टा दरिद्रता ॥ Chāṇ. 59 
3 Difficult
 स्त्रीषु कष्टोऽ धिकारः V. 3. 1
 U. 7. 
4 Hard to subdue (as an enemy)
 Ms. 7. 186,  210. 
5 Mischievous,  hurtful,  injurious. 
6 Boding evil. 
7 Sorrowful,  miserable. 
ष्टं 1 Evil,  difficulty,  misery,  suffering,  hardship,  pain
 कष्टं खल्वनपत्यता Ś. 6
 धिगर्थाः कष्टसंश्रयाः Pt. 1. 163. 
2 Sin,  wickedness. 
3 Difficulty,  effort
 कष्टेन some how or other. 
ष्टं ind. Alas! Ah.! हा धिक् कष्टं
 हा कष्टं जरयाभिभूतपुरुषः पुत्रैरवज्ञायते Pt. 4. 78. 
Comp. 
आगत a. arrived or got with difficulty. 
कर a. giving pain,  troublesome. 
कारः 
कारकः the world (as the scene of miseries). 
तपस् a. one who practises hard penance
 Ś. 7 
संश्रय a. attended with troubles: Pt. 1. 163
 2. 118. 
साध्य a. to be accomplished with difficulty. 
स्थानं a bad station,  a difficult or disagreeable place. 

Monier Williams Cologne

English

 कष्ट mfn.
   (perhaps p.
 p.
  of √ कष्,  Pāṇ.
  vii,  2,  22
 Vop.
   26,  111,  Kāś.
  on Pāṇ.
  vi,  2,  47),  bad,  R.
 

 ill,  evil,  wrong,  Mn.
  
 MBh.
  
 R.
 
 Suśr.
  &c.

 painful,  Suśr.
 

 grievous,  severe,  miserable,  Mn.
   xii,  78
 Yājñ.
  iii,  29
 Bhartṛ.
 

 difficult,  troublesome,  Mn.
   vii,  186 and 210

 worst,  Mn.
   vii,  50 and 51

 pernicious,  noxious,  injurious,  Suśr.
 

 dangerous (=  कृच्छ्र),  Pāṇ.
  vii,  2,  22
 Nal.
  xiii,  16

 inaccessible (=  गहन),  Pāṇ.
  vii,  2,  22

 boding evil Comm.  on Pāṇ.
  iii,  2,  188

 कष्ट m.
  ‘N.  of a man’,  see काष्टायन

 (in rhetoric) offending the ear,  Vām.
   ii,  1,  6

 forced,  unnatural

 कष्ट n.
  a bad state of things,  evil,  wrong

 pain,  suffering,  misery,  wretchedness

 trouble,  difficulty

 bodily exertion,  strain,  labour,  toil,  fatigue,  weariness,  hardship,  uneasiness,  inquietude (mental or bodily),  R.
 
 Kathās.
 
 Pañcat.
 
 Śak.
 
 Hit.

 कष्टात्-कष्टम् or कष्टतरम्,  worse than the worst

 कष्टेन or कष्टात्,  with great difficulty,  Pañcat.
 

Monier Williams 1872

English

 कष्ट कष्ट,  अस्,  आ,  अम्,  bad
 ill,  evil,  wrong
painful
 grievous,  severe
 difficult
 most grievous, 
most painful
 mischievous,  noxious,  injurious
 boding
evil
 (अम्),  n. evil,  difficulty,  a bad state of things, 
misery,  wretchedness,  pain,  suffering,  hardship,  un-
easiness
 कष्टेन,  with great difficulty or effort
(अम्),  ind. an exclamation of grief or sorrow,  Ah!
Alas! [cf. Hib. ceas,  ‘sorrow,  grief,  sadness.’]
—कष्ट-कर,  अस्,  ई,  अम्,  giving pain or trouble.
—कष्ट-कारक,  अस्,  आ,  अम्,  causing trouble or
annoyance
 (अस्),  m. the world.
—कष्ट-तपस्, 
आस्,  आस्,  अस्,  one who performs many penitential
exercises.
—कष्ट-तर,  अस्,  आ,  अम्,  more difficult, 
inconvenient or painful.
—कष्ट-लभ्य,  अस्,  आ,  अम्, 
difficult to be obtained.
—कष्ट-श्रित,  अस्,  आ,  अम्, 
suffering pain or misfortune,  undergoing hardships, 
performing penance.
—कष्ट-साध्य,  अस्,  आ,  अम्, 
accomplishable with difficulty.
—कष्ट-स्थान,  अम्, 
n. a bad situation,  a disagreeable place or site.
—कष्टागत (°ट-आग्°),  अस्,  आ,  अम्,  with difficulty
or hardly arrived.

Macdonell

English

 कष्ट kaṣ-ṭa,  pp. bad
 heavy,  severe
 miserable
 🞄forced,  unnatural
 pernicious,  dangerous
 🞄n.  evil,  misfortune,  misery (kaṣṭāt kaṣṭataram,  🞄worst of all evils): -m,  in. ,  ab.,  🞄°—,  with difficulty,  only just
 -m,  ij. woe! 🞄often w. dhik or hā dhik
 -tapas,  a.
  doing 🞄severe penance
 -tara,  cpv. most dangerous 🞄or pernicious
 -labhya,  fp. hard to obtain
 🞄-adhika,  a.
  worse.

Benfey

English

 कष्ट कष्ट,  i. e. कष् + त, 
 I. adj.
 
 1.
Bad,  Rām.  3,  51,  23
 comparat. worse, 
Man.  7,  53.
 2. Miserable,  Bhartṛ. 2, 
22.
 3. Heavy,  Yājñ. 3,  29.
 4. Severe, 
Man.  12,  78.
 5. Dangerous,  Man.  7, 
186
 210.
 6. Pernicious,  Man.  7,  50.
 II. n.
 
 1. A blameable action,  Rām. 
1,  2,  32.
 2. Misfortune,  Hit. 72,  15.
 3.
Misery,  Pañc. 123,  22. Acc. कष्टम्, 
adv. Woe! Rām.  3,  79,  46.
 -- Comp.
 
अधि-,  n.
  excessive misery,  Bhāg. P.
5,  7,  12.

Apte Hindi

Hindi

कष्ट
वि* - कष्-क्त
"बुरा,  अनिष्टकर,  रोगी,  गलत"

कष्ट
वि* - कष्-क्त
"पीड़ामय,  संतापकारी"

कष्ट
वि* - कष्-क्त
चिन्ताओं से भरा हुआ

कष्ट
वि* - कष्-क्त
कठिन

कष्ट
वि* - कष्-क्त
दुर्धर्ष

कष्ट
वि* - कष्-क्त
"अनिष्टकर,  पीडाकर,  हानिकर"

कष्ट
वि* - कष्-क्त
गर्हित

कष्टम्
नपुं*
   - कष्-क्त
"दुष्कर्म,  कठिनाई,  संकट,  व्यथा, यन्त्रणा,  पीडा"

कष्टम्
नपुं*
   - कष्-क्त
"पाप,  दुष्टता"

कष्टम्
नपुं*
   - कष्-क्त
"कठिनाई,  प्रयास"

कष्टम्
अव्य* - -
हाय !

Shabdartha Kaustubha

Kannada

कष्ट
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹಿಂಸೆ /ಪೀಡೆ
कष्ट
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವ್ಯಥೆ /ದುಃಖ
निष्पत्तिः - > कष (हिंसायाम्) -"क्तः" (३-३-१७४)
प्रयोगाः - > "इन्दुरादिरजनिष्ट कलङ्की कष्टमत्र स भवानपि मा भूत्"
उल्लेखाः - > नैष० ५-११९
कष्ट
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ದುಃಖಕರವಾದ /ವ್ಯಥೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ
व्युत्पत्तिः - > कष्टो मोहः
कष्ट
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಹಿಂಸೆಯನ್ನು ಕೊಡುವ /ಪೀಡಿಸುವ
प्रयोगाः - > "बन्धनानि च कष्टानि परप्रत्यष्वमेव च"
उल्लेखाः - > मनु० १२-७८
कष्ट
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯವಾದ
कष्ट
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ತಿಳಿಯಲು ಕಷ್ಟವಾದ
व्युत्पत्तिः - > कष्टं शास्त्रम्

L R Vaidya

English

 kazwa {% (I) a. (f. ष्टा) %} 1. Bad,  evil,  wrong,  कष्टात्कष्टतरं गता R.xv.43,  ‘gone from bad to worse’
painful,  grievous,  मोहादभूत्कष्टतरः प्रबोधः R.xiv.56,  or कष्टा वृत्तिः पराधीना कष्टो वासो निराश्रयः Chāṇakya.
difficult,  स्त्रीषु कष्टोऽधिकारः Vikr.iii.,  Yaj.iii.29
difficult to subdue (as an enemy),  M.vii.186,  210
mischievous,  injurious.

 kazwa {% (II) n. %} 1. Evil,  difficulty,  misery,  suffering,  uneasiness,  अर्थार्थी याति कष्टानि Panch.ii.
 2. sin.(कष्टम् is used as an indeclinable in the sense of ‘alas, ’ कष्टं युद्धे दश शेषाः श्रुता मे त्रयोऽस्माकं पांडवानां च सप्त Bh.

Bopp

Latin

 कष्ट (r. कष् vel कश् s. त)
1) molestus,  miser,  aerumno-
sus. N. 13. 16. H. 1. 5. 29. HIT. 25. 18.
2) n. malum,  in-
fortunium. HIT. 72. 15.
3) कष्टम् Interj. vae! BHAR. 2.
88. (Hib. ceas «sorrow,  grief,  sadness».)

Kridanta Forms

Sanskrit

कष् (क꣡षँ꣡ हिंसार्थः - भ्वादिः - सेट्)
ल्युट् =  कषणम्
अनीयर् =  कषणीयः - कषणीया
ण्वुल् =  काषकः - काषिका
तुमुँन् =  कषितुम्
तव्य =  कषितव्यः - कषितव्या
तृच् =  कषिता - कषित्री
क्त्वा =  कषित्वा
ल्यप् =  प्रकष्य
क्तवतुँ =  कषितवान् / कष्टवान् - कषितवती / कष्टवती
क्त =  कषितः / कष्टः - कषिता / कष्टा
शतृँ =  कषन् - कषन्ती

Sanskrit Tibetan

Tibetan

dka' las
कष्ट

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
मनसः कर्म संकल्पः स्यादथो शर्म निर्वृतिः ।
सातं सौख्यं सुखं दुःखं त्वसुखं वेदना व्यथा ॥ १३७० ॥
पीडा बाधार्तिराभीलं कृच्छ्रं कष्टं प्रसूतिजम् ।
आमनस्यं प्रगाढं स्यादाधिः स्यान्मानसी व्यथा ॥ १३७१ ॥
-wordlist-
 
सङ्कल्प (पुं),  शर्मन् (क्ली),  निर्वृति (स्त्री),  सात (क्ली),  सौख्य (क्ली),  सुख (क्ली),  दुःख (क्ली),  असुख (क्ली),  वेदना (स्त्री),  व्यथा (स्त्री),  पीडा (स्त्री),  बाधा (स्त्री),  आर्ति (स्त्री),  आभील (क्ली),  कृच्छ्र (क्ली),  कष्ट (क्ली),  प्रसूतिज (क्ली),  आमनस्य (क्ली),  प्रगाढ (क्ली),  आधि (पुं)

नाममाला

Sanskrit

विधुर,  व्यसन,  कष्ट,  कृच्छ्र,  गहन
विधुरं व्यसनं कष्टं कृच्छ्रं गहनमुद्धरेत् ॥ १८६ ॥
verse 0.1.1.186
page 0088

वैजयन्तीकोषः

Sanskrit

Word: कष्टम्
Root: कष्ट
Gender: नपुं
Number: all
अर्थः ⇒ भयावहः
Meaning(s):
⇒ Pain
 one who has pain
Shloka(s):
1|2|39|2 ► स्यात् कष्टं कृच्छ्रमाभीलं त्रिष्वेषां तद्वदर्थकाः॥ (स्वर्गकाण्डः/लोकपालाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 1|2|39|2 ⇢ कष्टः (कष्ट) (पुं) ⇒ Pain
 one who has pain ⇒ भयावहः
➠ 1|2|39|2 ⇢ कष्टा (कष्ट) (स्त्री) ⇒ Pain
 one who has pain ⇒ भयावहः
➠ 1|2|39|2 ⇢ कष्टम् (कष्ट) (नपुं) ⇒ Pain
 one who has pain ⇒ भयावहः
➠ 1|2|39|2 ⇢ कृच्छ्रः (कृच्छ्र) (पुं) ⇒ Pain
 one who has pain ⇒ भयावहः
➠ 1|2|39|2 ⇢ कृच्छ्रा (कृच्छ्र) (स्त्री) ⇒ Pain
 one who has pain ⇒ भयावहः
➠ 1|2|39|2 ⇢ कृच्छ्रम् (कृच्छ्र) (नपुं) ⇒ Pain
 one who has pain ⇒ भयावहः
➠ 1|2|39|2 ⇢ आभीलः (आभील) (पुं) ⇒ Pain
 one who has pain ⇒ भयावहः
➠ 1|2|39|2 ⇢ आभीला (आभील) (स्त्री) ⇒ Pain
 one who has pain ⇒ भयावहः
➠ 1|2|39|2 ⇢ आभीलम् (आभील) (नपुं) ⇒ Pain
 one who has pain ⇒ भयावहः
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ दुःखम्
जातिः ➡ मानसिकभावः
    

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 कष्टं,  क्ली,
   (कष्यते इति । कष् + भावे क्तः ।“कृच्छ्रगहनयोः कषः” । ७ । २ । २२ । इति नेट् ।)पीडामात्रम् । तत्पर्य्यायः । पीडा २ बाधा ३व्यथा ४ दुःखम् ५ अमानस्यम् ६ प्रसूतिजम् ७कृच्छ्रम् ८ आभीलम् ९ । इत्यमरः । १ । ९ ।३ ॥
 आबाधा १० वेदना ११ दुखम् १२ आमा-नस्यम् १३ । इति तट्टीकायां भरतः ॥
 कला-कलम् १४ । इति वाचस्पतिः ॥
 अर्त्तिः १५आर्त्तिः १६ पीडनम् १७ बाधनम् १८ आम-नस्यम् १९ विबाधनम् २० विहेठनम् २१ विधा-नकम् २२ पीडितम् २३ । इति शब्दरत्नावली ॥
क्वाथः २४ अशर्म्म २५ । इति जटाधरः ॥
 (यथामहानिर्व्वाणोक्तात्मज्ञाननिर्णये ।“कुर्व्वाणः सततं कर्म्म कृत्वा कष्टशतान्यपि ।तावन्न लभते मोक्षं यावज्ज्ञानं न जायते” ॥
)

 कष्टः,  त्रि,  (कष्यतेऽसौ । कष् + कर्मणि + क्तः ।) पी-डायुक्तः । गहनः । इत्यमरमेदिनीकरौ ॥
 (यथामनुः १२ । ७८ ।“बन्धनानि च कष्टानि परप्रेष्यत्वमेव च” ॥
अतिकष्टकरम् । विषादादौप्रयोक्तव्यम् । यथा, महाभारते १ । १ । २१५ ।“कष्टं ! युद्धे दशशेषाः श्रुता मे ।त्रयोऽस्माकं पाण्डवानाञ्च सप्त” ॥
)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 कष्ट न०
  कष--क्त “कृच्छ्रगहनयोः कषः” पा० नेट् ।१ पीडायाम् व्यथायाम्,  “कष्टं युद्धे दश शेषाः श्रुतामे” भा० आ० ३ अ० । “एकस्य कष्टस्य न यावदन्तम्” पञ्चत०२ पीडायुक्ते ३ गहने ४ पीडाकारके च त्रि०
  “बन्धनानिच कष्टानि परप्रेष्यत्वमेव च” मनुः । “मोहादभूत् कष्टतमःप्रबोधः” रघु० । “शीतातपादिकष्टानि सहतेऽन्यानि सेवकः”पञ्चत० “ततः कष्टतरं नु किम्” गीता । “एतत्कष्टतमंविद्याच्चतुष्कं कामजे गणे” । “क्रोधजेऽपि गणे विद्यात्कष्टमेतत्त्रिकं बुधाः” मनुः । ५ कष्टसाध्ये बहूपायेनशाम्ये रिपुरोगादौ । “स हि कष्टतमो रिपुः” “कृतज्ञंधृतिमन्त च कष्टमाहुररिं बुधाः” मनुः । रोगाणां कष्टताच बह्वायाससाध्यता यथोक्तं सुश्रुते “केवलः समदेहाग्नेःसुखसाध्यतमोगदः । अतोऽन्यथा त्वसाध्यः स्यात् कृच्छ्रो-व्यामिश्रलक्षणः । क्रियायास्तु गुणालाभे क्रियामन्यांप्रयोजयेत् । पूर्वस्यां शान्तवेगायां न क्रियासङ्करोहितः । गुणालाभेऽपि सपदि यदि सैव क्रिया हिता ।कर्त्तव्यैव तदा व्याधिः कृच्छ्रसाध्यतमो यदि” । तथा चरोगः त्रिविधः साध्यः असाध्यः याप्यश्च । तत्रसाध्योऽपि द्विविधः अल्पायाससाध्योबह्वायाससाध्यश्चबह्वायाससाध्यस्यैव कष्टता । कष्टसाध्याश्च रोगाः सुश्रुतेतत्तत्स्थाने उक्तास्तत एबायसेयाः । कष्टसाधने ६ पापे च ।“कष्टाय क्रमणे” पा० क्यङ् “कष्टायते कष्टं पापंकर्त्तुमुत्सहते इत्यर्थः” सि० कौ० । अलङ्कारोक्ते७ दोषभेदे यत्र सन्ध्यादिना अर्थस्य दुर्बोधत्वंतत्र कष्टत्वम् “कष्टं तदर्थावगमोदुरायत्तोभवेद् यदि”इत्यक्तलक्षणात् तच्च सन्धिकृतम् अतएव सा० दर्पणे“सन्धौ विश्लेषाश्लीलकष्टताः” इत्युक्त्वोदाहृतम् “उर्व्यसावत्रचार्वङ्गि! मर्वन्ते चार्ववस्थितिः” इदन्तु वाक्यगतम् ।क्लिष्टत्वमप्यस्यैव नामान्तरं “अवाचकत्वं क्लिष्टत्वमिति”सा० द० पदगतदोषे उक्त्वा “क्षीरोदजावसतिजन्मभुवः प्रसन्नाः” इति अत्र अर्थप्रतीतेर्व्य वहितत्व-मिति तत् लक्षयित्वा क्षीरोदजालक्ष्मीस्तस्या वंसतिःपद्मं तस्य जन्मभुवो जलानि” अर्थावबोधे व्यवधानंदर्शितम् ।

Capeller

German

 कष्ट schlimm,  arg,  böse,  rauh
 n.
  Übel, 
Jammer,  Elend,  Not. —° Abl. u. Instr.
mit Mühe,  mit Not. कष्टम् dass.
 Interj.
o Jammer,  o weh! oft nach धिक् o. हाधिक्.

Burnouf

French

 कष्ट कष्ट a. (कष्) tourmenté,  affligé,  persécuté
malheureux
 misérable,  pauvre.
		 Importun,  incommode
		 impraticable, 
impénétrable. -- S. n.
  douleur,  mal physique ou moral.
कष्टकारक m.
  (कृ) le monde [lieu de misère].
कष्टम् adv. (ac. de कष्ट) misérablement,  péniblement.
		 Avec le d. malheur à!
कष्टस्थान n.
  (स्था) séjour affreux,  situation
désagréable.

Stchoupak

French

 कष्ट-
 a. mauvais,  méchant 
 sévère,  rigoureux 
 nt. mal,  malheur, 
souffrance,  misère,  inquiétude 
 -अम् interj. hélas ô malheur 
-एन -आत् avec peine,  à peine.
°तपस्- a. qui pratique une pénitence très rigoureuse.
°लभ्य- a. v. difficile à obtenir.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.