कलश (kalaza)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 कलश mfn.
   (-शः-शी-शं) An earthen water-pot
 also कलस,  कलशि,  &c.
 E.
  क
water,  लश् to labour,  क aff.
  

Capeller Eng

English

 कल॑श m.
  ई f.
  pot,  water-jar (adj.  —° f.
  ई).

Yates

English

 कलश (शः) 1.
m.
  A water-pot.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

कलश 	-	 kalaza 	-	 m.
  	-	  dish
कलश 	-	 kalaza 	-	 m.
  	-	  water-pot
कलश 	-	 kalaza 	-	 m.
  	-	  butter-tub
कलश 	-	 kalaza 	-	 m.
  	-	  churn
कलश 	-	 kalaza 	-	 m.
  	-	  particular measure
कलश 	-	 kalaza 	-	 m.
  	-	  jar
कलश 	-	 kalaza 	-	 m.
  	-	  round pinnacle on the top of a temple
कलश 	-	 kalaza 	-	 m.
  	-	  pitcher
घण्टा-कलश 	-	  ghaNTA-kalaza 	-	 m.
  	-	  bell jar
मस्तिष्क कलश 	-	  mastiSka kalaza 	-	 m.
  	-	  brain jar

कलश 	-	  kalaza 	-	 m.
  	-	  butter-tub

 
   कलश  kalaza  m.
   round pinnacle on the top of a temple  
   कलश  kalaza  m.
   pitcher   
   कलश  kalaza  m.
   dish  
   कलश  kalaza  m.
   water-pot   
   कलश  kalaza  m.
   butter-tub  
   कलश  kalaza  m.
   churn   
   कलश  kalaza  m.
   particular measure  
   कलश  kalaza  m.
   jar   
   घण्टा-कलश  ghaNTA-kalaza  m.
   bell jar  
   मस्तिष्क कलश  mastiSka kalaza  m.
   brain jar     
            

Wilson

English

 कलश
mfn.
   (-शः-शी-शं) An earthen water pot
 also कलस, 
कलशि,  &c.
E.
  क water,  लश to labour,  क aff.
  

Apte 1890

English

 कलशः,  
सः (शं,  
सं) [केन जलेन लश-स-ति Tv.] 1 A pitcher,  water pot,  a jar,  dish
 स्ततौ मांसग्रथी कनककलशावित्युपमितौ Bh. 3. 20,  1. 97
 स्तनकलस Amaru. 54. °जन्मन्,  °उद्भवः N. of Agastya. 
2 A churn. 
3 A kind of measure. 
4 A rounded pinnacle on the top of a temple. 
Comp. (स) उदधिः the ocean. 

Monier Williams Cologne

English

 कल॑श m.
  (n. ,  L.
 ) a water-pot,  pitcher,  jar,  dish,  RV.
   &c.
  ,  Śak.
 
 Hit.
  &c.
   (the breasts of a woman are frequently compared to jars cf.
   स्तन-क्° and कुम्भ)

 कल॑श m.
  a butter-tub,  churn,  MBh.
  

 a particular measure (=  द्रोण),  ŚārṅgS.
 

 a round pinnacle on the top of a temple (esp.   the pinnacle crowning a Buddhist Caitya or Stūpa),  Kād.
 

 N.
  of a man,  RV.
   x,  32,  9

 of a poet

 of a Nāga,  MBh.
   v

 कलश [cf.   Gk. κάλιξ
 Lat.
  calix.]

Monier Williams 1872

English

 कलश कलश,  अस्,  ई,  अम्,  m. f. n. a water-
pot,  a pitcher,  a jar,  a dish
 (अस्),  m.,  N. of a poet
(ई),  f. the plant Hemionitis Cordifolia
 N. of a
Tīrtha
 a churn
 [cf. कलस and द्रोण-कलश
Gr. κάλιξ Lat. calix.]
—कलश-दिर्,  ईर्,  m.,  Ved.
one whose pot or pitcher is broken.
—कलश-
पोतक,  अस्,  m.,  N. of a Nāga.
—कलशी-कण्ठ, 
अस्,  m.,  N. of a man
 (आस्),  m. pl. the descendants of
this man.
—कलशी-पदी,  f. having feet like a water-
jar.
—कलशी-मुख,  अस्,  m. a sort of musical instru-
ment.
—कलशी-सुत,  अस्,  m. an epithet of Agastya.
—कलशोदर (°श-उद्°),  अस्,  m.,  N. of a Daitya.

Macdonell

English

 कलश kaláśa,  m.
  pot,  jar
 bowl,  cup (also ī)
 🞄tub
 dome-shaped roof: -yoni,  m.
  ep. of Agastya 🞄& of Droṇa. 

Benfey

English

 कलश कलश,  or कलस कलस, 
 I.
m.
  (and f.
  शी,  and n.
 ),  A water-pot,  a
cup,  Pañc. 252,  10
 i. d. 225
 desig-
nation of the ocean when churned, 
MBh. 1,  1149.
 II. f.
  शी, 
 1. A plant, 
Hemionitis cordifolia,  Roxb.,  Suśr. 1, 
139,  15.
 2. The name of a holy place, 
MBh. 3,  650.

Apte Hindi

Hindi

कलशः
पुं*
  - केन जलेन लशति- @ तारा*
"घड़ा जलपात्र,  करवा,  तश्तरी"

कलशम्
नपुं*
   - केन जलेन लशति- @ तारा*
"घड़ा जलपात्र,  करवा,  तश्तरी"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

कलश
पदविभागः - > त्रिलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಘಟ /ಕೊಡ /ಬಿಂದಿಗೆ /ಹರವೆ
निष्पत्तिः - > लस (श्लेषणे) - "अच्" (३-१-१३४)
व्युत्पत्तिः - > केन जलेन लसति
प्रयोगाः - > "कलश इव गरीयान् दिग्भिराकृष्यमाणः"
उल्लेखाः - > माघ० ११-४४
कलश
पदविभागः - > त्रिलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹದಿನಾರು ಆದ್ಯಮಾಷಗಳ ತೂಕ /೮೦ ರಿತ್ತಿಗಳು ೧/೪ ಪಲ ೧/೪೦೦ ತುಲೆ ೧೭೬ ಗುಲಗಂಜಿ ತೂಕ

L R Vaidya

English

 kalaSa(sa) {% m.n. %} A pitcher,  a jar,  a dish,  Am.S.54,  Bhartr.i.97,  Yaj.i.208.

Bopp

Latin

 कलश m. n. urna fictilis. HIT. 101. 8. (Gr. ϰάλιξ,  lat. calix.)

Aufrecht Catalogus Catalogorum

English

 कलश poet. Śp. p. 14. Sbhv. Quoted by Kṣemendra
in Suvṛttatilaka 2,  14.

 कलश vaid. Rādh 2.

 कलश vaid. Oudh XX,  8. XXII,  44.

Sanskrit Tibetan

Tibetan

ka la sha
कलश

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
स्थाल्युखा पिठरं कुण्डं चरुः कुम्भी घटः पुनः ।
कुटः कुम्भः करीरश्च कलशः कलसो निपः ॥ १०१९ ॥
-wordlist-
 
स्थाली (स्त्री),  उखा (स्त्री),  पिठर (क्ली),  कुण्ड (क्ली),  चरु (पुं),  कुम्भी (स्त्री),  घट (पुंस्त्री),  कुट (पुंस्त्री),  कुम्भ (पुं),  करीर (पुंक्ली),  कलश (त्रि),  कलस (त्रि),  निप (पुंक्ली)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

घट
घट,  करीर,  कलश,  कुट,  कुम्भ,  निप,  कर्करी,  करक,  वर्धनी,  गलन्तिका,  गर्गरी,  मन्थनी,  मणिक,  अलिञ्जर
घटः करीरः कलशः कुटः कुम्भो निपः स्मृतः ॥ ३१६ ॥
कर्करी करकः प्रोक्तो वर्धनी च गलन्तिका ।
गर्गरी मन्थनी प्रोक्ता मणिकः स्यादलिञ्जरः ॥ ३१७ ॥
verse 2.1.1.316
page 0038

Mahabharata

English

Kalaśa,  a serpent. § 564 (Mātalīyop.): V,  103,  3627 (enumeration).

पुराणम्

English

कलश / KALAŚA. A serpent born of the family of kaśyapa. (Śloka 11,  Chapter 103,  Udyoga Parva).

Vedic Reference

English

 Kalaśa is,  from the Rigveda onwards, ^1 a common word for
‘pot’ or ‘jar, ’ probably either formed of a gourd or made of
clay (unburnt or baked),  as we know that both kinds of pot
were in use.^2 The wooden Soma tub (droṇa-kalaśa) is frequently
referred to in the ritual. See also Kośa.
1) Rv. i. 117,  12
 iii. 32,  15
 iv. 27,  5
32,  19,  etc.
 Av. iii. 12,  7
 ix. 1,  6
4,  15
 xviii. 4,  13,  etc. In Rv. x. 32,  9, 
the word,  according to the Śt. Peters-
burg Dictionary,  is used as a proper
name,  but the passage is very doubtful.
2) Av. iv. 17,  4
 Taittirīya Saṃhitā, 
i. 1,  8,  1
 iv. 1,  5,  4
 v. 1,  7,  2
 Vāja-
saneyi Saṃhitā,  i. 22
 xi. 59. Cf.
Zimmer,  Altindisches Leben,  253
 Eggel-
ing,  Sacred Books of the East,  26,  257
Oertel,  Transactions of the Connecticut
Academy of Arts and Sciences,  15,  185, 
n. 3
 Hillebrandt,  Vedische Mythologie, 
1,  183 et seq.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 कलशः,  त्रि,  (कलं मधुराव्यक्तशब्दं शवति जलपूरण-समये प्राप्नोति । कल + शुगतौ + डः ।) जलाधार-विशेषः । कलशी इति ख्यातः । (यथा आर्य्या-सप्तशती ६९० ।“प्रबलो विदरयिष्यति जलकलशं नीरलेखेव” ॥
)तत्पर्य्यायः । घटः २ कुटः ३ निपः ४ । इत्यमरः ।२ । ९ । ३२ ॥
 कलसः ५ कलसिः ६ कलसी ७कलसम् ८ कलशिः ९ कलशीः १० कलशम् ११ ।इति तट्टीका ॥
 कुम्भः १२ करीरः १३ । इतिहेमचन्द्रः । कलावतीदीक्षाप्रकरणोक्तं तस्य परि-माणं । यथा,  तन्त्रसारे ।“पञ्चाशदङ्गुलव्याम उत्सेधः षोडशाङ्गुलः ।कलशानां प्रमाणन्तु मुखमष्टाङ्गुलं स्मृतम् ॥
षट् त्रिंशदङ्गुलं कुम्भं विस्तारोन्नतिशालिनम् ।षोडशं द्वादशं वापि ततो न्यूनं न कारयेत्” ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 कलश पु०
  कलं मधुराव्यक्तं ध्वनिं शवति शु--गतौ बा० ड ।१ घटे । कर्षशब्दे दर्शितभावप्रकाशोक्ते २ मानभेदे च ।

Capeller

German

 कल॑श m.
  (auch ई f.
 ) Topf.  Krug.

Grassman

German

 kaláśa,  m.,  Krug,  Topf,  Becher [gr. ϰάλυξ,  ϰύλιξ,  wahrscheinlich vom Einhüllen,  Einschliessen benannt
 vgl. ϰαλύπτω,  lat. celare,  occulo,  (oquoltod)]
 2〉 Eigenname eines Mannes. Adj. ā́pūrṇa,  somadhā́na,  níkhāta,  góbhis aktá
 Gen. híraṇyasya,  sutásya.
-a 2〉 {858, 9}.
-as {266, 15}
 {510, 6}.
-am {117, 12}
 {323, 5}
 {774, 19}
 {786, 8}
 {798, 11}
 {809, 4}. _{809, 33}
 {818, 7}.
-asya rājasi {993, 1}.
-e {488, 6}
 {775, 3}. _{775, 13}
 {779, 15}
 {784, 1}
 {797, 5}. _{797, 7}
 {798, 16}. _{798, 22}
 {805, 2}
 {808, 9}. _{808, 14}. _{808, 24}
 {809, 22}.
-ā [d.] somadhā́nā {510, 2} (índrāvíṣṇū).
-ās {777, 14}.
-ān {772, 3}
 {787, 3}
 {793, 2}
 {798, 19}
 {800, 6}
 {804, 6}
 {808, 22}
 {818, 12}
 {993, 3}.
-eṣu {720, 6}
 {724, 5}
 {729, 4}
 {730, 7}
 {779, 14}
 {780, 9}
 {796, 4}
 {798, 6}. _{798, 9}. _{798, 35}. _{798, 47}
 {808, 23}.

 kaláśa:
*-ānaam dáśa {328, 19}.

Burnouf

French

 कलश कलश m.
  n.
  कलशि et कलशी f.
  vase de
terre,  pot a l'eau,  cruche.
		 Mamelle.
		 Esp. de plante.
		 Gr.
ϰαλυξ
 lat. calyx.

Stchoupak

French

 कलश-
 m.
  nt. vase,  pot,  coupe,  écuelle,  cruche 
 m.
  baratte 
 pinacle, 
coupole (d'un temple) 
 -ई- f.
  vase,  pot,  coupe,  écuelle 
 n.
  d'un
Tīrtha.
°पुर- nt. n.
  d'une ville du delta du Gange.
°योनि- (né dans une cruche) m.
  ép. d'Agastya et de Droṇa.
कलशोदधि- m.
  l'océan comme baratte.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.