| YouTube Channel

कवि (kavi)

 
शब्दसागरः
English
कवि
mfn.
 (-विः-विः or -वी-वि) Learned, wise.
m.
 (-विः)
1. A poet.
2. The
sun.
3. SUKRA, the regent of the planet Venus, and preceptor of
the demons.
4. A name of VALMIKI, the author of the Ramayana,
the inventor of poesy.
5. A name of BRAHMA.
f.
 (-विः-वी) The bit
of a bridle, or the reins altogether
also कविका.
E.
 कु to sound, to
celebrate, and इन् Unadi
aff.
Capeller Eng
English
कवि॑
a.
 wise, thoughtful
m.
 a wise man, seer, sage, poet
(esp. of artificial poems)
N.
 of
sev.
 men.
Yates
English
कवि (विः) 2.
m.
 A poet
the sun
Su-
kra
Brahmā, Vālmīki. a. Learn-
ed, wise, literary.
Spoken Sanskrit
English
कवि - kavi -
adj.
 - skilful
कवि - kavi -
adj.
 - knowing
कवि - kavi -
adj.
 - cunning
कवि - kavi -
adj.
 - wise
कवि - kavi -
adj.
 - gifted with insight
कवि - kavi -
adj.
 - sensible
कवि - kavi -
adj.
 - enlightened [ m ]
कवि - kavi -
adj.
 - prudent
कवि - kavi -
adj.
 - intelligent
कवि - kavi -
f.
 - bit of a bridle
कवि - kavi -
f.
 - reins
कवि - kavi -
f.
 - ladle
कवि - kavi -
m.
 - name of planet Venus
कवि - kavi -
m.
 - wise man
कवि - kavi -
m.
 - owl
कवि - kavi -
m.
 - seer
कवि - kavi -
m.
 - keeper or herd
कवि - kavi -
m.
 - poet
कवि - kavi -
m.
 - prophet
कवि - kavi -
m.
 - sun
कवि - kavi -
m.
 - intelligent man
कवि - kavi -
m.
 - singer
कवि - kavi -
m.
 - sage
कवि - kavi -
m.
 - soul in the sAMkhya philosophy
कवि - kavi -
m.
 - man of understanding
कवि - kavi -
m.
 - bard
कवि - kavi -
m.
 - thinker
कवि - kavi -
m.
 - cunning fighter
कवि - kavi -
m.
 - leader
कवि kavi
f.
 reins
स्मदभीशु smadabhIzu
adj.
 having reins
अरश्मिक arazmika
adj.
 without reins
प्रग्रहिन् pragrahin
adj.
 guiding the reins
स्यूमगृभ् syUmagRbh
adj.
 seizing the reins
हिरण्याभीशु hiraNyAbhIzu
adj.
 having golden reins
विमुक्तप्रग्रह vimuktapragraha
adj.
 with slackened reins
अरश्मन् arazman
adj.
 having no ropes or reins
कविय kaviya
m.
n.
 bit of a bridle or the reins
कविक kavika
n.
 bit of a bridle or the reins
प्राचीनरश्मि prAcInarazmi
adj.
 having reins directed forward
वृषरश्मि vRSarazmi
adj.
 having strong reins or thongs
ऋजुरश्मि Rjurazmi
adj.
 having straight traces or reins
यतरश्मि yatarazmi
adj.
 having well held or guided reins
सूत्रसङ्ग्रह sUtrasaGgraha
m.
 one who grasps or holds the reins
सुमदंसु sumadaMsu
adj.
 together with the reins or harness
इष्टरश्मि iSTarazmi
adj.
 one who wishes for reins or bridles
Wilson
English
कवि
mfn.
 (-विः-विः or -वी-वि) Learned, wise.
m.
 (-विः)
1 A poet.
2 The sun.
3 ŚUKRA, the regent of the planet Venus, and preceptor of the demons.
4 A name of VĀLMĪKI, the author of the Rāmāyaṇa, the inventor of
poesy.
5 A name of BRAHMĀ.
f.
 (-विः-वी) The bit of a bridle, or the reins
altogether
also कविका.
E.
 कु to sound, to celebrate, and इन् Uṇādi
aff.
Apte
English
कवि [kavi],
a.
 [कु-इ
Uṇ.*
 4.138]
Omniscient
Mb.
 * 1.5. 27
कविं पुराणमनुशासितारम्
Bg.*
 8.9
Ms.*
 4.24.
Intelligent, clever, wise
कविर्मूकवदात्मानं स दृष्ट्या दर्शयेन्नृणाम्
Bhāg.*
 7.13, 1.18.
Thinking, thoughtful.
Praiseworthy.
विः A wise man, a thinker, a sage
कवीनामुशना कविः
Bg.*
 1.37
Ms.*
 7.49, 2.151.
A poet
तद् ब्रूहि रामचरितं आद्यः कविरसि
U.*
 2
मन्दः कवियशः- प्रार्थी
R.*
 1.3
इदं कविभ्यः पूर्वेभ्यो नमोवाकं प्रशास्महे
U.*
 1.1
Śi.*
 2.86.
An epithet of Śukra, the preceptor of the Asuras
कविरिव वृषपर्वणः
K.*
 56.
Vālmīki, the first poet.
Brahmā
Bhāg.*
 5.18.6.
The sun.
f.
 The bit of a bridle
see कविका.
Comp.
 -ज्येष्ठः an epithet of Vālmīki, the first poet. -पुत्रः an epithet of Śukra.
राजः a great poet
श्रीहर्षं कविराजराजिमुकुटालङ्कारहीरः सुतम् occurring in the last verse of every canto of Naiṣadha Charita.
N.
 of a poet, author of a poem called राघवपाण्डवीय. -रामायणः an epithet of Vālmīki.-समयः convention of Poets.
कवि [kavi] वी [vī] यम् [yam], (वी) यम् The bit of a bridle.
Apte 1890
English
कवि a. [कु-इ Uṇ. 4. 138] 1 Omniscient
Bg. 8. 9
Ms. 4. 24.
2 Intelligent, clever, wise.
3 Thinking, thoughtful.
4 Praiseworthy.
विः 1 A wise man, a thinker, a sage
कवीनामुशना कविः Bg. 10. 37
Ms. 7. 49, 2. 151.
2 A poet
तद्ब्रूहि रामचरितं आद्यः कविरसि U. 2
मंदः कवियशःप्रार्थी R. 1. 3
इदं कविभ्यः पूर्वेभ्यो नमोवाकं प्रशास्महे U. 1. 1
Śi. 2. 86.
3 An epithet of Śukra, the preceptor of the Asuras
कविरिव वृषपर्वणः K. 56.
4 Vālmīki, the first poet.
5 Brahmā.
6 The sun.
f. The bit of a bridle
see कविका.
Comp.
ज्येष्ठः an epithet of Vālmīki, the first poet.
पुत्रः an epithet of Śukra.
राजः {1} a great poet
श्रीहर्षं कविराजराजिमुकुटालंकारहीरः सुतं occurring in the last verse of every canto of Naiṣadha Carita. {2} N. of a poet, author of a poem called राघवपांडवीय.
रामायणः an epithet of Vālmīki.
Monier Williams Cologne
English
कवि॑
mfn.
 (√ 1. कू
cf.
 2. कव, आ॑कूत, आ॑कूति, काव्य,
Naigh.
 iii, 15
Nir.
 xii, 13
Uṇ.
 iv, 138) gifted with insight, intelligent, knowing, enlightened, wise, sensible, prudent, skilful, cunning
कवि॑ (इस्),
m.
 a thinker, intelligent man, man of understanding, leader
a wise man, sage, seer, prophet
a singer, bard, poet (but in this sense without any technical application in the Veda),
RV.
VS.
TS.
AV.
ŚBr.
 i, 4, 2, 8
KaṭhUp.
 iii, 14
MBh.
Bhag.
BhāgP.
Mn.
 vii, 49
R.
Ragh.
N.
 of several gods, (esp. ) of Agni,
RV.
 ii, 23, 1
x, 5, 3
iii, 5, 1
i, 31, 2
76, 5
of Varuṇa, Indra, the Aśvins, Maruts, Ādityas
of the Soma
of the Soma priest and other sacrificers
(probably)
N.
 of a particular poet
cf.
 अ॑ङ्गिरस् (Mn. ii, 151) and उश॑नस् (Bhag. x, 37)
of the ancient sages or patriarchs (as spirits now surrounding the sun)
of the Ṛbhus (as skilful in contrivance)
of Pūṣan (as leader or guider)
N.
 of a son of Brahmā,
MBh.
 xiii, 4123, 4142-4150
of Brahmā,
W.
of a son of Bhṛgu and father of Śukra,
MBh.
 i, 2606 (cf. 3204
BhāgP.
 iv, 1, 45 and
Kull.
 on
Mn.
 iii, 198)
that of Śukra (regent of the planet Venus and preceptor of the demons),
Rājat.
 iv, 495
of the planet Venus,
NBD.
of the sons of several Manus,
Hariv.
BhāgP.
VP.
of a son of Kauśika and pupil of Garga,
Hariv.
of a son of Ṛṣabha,
BhāgP.
of Vālmīki,
L.
a keeper or herd,
RV.
 vii, 18, 8
(fig.)
N.
 of the gates of the sacrificial enclosure,
TS.
 v, 11, 1, 2 (cf. कव॑ष्)
the sun,
W.
of various men
the soul in the Sāṃkhya philosophy Comm.
a cunning fighter,
L.
an owl,
L.
कवि॑ (इस् or ई,
W.
 ),
f.
 the bit of a bridle,
L.
the reins (cf. कविका),
W.
a ladle (cf. कम्बि),
L.
Monier Williams 1872
English
कवि कवि, इस्, इस् or ई, इ (said to be fr. rt. 3.
कु
but perhaps related to आकूत, आकूति), sensible,
intelligent, prudent, clever, wise, learned
a thinker,
a wise man, a sage, an intelligent man
(metaphoric-
ally) epithet of the gates of the sacrificial enclosure
epithet of the Ṛbhus (as skilful in contrivance)
epithet of the old sages or patriarchs, now as spirits
surrounding the sun
epithet of the gods, especially
of Agni, Indra, Varuṇa, the Maruts, and Ādityas
epithet of the Soma priest &c.
(इस्), m. a poet,
especially one who composes artificial poems
N.
of a man, according to some genealogies a son of
Brahmā, according to others a son of Bhṛgu and
father of Śukra
epithet of Śukra, the regent of the
planet Venus and preceptor of the demons
the sons
of several Manus are also called Kavis
N. of a son of
Kauśika and pupil of Garga
also a son of Ṛṣabha
N. of Vālmīki, the inventor of poesy and author of
the Rāmāyaṇa
the sun ?
(इस् or ई), f. the bit of
a bridle or the reins altogether
a ladle.
—कवि-
कण्ठ-हार, अस्, m. ‘the ornament of the neck of
a poet, ’ title of a work on rhetoric.
—कवि-कल्प-
द्रुम, अस्, m. title of a collection of roots written
in verse by Vopadeva.
—कवि-कल्प-लता, f. title of
a work on rhetoric by Devendra.
—कवि-क्रतु, उस्,
उस्, उ, Ved. having wise designs, wise
(Sāy.) one
who possesses wisdom or sacrifices.
—कवि-चन्द्र,
अस्, m. the son of Karṇa-pūra and father of Kavi-
vallabha, author of the Kāvya-candrikā
the author
of the Dhātu-candrikā
the author of the Ratnāvalī
the author of the Rāmacandra-campū
the author
of the Śānti-candrikā
the author of a grammar
called Sārala-harī
the author of a book named
Stavāvalī.
—कवि-च्छद्, त्, त्, त्, Ved. delighting
in wise men
(Sāy.) causing pleasure to the wise.
—कवि-ज्येष्ठ, अस्, m. an epithet of Vālmīki,
the author of the Rāmāyaṇa, ‘the oldest of poets.’
—कवि-तम, अस्, आ, अम्, wisest.
—कवि-तर,
अस्, आ, अम्, wiser.
—कवि-ता, f. poesy, poetic style
or composition.
—कवितामृत-कूप (°ता-अम्°),
अस्, m. title of a modern collection of verses, ‘a well
of nectar of poetry.’
—कविता-वेदिन्, ई, इनी, इ, un-
derstanding poesy, wise, learned, a poet, a genius.
—कवि-त्व, अम्, n. wisdom
poesy.
—कवि-त्वन,
अम्, n., Ved. wisdom.
—कवित्व-रत्नाकर, अस्,
m. title of a modern work on rhetoric.
—कवि-
दर्पण, N. of a work by Raghu.
—कवि-पुत्र,
अस्, m., N. of a dramatic author.
—कवि-प्रशस्त,
अस्, आ, अम्, Ved. highly esteemed or praised by sages.
—कवि-प्रिया, f. a work on rhetoric by Keśava-
dāsa.
—कवि-भट्ट, अस्, m., N. of a poet.
—कवि-
भूम, अस्, m., N. of a man.
—कवि-भूषण,
अस्, m. the son of Kavi-candra.
—कवि-रथ, अस्,
m., N. of a prince, a son of Citra-ratha.
—कवि-
रहस्य, अम्, n. ‘the secret of the learned, ’ title
of a collection of roots by Halāyudha.
—कवि-राज,
अस्, m. king of the poets, N. of the author of the
Rāghavapāṇḍavīya.
—कवि-रामायण, अस्, m. an
epithet of Vālmīki, the author of the Rāmāyaṇa,
(an incorrect form for रामायण-कवि।)
—कवि-
लासिका or कवि-लाशिका, f. (?) a kind of lute.
—कवि-
वल्लभ, अस्, m., N. of the son of Kavi-candra.
—कवि-वृध, अस्, आ, अम्, Ved. prospering the
wise.
—कवि-शस्त, अस्, आ, अम्, Ved. praised by wise
men.
—कवीश्वर (°वि-ईश्°), अस्, m. a king of poets
N. of a poet.
Macdonell
English
कवि kav-í,
a.
 wise
m.
 wise man, sage, seer
🞄poet
planet Venus.
Benfey
English
कवि कवि, i. e. कू + इ,
I.
adj.
 Wise
(ved.).
II.
m.
1. A wise man, Man.
7, 49.
2. A poet, Rājat. 5, 203.
3. A
proper name, MBh. 13, 4123.
III.
f.
The bit of a bridle, Rām. 1, 53, 18 (cf.
कवल).
--
Comp.
सु-,
m.
 an excellent
poet, Rājat. 5, 204. -- Cf. κοας in εὐρυκόας Λαο-κόων,
, i. e. Λαϝο-κόϝων, and कू।
Hindi
Hindi
कवि
Apte Hindi
Hindi
कवि
वि* - कु-इ
सर्वज्ञ
कवि
वि* - कु-इ
"प्रतिभाशाली, चतुर, बुद्धिमान"
कवि
वि* - कु-इ
"विचारवान, विचारशील"
कवि
वि* - कु-इ
प्रशंसनीय
कविः
पुं*
 - कु-इ
"बुद्धिमान पुरुष, विचारक ऋषि"
कविः
पुं*
 - कु-इ
काव्यकार
कविः
पुं*
 - कु-इ
असुरों के आचार्य शुक्र की उपाधि
कविः
पुं*
 - कु-इ
"वाल्मीकि, आदिकवि"
कविः
पुं*
 - कु-इ
ब्रह्मा
कविः
पुं*
 - कु-इ
सूर्य
कविः
स्त्री*
 - -
लगाम का दहाना
कवि
वि* - कु+इ
सर्वज्ञ
कवि
वि* - कु+इ
बुद्धिमान
कविः
पुं*
 - कु+इ
"विचारक, कविता करने वाला"
कविः
पुं*
 - कु+इ
वाल्मीकि
कविः
पुं*
 - कु+इ
ब्रह्मा
Shabdartha Kaustubha
Kannada
कवि
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬ್ರಹ್ಮ /ಕ್ರಾಂತಿದರ್ಶಿ /ಅತೀಂದ್ರಿಯ ವಸ್ತುವನ್ನು ನೋಡುವ ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಪರಮಾತ್ಮ
प्रयोगाः - > "कविं पुराणमनुशासितारमणोरणीयांसमनुस्मरेद्यः । सर्वस्य धातारमचिन्त्यरूपमादित्यवर्णं तमसः परस्तात्"
उल्लेखाः - > गीता० ८-९
कवि
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬ್ರಹ್ಮನ ಹೃದಯದಿಂದ ಜನಿಸಿದ ಭೃಗುಋಷಿಯ ಮಗ /ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯರ ತಂದೆ
कवि
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕವಿಯ ಮಗನಾದ ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯ /ಅಸುರರ ಗುರು
निष्पत्तिः - > कु (शब्दे) - "इः" (उ० ४-१३८)
प्रयोगाः - > "ब्रह्मणो हृदयं भित्वा निःसृतोभगवान् भृगुः । भृगोः पुत्रः कविर्विद्वान् शुक्रः कविसुतो ग्रहः ॥"
उल्लेखाः - > भा० आदि० ६७
कवि
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಾವ್ಯವನ್ನು ರಚಿಸುವವನು /ಕವಿತೆ ಮಾಡುವವನು /ವರ್ಣಿಸುವವನು
निष्पत्तिः - > कवृ (वर्णने) - "इः" (उ० ४-१३८)
प्रयोगाः - > "तेजः क्षमा वा नैकान्तं कालज्ञस्य महीपतेः । नैकमोजः प्रसादो वा रसभावविदः कवेः ॥" "मन्दः कवियशःप्रार्थी गमिष्याम्युपहास्यताम्"
उल्लेखाः - > माघ० २-८३, रघु० १-३
कवि
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪಂಡಿತ /ವಿದ್ವಾಂಸ/ಬುದ್ಧಿವಂತ
प्रयोगाः - > "अध्यापयामास पितॄन् शिशुराङ्गिरसः कविः"
उल्लेखाः - > मनु० २-१५१
कवि
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಮಹರ್ಷಿ
विस्तारः - > "कविर्वाल्मीकिशुक्रयोः । सूरौ काव्यकरे पुंसि स्यात्खलीने तु योषिति" - मेदि० ।
कवि
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಸ್ತೋತ್ರ ಮಾಡುವವನು
कवि
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಡುವವನು
कवि - वी
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಲಗಾಮು /ಕಡಿವಾಣ
निष्पत्तिः - > वा "ङीष्" (ग० ४-१-४५)
L R Vaidya
English
kavi {% (I) a. %} 1. Omniscient, Bg.viii.9
2. intelligent, clever
3. wise, praiseworthy.
kavi {% (II) m. %} 1. A wise man, a thinker, a sage, M.vii.49, Bg.x.37
2. a poet, मंदः कवियशः प्रार्थी R.i.3, इदं कविभ्यः पूर्वेभ्यो नमोवाकं प्रसास्महे Ut.i., Sis.ii.83
3. an epithet of Śukra, the preceptor of the demons
4. Brahman (m.)
5. Vālmīki, the first poet
6. the sun.
kavi {% (III) f. %} The bit of a bridle.
भूतसङ्ख्या
Sanskrit
९, अङ्क, अन्तर, अम्बुजासन, उपेन्द्र, ऋद्धि, कपाट, कवाट, कवि, कूप, केशव, क्षत, खग, खचर, खेगामी, खेचर, गम्भीर, गाम्भीर, गो, ग्रह, छिद्र, तामिस्र, तार्क्ष्यध्वज, दिविसद्, दुर्गा, द्वार, नन्द, नभोग, नव, निधान, निधि, पट, पदार्थ, बल, बिल, मिति, यन्त्र, रत्न, रन्ध्र, लब्ध, लब्धि, वट, विल, विवर, शुषिर, सुषिर, हरि
Bopp
Latin
कवि m. (r. कव् s. इ) poëta. BH. 8. 9. (Hib. caomhdha
«poetry, versification».)
Aufrecht Catalogus Catalogorum
English
कवि pupil of Rāmānujācārya:
Vṛttarāmāyaṇa, metrics. Oudh V, 10.
Lanman
English
kaví, a. wise, possessed of insight (of gods,
esp. Agni)
as m. wise man, seer, sage
poet
pl. wise men of old (whose spirits
hover about the sun), 91^12. [prop. ‘seer, ’
√kū, ‘see, ’ for *skū: cf. θυοσκόυς, *-σκοϝο-ς,
‘inspecting the sacrifice’
Lat. cav-ēre,
‘look out, be cautious’
Ger. schauen, AS.
sceāwian, ‘look, ’ Eng. show, ‘cause to look
at.’]
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
कवि m. Wasservogel [क-वि!], Dharmaśarmābhy. 5, 70. Die richtige Form für Eule ist कुवि. — Śrīk. 25, 42 (= हंस).
कवि ° = Śukra, S I, 236, 4.
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
शुक्रो मघाभवः काव्य उशना भार्गवः कविः ॥ ११९ ॥
षोडशार्चिर्दैत्यगुरुर्धिष्ण्यः शनैश्चरः शनिः ।
छायासुतोऽसितः सौरिः सप्तार्ची रेवतीभवः ॥ १२० ॥
मन्दः क्रोडो नीलवासाः स्वर्भाणुस्तु विधुंतुदः ।
तमो राहुः सैंहिकेयो भरणीभूरथाहिकः ॥ १२१ ॥
-wordlist-
शुक्र (पुं), मघाभव (पुं), काव्य (पुं), उशनस् (पुं), भार्गव (पुं), कवि (पुं), षोडशार्चिस् (पुं), दैत्यगुरु (पुं), धिष्ण्य (पुं), शनैश्चर (पुं), शनि (पुं), छायासुत (पुं), असित (पुं), सौरि (पुं), सप्तार्चिस् (पुं), रेवतीभव (पुं), मन्द (पुं), क्रोड (पुं), नीलवासस् (पुं), स्वर्भाणु (पुं), विधुन्तुद (पुं), तमस् (पुंक्ली), राहु (पुं), सैंहिकेय (पुं), भरणीभू (पुं)
--source--
द्रुहिणो विरिञ्चिर्द्रुघणो विरिञ्चः परमेष्ठ्यजोऽष्टश्रवणः स्वयंभूः ।
कमनः कविः सात्त्विकवेदगर्भौ स्थविरः शतानन्दपितामहौ कः ॥ २११ ॥
धाता विधाता विधिवेधसौ ध्रुवः पुराणगो हंसगविश्वरेतसौ ।
प्रजापतिर्ब्रह्मचतुर्मुखौ भवान्तकृज्जगत्कर्तृसरोरुहासनौ ॥ २१२ ॥
शंभुः शतधृतिः स्रष्टा सुरज्येष्ठो विरिञ्चनः ।
हिरण्यगर्भो लोकेशो नाभिपद्मात्मभूरपि ॥ २१३ ॥
-wordlist-
द्रुहिण (पुं), विरिञ्चि (पुं), द्रुघण (पुं), विरिञ्च (पुं), परमेष्ठिन् (पुं), अज (पुं), अष्टश्रवण (पुं), स्वयम्भू (पुं), कमन (पुं), कवि (पुं), सात्त्विक (पुं), वेदगर्भ (पुं), स्थविर (पुं), शतानन्द (पुं), पितामह (पुं), क (पुं), धातृ (पुं), विधातृ (पुं), विधि (पुं), वेधस् (पुं), ध्रुव (पुं), पुराणग (पुं), हंसग (पुं), विश्वरेतस् (पुं), प्रजापति (पुं), ब्रह्मन् (पुं), चतुर्मुख (पुं), भवान्तकृत् (पुं), जगत्कर्तृ (पुं), सरोरुहासन (पुं), शम्भु (पुं), शतधृति (पुं), स्रष्टृ (पुं), सुरज्येष्ठ (पुं), विरिञ्चन (पुं), हिरण्यगर्भ (पुं), लोकेश (पुं), नाभिभू (पुं), पद्मभू (पुं), आत्मभू (पुं)
--source--
विद्वान्सुधीः कविविचक्षणलब्धवर्णा ज्ञः प्राप्तरूपकृतिकृष्ट्यभिरूपधीराः ।
मेधाविकोविदविशारदसूरिदोषज्ञाः प्राज्ञपण्डितमनीषिबुधप्रबुद्धाः ॥ ३४१ ॥
व्यक्तो विपश्चित्संख्यावान्सन्प्रवीणे तु शिक्षितः ।
निष्णातो निपुणो दक्षः कर्महस्तमुखाः कृतात् ॥ ३४२ ॥
कुशलश्चतुरोऽभिज्ञविज्ञवैज्ञानिकाः पटुः ।
-wordlist-
विद्वस् (पुं), सुधी (पुं), कवि (पुं), विचक्षण (पुं), लब्धवर्ण (पुं), ज्ञ (पुं), प्राप्तरूप (पुं), कृति (पुं), कृष्टि (पुं), अभिरूप (पुं), धीर (पुं), मेधाविन् (पुं), कोविद (पुं), विशारद (पुं), सूरि (पुं), दोषज्ञ (पुं), प्राज्ञ (पुं), पण्डित (पुं), मनीषिन् (पुं), बुध (पुं), प्रबुद्ध (पुं), व्यक्त (पुं), विपश्चित् (पुं), सङ्ख्यावत् (पुं), सत् (पुं), प्रवीण (पुं), शिक्षित (पुं), निष्णात (पुं), निपुण (पुं), दक्ष (पुं), कृतकर्मन् (पुं), कृतहस्त (पुं), कृतमुख (पुं), कुशल (पुं), चतुर (पुं), अभिज्ञ (पुं), विज्ञ (पुं), वैज्ञानिक (पुं), पटु (पुं)
--source--
प्राचेतसस्तु वाल्मीकिर्वल्मीककुशिनौ कविः ।
मैत्त्रावरुणवाल्मीकौ वेदव्यासस्तु माठरः ॥ ८४६ ॥
द्वैपायनः पाराशर्यः कानीनो बादरायणः ।
व्यासोऽस्याम्बा सत्यवती वासवी गन्धकालिका ॥ ८४७ ॥
योजनगन्धा दाशेयी शालङ्कायनजा च सा ।
-wordlist-
प्राचेतस (पुं), वाल्मीकि (पुं), वल्मीक (पुं), कुशिन् (पुं), कवि (पुं), मैत्रावरुण (पुं), वाल्मीक (पुं), वेदव्यास (पुं), माठर (पुं), द्वैपायन (पुं), पाराशर्य (पुं), कानीन (पुं), बादरायण (पुं), व्यास (पुं), सत्यवती (स्त्री), वासवी (स्त्री), गन्धकालिका (स्त्री), योजनगन्धा (स्त्री), दाशेयी (स्त्री), शालङ्कायनजा (स्त्री)
अभिधानचिन्तामणीशिलोच्छः
Sanskrit
--source--
कविताऽपि कविः स्यात्कृतकर्मणि कृतकृत्यकृतिकृतार्थाश्च ।
-wordlist-
कवि (पुं), कृतकृत्य (पुं), कृतिन् (पुं), कृतार्थ (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
उशनस्
उशनस्, शुक्र, काव्य, दैत्यगुरु, भार्गव, कवि, धिष्ण्य
उशना शुक्रः काव्यो दैत्यगुरुर्भार्गवः कविर्धिष्ण्यः ।
verse 1.1.1.48
page 0007
धीर
धीर, धीमत्, लब्धवर्ण, विपश्चित्, वृद्ध, विद्वस्, प्राप्तरूप, अभिरूप, सूरि, प्राज्ञ, पण्डित, मनीषिन्, ज्ञ, दोषज्ञ, कोविद, प्रबुद्ध, बुध, सुधी, कृती, कृष्टि, कवि, व्यक्त, विशारद, विचक्षण, मेधाविन्, संख्यावत्, मतिमत्
धीरो धीमान् लब्धवर्णो विपश्चिद्,
वृद्धो विद्वान् प्राप्तरूपोऽभिरूपः ।
सूरिः प्राज्ञः पण्डितः सन्मनीषी,
ज्ञो दोषज्ञः कोविदः स्यात्प्रबुद्धः ॥ ३३२ ॥
बुधः सुधीः कृती कृष्टिः कविर्व्यक्तो विशारदः ।
विचक्षणश्च मेधावी संख्यावान्मतिमान्मतः ॥ ३३३ ॥
verse 2.1.1.332
page 0040
Mahabharata
English
Kavi^1, a ṛshi. § 121 (Aṃśāvat.): I, 66, 2606 (son of Bhṛgu and father of Uśanas (Śukra), cf. Nīl. ad. I, 3204).-§ 747b (Suvarṇotpatti): XIII, 85, 4123 (sprang together with Bhṛgu and Aṅgiras from the sacrificial fire (viz. from the extinguished coals) into which the seed of Brahmán had fallen), 4142 (was adopted by Brahmán), 4149 (had eight sons named Vāruṇāḥ), 4151 (ºsutāḥ), 4152, 4153 (adopted by Śiva in the shape of Varuṇa).--§ 751b (Śapathavidhi): XIII, 94, †4550, (4578).
Kavi^2 = Śukra (Uśanas): I, 3196(?).
Kavi^3, a Viśvadeva. § 749 (Ānuśāsanik.): XIII, 91, 4361 (enumeration).
Kavi^4, a son of Kavi^1. § 747b (Suvarṇotpatti): XIII, 85, 4150 (first son of Kavi).
Kavi^5 = Vishṇu (1000 names).
Kavi^6 = Agni: XIII, 7220 (cursed by Aṅgiras).
पुराणम्
English
कवि / KAVI. I. A son of vaivasvata manu. vivasvān was the son of kaśyapa and aditi. vaivasvata manu was the son of vivasvān. manu had sixteen sons who were-manu, yama, yamī, aśvinīkumāras, revanta, sudyumna, ikṣvāku, nṛga, śaryāti, Diṣṭa, Dhṛṣta, karūṣa, nariṣyanta, nābhāga, pṛṣadhra and kavi.
कवि २ / KAVI II. There is a reference to a sage named kavi who was the son of the sage bhṛgu, in mahābhārata, Ādi Parva, Chapter 66, Verse 42, . He was among the sages who stole the lotus of agastya. (M.B. Anuśāsana Parva, Chapter 94, Verse 32).
कवि ३ / KAVI III. An agni who was the fifth son of bṛhaspati, is named kavi. This agni is situated in the sea in the form of baḍavāgni. This agni has two other names also--Udāha and Ūrddhvabhāk. (M.B. Vana Parva, Chapter 219, Verse 20).
कवि ४ / KAVI IV. In mahābhārata, anuśāsana parva, Verse 132, Chapter 85, we find that three persons, namely, kavi, bhṛgu and aṅgiras took their birth from the sacrificial fire at the famous Yāga of brahmā. Of them brahmā made kavi his own son. This kavi had eight sons known as the Varuṇas. One of them was named kavi and another was named kāvya.
कवि ५ / KAVI V. ṛgveda, 1st Maṇḍala, 17th Anuvāka. 116th Sūkta refers to a blind sage named kavi.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
कविः,
पुं,
 (कवते सर्व्वं जानाति सर्व्वं वर्णयति सर्व्वंसर्व्वतो गच्छति वा । कव् इन् । यद्वा कुशब्दे +“अचः इः” । उणां ४ । १३८ । इति इः ।)ब्रह्मा । इति हेमचन्द्रः ॥
(अयमादिकविः यथा, “तेने ब्रह्महृदा य आदिकवये” इति भागवते ।१ । १ ॥
) “वाल्मीकिमुनिः । (एकोऽभून्नलिनात्ततस्तु पुलिनात् वल्मीकतश्चापरस्त एव प्रथिताःकवीन्द्रगुरवस्तेभ्यो नमस्कुर्म्महे” । इत्युद्भटः ॥
)शुक्राचार्य्यः । (यथा महाभारते १ । ६६ । ४२ ।“ब्रह्मणो हृदयं भित्त्वा निःसृतो भगवान् भृगुः ।भृगोः पुत्त्रः कविर्विद्वान् शुक्रः कविसुतो ग्रहः” ॥
)मृर्य्यः । काव्यकरः । (यथा रघुः १ । ३ ।“मन्दः कवियशः प्रार्थी गमिष्याम्युपहास्यताम्” ॥
)ग्वलीने स्त्री । इति मेदिनी ॥
(विष्णुः । यथामहामारते १३ । १४९ । २७ ।“वेदो वेदविदव्यङ्गो वेदाङ्गो वेदवित् कविः” ॥
)कल्किदेवस्य ज्येष्ठम्राता । यथा, --“कल्केर्ज्येष्ठास्त्रयः शूराः कविप्राज्ञसुमन्त्रकाः ।तातमातृप्रियकरा गुरुविप्रप्रतिष्ठिताः” ॥
इति कल्किपुराणे २ अध्यायः ॥
* अपि च ।“विशाखयूपभूपालः प्रायात् साधुजनप्रियः ।कल्किं द्रष्टुं हरेरंशमाविर्भूतञ्च सम्भले ॥
कविं प्राज्ञं सुमन्त्रञ्च पुरस्कृत्य महाप्रभम् ।गार्ग्यभर्ग्याविशालैश्च ज्ञातिभिः परिवारितम् ।विशाखयूपो ददृशे चन्द्रं तारागणैरिव” ॥
इति तत्रैव ३ अध्यायः ॥
* ॥
चौरयोद्धा । यथा ।“वेधस्थाने रणे भङ्गो दुर्गे खण्डिः प्रजायते ।कविप्रवेशनं तत्र योधाघातश्च तत्र वै” ॥
इति सर्व्वतोयद्रचक्रे ज्योतिस्तत्त्वम् ॥
कविः, त्रि, (कवते श्लोकान् ग्रथते वर्णयति वा ।कव् + इन् ।) पण्डितः । इत्यमरः । २ । ७ । ५ ॥
(यथा मनुः २ । १५१ ।“अध्यापयामास पितॄन् शिशुराङ्गिरसः कविः” ॥
)
कविः,
स्त्री,
 (कवति शब्दायते इति । कुशब्दे “अच्इः” । उणां । ४ । १३८ इति इः । अश्वमुखे श-ब्दायमानत्वात्तथात्वम् ।) खलीनः । इति मेदिनी ।लागाम् इति भाषा ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
कवि
पु०
 कव--वर्णने गतौ कु--शब्दे वा इन् ।क्रान्तदर्शिनि--सर्वज्ञे--१ ब्रह्मणि हेमच० । तस्यसर्वगत-त्वात् सर्व्वज्ञत्वात् क्रान्तदर्शित्वाच्च तथात्वम् । “कविर्म-नीषी परिभूः स्वयम्भूः” १ शा० “कविः क्रान्तदर्शी सर्व्वदृ्“नान्यतोऽस्ति द्रष्टा” इति श्रुतेः” शाङ्ख० भा० । “कविं पुरा-णमुनुशासितारम्” गीता । २ स्तुत्ये “होता वा देव्या कवी”यजु० २८, ३० । “पृथग्बरजं भेषजंबकविम्” यजु० २८, ३४ ।३ वाल्मिके मुनौ तस्य प्रथमं काव्यकर्त्तृत्वात् तथा-त्वम् । ४ कविताकारके “मन्दः कवियशःप्रेप्सुः” रघुः“नैकमोजः प्रसादी वा रसभावविदः कवेः” माघः ।“इदं कविभ्यः पूर्वेभ्यो नमोवाक प्रशास्महे” उत्तर० च०(काव्यम्) “कविः कुर्व्वन् कीर्त्तिं प्रीतिञ्च विन्दति”चन्द्रा० । “एकोऽभून्नलिनात् परश्च पुलिनात् वल्मीकत-श्चापरस्ते सर्वे कवयस्त्रिलोकगुरवस्तेभ्यो नमस्क महे”उद्भटः । “रवेः कवेः किं समरस्य सारम्” विदग्धमु० ।५ भृगुसुते ऋषिभेदे ६ तत्पुत्रे शुक्राचार्य्येतस्य कविपुत्र-त्वेऽपि जन्यजनकयोरभेदोपचारात्तत्त्वम् “भृगोः पुत्रःकविर्विद्वान् शुक्रः कविसुतो ग्रहः” भा० आ० ६६ अ० ।७ सूर्य्ये मेदि० । ८ कल्किदेवस्य ज्यष्ठभ्रातरि “कल्केर्ज्येष्ठास्त्रयःशूराः कविप्राज्ञसुमन्त्रकाः” इति कल्किशब्दे उदाहृतम् ।९ चौरयोधे “वेधस्थाने रणे भङ्गो दुर्गे खञ्जिः प्रजायते ।कविप्रवेशनं तत्र योधाघातश्च तत्र वै” ज्यो० त० ।“कविश्चौरयोद्धा” रघु० । १० खलीने स्त्री मेदि० ।वा ङीप् । ११ क्रान्तदर्शिनि
त्रि०
 । “ऊर्ण्णासूत्रेण कवयोवयन्ति” यजु० १९, ८ । “कवयः क्रान्तदशिनः” वेददी०१२ मेधाविनि
त्रि०
 “अध्यापयामासपितृन् शिशुराङ्गिरसःकविः” मनुः । “क ऊ ते शासिता कविः” यजु० ३३, ३९ ।“कविर्मेधावी” वेददी० । १३ चाक्षुषमनोः वैराजप्रजापतेःकन्याजातसुतभेदे
पु०
 । “कन्यायां भरतश्रेष्ठ! वैराजस्यप्रजापतेः । ऊरुः पूरुः शतद्युम्नस्तपस्वी सत्यवाक् कविः”हरिवं० २ अ० । १४ स्तोतरि
त्रि०
 “इन्द्रमग्निं कविच्छदा”ऋ० ३, १२, ३ । “कविच्छदा कवीनां स्तोत्रृणामुचित-फलप्रदानेनोपच्छन्दकौ” भा० ।
Capeller
German
कवि॑ klug weise
m.
 ein Weiser, Dichter.
Grassman
German
kaví, a., m., 1〉 a., weise, sinnig [von kū]
2〉 m., der Weise, insbesondere 3〉 von Agni, [Page319] den aśvínā, den Marutʼs, 4〉 von andern Göttern, 5〉 von Sängern oder Opferern
6〉 vielleicht Eigenname eines Sängers
7〉 vielleicht Aufseher der Heerde, Hirt.
-e 3〉 {13, 2}
{192, 13}
{197, 7}
{262, 4}
{375, 3}
{380, 3}
{457, 30}
{664, 30}
{711, 18}
{966, 1}. — 4〉 von Indra {130, 9}
{175, 4}
{276, 6}
{286, 6}
{665, 14}
{798, 13}
Puschan {494, 5}. _{494, 7}
Soma {737, 6}
{762, 4}
{774, 27}
{776, 24}
{778, 3}. _{778, 10}
{798, 29}
{812, 5}.
-ís 1〉 dákṣas {91, 14}
dhī́s {95, 8}
átyas (agnís) {149, 3}
hótā {151, 7}
putrás {164, 16}
dūtás (agnís) {188, 1}
vā́japatis {311, 3} (agnís)
vedhā́s {669, 3} (agnís)
sū́rias {398, 7}
vípras (Soma) {796, 5}. — 2〉 {312, 3}. _{312, 11}. — 3〉 {12, 6} (gṛhápatis yúvā) = {531, 2} = {711, 1}
{71, 10} (kavís sán) = {76, 5}
{31, 2}
{79, 5}
{95, 4}
{236, 7}
{237, 4}
{257, 1} (yúvā) = {355, 6}
{263, 12}
{288, 6}
{359, 2}
{365, 3}
{448, 7}
{520, 4}
{525, 3}
{659, 1}. _{659, 9}
{664, 12}. _{664, 21}
{669, 5}
{684, 4}
{846, 4}
{913, 21}
{917, 3}
{926, 6}
{936, 1} (prácetās). — 4〉 von Indra {11, 4} (yúvā)
{385, 10}
{473, 3} (kavís sán) = {534, 2}
von der Sonne {399, 9} (yúvā)
von Savitar {349, 2}
{435, 2}
Vayu {490, 4}
Varuna {661, 5}
{950, 7}
Soma {719, 4}
{721, 1} (divás) = {776, 30} = {783, 7}
{724, 4}. _{724, 8}
{726, 1}
{730, 2}
{732, 1}
{737, 3}
{739, 1}
{756, 2}
{759, 4}
{771, 3}
{774, 14}. _{774, 30}
{780, 5}
{786, 2}
{790, 2}
{794, 2}
{797, 9}
{798, 20}. _{798, 26}
{804, 2}
{806, 3}
{808, 17}
{809, 2}
{819, 7}. _{819, 18}
{821, 13}. — 5〉 {174, 7}
{237, 11}
{322, 1} (uśánā)
{628, 11} (kāviás)
{890, 4} (tuvīrávān) = _{890, 16}
{918, 12} (uśíjām). — 7〉 paśús 〰 Heerde und Hirt {534, 8}.
-ím 1〉 viśpátim (Agni) {236, 10} = {358, 3} = {442, 8} = {664, 26}
samrā́jam {448, 1} (Agni). — 2〉 {693, 2} (prácetasam)
{490, 4}. — 3〉 {12, 7}
{128, 8}
{253, 1}
{263, 5}
{298, 12}
{368, 5}
{456, 7}
{522, 2}
{711, 5}. _{711, 17}
{914, 14}. — 4〉 von Rudra {114, 4}
Brahmanaspati {214, 1}
Soma {775, 20}
{784, 6}
{798, 25}
{814, 6}. — 5〉 {116, 14}
{312, 9}
{467, 3}. — 6〉 {925, 9}.
-ínā 5〉 {490, 10} (iṣitā́sas)
{749, 6} (iṣitás).
-áye 1〉 vedháse {369, 1} (Agni). — 3〉 {298, 20}
{299, 16}
{355, 12} (médhiāya)
{456, 11}. — 4〉 von Indra {321, 2}. — 5〉 {461, 4} (dáśonaye). — 6〉 {875, 3}.
-és 1〉 ādityásya {219, 1} (Varuna). — 4〉 vom Soma {480, 1} (mandrásya)
ápatyam {722, 8}. — 5〉 tántum {831, 3}.
-ī [V. d.] 3〉 {117, 23}
{628, 2}. _{628, 5}. — 4〉 (indrāgnī) {660, 3}.
-ī́ 1〉 hótārā daíviā 〰 {13, 8}
{142, 8}
{188, 7}. — 3〉 {628, 23}
{866, 6}. — 4〉 mitrā́váruṇā {2, 9}.
-ayas [V.] 2〉 {185, 1}. — 3〉 (yuvānas) {411, 8} = {412, 3} = {490, 11}
{575, 11}. — 4〉 {490, 6}
{879, 10}
devās {288, 17}
pitaras {914, 18}.
-áyas 1〉 rebhā́s {163, 12}
vedhásas {406, 13} (marútas)
víprās {940, 5}. — 2〉 {103, 1}
{146, 4}
{164, 5}
{242, 4}
{602, 3}
{831, 6}
{955, 4}
{980, 5}
{1003, 1}. _{1003, 2}
{940, 2}. _{940, 6}
{950, 9}. — 3〉 {31, 1}. — 4〉 {159, 4} (sudītáyas)
{298, 12}
{831, 2}
{914, 13} (yajñíyāsas)
(ādityā́sas) {288, 10}
(ṛbhávas) {332, 7}
(spáśas váruṇasya) {603, 3}
(spáśas) {785, 7}. — 5〉 {215, 7} (ṛtā́vānas) = {592, 4}
{268, 7}
{285, 7}
{399, 4}
{431, 1}
{569, 1}
{784, 6}
{809, 29}. _{809, 57}
{927, 4}. [Page320]
-ī́n 2〉 {164, 6}
{272, 1}.
-íbhis 4〉 {242, 9}. — 5〉 {76, 5}
{235, 5}
{265, 16}
{473, 3}
{786, 9}
{820, 12}.
-īnā́m 2〉 upamáśravastamam {214, 1}
kavítamam {396, 3}
{459, 14}
vípratamam {938, 9}. — 4〉 jánimā {272, 2}
sadhásthā {290, 5}. — 5〉 matíbhis {809, 32}
mātárā {473, 2}
vidáthā {235, 2}
padavī́s {239, 1}
{808, 6}. _{808, 18}.
-īnáam 1〉 viśā́m {848, 10}. — 5〉 matī́ {776, 10}
vācás {779, 13}.
-ítaras 1〉 devás {602, 7} (váruṇas).
-ítamas 1〉 vedhā́s {248, 1}
hótā {525, 1}.
-ítamam 1〉 kavīnā́m {396, 3}
{459, 14}.
-ítamasya 1〉 devásya {439, 6}.
319, 32. 31.b v. u.: 4) bis 3
kaví:
-ís 1〉 tváṣṭā {214, 17}
-ī́ 4〉 indrāgnī́ {660, 3}.
Burnouf
French
कवि कवि a. (कव् et कु) qui chante, qui célèbre en
vers
savant, instruit. -- S.
m.
 poète.
Ép. du soleil comme
décorateur du monde, de Śukra comme instituteur des Daityas, de
Brahmā comme inspirant les poètes
le poète par excellence,
Vālmīki.
Stchoupak
French
कवि-
m.
 et a. intelligent, prudent, sage
penseur, sage, prophète,
poète, chantre
ép. de divers dieux et personnages mythiques
planète
Vénus
-ता-
f.
 poésie, style orné
-त्व- nt. don de la poésie,
talent poétique.
°पुत्र-
m.
n.
 d'un auteur dramatique.
°रथ-
m.
n.
 d'un prince.
कवीन्दु-
m.
 ép. de Vālmīki.