कषाय (kaSAya)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 कषाय mfn.
   (-यः-या-यं)
	 1. Astringent.
	 2. Fragrant.
	 3. Red,  dull red.
	 4.
Brown,  of a colour composed of red and yellow.
	 mn.  (-यः-यं)
	 1.
An astringent flavour or taste.
	 2. A decoction or infusion. 
	 3. Gum, 
resin,  extract,  exudation from a tree,  &c.
	 4. Plastering,  anointing.
5. Colouring or perfuming the person. 
	 6. Attachment to worldly
objects.
	 m.
  (-यः)
	 1. A plant,  (Bignonia Indica.)
	 2. Passion, 
emotion. 
	 f.
  (-या) A plant,  a small sort of Hedysarum. 
 E.
  कष् to
injure,  आय aff.
  

Capeller Eng

English

 कषाय a.
  astringent,  sharp (of taste),  fragrant,  red, 
dark-red.  m.
  red colour,  passion,  emotion
 decoct,  extract,  ointment
(also n.
 )
 n.
  a yellowish-red garment. 

Yates

English

 कषाय (यः-यं) 1.
m.
  n.
  An astrin-
gent taste
 a decoction
 gum
anointing
 attachment
 a plant.
a. Astringent
 fragrant
 dull-
red
 brown,  red and yellow.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

कषाय 	-	  kaSAya 	-	 adj.
  	-	  Red Bell Bush  [ Woodfordia fruticosa - Bot. ]
कुञ्जरा 	-	  kuJjarA 	-	 f.
  	-	  Red Bell Bush  [ Woodfordia fruticosa - Bot. ]
कुमुदा 	-	  kumudA 	-	 f.
  	-	  Red Bell Bush  [ Woodfordia fruticosa - Bot. ]
सुभिक्षा 	-	  subhikSA 	-	 f.
  	-	  Red Bell Bush  [ Woodfordia fruticosa - Bot. ]
अग्निज्वाला 	-	  agnijvAlA 	-	 f.
  	-	  Red Bell Bush  [ Woodfordia fruticosa - Bot. ]
गुच्छपुष्पी 	-	  gucchapuSpI 	-	 f.
  	-	  Red Bell Bush  [ Woodfordia fruticosa - Bot. ]
ताम्रपुष्पिका 	-	  tAmrapuSpikA 	-	 f.
  	-	  Red Bell Bush  [ Woodfordia fruticosa - Bot. ]
तीव्रज्वाला 	-	  tIvrajvAlA 	-	 f.
  	-	  Red Bell Bush  [ Woodfordia fruticosa - Bot. ]
दाहनी 	-	  dAhanI 	-	 f.
  	-	  Red Bell Bush  [ Woodfordia fruticosa - Bot. ]
धातकी 	-	  dhAtakI 	-	 f.
  	-	  Red Bell Bush  [ Woodfordia fruticosa - Bot. ]
धातुपुष्पिका 	-	  dhAtupuSpikA 	-	 f.
  	-	  Red Bell Bush  [ Woodfordia fruticosa - Bot. ]
धातुपुष्पी 	-	  dhAtupuSpI 	-	 f.
  	-	  Red Bell Bush  [ Woodfordia fruticosa - Bot. ]
धातृपुष्पिका 	-	  dhAtRpuSpikA 	-	 f.
  	-	  Red Bell Bush  [ Woodfordia fruticosa - Bot. ]
धातृपुष्पी 	-	  dhAtRpuSpI 	-	 f.
  	-	  Red Bell Bush  [ Woodfordia fruticosa - Bot. ]
धात्रीश्वरी 	-	  dhAtrIzvarI 	-	 f.
  	-	  Red Bell Bush  [ Woodfordia fruticosa - Bot. ]
पार्वती 	-	  pArvatI 	-	 f.
  	-	  Red Bell Bush  [ Woodfordia fruticosa - Bot. ]
मद्यपुष्पा 	-	  madyapuSpA 	-	 f.
  	-	  Red Bell Bush  [ Woodfordia fruticosa - Bot. ]
मद्यपुष्पी 	-	  madyapuSpI 	-	 f.
  	-	  Red Bell Bush  [ Woodfordia fruticosa - Bot. ]
रक्तपुष्पी 	-	  raktapuSpI 	-	 f.
  	-	  Red Bell Bush  [ Woodfordia fruticosa - Bot. ]
रोध्रपुष्पिणी 	-	  rodhrapuSpiNI 	-	 f.
  	-	  Red Bell Bush  [ Woodfordia fruticosa - Bot. ]

कषाय 	-	  kaSAya 	-	 m.
  	-	  kaliyuga
झर्झरक 	-	  jharjharaka 	-	 m.
  	-	  kaliyuga
पञ्जर 	-	  paJjara 	-	 m.
  	-	  kaliyuga
कर्मयुग 	-	  karmayuga 	-	 n.
  	-	  kaliyuga
कृष्ण 	-	  kRSNa 	-	 m.
  	-	  fourth or kali-yuga

कषाय 	-	  kaSAya 	-	 adj.
  	-	 resin
उद्यास 	-	  udyAsa 	-	 m.
  	-	 resin
गल 	-	  gala 	-	 m.
  	-	 resin
द्रुमव्याधि 	-	  drumavyAdhi 	-	 m.
  	-	 resin
निर्यास 	-	  niryAsa 	-	 m.
  	-	 resin
प्रसेक 	-	  praseka 	-	 m.
  	-	 resin
महारूप 	-	  mahArUpa 	-	 m.
  	-	 resin
रस 	-	  rasa 	-	 m.
  	-	 resin
लालन 	-	  lAlana 	-	 m.
  	-	 resin
लश 	-	  laza 	-	 m.
  	-	 resin
वह्निवल्लभ 	-	  vahnivallabha 	-	 m.
  	-	 resin
वेष्ट 	-	  veSTa 	-	 m.
  	-	 resin
वृक्षामय 	-	  vRkSAmaya 	-	 m.
  	-	 resin
वृक्षनिर्यास 	-	  vRkSaniryAsa 	-	 m.
  	-	 resin
सर्जन 	-	  sarjana 	-	 m.
  	-	 resin
सिलिसिलिक 	-	  silisilika 	-	 m.
  	-	 resin
सुरधूप 	-	  suradhUpa 	-	 m.
  	-	 resin
द्रव्य 	-	  dravya 	-	 n.
  	-	 resin
वेष्टक 	-	  veSTaka 	-	 n.
  	-	 resin
शोणित 	-	  zoNita 	-	 n.
  	-	 resin

कषाय 	-	 kaSAya 	-	 adj.
  	-	 astringent
तुबर 	-	  tubara 	-	 adj.
  	-	 astringent
कषायिन् 	-	  kaSAyin 	-	 adj.
  	-	 astringent
ग्राहिन् 	-	  grAhin 	-	 adj.
  	-	 astringent
मधूलिक 	-	  madhUlika 	-	 adj.
  	-	 astringent
मधुराङ्गक 	-	  madhurAGgaka 	-	 adj.
  	-	 astringent
रूक्ष 	-	  rUkSa 	-	 adj.
  	-	 astringent
विरूक्षण 	-	  virUkSaNa 	-	 adj.
  	-	 astringent
विरूक्षणीय 	-	  virUkSaNIya 	-	 adj.
  	-	 astringent
सङ्ग्राहक 	-	  saGgrAhaka 	-	 adj.
  	-	 astringent
सङ्ग्राहिन् 	-	  saGgrAhin 	-	 adj.
  	-	 astringent
सङ्कोचन 	-	  saGkocana 	-	 adj.
  	-	 astringent
सङ्कोचिन् 	-	  saGkocin 	-	 adj.
  	-	 astringent
शट 	-	  zaTa 	-	 adj.
  	-	 astringent
स्तम्भक 	-	  stambhaka 	-	 adj.
  	-	 astringent
स्तम्भन 	-	  stambhana 	-	 adj.
  	-	 astringent
स्वप्रतिष्ठ 	-	  svapratiSTha 	-	 adj.
  	-	 astringent
मधूल 	-	  madhUla 	-	 m.
  	-	 astringent
प्रपीडन 	-	  prapIDana 	-	 n.
  	-	 astringent
कषय मूल 	-	  kaSaya mUla 	-	 n.
  	-	 astringent root

 
   कषाय  kaSAya adj.
   filth   
   मल  mala m.
   filth    
   कलुष  kaluSa m.
   filth   
   कर्दम  kardama m.
   filth    
   कल्क  kalka m.
   filth   
   कल्मष  kalmaSa n.
   filth    
   रिप्र  ripra n.
   filth   
   कश्मल  kazmala n.
   filth    
   मलिन  malina adj.
   filthy  
   अमेध्ययुक्त  amedhyayukta adj.
   filthy   
   कर्दम  kardama adj.
   filthy  
   मलदूषित  maladUSita adj.
   filthy   
   मलवत्  malavat adj.
   filthy  
   मलिष्ठ  maliSTha adj.
   filthy   
   मलीयस्  malIyas adj.
   filthy  
   अमेध्यता  amedhyatA f.
   filthiness   
   खलता  khalatA f.
   filthiness  
   विट्चर  viTcara m.
   filth-goer   
   अमेध्यत्व  amedhyatva n.
   filthiness  
   मलत्व  malatva n.
   filthiness   
   प्रकोथ  prakotha n.
   filthy water  
   पूयवह  pUyavaha m.
   filthy-streamed   
   मलविशोधन  malavizodhana adj.
   cleansing away filth   
   कर्दमाटक  kardamATaka m.
   receptacle for filth    
   कुपङ्क  kupaGka m.
   heap of filth and mud  
   मलवाहिन्  malavAhin adj.
   carrying filth or soil   
   मलज  malaja adj.
   arising from filth or dirt  
   गोह  goha m.
   secret place for hiding refuse or filth      
            

 
   कषाय   kaSAya   adj.
   astringent   
   कषाय  kaSAya  adj.
   juice   
   कषाय  kaSAya  adj.
   Red Bell Bush  [ Woodfordia fruticosa - Bot. ]  
   कषाय  kaSAya  adj.
   fragrant   
   कषाय  kaSAya  adj.
   degeneracy  
   कषाय  kaSAya  adj.
   anointing   
   कषाय  kaSAya  adj.
   gum  
   कषाय  kaSAya  adj.
   red   
   कषाय  kaSAya  adj.
   stupidity  
   कषाय  kaSAya  adj.
   resin   
   कषाय  kaSAya  adj.
   dull red  
   कषाय  kaSAya  adj.
   defect   
   कषाय  kaSAya  adj.
   yellowish red  
   कषाय  kaSAya  adj.
   filth   
   कषाय  kaSAya  adj.
   aromatic  
   कषाय  kaSAya  adj.
   decay   
   कषाय  kaSAya  adj.
   smearing  
   कषाय  kaSAya  m.
   passion   
   कषाय  kaSAya  m.
   kaliyuga  
   कषाय  kaSAya  m.
   astringent juice   
   कषाय  kaSAya  m.
   redness  
   कषाय  kaSAya  m.
   extract of juice   
   कषाय  kaSAya  m.
   kind of snake  
   कषाय  kaSAya  m.
   broken bones tree  [ Bignonia Indica - Bot. ]   
   कषाय  kaSAya  m.
   emotion  
   कषाय  kaSAya  m.
  n.
   astringent taste   
   कषाय  kaSAya  m.
 m.
   attachment to worldly objects  
   कषाय  kaSAya  m.
 n.
   yellowish red colour   
   कषाय  kaSAya  m.
 n.
   dullness  
   कषाय  kaSAya  m.
 n.
   colouring or perfuming or anointing the person with cosmetics   
   कषाय  kaSAya  m.
 n.
   decoction or infusion  
   कषाय  kaSAya  m.
 n.
   dirt   
   कषाय  kaSAya  m.
 n.
   any healing or medicinal potion  
   कषाय  kaSAya  m.
 n.
   ointment   
   कषाय  kaSAya  m.
 n.
   exudation from a tree  
   कषाय  kaSAya  m.
 n.
   astringent flavour or taste   
   कषाय  kaSAya  m.
 n.
   stain or impurity or sin cleaving to the soul  
   कषाय  kaSAya  n.
   dull or yellowish red garment or robe     
            

 
   कषाय  kaSAya adj.
   stupidity   
   विमातिता  vimAtitA f.
   stupidity    
   जडता  jaDatA f.
   stupidity   
   अबुद्धि  abuddhi f.
   stupidity    
   मन्दता  mandatA f.
   stupidity   
   स्थूलता  sthUlatA f.
   stupidity    
   अबोध  abodha m.
   stupidity   
   जडिमन्  jaDiman m.
   stupidity    
   मन्दीभाव  mandIbhAva m.
   stupidity   
   मुग्धभाव  mugdhabhAva m.
   stupidity    
   मूर्खिमन्  mUrkhiman m.
   stupidity   
   विषाद  viSAda m.
   stupidity    
   मौढ्य  mauDhya n.
   stupidity   
   जाड्य  jADya n.
   stupidity    
   आचतुर्य  Acaturya n.
   stupidity   
   कुण्ठत्व  kuNThatva n.
   stupidity    
   दुर्मेधस्त्व  durmedhastva n.
   stupidity   
   दुष्प्रज्ञत्व  duSprajJatva n.
   stupidity    
   मौर्ख्य  maurkhya n.
   stupidity   
   मूढत्व  mUDhatva n.
   stupidity    
   मूर्खभुय  mUrkhabhuya n.
   stupidity   
   मूर्खत्व  mUrkhatva n.
   stupidity    
   शैशव  zaizava n.
   stupidity   
   स्तम्ब  stamba n.
   stupidity    
   स्थूलत्व  sthUlatva n.
   stupidity      
            

Wilson

English

 कषाय
mfn.
   (-यः-या-यं)
1 Astringent.
2 Fragrant.
3 Red,  dull red.
4 Brown,  of a colour composed of red and yellow.
mn.  (-यः-यं)
1 An astringent flavour or taste.
2 A decoction or infusion. 
3 Gum,  resin,  extract,  exudation from a tree,  &c.
4 Plastering,  anointing.
5 Colouring or perfuming the person. 
6 Attachment to worldly objects.
m.
  (-यः)
1 A plant,  (Bignonia Indica.)
2 Passion,  emotion. 
f.
  (-या) A plant,  a small sort of Hedysarum. 
E.
  कष to injure,  आय aff.
  

Apte

English

कषाय [kaṣāya],  a.
 

Astringent,  Ś.*
  2.

Fragrant,  स्फुटित- कमलामोदमैत्रीकषायः Me.*
  31
 U.*
  2.21
 Mv.*
  5.41.

Red,  dark-red
 चूताङ्कुरास्वादकषायकण्ठः Ku.*
  3.32.

(Hence) Sweet-sounding,  Māl.
 7
 cf.
   also सगद्गदं बाष्पकषायकण्ठः Bu. Ch.1.68.

Brown. 

Improper,  dirty.

यः,  यम् Astringent flavour of taste (one of the sixrasas): see कटु
 यो वक्त्रं परिशोषयति जिह्वां स्तम्भयति कण्ठं बध्नाति हृदयं कषति पीडयति च स कषायः Suśr. cf.
   also 'बध्नातीव च यः कण्ठं कषायः स विकास्यपि' । Ibid.

The red colour.

A decoction with one part of a drug mixed with four,  eight,  or sixteen parts of water (the whole being boiled down until one quarter is left)
 Ms.*
  11.153.

Plastering,  smearing
 कर्णार्पितो लोध्रकषायरूक्षे Ku.*
  7.17
 anointing.

Perfuming the body with unguents
 शिरोरुहैः स्नानकषायवासितैः Ṛs.*
  1.4.

Gum,  resin,  extract or exudation from a tree.

Dirt,  uncleanness.

Dulness,  stupidity
 विगतभयकषायलोभमोहः Mb.
 *  12.179.26.

Attachment to worldly objects
 Ch. Up.*
   7.26.2
 भक्त्या निर्मथिताशेषकषायधिषणो$र्जुनः Bhāg.*
  1.15.29.

Decay,  ruin. 

यः Passion,  emotion. 

Kaliyuga. Comp.
   -कृत् m.
  the लोध्र tree (Symplocos racemosa)-वसनम् The yellowish-red garment of monks,  mendicants.

Apte 1890

English

 कषाय a. 1 Astringent
 Ś. 2. 
2 Fragrant
 स्फुटितकमलामोदमैत्रीकषायः Me. 31
 U. 2. 21
 Mv. 5. 41. 
3 Red,  dark-red
 चूतांकुरास्वादकषायकंठः Ku. 3. 32. 
4 (Hence) Sweet-sounding
 Māl. 7. 
5 Brown. 
6 Improper,  dirty. 
यः,  
यं 1 Astringent flavour or taste (one of the six rasas): see कटु
 यो वक्त्रं परिशोषयति जिह्वां स्तंभयति कंठं बध्नाति हृदयं कषति पीडयति च स कषायः Suśr. 
2 The red colour. 
3 A decoction with one part of a drug mixed with four,  eight,  or sixteen parts of water (the whole being boiled down until one quarter is left)
 Ms. 11. 154. 
4 Plastering,  smearing
 Ku. 7. 17
 anointing. 
5 Perfuming the body with unguents
 Rs. 1. 4. 
6 Gum,  resin,  extract or exudation from a tree. 
7 Dirt,  uncleanness. 
8 Dulness,  stupidity. 
9 Attachment to worldly objects. 
10 Decay,  ruin. 
यः 1 Passion,  emotion. 
2 Kali yuga. 

Monier Williams Cologne

English

 कषाय mfn.
   astringent,  MBh.
   xiv,  1280 and 1411
 R.
 
 Suśr.
 
 Pañcat.
 
 BhP.
  

 fragrant,  Megh.
  31

 red,  dull red,  yellowish red (as the garment of a Buddhist Bhikṣu),  MBh.
  
 Hariv.
 
 Mṛcch.
 Yājñ.

 कषाय mn.  (g. अर्धर्चादि) an astringent flavour or taste,  Suśr.
 

 a yellowish red colour,  Yājñ.
  i,  272,  Kāś.
  on Pāṇ.
  iv,  2,  1

 an astringent juice,  extract of juice,  ŚBr.
  
 KātyŚr.
  
 Mn.
   xi,  153

 a decoction or infusion,  Suśr.
  (the result of boiling down a mixture consisting of one part of a drug and four or,  according to some,  eight or sixteen parts of water until only one quarter is left,  Suśr.
 )

 any healing or medicinal potion,  Bhpr.
  

 exudation from a tree,  juice,  gum,  resin,  L.
 

 ointment,  smearing,  anointing,  L.
 

 colouring or perfuming or anointing the person with cosmetics,  MBh.
  

 dirt,  filth

 stain or impurity or sin cleaving to the soul,  ChUp.
   
 BhP.

 dulness,  stupidity,  Vedāntas.
 

 defect,  decay,  degeneracy (of which,  according to Buddhists,  there are five marks,  viz. आयुस्-क्°,  दृष्टि-क्°,  क्लेश-क्°,  सत्त्व-क्°,  कल्प-क्°)

 attachment to worldly objects,  W.
 

 कषाय m.
  red,  redness

 a kind of snake,  Suśr.
  ii,  265,  14

 emotion,  passion (राग,  of which the Jainas reckon four kinds,  HYog.
  iv,  6 and 77)

 the Kali-yuga,  L.
 

 the tree Bignonia Indica,  R.
  ii,  28,  21

 N.
  of a teacher (v.l. कशाय) g. शौनकादि

 कषाय mfn.
   (अस्,  आ,  अम्) the tree Grislea tomentosa,  L.
 

 कषाय n.
  a dull or yellowish red garment or robe,  MBh.
   ii,  675 (cf.   काषाय,  पञ्च-कषाय
 अ-निष्कषाय,  full of impure passions,  MBh.
   xii,  568.)

Monier Williams 1872

English

 कषाय कषाय,  अस्,  आ,  अम् (fr. rt. कष्?), 
astringent
 fragrant
 red,  dark-red
 brown,  of a
colour composed of red and yellow
 (अस्,  अम्),  m. n.
an astringent flavour or taste
 the red colour
 a de-
coction or infusion,  that form of a decoction which
has one part of a drug combined with four or
(according to other authorities) with eight or sixteen
parts of water,  the whole being then boiled down
until only one quarter is left
 a kind of ointment, 
gum,  resin,  extract,  exudation from a tree
 plaster-
ing,  anointing
 colouring or perfuming the person
dirt,  uncleanness,  dulness,  stupidity
 decay,  ruin
 a
mark of decay (of which,  according to Buddhists, 
there are five,  viz. आयुस्-कषाय,  दृष्टि°,  क्लेश°, 
सत्त्व°,  कल्प°)
 attachment to worldly objects
(अस्),  m. passion,  emotion
 the Kali-yuga
 the tree
Bignonia Indica
 N. of a teacher
 (अस्,  आ,  अम्), 
m. f. n. the tree Grislea Tomentosa
 (आ),  f.,  N. of
a plant,  a small sort of Hedysarum
 [cf. काषाय
and पञ्च-कषाय।]
—कषाय-कृत्,  त्,  m. the
tree Symplocos Racemosa,  the bark of which is used
in dyeing
 also रक्त-लोध्र.
—कषाय-चित्र,  अस्, 
आ,  अम्,  dyed or stained of a dull red colour.
—कषा-
य-ता,  f. contraction.
—कषाय-पाण,  आस्,  m. pl. a
nickname of the Gāndhāras (‘drinking decoctions’).
—कषाय-यावनाल,  अस्,  m. a sort of grain.
—कषाय-वासिक,  अस्,  m. a kind of poisonous
insect.
—कषायान्वित (°य-अन्°),  अस्,  आ,  अम्,  as-
tringent,  harsh,  styptic.

Macdonell

English

 कषाय kaṣāya,  a.
  astringent (taste)
 fragrant
 🞄red,  yellowish red
 m.
  red colour
 🞄passion
 m.
  n.
  astringent juice
 decoction
 🞄medicinal potion
 ointment
 dirt
 taint
 deterioration,  🞄moral decline
 n.
  yellow garment
 🞄-ya,  den.  P. dirty
 molest
 i-ta,  pp. coloured 🞄red
 dirtied,  stained
 penetrated w.,  full of (—°).

Benfey

English

 कषाय कषाय (probably vb. कृष्), 
 I. adj.
 ,  f.
  या।
 1. Being of an astringent
taste,  MBh. 14,  1411.
 2. Fragrant, 
Megh. 32.
 3. Red,  subst. m.
  and n.
 , 
red colour,  Yājñ. 1,  272
 MBh. 14, 
1263
 of a colour composed of red and
yellow,  Mṛcch. 113,  3.
 II. m.
  and
n.
 
 1. An astringent juice,  Man.  11, 
153.
 2. A decoction,  Suśr. 2,  175,  9.
 3. Ointment,  MBh. 13,  5970.
 4. Dirt, 
Bhāg. P. 2,  6,  45
 impurity,  4,  22,  20.
 5. Stupor,  Vedāntas. in Chr. 218,  1.
 --
 Comp.
  अ-निष्कषाय,  i. e.
अ-निस्-,  adj.
 
full of impure passions,  MBh. 12,  568.

Hindi

(मीटर) कसैले

Apte Hindi

Hindi

कषाय
वि* - कषति कण्ठम्-कष्-आय
कसैला

कषाय
वि* - कषति कण्ठम्-कष्-आय
सुगन्धित

कषाय
वि* - कषति कण्ठम्-कष्-आय
"लाल,  गहरा लाल"

कषाय
वि* - कषति कण्ठम्-कष्-आय
मधुर-स्वर वाला

कषाय
वि* - कषति कण्ठम्-कष्-आय
भूरा

कषाय
वि* - कषति कण्ठम्-कष्-आय
"अनुपयुक्त,  मैला"

कषायः
पुं*
  - कषति कण्ठम्-कष्-आय
कसैला स्वाद या रस

कषायः
पुं*
  - कषति कण्ठम्-कष्-आय
लाल रंग

कषायः
पुं*
  - कषति कण्ठम्-कष्-आय
"एक भाग औषधि,  चार आठ या १६ भाग पानी में मिलाकर बनाया हुआ काढ़ा"

कषायः
पुं*
  - कषति कण्ठम्-कष्-आय
"लेप करना,  पोतना,  चुपड़ना"

कषायः
पुं*
  - कषति कण्ठम्-कष्-आय
उबटन लगाकर शरीर को सुवासित करना

कषायः
पुं*
  - कषति कण्ठम्-कष्-आय
"गोंद,  राल,  वृक्ष का निःश्रवण"

कषायः
पुं*
  - कषति कण्ठम्-कष्-आय
"मैल,  अस्वच्छता"

कषायः
पुं*
  - कषति कण्ठम्-कष्-आय
"मन्दता,  जडिया"

कषायः
पुं*
  - कषति कण्ठम्-कष्-आय
सांसारिक विषयों में आसक्ति

कषायः
पुं*
  - कषति कण्ठम्-कष्-आय
कसैला स्वाद या रस

कषायम्
नपुं*
   - कषति कण्ठम्-कष्-आय
लाल रंग

कषायम्
नपुं*
   - कषति कण्ठम्-कष्-आय
"एक भाग औषधि,  चार आठ या १६ भाग पानी में मिलाकर बनाया हुआ(सब को मिलाकर उबालना जब तक कि एक चौथाई न रह जाय),  काढ़ा"

कषायम्
नपुं*
   - कषति कण्ठम्-कष्-आय
"लेप करना,  पोतना,  चुपड़ना"

कषायम्
नपुं*
   - कषति कण्ठम्-कष्-आय
उबटन लगाकर शरीर को सुवासित करना

कषायम्
नपुं*
   - कषति कण्ठम्-कष्-आय
"गोंद,  राल,  वृक्ष का निःश्रवण"

कषायम्
नपुं*
   - कषति कण्ठम्-कष्-आय
"मैल,  अस्वच्छता"

कषायम्
नपुं*
   - कषति कण्ठम्-कष्-आय
"मन्दता,  जडिया"

कषायम्
नपुं*
   - कषति कण्ठम्-कष्-आय
सांसारिक विषयों में आसक्ति

कषायः
पुं*
  - कषति कण्ठम्-कष्-आय
"आवेश,  संवेग"

कषायः
पुं*
  - कषति कण्ठम्-कष्-आय
कलियुग

Shabdartha Kaustubha

Kannada

कषाय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಷಾಯರಸ /ಒಗರು ರಸ /ಆರು ಭೋಜ್ಯರಸಗಳಲ್ಲೊಂದು
निष्पत्तिः - > कष (हिंसायाम्) - "आयः" बाहु० ।
व्युत्पत्तिः - > कषति कण्ठम्
प्रयोगाः - > "यो वक्त्रं परिशोषयति जिह्वां स्तम्भयति कण्ठं बध्नाति हृदयं कर्षति पीडयति च स कषायः"
उल्लेखाः - > सुश्रुत० सूत्र० ४२-९
विस्तारः - > "तुवरस्तु कषायोऽस्त्री" - अम०
कषाय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನಿರ್ಯಾಸ /ಮರದ ರಸ
प्रयोगाः - > "धृष्टो वटकषायेण अनुलिप्तः प्रियङ्गुणा । क्षीरेण षष्टिकान् भुक्त्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥"
उल्लेखाः - > भा० अनु०
कषाय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಿಲೇಪನ
प्रयोगाः - > "कर्णार्पितो लोध्रकषायरूक्षे गोरोचनाक्षेपनितान्तगौरे"
उल्लेखाः - > कुमा० ७-१७
कषाय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಂಗರಾಗ /ಮೈಗೆ ಸುವಾಸನೆಯ ಪುಡಿಯನ್ನು ಹಾಕುವಿಕೆ
कषाय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪರಿಮಳ /ಸುವಾಸನೆ
कषाय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅನುರಾಗ /ಪ್ರೇಮ
कषाय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕ್ವಾಥ /ಕಷಾಯ /ಔಷಧ ವಸ್ತುವಿನೊಡನೆ ಕುದಿಯಿಸಿ ಇಂಗಿಸಿದರಸ
कषाय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಚಿತ್ತ ವಿಕ್ಷೋಭ /ಮನಸ್ಸಿನ ಅಶಾಂತಿ
विस्तारः - > "रागे क्वाथे कषायोऽस्त्री निर्यासे सौरभे रसे" - वैज० ।
कषाय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕೆಂಪು
कषाय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ರಾಗ ದ್ವೇಷ ಮೊದಲಾದ ದೋಷ
प्रयोगाः - > "आहारशुद्धौ सत्त्वशुद्धिः सत्त्वशुद्धौ ध्रुवा स्मृतिः । स्मृतिलम्भे सर्वग्रन्थीनां विप्रमोक्षस्तस्मै मृदितकषायाय तमसः पारं दर्शयति"
उल्लेखाः - > छान्दोग्य०
कषाय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶ್ಯೋನಾಕವೃಕ್ಷ /ಹೆಮ್ಮರ
कषाय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಲಿಯುಗ
कषाय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹಳದಿ ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಮಿಶ್ರಿತವಾದ ಬಣ್ಣ
कषाय
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಸುವಾಸನೆಯಾಗಿರುವ /ಪರಿಮಳದಿಂದ ಕೂಡಿದ
प्रयोगाः - > "प्रत्यूषेषु स्फुटितकमलामोदमैत्रीकषायः"
उल्लेखाः - > मेघ० १-३१
कषाय
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಕೆಂಪಾಗಿರುವ
प्रयोगाः - > "चूताङ्कुरास्वादकषायकण्ठं पुंस्कोकिलो यन्मधुरं चुकूज"
उल्लेखाः - > कुमा० ३-३२
कषाय
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಪಟುವಾಗಿಲ್ಲದ /ಚುರುಕಾಗಿಲ್ಲದ
कषाय
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಕಷಾಯರಸದಿಂದ ಕೂಡಿದ
कषाय
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಚಿತ್ತವಿಕ್ಷೋಭವುಳ್ಳ /ಅಶಾಂತಿಯುಳ್ಳ
कषाय
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಅನುರಾಗದಿಂದ ಕೂಡಿದ

L R Vaidya

English

 kazAya {% (I) a. (f. या) %} 1. Astringent
fragrant,  स्फुटितकमलामोदमैत्रीकषायः Megh.i.31
red,  dark-red,  चूतांकुरास्वादकषायकंठः K.S.iii.32
brown
improper,  dirty.

 kazAya {% (II) m.n. %} 1. Astringent flavour
the red colour
a decoction which has one part of a drug with 8 or 16 parts of water,  the whole being boiled down until one quarter is left,  M.xi.153
gum,  resin,  extract
plastering,  anointing
perfuming the person,  Rt.i.4
dirt,  uncleanliness
attachment to worldly objects.

 kazAya {% (III) m. %} 1. Passion,  emotion
 2. the Kaliyuga.

भूतसङ्ख्या

Sanskrit

४,  अपस्,  अब्धि,  अम्बु,  अम्बुधि,  अम्बुनिधि,  अम्भोधि,  अम्भोनिधि,  अय,  अर्णव,  आप,  आम्नाय,  आय,  आश्रम,  उदधि,  उदन्वान्,  उपाय,  कषाय,  कृत,  केन्द्र,  कोष्ठ,  गति,  जल,  जलधि,  जलनिधि,  तुरीय,  तुर्य,  तोय,  दिक्,  दिश्,  दिशा,  ध्यान,  नदी,  निगम,  निम्नगेश,  नीरधि,  नीरनिधि,  पयोधि,  पयोनिधि,  पाथ,  पाथोधि,  पितामहास्य,  प्रणिम्नगेश,  बन्ध,  बन्धु,  ब्रह्मोद्भव,  महोर्मि,  महोर्मिक,  माल,  युग,  लवणोद,  लोकपाल,  वर्ण,  वारिधि,  वारिनिधि,  वार्धि,  विषधि,  विषनिधि,  वेद,  श्रुति,  सञ्ज्ञा,  समुद्र,  सलिलाकर,  सागर,  सुख

Bopp

Latin

 कषाय (r. कष् s. आय)
1) adstringens de sapore. R. Schl.
II. 12. 93.
2) ruber,  fuscus. Lass. 60. 17.
3) m. n. gustus
adstrictus. AM. (Scribitur etiam कशाय.)

Edgerton Buddhist Hybrid

English

 kaṣāya,  m. (= Skt. id.,  BR s.v. 2c
 Pali kasāya),  sediment,  and so impurity,  degradation,  etc.: five such,  āyuḥ-,  dṛṣṭi-,  kleśa-,  sattva-,  kalpa-k° Mvy 〔2335—40〕
 (order varies) Dharmas 〔91〕
 SP 〔43.4—5〕
 Bbh 〔252.17—19〕
 pañcakaṣāya-kāle SP 〔58.11〕
 LV 〔248.13〕
 pañcasu kaṣāya-kāle LV 〔257.21〕 (vs)
 pañcakaṣāye loke Śikṣ 〔60.14〕
 pañcakaṣāye kāle buddho … śākyamunir utpannaḥ Mmk 〔5.23〕
 kaṣāyakālaḥ Bbh 〔15.3〕
 ahaṃ (sc. the Buddha) … utpanna sattvāna kaṣāyamadhye SP 〔56.8〕 (vs)
 see also s.v. kalpakaṣāya
 in vs m.c. for kāṣāya,  q.v.,  KP 〔117.5〕 (twice,  once in text,  the other time required by meter for text kāṣāya)
 five k° in a different sense,  astringent substances (as Skt.),  products of five plants,  MSV 〔i.iv.5〕.

Indian Epigraphical Glossary

English

 kaṣāya (CII 4),  a spirituous liquor.

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  कषाय
adjective
 
अमलकादीनां रसः।
 "आमलकादीनि फलानि कषायस्य कारकाणि।"

Sanskrit Tibetan

Tibetan

bska ba
कषाय

bskal ba
१) कषाय २) प्रकृष्ट ३) विप्रकर्ष ४) विप्रकृष्ट ५) कल्प

gar ba
कषाय

bska ba
कषाय

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
वक्त्रभेदी तु तिक्तोऽथ कषायस्तुवरो रसाः ॥ १३८९ ॥
-wordlist-
 
वक्त्रभेदिन् (पुं),  तिक्त (पुं),  कषाय (पुंक्ली),  तुवर (पुंक्ली),  रस (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

कषाय
कषाय,  तुवर
कषायं तुवरं प्रोक्तं सुरुङ्गा सन्धिरुच्यते ॥ ७७१ ॥
verse 4.1.1.771
page 0088

सौरभ्यविशेष
सौरभ्यविशेष,  कटुतिक्त,  कषाय
कटुतिक्तकषायास्तु सौरभ्येऽपि प्रकीर्तिताः ।
verse 5.1.1.813
page 0093

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 कषायः,  पुं,
   क्ली,
   (कषति कण्ठम् । कष् + आयः ।)रसविशेषः । कषा इति भाषा । पृथिव्यनिलगुण-बाहुल्यात्तस्योत्पत्तिः । इति शिवदासः ॥
(यथा,  मनुः ११ । १५३ ।“शुक्तानि च कषायांश्च पीत्वामेध्यान्यपि द्विजः” ॥
)तत्पर्य्यायः । तुवरः २ तद्युक्ते त्रि । इत्यमरः ।१ । ५ । ९ ॥
 कुवरः ३ तूरवः ४ । इति तट्टीका ॥
अस्य गुणाः । व्रणादिरोपणत्वम् । ग्राहित्वम् ।शोषणत्वम् । वायुकोपकारित्वञ्च । अतियुक्तस्यतस्य गुणः । मलमूत्रग्रहाध्मानहृत्पीडाक्षेपणादि-रोगकारित्वम् । अन्यच्च ।“कषायः शोषणः स्तम्भी व्रणपाकार्त्तिनाशनः ।कफशोणितवातघ्नी रूक्षः शीतो गुरुस्तथा” ॥
इति राजवल्लभः ॥
 अपि च ।“कषायनामा निरुणद्धि शोफंवर्णन्तनोर्दीपनपाचनश्च ।सत्त्वापहोऽसौ शिथिलत्वकारीनिषेवितः पाण्डु करोति मात्रम्” ॥
इति राजनिर्घण्टः ॥
 * ॥
 पाचनादिः । तस्य पूर्ण-वीर्य्यं याममेकं तिष्ठति । तत्पर्य्यायः । क्वाथः २निर्य्यूहः ३ । स तु पञ्चविधो यथा । स्वरसः १कल्कः २ क्वथितः ३ शीतः ४ फाण्टम् ५ । इतिवैद्यकपरिभाषा ॥
 * ॥
(“जिह्वां कण्ठं ग्रसति नितरां ग्राहकश्चातिसारेश्लेष्मव्याधेरुपशमकरः श्वासकासापहर्त्ता ।हिक्कां शूलं हरति नितरां शोधनं स्याद्व्रणानांप्रोक्तश्चायं समधिकगुणो नाम श्रेष्ठः कषायः” ॥
इति हारीते प्रथम स्थाने ७ अध्याये ॥
“कषायो जडयेज्जिह्वां कण्ठस्रोतो विबन्धकृत्” ॥
“कषायः पित्तकफहा गुरुरस्रविशोधनः ।पीडनो रोपणः शीतः क्लेदमेदो विशोषणः ।आमसंस्तम्भनो ग्राही रूक्षोऽतित्वक्प्रसादनः ॥
करोति शीलितः सोऽति विष्टम्भाध्मानहृद्रुजः ।तृट्कार्श्य पौरुषभ्रंशस्रोतोरोधमलग्रहान्” ॥
इति वाभटे सूत्रस्थाने १० अध्याये ॥
“कषायो रसः संशमनः संग्राही सन्धारणःपीडनो रोपणः शोषणः स्तम्भनः श्लेष्मरक्तपित्त-प्रशमनः शरीरक्लेदस्योपयोक्ता रूक्षः शीतोगुरुश्च ।स एवं गुणोऽप्येक एवात्यर्थमुपयुज्यमानः आस्यंशोषयति,  हृदयं पीडयति,  उदरमाध्मापयति, वाचां निगृह्णाति,  स्रोतांस्यवबध्नाति,  श्यावत्व-मापादयति,  पौंस्त्वमुपहन्ति,  विष्टभ्य जरांगच्छति,  वातमूत्रपुरीषाण्यवगृह्णाति,  कर्षयति, ग्लापयति,  तर्षयति,  स्तम्भयति,  खरविषद-रूक्षत्वात् पक्षवध-ग्रहापतानकार्द्दितप्रभृतींश्चवातविकारानुपजनयतीति” ।“वैषद्यस्तम्भजाड्यैर्यो रसनं योजयेद्रसः ।बध्नातीवचयः कण्ठं कषायः स विकास्यपि” ॥
“पवन पृथिव्यतिरेकात् कषायः” ॥
इति चरके सूत्रस्थाने २६ अध्याये ॥
)निर्यासः । (यथा,  महाभारते अनुशासनपर्व्वणि ।“घृष्टो वटकषायेण अनुलिप्तः प्रियङ्गुणा ।क्षीरेण षष्टिकान् भुक्त्वा सर्व्वपापैः प्रमुच्यते” ॥
)विलेपनम् । (यथा कुमारे ७ । १७ ।“कर्णार्पितो लोध्रकषायरूक्षेगोरोचनाक्षेपनितान्तगौरे” ॥
“लोध्रस्य वृक्षविशेषस्य कषायेण विलेपनेन” ॥
इति मल्लिनाथः ॥
) अङ्गरागः । इति मेदिनी ॥

 कषायः,  पुं,
   (कष् + आयः ।) श्योणाकवृक्षः । इतिधरणी ॥
 रागः । इत्यमरटीकायां स्वामी ॥
(यथा छान्दग्योपनिषदि ।“आहारशुद्धौ सत्त्वशुद्धिः सत्त्वशुद्धौ ध्रुवास्मृतिः । स्मृतिलम्भे सर्व्वग्रन्थीनां विप्रमोक्ष-स्तस्मै मृदितकषायाय तमसः पारं दर्शयति” ।“तस्मै मृदितकषायाय वार्क्षारादिरिव कषायोरागद्वेषादिदोषः सत्त्वस्य रञ्जनरूपत्वात् ज्ञान-वैराग्याभ्यासरूपक्षारेण क्षालितो मृदितो विना-शितो यस्य नारदस्य तस्मै” । इति भाष्यम् ॥
)कलियुगम् । इत्यमरटीकासारसुन्दरी ॥
 (निर्व्वि-कल्पसमाधेर्विघ्नभेदः । यथा,  वेदान्तसारे समा-धिकल्पे ८१ ।“लयविक्षेपाभावेऽपि चित्तवृत्तेरागादिवासनयास्तब्धीभावात् अखण्डवस्त्वनवलम्बनम्” । तत्रानेकजन्माभ्यस्त वाह्याभ्यन्तररागाद्यनुभवजनितसंस्कारैःकलुषीकृतं चित्तं कथञ्चित् श्रवणादिसाधनेनान्त-र्मुखमपि चैतन्यग्रहणसामर्थ्याभावात् मध्य एवस्तब्धीभवति यथा राजदर्शनाय स्वगृहान्निर्गत्य, राजमन्दिरं प्रविष्टस्य कस्यचित् पुरुषस्य द्वार-पालनिरोधेन स्तब्धीभावंः तथा परित्यक्त वाह्य-विषयस्य अखण्डवस्तुग्रहणप्रवृत्तस्योद्बुद्धरागादि-संस्कारैः स्तब्धीभावादखण्डवस्त्वग्रहणं कषायः ॥
)

 कषायः,  त्रि,  (कष + आयः ।) सुरभिः । (यथा मेघ-दूते ३३ ।“प्रत्यूषेषु स्फुटितकमलामोदमैत्रीकषायः” ॥
)लोहितः । इति मेदिनी ॥
 (यथा कुमारे ३ । ३२ ।“चूताङ्कुरास्वादकषायकण्ठःपुंस्कोकिलो यन्मधुरं चुकूज” ॥
)रक्तपीतमिश्रितवर्णः । इत्यमरटीकायां स्वामी ॥
धववृक्षः । इति राजनिर्वण्टः ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 कषाय पुंन०  कषति कण्ठम्,  कष--आय--अर्द्धर्चादि ।(कषा) १ रसभेदे २ तद्वति त्रि०
  । तस्य कारणगुणादिसुश्रुते उक्तं यथा--“तत्र शैत्यरौक्षलाघववैशद्यवैष्टम्भ्य-गुणलक्षणोवायुस्तस्य समानयोनिः कषायो रसः सोऽस्यशैत्यात् शैत्यं वर्द्धयति,  रौक्ष्यात् रौक्ष्यं,  लाघवात्लाघवं,  वैशद्यात् वैशद्यं,  वैष्टम्भ्यात् वैष्टम्भ्यमिति”“योवक्त्रं परिशोषयति जिह्वां स्तम्भयति कण्ठं बध्नातिहृदयं कषति पीडयति च स कषायः” । “कषायःसंग्राहकोरोपणः स्तम्भनः शोधनालेखनः शोषणःपीडनः क्लेदीपशोषणश्चेति । स एवंगुणोऽत्येकएवात्यर्थ-मुपसेव्यमानः पीडास्यशोषोदराध्मानवाक्यग्रहमन्या-स्तम्भगात्रस्फुरणचुमुचुमायनाकुञ्चनक्षेपणप्रभृतीन् जन-यति” इति च । कषायवर्गश्च । “न्यग्रोधादिरम्ब-ष्ठादिः प्रियङ्ग्वादीरोध्रादिस्त्रिफलाशल्लकीजम्ब्वाम्रबकुलतिन्दु-कफलिनीकतकशाकपाषाणभेदकवनस्पतिफलानि सालसा-रादिश्च प्रायशः कुरवककोविदारकजीवन्तीचिल्लीपालङ्क्यसुनिषण्णकप्रभृतीनि नीवारकादयोमुद्गादयश्च समासेन कषा-योवर्गः” सुश्रु० । अस्योत्पत्तिकारणमपि तत्रोक्तं यथा-“तस्मादाप्योरसः परस्परसंसर्गात् परस्परानुग्रहात् पर-स्परानुप्रवेशाच्च सर्वेसु सर्वेषां सान्निध्यमस्त्युत्कर्षापकर्षात्तुग्रहणम् । स खल्वाप्योरसः शेषभूतसंसर्गाद्विदग्धाः षोढाविभज्यते” इत्युपक्रम्य । पृथिव्यनिलगुणबाहुल्यात् कषायःइति । तत्र तस्य च पित्तकफघ्नत्वमपि तत्रैवोक्तम्“मघुरातक्तकषायाः पित्तघ्नाः कटुतिक्तकषायाः श्लेष्मघ्नाः”इति । “केचिदाहुरग्नीषोमीयत्वाज्जगतो रसाः द्विविधाःसौम्या आग्नेयाश्च,  तत्र मधुरतिक्तकषायाः सौम्याः, कट्वम्ललवणा आग्नेयाः मधुराम्ललवणाः स्निग्धाः गुर-वश्च कटुतिक्तकषाया रूक्षा लघवश्च । सौम्याः शीताआग्नेयाश्चीष्णाः” इति सुश्रुते अन्यमतेनोक्त्वा तच्च दूष-यित्वा पूर्वदर्शितमतमादृतम् भावप्र० तदेतद्विवृतम् यथा-“कषायो रोपणो ग्राही स्तम्भनः शोधनस्तथा । लेखनःपीडनः सौम्यः शोषणो वातकोपनः । कफशोणि-तपित्तघ्नो रूक्षः शीतो लघुर्मतः । त्वक्प्रसादनमालस्यस्तम्भनो विषदो मतः । जिह्वाया जाड्यकृत्कण्ठस्रोतसाञ्च विबन्धकृत्” । रोपणः व्रणस्य,  स्तम्भनोगात्राणां,  शोधनो व्रणस्य,  लेखनो व्रणाद्युत्-सन्नमांसस्य,  शोषणोव्रणमज्जादीनाम् । पीडनोहृदयस्य वातकारित्वात्,  सौम्यः सोमादुत्पन्नः” । अथा-तियुक्तस्य कषायस्य गुणास्तत्रोक्ताः “सोऽतिचयुक्तो गुदा-ध्मानहृत्पीडाक्षेपणादिकृत्” । अभयायामत्र विशेषः ।“प्रायशः स्तम्भनं प्रोक्तं कषायमभयां विना” । ३ राग-द्वेषादिदोषे । “आहारशुद्धौ सत्वशुद्धिः सत्वशुद्धौ ध्रुवास्मृतिः,  स्मृतिलम्भे सर्वग्रन्थीनां विप्रमोक्षस्तस्मैमृदितकषायाय तमसः पारं दर्शयति” छा० उ० ।“तस्मै मृदितकषायाय वार्क्षारादिरिव कषायो राग-द्बेषादिदोषः,  सत्वस्य रञ्जनरूपत्वात् ज्ञानवैराग्या-भ्यासरूप्रक्षारेण क्षालितोमृदितो विनाशितो यस्य नार-दस्य तस्मै” भा० । “कषाये कर्मभिः पक्वे ततो ज्ञानंप्रजायते” वेदा० प० कर्मणां रागद्वेषादिदोषरूपकषा-यनाशकत्वमुक्तम् । “लयविक्षेपाभावेऽपि चित्तवृत्तेः रागा-दिवासनया स्तकीभावात् अखण्डवस्त्वनवलम्बनं कषायः”इति वेदान्तसारोक्तलक्षणे ४ निर्विकल्पकसमाधिविघ्नभेदे“सकषायं विजानीयात् शमप्राप्तं न चालयेत्” ।“सकषायं कलुषितं मे चित्तमिति,  विज्ञाय शमेऽद्वितीयात्मनि निवेशयेत्” विद्वन्म० । ५ रक्ते अनुरागान्विते६ सुरभौ ७ अपटौ च केशवः । “चूताङ्कुरास्वादकषायकण्ठः” कुमा० । “कषायः रक्तः” मल्लि० । “निद्रा-कषायितविपाटललोचनेषु” माघः “कषायितान्यपटू-कृतानि” मल्लि० । ८ रागे ९ क्वाथभेदे १० निर्यासे च“रागे क्वाथे कषायोऽस्त्री निर्यासे सौरभे रसे” वैज० ।कषायः जातोऽस्य तार० इतच्,  तत्करोतीति णिच्-कर्मणि क्तवा । कषायित जातकषाये कषायीकृते च त्रि०
 “अमुनैव कषायितस्तनी” कुमा० “कषायितः रञ्जितःमल्लि० । ११ विलेपने १३ अङ्गरागे च विश्वः । “कर्ण्णार्पितो-लोध्रकषायरूक्षे” कुमा० “कषायेण विलेपनेन” मल्लि० ।क्वषायश्च सरसादिकः पञ्चविधः भावप्र० दर्शितो यथा ।“सरसश्च तथा कल्कः क्वाथश्च हिमफाण्टकौ । ज्ञेयाःकषायाः पञ्चैते लघवः स्युर्यथोत्तरम्” तेषां पञ्चानां लक्ष-णानि तु तत्तच्छब्दे दृश्यानि । १३ श्योनाकवृक्षे पु०
 जटाघरः । १४ कलियुगे अमरटीका रागदीषहेतुत्वात्तस्यतथात्वम् १५ लोहितवर्ण्णयुक्ते त्रि०
  मेदि० १६ रक्तपीत-मिश्रितवर्णे अमरटीका । १७ धववृक्षे पु०
  राजनि० १८ क्षुद्र-दुरालभायां स्त्री राजनि० । देशे गम्ये अस्मात्पानशब्दस्य णत्वम् । कषायपाणोदेशभेदः ।

Capeller

German

 कषाय zusammenziehen,  scharf (schmekkend):
wohlriechend
 rot
 m.
  Röte, 
Leidenschaft
 n.
  ein rotgelbes Gewand.

Burnouf

French

 कषाय कषाय a. (कष्) jaune,  de couleur d'ocre
 rouge
terne,  rougeâtre.
		 Odorant,  d'une odeur ou d'une saveur astringente.
-- S. m.
  n.
  décoction jaunatre servant a la teinture
		 goût ou
odeur astringente
		 action de farder ou de parfumer une personne.
Au fig. Bd. corruption
 influence des causes de corruption:
कल्पकषाय période de dégénérescence d'un kalpa ou durée
actuelle d'un univers
 पन्चकषाय n.
  les cinq corruptions qui
causent cette dégénérescence. -- S. m.
  bignonia indica,  bot.
कषायकृत् m.
  (कृ) l'arbre dont l'écorce fournit la
teinture ci-dessus.
कषायित pp. teint avec le कषाय
 [écorce] préparée
pour cette teinture ou ayant servi à la préparer.
कषायिन् m.
  le साल
 arbre.
कषायीकृत pp. (कृ teint en rougeâtre ou
jaunâtre avec le कषाय।

Stchoupak

French

 कषाय-
 a. astringent 
 parfumé,  odorant 
 rouge,  rouge
foncé 
 m.
  nt. suc astringent 
 décoction,  potion 
 emploi de cosmétiques 
लोचन- a. qui a les yeux rougis) 
 -ई-भू- saleté,  impureté 
-ई-कृ- rendre rouge (ई-कृत- devenir rouge,  rougir.
°वस्त्र- nt. vêtement rouge-jaunâtre des mendiants bouddhistes.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.